ONGETEKENDE RIB - Voortgang adviespunt scheiden, kind en ouderschap.pdf

Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT

Aan de gemeenteraad

Datum

6 april 2021

Zaaknummer

InProces BBV: 2021-0047512 Voortgang adviespunt scheiden, kind en ouderschap

Betreft

Vergadering van Portefeuillehouder: Begrotingsprogramma Pijler Kernteam/Opgave: Auteur: E-mail: Verantwoordelijke: Openbaar:

Rik van der Linden Sociaal en Zorgzaam Dordrecht Sociale Leefomgeving Stad - Jeugd, Onderwijs & Cultuur Stefan Oosterhof sf.oosterhof@dordrecht.nl Stefan Oosterhof Ja

Raadsinformatiebrief Wat is de aanleiding om deze informatie kenbaar te maken? In februari 2020 is een kwartiermaker van start gegaan om het adviespunt Scheiden, Kind en Ouderschap te realiseren voor de gemeenten Dordrecht, Zwijndrecht en Papendrecht. Door middel van deze informatiebrief delen we de stand van zaken. Het betreft nog geen bredere terugblik of evaluatie op wat bereikt is. Dit is in deze fase nog niet mogelijk: we zitten middenin de pilotfase. Een uitgebreidere terugblik en evaluatie op de behaalde resultaten volgt eind 2021 of begin 2022. Wat is de te delen informatie? Voorgeschiedenis en landelijke ontwikkelingen Scheiden is een veel voorkomende maatschappelijke gebeurtenis. Er komt voor betrokkenen veel bij kijken, zeker wanneer er kinderen in het spel zijn. De meeste ouders lukt het om goede afspraken te maken over de invulling van het ouderschap na de scheiding. Wanneer dit onvoldoende het geval is, kunnen kinderen knel komen te zitten in een strijd tussen ouders. Het is dan van groot belang om escalatie te voorkomen. In de Drechtsteden zijn jaarlijks ongeveer 400 scheidingen, waarbij ongeveer 700 kinderen betrokken zijn. Dit cijfer geeft nog geen compleet beeld, omdat scheidingsproblematiek niet beperkt blijft tot het jaar waarin de daadwerkelijke scheiding plaatsvindt. Het gaat ook om de nasleep en de nieuwe gezinssamenstellingen die daarop volgen.

Er is dus sprake van een cumulatie van het aantal ouders en kinderen dat hiermee te maken krijgt in de loop van de tijd. Bij veel organisaties die werken met kinderen wordt de urgentie gevoeld om situaties rondom scheiden te verbeteren en de individuele en maatschappelijke schade te reduceren. Daarbij blijkt veel jeugdhulp (in)direct het gevolg te zijn van scheidingsproblematiek. Het is daarom niet verwonderlijk dat ook gemeenten prioriteit leggen bij het voorkomen van negatieve effecten van echtscheidingen waar kinderen bij betrokken zijn. In 2018 is het rapport 'Scheiden zonder schade' (in opdracht van André Rouvoet) gepubliceerd, waarin actielijnen en oplossingsrichtingen worden benoemd om schade bij kinderen als gevolg van echtscheidingen te voorkomen. Het opzetten van een 'scheidingsloket' binnen gemeenten wordt

