ONGETEKENDE RIB Voortgangsrapportage programma Dordrecht Schoon 2025.pdf

Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT

Aan de gemeenteraad

Datum Zaaknummer

20 januari 2026

Betreft

Voortgangsrapportage programma Dordrecht Schoon 2025

2026-0006603

Vergadering van Portefeuillehouder: Begrotingsprogramma Kernteam/Opgave: Auteur: E-mail: Verantwoordelijke: Openbaar:

Marc Merx Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht Ruimtelijk Beheer - Wegen, Verlichting en Schone Stad Ilse de Vrieze-van der Elst i.de.vrieze@dordrecht.nl Ilse de Vrieze-van der Elst Ja

Deadline het betreft een deadline voor het college van B&W Raadsinformatiebrief Wat is de aanleiding om deze informatie kenbaar te maken? In het politiek akkoord 2022-2026 hebben we als actiepunt opgenomen dat we waar nodig onze plannen intensiveren om afval op straat tegen te gaan. Het college heeft de opdracht gegeven om een integraal plan van aanpak op te stellen voor afvaldumpingen en zwerfafval. In het plan is aangegeven u jaarlijks te informeren middels een voortgangsrapportage. Tevens verwijzen wij in deze rapportage naar de motie M12- Zwerfafval hoort niet bij Dordrecht Wat is de te delen informatie? Het programmaplan Dordrecht Schoon is een vijfjarenprogramma waarin we voor elk jaar een planning maken. In de voortgangsrapportage hebben we in het Doelen-Inspanningen-Netwerk (DIN) in beeld gebracht welke projecten, inspanningen en processen ervoor zorgen dat we onze doelen behalen. De strategische doelstellingen zijn als volgt: A. De buitenruimte is schoon en voldoet aan de afgesproken normen. B. We dragen meer bij aan een circulaire economie. C. Bewoners, ondernemers en professionals dragen meer verantwoordelijkheid voor een schone stad. De doelstellingen dragen in onderlinge samenhang bij aan het schoon houden en schoonmaken van onze stad. Deze strategische doelen zijn in het programmaplan geoperationaliseerd.

We merken dat veel bewoners nog te weinig zicht hebben op wat de gemeente al doet om de stad schoon te houden. Dat is een belangrijk signaal: er gebeurt veel, maar het is onvoldoende zichtbaar. Daarom zetten we steeds meer in op een herkenbare en consistente communicatieaanpak. Participatie is een tweede belangrijk onderdeel: als we bewoners de ruimte, middelen en waardering geven, ontstaat iets dat geen enkele interventie kan afdwingen: een buurt die vanuit eigenaarschap en trots zélf kiest voor schoon. En daar zit de echte, blijvende verandering.

Zaaknummer

2026-0006603

Strategische doelstelling A: De buitenruimte is schoon en voldoet aan de afgesproken normen. 1. Basis op orde: Schoon De gemeente is verantwoordelijk voor de inzet voor een schone openbare ruimte conform de afgesproken beeldkwaliteit. Voor het reinigen van de openbare ruimte zijn afspraken vastgelegd in bestekken met aannemers en in de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met HVC. De gemeente zorgt voor schone en goed werkende afvalbakken en containers die aan de afgesproken kwaliteitsniveaus voldoen waarbij bewoners hun afval op de juiste manier kunnen aanbieden. Ook horen deze afvalbakken en containers voldoende te worden geleegd. Het resultaat van bovenstaande aanpak is dat de beeldkwaliteit voor een schone buitenruimte voor 90% voldoet aan de CROW-normen: A-niveau voor winkelgebieden en de binnenstad, B- niveau voor de overige delen van de stad. Dit wordt gemeten door zogenoemde schouwrondes. Bewoners kunnen ook zelf bijdragen aan een schone openbare ruimte door verschillende initiatieven (zie alinea Educatie). 2. Basis op orde: afval (hoogbouw) Bijplaatsingen bij de nieuwe afvalpunten voor gescheiden afvalinzameling worden voor en na de wijzigingen gemonitord. Over het algemeen neemt het aantal bijgeplaatste zakken af, het effect is nog wel beperkt (zeker op grof afval). Er wordt gemonitord bij alle nieuwe afvalpunten (voor-, tijdens en nameting).