Zaaknummer

InProces BBV: 2021-0047512

daarin benoemd als een van de ontwikkelpunten, met als doel om expertise en informatie over scheiden beschikbaar en goed toegankelijk te maken voor inwoners en professionals. De afgelopen jaren zijn in verschillende gemeenten reeds dergelijke 'adviespunten' opgezet. Parallel aan dat landelijke onderzoek hebben de gemeenten Dordrecht en Papendrecht een inventarisatie gemaakt van de mogelijkheden voor een meer preventieve aanpak van scheidingsvraagstukken. Dit onderzoek leverde een aantal aanbevelingen op, waaronder de ontwikkeling van een adviesteam, met experts op het gebied van scheiden. De gedachte bij deze aanbeveling is dat dit adviesteam professionals, zoals leerkrachten en pedagogisch medewerkers, kan informeren en adviseren over de gevolgen van een scheiding op sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen en gevolgen voor ouders over zaken als gedeeld ouderschap, voogdij, alimentatie of emotioneel welbevinden. Daarbij kan het adviesteam voor ouders en professionals een route zijn naar specifieke ondersteuning of hulpverlening. Het adviesteam kan daarnaast fungeren als spil in een 'lerend systeem', met brede participatie van organisaties die werken met jeugdigen en gezinnen.

In 2019 hebben de gemeenten Dordrecht, Papendrecht en Zwijndrecht overeenstemming bereikt om in de vorm van een pilot gedurende twee jaar een gezamenlijk adviespunt Scheiden, Kind en Ouderschap te ontwikkelen. De pilot Het doel van de pilot is het onderzoeken of een specialistisch en deskundig adviespunt over scheiden, kind en ouderschap kan bijdragen aan het voorkomen dat een scheiding of een situatie van gescheiden ouderschap (blijvende) schade veroorzaakt bij kinderen of uitmondt in een escalatie. Daarnaast wordt onderzocht of het adviespunt bij kan dragen aan het de-escaleren van reeds geëscaleerde scheidingen. De kwartiermaker van het adviespunt is op 1 februari 2020 gestart met het werven van een team met expertise op het gebied van scheiding en het uitwerken van een plan van aanpak. In juli 2020 is het adviespunt van start gegaan met een team bestaande uit:     

gedragswetenschapper; maatschappelijk werker; jeugdprofessional (Stichting Jeugdteams); juridisch adviseur (per 1 november); kwartiermaker.

In de periode van september tot en met februari 2021 heeft het team zich gericht op professionals die beroepsmatig veel werken met kinderen en hun ouders, te weten:  Professionals in het voorveld. Dit betreft mensen die werken met kinderen en waarbij geen sprake is van (geïndiceerde) hulpverlening. Denk hierbij aan kinderopvang, consultatiebureaus, scholen, schoolmaatschappelijk werk, buurtwerk en jongerenwerk.  Professionals in de keten van jeugdhulp en jeugdbescherming (jeugdprofessionals in de sociale wijkteams, jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen, Raad voor de Kinderbescherming, Rechtbank, Veilig Thuis, advocaten). Het doel in dit eerste half jaar was:  Stappen zetten op het gebied van de preventie van scheidingsconflicten, door professionals in het voorveld te ondersteunen/equiperen bij scheidingssituaties.  Kennismaken met professionals uit het netwerk, ten behoeve van: 1. stimuleren van verbinding tussen partijen onderling; 2. de kennis uit de keten van de jeugdhulphulpverlening en jeugdbescherming meer naar de voorkant brengen.  Inventariseren van knelpunten op het gebied van scheiding en mogelijkheden voor nieuwe interventies of verbeteringen.

Zaaknummer

InProces BBV: 2021-0047512

Wat heeft deze eerste periode opgeleverd? De pilot werkt volgens het principe 'learning by doing'. Dit betekent dat er gestart is vanuit een visie op ouderschap, waar vervolgens activiteiten, planning en organisatie aan zijn gekoppeld. Gaandeweg wordt het te volgen pad steeds concreter ingekleurd. Inmiddels is een eerste voortgangsrapportage met een tussentijdse inventarisatie van knelpunten opgeleverd, waarvan deze brief een weergave biedt. Er is een preventief programma voor professionals in het voorveld gerealiseerd, bestaande uit circa vijftig (kennismakings)gesprekken met (meestal een groep van) professionals van consultatiebureaus, kinderopvang, scholen, buurtwerk, jongerenwerk en huisartsen. Er is breed informatie verstrekt over het adviespunt middels een flyer met e-mailadres (adviespuntSKO@drechtsteden.nl) en vragenlijst. Het adviespunt biedt tevens aan om producten op maat te realiseren, zoals het verzorgen van webinars, themabijeenkomsten, intervisie in een teamoverleg, casusbesprekingen, één-op-één advies en/of coaching van een professional. Ook binnen de keten van jeugdhulp en jeugdbescherming zijn circa vijftig (groeps)gesprekken georganiseerd. Met alle sociale wijkteams zijn kennismakingsgesprekken geweest en is gesproken over samenwerking, evenals met de Raad voor de Kinderbescherming, familierechtadvocaten, rechtbank en diverse zorgaanbieders.

Daarnaast zijn met een aantal ketenpartners projecten gestart om knelpunten beet te pakken en/of nieuwe interventies te ontwikkelen. In samenwerking met de Ketenaanpak Schulden is voor 2021 een NIBUD boekje besteld over echtscheiding. Jaarlijks bestelt de gemeente Dordrecht een voorlichtingsboekje voor financiële rechten en plichten van jongeren die 18 jaar worden. Hier wordt als proef een bestelling aan toegevoegd van 500 stuks voor een vergelijkbaar boekje over scheiden. Goed om te constateren is dat de experts van het adviespunt ondertussen met enige regelmaat gevonden worden door professionals met vragen, advies en verzoeken om informatie. Hoe ziet het komende half jaar eruit? Voor het komende half jaar gelden drie speerpunten: 1. Verder versterken preventief aanbod voorveld De komende maanden wordt er verder gewerkt aan het versterken van de preventieve aanpak bij professionals in het voorveld door het geven van educatie, informatie, coaching en advies. 2. Laagdrempelig inloop-/informatiepunt inwoners en professionals De insteek van het adviespunt is vanaf de start gericht op het versterken van professionals die werken met jeugdigen en gezinnen, door hen (beter) te equiperen om risico's te signaleren, zaken bespreekbaar te maken en (indien mogelijk) op te lossen en de weg naar andere hulp en ondersteuning te kennen in te schakelen wanneer nodig.

Een groot deel van deze professionals heeft in de afgelopen periode bij het adviespunt de oproep gedaan om ook laagdrempelige informatie en advies over scheiden direct aan ouders aan te bieden. Een belangrijk argument hierbij is dat op deze wijze ook ouders bereikt worden die hun vragen of problemen niet kenbaar kunnen of willen maken bij professionals of in hun informele netwerk. Deze ouders zijn vaak echter wel op zoek naar passende informatie en advies. Hiervoor geldt over het algemeen de wens om dit in eerste instantie op vrijblijvende en/of anonieme wijze te kunnen doen. Het adviespunt SKO werkt de komende periode met de sociale wijkteams aan het opzetten van een laagdrempelig inlooppunt waar ouders anoniem vragen kunnen stellen en informatie kunnen krijgen over scheiden. Denk hierbij aan:  Een vrije inloopochtend en/of middag (zonder afspraak) op een laagdrempelige locatie, zoals de bibliotheek.  De mogelijkheid om via mail een afspraak te maken om langs te komen op een dergelijke inloopochtend of een telefonisch gesprek.  De mogelijkheid om via een centraal telefoonnummer een terugbelafspraak te maken.