Aanpak van hotspots Van de in totaal 395 containerlocaties binnen onze gemeente zijn er momenteel nog ca. 20 locaties waar problemen worden ondervonden. Deze worden meegenomen vanuit handhaving in de dagelijkse afvalrondes en hun controles. Ook de opzichters die toezicht op de wijk houden hebben deze locaties in beeld*. Hoewel een lichte verschuiving in bijplaatsingen richting het centrum wordt waargenomen, blijft Dordrecht West het meest frequent betrokken bij meldingen en aandachtspunten. Een positieve ontwikkeling is de afname van het aantal bijplaatsingen bij enkele nieuw geplaatste afvalpunten o.a. in de wijken Sterrenburg, Reeland, Crabbehof en Krispijn. Deze nieuwe voorzieningen worden over het algemeen goed geaccepteerd en dragen bij aan een verbeterde afvalinzameling in deze wijken. Een cruciale factor in het terugdringen van bijplaatsingen blijft het opnemen van de zogenaamde ‘hotspots’ in de dagelijkse afvalrondes door Handhaving. Door de zichtbaarheid van medewerkers in de wijken en gerichte handhaving in combinatie met de inzet van afvalcoaches, wordt een vermindering van het aantal bijplaatsingen op deze locaties waargenomen. De inzet voor een optimale afvalinzameling en het oplossen van de resterende knelpunten bij de problematische locaties blijft onverminderd. Rattenoverlast Voor rattenbestrijding hanteren we zowel een preventieve als actieve aanpak.

De bestrijding wordt o.a. gebaseerd op Fixi-meldingen en telefonische meldingen. Maatregelen vanuit de gemeente hebben betrekking op hygiëne, bouwkundige aanpassingen of aanpassingen in de buitenruimte. Vaak worden daarnaast vallen geplaatst om de overlast terug te dringen. Dit is echter alleen effectief wanneer het advies (bronbestrijding) goed wordt opgevolgd. De meeste ratten vangen we in Crabbehof, Krispijn en Reeland (binnenstad volgt daarna). We zien een lichte daling in het aantal meldingen. Zoals ieder jaar is er een piek zichtbaar tijdens de zomerperiode. Voorlichting en bestrijding zijn helpend. Echter, waar mensen leven, leven nu eenmaal ook ratten. Maar ook hier zien we een vermindering van meldingen en gevangen ratten. 3. Datagestuurd werken Het ervaren van een schone stad hangt vaak samen met momentopnames en emotiegestuurde indrukken. De subjectieve beleving van schoon draagt sterk bij aan de leefbaarheid. Om hierop te kunnen sturen, meten we het schoonniveau objectief via zogenoemde schouwrondes. Wanneer de buitenruimte niet voldoet aan de gestelde A- of B-normen, wordt actie uitgezet richting HVC. Tevens wordt data van Fixi-meldingen gebruikt om inzicht te krijgen welke problematiek zich waar voordoet en proberen wij hier interventies in te zetten. Op 4 locaties met veel afvalaanbod is inmiddels een pilot gedaan met slimme afvalbakken.

Dit zijn openbare afvalbakken die door een ingebouwde sensor op afstand via een dashboard zijn te volgen. Deze afvalbakken hebben, door een ingebouwd persmechanisme dat werkt op zonne-

Zaaknummer

2026-0006603

energie, 5 tot 7 keer meer capaciteit dan een reguliere afvalbak. Wanneer de afvalbak vol is, wordt een signaal verzonden zodat er pas geleegd hoeft te worden wanneer nodig. Er zijn wel problemen geweest met het persmechanisme van de afvalbakken. De afvalbakken waarvan het persmechanisme niet goed functioneerde, zijn in oktober 2025 voorzien van een nieuw persmechanisme. Aan dit mechanisme zijn diverse modificaties aangebracht, waardoor de eerdere gebreken (zowel hardware- als softwarematig) zijn verholpen. Tot op heden heeft deze aanpassing een positieve uitwerking gehad en zijn er geen storingen meer geconstateerd. De afvalbakken blijven op de huidige locaties staan, aangezien op deze locaties sprake is van een duidelijke meerwaarde van de ‘slimme’ afvalbak. In het eerste halfjaar van 2026 zal een evaluatie plaatsvinden, waarin ook de beheerkosten worden meegenomen. Deze kosten zijn deels bekend, maar het doel is om inzicht te verkrijgen in de totale beheerkosten over een volledig jaar (de afvalbakken zijn operationeel sinds januari 2025). Highlights - Opheffing van containerlocaties aan de H.F. Tollensstraat hebben geleid tot minder Fiximeldingen en minder grof afval dumpingen in deze straat. De crashauto van HVC hoeft bijna niet meer te komen. - Door afvalpunten te combineren in containereilanden zijn enkele hotspots (voorlopig) verdwenen.

- Herinrichting Patersweg: nieuwe plantvakken en verplaatste containers zorgen voor veel minder meldingen en dumpingen. - Effecten plaatsing containereilanden hoogbouw: Aantal bijgeplaatste zakken PBD en zakken restafval vrijwel overal iets verminderd, (nog) geen effect op het aantal stuks grof afval naast de containers. - Plaatsing GFT containers hoogbouw op diverse locaties zorgen dat meer bewoners de mogelijkheid hebben hun GFT afval apart aan te bieden. Voorheen werd het GFT afval standaard bij het restafval gegooid. - Van januari t/m oktober 2025 zijn er ongeveer 13% minder Fixi-meldingen over bijplaatsingen gedaan dan in de periode jan-okt 2024. - Voederverbodborden i.v.m. rattenoverlast zijn geplaatst op diverse locaties in de stad. Deze borden kunnen rouleren en op verzoek van bewoners worden verplaatst. Doel: bewustwording creëren dat etensresten ook ongewenst plaagdieren (ratten) aantrekken (effect niet objectief meetbaar). Strategische doelstelling B: We dragen meer bij aan een circulaire economie. 4. Preventief: informeren en educatie Informeren Afvalcoaches van HVC geven bewoners voorlichting en informatie over afvalscheiding en beantwoorden vragen hierover. Op dit moment worden zij vooral ingezet op locaties waar extra aandacht nodig is bij de realisatie van container eilanden (project Hoogbouw op Orde). Daar voeren zij bijvoorbeeld huis-aan-huis-acties uit.

De inzet van afvalcoaches wordt als waardevol ervaren. Daarnaast onderhouden onze gebiedsbeheerders en opzichters contact met ondernemers over het schoonhouden van de winkelgebieden. Ondernemers kunnen een gratis peukenpaal aanvragen via onze opzichter Centrum. Actief samenwerken met ondernemers willen wij nog verder oppakken komend jaar.* Educatie Milieu- en educatiecentrum Weizigt blijft zich net als voorgaande jaren inzetten op het vergroten van bewustwording en het bevorderen van duurzaam gedrag bij inwoners. Weizigt ondersteunt inwoners van alle leeftijden en achtergronden met educatie over afvalscheiding, het voorkomen van zwerfafval en het stimuleren van participatie in opruiminitiatieven zoals de Dordtse Doorpakkers. Weizigt biedt educatie over (zwerf)afval en grondstoffen over deze thema's: •

'Afval' in de natuur (inzicht in kringlopen)

•

Zwerfafval, schone schoolomgeving

•

Afval scheiden en voorkomen

•

Grondstoffen en circulair

Zaaknummer

2026-0006603

Onderstaand enkele activiteiten / projecten georganiseerd vanuit Weizigt. Activiteit/project

Deelname

Afvalvrije school

2.054 leerl. / 7 scholen

Schapenkoppen

250 leerl. / 4 scholen

Pop-Up Circulair

17 leerl. / 1 school

Sarahs Wereld

167 leerl. / 6 scholen

De grote opruiming

74 leerlingen 80 bezoekers open les op Weizigt Woensdag

diverse leskisten materiaalpakket

627 leerl.