Zaaknummer

InProces BBV: 2021-0047512

Deze functie draait dus niet om hulpverlening, want daar zijn tenslotte al loketten voor, maar om gekanaliseerde informatievoorziening en 'op weg helpen' en daarmee ook het vergroten van de zelfredzaamheid. Met het sociaal wijkteam en andere instanties worden gesprekken gevoerd en afspraken gemaakt om ouders ‘warm’ te kunnen doorverwijzen als er verdere ondersteuning of hulp nodig is. 3. Nader onderzoek knelpunten geëscaleerde scheidingen Naast het hiervoor beschreven punt komen uit contacten en gesprekken met professionals nog enkele hardnekkige aandachtspunten naar voren. In de komende maanden wordt hier een nadere analyse van gemaakt en volgen mogelijke voorstellen om handen en voeten te geven aan oplossingen. Het gaat hierbij om de volgende zaken: I. Veelvuldig worden de omgangsregeling en de omgangsbegeleiding genoemd als knelpunt. Aandachtspunten die daarbij genoemd worden zijn:  Ouders houden zich niet aan de afspraken omtrent omgang, waardoor situaties ontstaan waarin professionals in het voorveld tussen twee vuren komen te staan, zoals wanneer een ouder zijn kind komt ‘opeisen’ bij een kinderopvang wanneer dit niet conform de afspraak is.  Daar waar ouders begeleide omgang opgelegd krijgen ontstaan problemen door wachtlijsten voor begeleide omgang of doordat een van de ouders door persoonlijke problemen niet goed in staat is om invulling te geven aan de omgang.

Het komt nu voor dat professionals die daar niet voor in positie zijn hier zelf maar in stappen. Er bestaan verschillende beelden over begeleide omgang en ieders rol hierin. Denk hierbij aan uitvoerders van begeleide omgang, zoals Enver, maar ook de sociale wijkteams, Jeugdbescherming West en de rechtbank. Het adviespunt gaat hiermee aan de slag. Indien nodig worden er nieuwe afspraken gemaakt met bestaande en/of andere organisaties. II. Gaten in aanbod/nieuwe interventies; Vanuit het adviespunt wordt onderzocht of het aanbod aansluit op de vraag. Er bestaat al veel, maar is dit passend? En sluit het aan op de 'beweging naar voren'? Mogelijkheden worden geïnventariseerd en (indien relevant) contacten gelegd. Het gaat hierbij dan om organisaties die al specifiek aanbod hebben, zoals Villa Pinedo, of organisaties die zich richten op specifieke doelgroepen, zoals MEE/Vivenz en William Schrikker voor mensen met een licht verstandelijke beperking en Leger des Heils voor dak- en thuislozen. III. Verdere versterking van samenwerking met partijen die betrokken zijn bij vraagstukken die regelmatig verwant zijn aan (het ontstaan of het gevolg van) scheidingen. Denk aan de ketenaanpak van schulden en de aanpak van doorbraakregisseurs in complexe casussen, maar ook huisartsen. Tot slot Ten tijde van deze raadsinformatiebrief is Nederland in lockdown.

Volgens de vereniging van familierechtadvocaten (vFas) mogen we ons voorbereiden op flink meer echtscheidingen. Zij verwachten dit jaar circa 40.000 echtscheidingen, waar er normaal 30.000 per jaar zijn. Dit geeft eens te meer het belang aan om als gemeente gesteld te staan. Hoe verder na deze raadsinformatiebrief? Rond het einde van het jaar informeren wij u opnieuw over de voortgang van het adviespunt scheiden, kind en ouderschap. Hierbij is vanzelfsprekend aandacht voor de hierboven genoemde prioriteiten. Daarnaast zullen wij u dan voorleggen op welke wijze we na afloop van de pilotfase specifieke taken van het adviespunt al dan niet willen borgen. Welke kosten zijn verbonden aan het proces? De kosten van het adviespunt (kwartiermaker, bemensing, communicatie) worden gedekt vanuit de bestaande begroting, specifiek vanuit het budget 'lokale impuls jeugdhulp'. Wat zijn de belangrijkste gerelateerde besluiten? Voortgang Lokaal plan Jeugd 2019-2022 - Raadsinformatiebrief;

Zaaknummer

Wat zijn de belangrijkste gerelateerde besluiten? Voortgang lokaal plan jeugd 2019-2022

Het college van Burgemeester en Wethouders

secretaris

burgemeester

InProces BBV: 2021-0047512