E-Waste Race

198 leerl. / 6 scholen

Highlights -Weizigt organiseerde ook de regionale wedstrijd voor inzameling, de E-Waste Race. 6 Dordtse scholen deden dit jaar mee (maximale deelname binnen dit project). De Dordtse Ds. J. Bogermanschool was winnaar, zij zamelden 3.799 items in! -Afvalvrije scholen zijn er inmiddels 9 (=in ieder geval gescheiden inzameling van GFT en PBD). Ook besteden deze scholen aandacht aan een schone schoolomgeving en het voorkomen van afval (voorbeeld is weren van drinkpakjes). Samenwerking tussen gemeente/Weizigt en HVC. - 4 scholen deden in 2025 mee met het Schapenkoppen project. Leerlingen van groep 6 houden gedurende het hele schooljaar de schoolomgeving schoon en verdienen per schoonmaakbeurt Schapenkoppen (0,50 cent per leerling). Project start met een gastles door Weizigt en de groep beslist wat er met het gespaarde bedrag wordt gedaan (gezamenlijk uitje, aanschaf educatief materiaal, vergroenen schoolomgeving). - Brugklasleerlingen van het Insulacollege volgden een gastles 'Trashtrackers' (georganiseerd door Recycle Valley). De gastles behandelde gevolgen van zwerfafval in het milieu. Daarna werd er zwerfafval geruimd. Strategische doelstelling C: Bewoners, ondernemers en professionals dragen meer verantwoordelijkheid voor een schone stad.

Integraal en wijkgestuurd Ook dit jaar is voortgezet op een integrale samenwerking binnen de diverse wijken, met bijvoorbeeld plaagdierbestrijding of om buurten schoon en veilig te houden. Er zijn werkgroepen opgericht waarin onder meer bewoners, wijk conciërges en leden uit Programmateam Schoon deelnemen. Ook het nog actiever betrekken van woning-corporaties, bewoners en andere stakeholders bij de planvorming is helpend bij een integrale samenwerking. Zo kunnen we in de aanpak van bijplaatsingen en zwerfafval, afhankelijk van de behoefte in de straat, afwijken van de reguliere inzet. Participatie Onze inzet is de gedeelde verantwoordelijkheid voor een schone buitenruimte. Door eigenaarschap van de straat, buurt en wijk te vergroten, voelen bewoners zich meer betrokken bij hun leefomgeving. Inmiddels zijn er 51 actieve wijkambassadeurs (9 aanmeldingen in 2025). Stuk voor stuk mensen die hart hebben voor hun wijk en leefomgeving en zich hiervoor in willen zetten om deze leefbaar en schoon te maken, in samenwerking met de gemeente. Concreet houdt dit in dat elke wijkambassadeur een 'pakket' krijgt van de gemeente: afvalgrijper, vuilniszakken, handschoenen, veger en blik, veiligheidsvest, zelfs visitekaartjes om buren te motiveren ook mee te doen. En natuurlijk zetten wij de wijkambassadeurs jaarlijks in het zonnetje.

Zaaknummer

2026-0006603

Highlights - Organisatie van bewonersparticipatie-bijeenkomsten* in samenwerking met de Lokale Leeragenda Dordt-West, wat heeft geleid tot gezamenlijk ontwikkelde interventies. Hierbij worden bewoners actief betrokken, onder meer bij huis-aan-huisacties in hun eigen wijk samen met de afvalcoaches en opruimactiviteiten voor kinderen in samenwerking met Stichting Wijk voor Wijk. - Oprichting actieve werkgroepen in Crabbehof en Krispijn van bewoners die meedenken in het schoonhouden van de buurt en hier actief aan participeren. Deze groepen zijn betrokken gesprekspartners en signaleren verbeterpunten. Samen met het betreffende wijkbeheer en programmateam Dordrecht Schoon zetten zij concrete acties in gang om de wijken zichtbaar schoner en leefbaarder te maken. - Communicatie Binnen het programmateam Schoon werken we aan een herkenbare communicatiestijl die bij acties en uitingen zal terugkomen. Daarnaast ontwikkelen we een infographic die inzicht geeft in de verschillende partijen die bijdragen aan een schone stad en die periodiek wordt aangevuld met verdiepende verhalen. Via social media, Dordt Centraal en de Kinderkrant Drechtsteden brengen we deze inzet onder de aandacht en betrekken we bewoners actief bij het thema schoon.

Met een uniforme huisstijl zorgen we ervoor dat communicatieuitingen voor inwoners direct herkenbaar zijn als onderdeel van het programma Dordrecht Schoon.* - Samenwerking met Trivire en wijkambassadeurs* Bij Eise-Eisingahof zorgen wijkambassadeurs in samenwerking met Trivire voor minder bijplaatsingen naast ondergrondse containers. Mooie bijvangst: na actie ‘Schoonste Buurt’ meldden meer bewoners zich aan als ambassadeur. - Tweelingstraat en de Volkerakweg zijn locaties geworden waar minder meldingen worden gedaan van bijplaatsingen o.a. door inzet van wijkambassadeurs. 6. Handhaving Van 2022 tot 2025 controleerden de wijk-BOA's de hotsports en traden verbaliserend op. In Q1 van 2025 heeft het team Handhaving twee handhavers aangenomen om de afvalproblematiek rond bijplaatsingen aan te pakken. Na een periode van voorbereiding en onboarding is het team op 19 mei 2025 gestart met het toepassen van spoedeisende bestuursdwang. Hierbij komen herstel- en opruimkosten (€181) voor rekening van de overtreder (‘de vervuiler betaalt’*). Vanaf juni 2025 zien we de eerste signalen van een positief effect op het terugdringen van bijplaatsingen. 15 oktober 2025 heeft de gemeenteraad ingestemd met de invoering van een bestuurlijke boete van €110 voor het bijplaatsen van afval. Deze boete wordt vanaf 1 januari 2026 (pilot) naast de opruim- en herstelkosten opgelegd aan de overtreder.

De financiering van de extra handhavers en de administratieve afhandeling wordt momenteel tijdelijk gedekt vanuit het Programma Dordrecht Schoon. De tijdelijke aard betekent dat de structurele borging van deze aanpak op termijn aandacht vraagt. Handhaving is een belangrijk sluitstuk in de aanpak van bijplaatsingen en maakt deel uit van de integrale schoon-aanpak. Met de hotspotaanpak richt handhaving zich op locaties per wijk waar veel bijplaatsingen voorkomen. Momenteel wordt nagegaan vanuit welke hoedanigheid een brief kunnen gestuurd kan worden naar particuliere (ver)huurders van woningen in diverse wijken met afvaloverlast om hen te wijzen op hun mede verantwoordelijkheid te zorgen voor een schone leefomgeving. Highlights - Handhavers Afval zichtbaar aanwezig: Bewoners en betrokken partijen waarderen dat handhavers (en hun nieuwe, herkenbare afvalwagen!) zichtbaar zijn en boetes schrijven. Dit geeft vertrouwen blijkt uit reacties van bewoners vanuit de wijken). - Sinds de start is een stijgende lijn zichtbaar in het aantal opgelegde besluiten spoedeisende bestuursdwang. In de aantallen daderindicaties is een lichte stijging in oktober en november waarneembaar (geen duidelijke verklaring voor). Cijfers besluiten spoedeisende

Cijfers gevonden daderindicaties

Zaaknummer

2026-0006603

bestuursdwang ± 261 (met de kostenverhaalbeschikking) verzonden (waarvan 65 aanmaningen)

Mei – 36 Juni – 104 Juli – 105 Augustus – 15

84 daarvan betaald

September – 109 Oktober – 169 November – 140

5 termijn betalingen 37 x overgedragen aan deurwaarder** (zie opmerking**) ** Het college is zich ervan bewust dat niet iedereen over voldoende financiële middelen beschikt om hoge boetes te kunnen betalen. Daarom wordt gekeken of het mogelijk is om betalingsregelingen aan te bieden. Ook wordt gekeken naar alternatieven zoals het verrichten van nuttige werkzaamheden in plaats van het betalen van een boete. Op dit moment wordt nog onderzocht hoe andere gemeenten omgaan met dit soort alternatieven en welke stappen nodig zijn om dit in te voeren. Opvolging scanauto Na een nadere oriëntatie op de inzetmogelijkheden van een scanauto, onder andere door te onderzoeken hoe andere gemeenten hiermee omgaan, zijn we tot de conclusie gekomen dat hier te veel restricties aan vast zitten in het kader van de AVG. Hierdoor heeft er geen pilot plaatsgevonden met een sensorcamera en scanauto voor het detecteren van zwerfvuil. Dordrecht neemt wel deel aan een pilot Slimme sensoren (zie onder). Pilot slimme sensoren Programmateam Schoon neemt namens de Gemeente deel aan een innovatieve pilot om bijplaatsingen bij inzamelcontainers terug te dringen. Samen met gemeenten zoals Heerlen en Goirle werken we onder begeleiding van Antea Group aan een AVG-proof, ISO-gecertificeerde oplossing.

Deze oplossing monitort trends in gedrag en levert data-gestuurde adviezen voor een gerichte aanpak van bijplaatsingen. De sensoren werken vergelijkbaar met parkeersensoren: ze meten iedere 15 minuten of er objecten staan en herkennen patronen die wijzen op bijplaatsingen. Deze techniek is te bevestigen met een magneet en biedt een schaalbare oplossing voor diverse situaties. De voorbereidingen voor de pilot zijn gestart. In 2026 zal de pilot worden uitgevoerd en inzicht bieden in kansrijke technieken, trendanalyses en praktische handvatten voor een gerichte aanpak. Eind dit jaar ontvangen wij van Antea Group een concept van het eindontwerp voor deze pilot met als start 2026. Opvolging camera’s conform artikel 151c Het gebruik van camera’s tegen afvaldumpingen op basis van artikel 151c van de Gemeentewet betekent dat de politie de beelden bekijkt, beheert en verantwoordelijk is voor de verwerking onder de AVG. Voor het inzetten van deze camera’s bij afvaldumpingen ontbreekt echter een wettelijke grondslag. Uit onderzoek naar inzet van camera’s bij andere gemeenten, komen wij tot nu toe tot dezelfde conclusie: cameratoezicht in de openbare ruimte speciaal gericht op afvalbijplaatsingen is over het algemeen juridisch moeilijk sluitend te krijgen zijn.

Voldoen aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit uit artikel 151c van de Gemeentewet zal voor cameratoezicht bij afvalbijplaatsingen in de praktijk vaak niet mogelijk blijken te zijn. Het vraagt om een aanzienlijke financiële en personele inzet, terwijl het zelden leidt tot een structurele afname van bijplaatsingen Om deze redenen is hierop geen vervolgactie ondernomen. Hoe verder na deze raadsinformatiebrief? Jaarlijks informeren we u middels een voortgangsrapportage. In het programmaplan is een hoofdstuk opgenomen met de fasering en monitoring van inspanningen. De inspanningen hebben een dynamisch karakter en op basis van bevindingen kunnen we maatregelen opschalen of doorontwikkelen.

2026-0006603

Zaaknummer

Welke kosten zijn verbonden aan het proces? De verwachte kosten voor dit jaar en de komende jaren zijn als volgt: 2025

2026

2027

Kosten x1000

532

532

532

Dekking SUP-vergoeding

445

445

445

Dekking via vrije ruimte bij product Afvalinzameling-/verwerking

45

45

45

Dekking via vrije ruimte bij product Wegen

42

42

42

Dekking totaal

532

532

532

Verschil

0

0

0

Single Use Plastic (SUP)-vergoeding Een groot gedeelte van de maatregelen financieren we uit de vergoeding die de gemeente van de Stichting Afvalfonds Verpakkingen ontvangt voor verpakkingen die in de openbare ruimte terecht komen en containers (opvolging van de zwerfafvalvergoeding). De hoogte van de SUP-vergoeding van het Afvalfonds wordt achteraf vastgesteld; het bedrag viel in 2023 en 2024 hoger uit dan geraamd. De opgenomen SUP-vergoeding betreft een inschatting, de gerealiseerde ontvangsten kunnen hiervan afwijken. Indien dit het geval is, worden de uitgaven budgettair neutraal aangepast. Wat zijn de belangrijkste gerelateerde besluiten? Programmaplan-Dordrecht-Schoon Voortgangsrapportage Dordrecht Schoon - raadsinformatiebrief M12 Zwerfafval hoort niet bij Dordrecht Het college van Burgemeester en Wethouders

C.H.W.M. Post secretaris

N. Mol burgemeester