ONGETEKENDE RIB Stand van zaken Luchtkwaliteit 2025.pdf

Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT

Aan de gemeenteraad

Datum Zaaknummer

7 april 2026

Betreft

Stand van zaken Luchtkwaliteit 2025

2026-0035403

Vergadering van Portefeuillehouder: Begrotingsprogramma Kernteam/Opgave: Auteur: E-mail: Verantwoordelijke: Openbaar:

Tanja de Jonge Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht Ruimtelijke Strategie en Beleid - Milieu en Energie Maurice Roubos mjh.roubos@dordrecht.nl Maurice Roubos Ja

Raadsinformatiebrief Hoe zijn de bevoegdheden rond dit onderwerp verdeeld? Op grond van de Omgevingswet is de gemeente aangewezen als een van de aandachtsgebieden voor luchtkwaliteit (artikel 5.51, tweede lid, van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl)). Dit betekent dat Dordrecht verplicht is de luchtkwaliteit te monitoren (artikel 11.22, eerste lid, Bkl). Jaarlijks publiceert het RIVM medio december de landelijke monitoringsrapportage luchtkwaliteit. Halverwege december heeft het Rijk deze rapportage via een Kamerbrief openbaar gemaakt (IENW/BSK-2025/299469). In de rapportage wordt inzicht gegeven in de luchtkwaliteit over het afgelopen jaar (2024). Daarnaast bevat de rapportage een doorkijk naar het jaar 2030, het jaar waarin aan de nieuwe normen voor luchtkwaliteit moet worden voldaan. Wat is de te delen informatie? Sinds 2008 werkt de gemeente Dordrecht aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Aanvankelijk gebeurde dit in het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) en sinds 2020 binnen het Schone Lucht Akkoord (SLA). Door deze brede aanpak, met maatregelen op landelijk, regionaal en lokaal niveau, is in de afgelopen jaren aanzienlijke vooruitgang geboekt in de verbetering van de luchtkwaliteit.

In een eerdere raadsinformatiebrief bent u geïnformeerd over de nieuwe Europese luchtkwaliteitsnormen, waaraan lidstaten uiterlijk in 2030 moeten voldoen (2025-0038071). Daarbij is al aangegeven dat het thema luchtkwaliteit naar verwachting lokaal een hogere prioriteit zal krijgen bij (ruimtelijke) plannen en projecten. De inschatting van diverse (randstedelijke) gemeenten is dat op veel locaties zonder aanvullende landelijke en regionale maatregelen niet aan deze normen kan worden voldaan. Dordrecht is hierover in gesprek met andere gemeenten en met de VNG richting het Rijk. In deze raadsinformatiebrief wordt uw raad nader geïnformeerd over de actuele stand van zaken binnen het dossier Schone Lucht. De brief bevat een toelichting op de resultaten van monitoringsronde 2025 (rekenjaar 2024), de uitvoering van de acties uit het Schone Lucht Akkoord en de voorbereiding en het toewerken naar de nieuwe luchtkwaliteitsnormen waar in 2030 aan moet worden voldaan.

Zaaknummer

2026-0035403

1. Monitoring luchtkwaliteit 2025 (gegevens over het monitoringsjaar 2024) Sinds 2008 wordt de luchtkwaliteit in Dordrecht gemonitord. Aanvankelijk gebeurde dit in het kader van het NSL, en tegenwoordig op basis van de Omgevingswet en onze inzet voor het Schone Lucht Akkoord (SLA). Ontwikkeling fijnstofconcentraties en stikstofdioxide Half december 2025 publiceerde het Rijk de rapportage Monitoring Luchtkwaliteit 2025: stand van zaken luchtkwaliteit Nederland. Uit de resultaten blijkt dat in heel Dordrecht wordt voldaan aan de huidige luchtkwaliteitsnormen. Volgens het rapport is er in 2024 landelijk een lichte daling (2–4%) zichtbaar in de concentraties stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof. Voor NO₂ variëren de concentraties in Dordrecht van 11,47 tot 29,5 µg/m³ (norm: 40 µg/m³). Voor fijnstof (PM10) liggen de waarden tussen 14,2 en 18,2 µg/m³ (norm: 40 µg/m³). Voor het fijnere fijnstof (PM2.5) variëren de waarden tussen 8,2 en 10,1 µg/m³ (norm: 25 µg/m³). Voor een beter overzicht zijn de concentratiegegevens vanaf het eerste beschikbare monitoringsjaar 2010 tot en met 2024 overzichtelijk weergegeven. Een gedetailleerd overzicht van de luchtkwaliteit voor monitoringjaar 2025 (gegevens 2024) is te vinden in het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK).

Grafiek 1 – Overzicht gemiddelde luchtkwaliteitsconcentraties vanaf 2010 tot aan 2024 In vergelijking met het vorige monitoringsjaar zien we gemiddeld een lichte stijging of een stabilisatie van de concentraties. Dit hangt onder meer samen met hogere lokale pieken in en rond de snelwegen, met name langs de A16. Daarnaast is dit jaar gerekend met nieuwe meteorologische gegevens (2014–2023), terwijl vorig jaar nog de periode 2005–2014 werd gebruikt. Deze nieuwe set pakt ongunstiger uit in het model, onder andere doordat de gemiddelde windsnelheid lager is, waardoor concentraties lokaal hoger kunnen uitvallen.[1] 2. Ontwikkeling luchtkwaliteit omgevingsvisie 2.0 en het SLA In de Omgevingsvisie 2.0 is het Schone Lucht Akkoord (SLA) opgenomen onder zowel doelstelling 4 (Dordrecht is een bereikbare stad) als doelstelling 5 (Dordrecht is een gezonde stad). Onder doelstelling 5 is de ambitie vastgelegd om te streven naar een permanente verbetering van de luchtkwaliteit, met als lange-termijndoel het behalen van de WHO-advieswaarden (2021).

Zaaknummer

2026-0035403

Binnen het Schone Lucht Akkoord en de gemeentelijke visie richten de te treffen maatregelen zich in eerste instantie op het behalen van de WHO-advieswaarden uit 2005. Nu deze waarden op de meeste locaties (nagenoeg) worden gehaald, is sprake van een herijking van de doelstellingen, mede in het licht van de aangescherpte Europese luchtkwaliteitsnormen (zie punt 3 ontwikkeling in normstelling). Dit betekent dat, wanneer in het kader van het luchtkwaliteitsdossier wordt gesproken over de WHO-advieswaarden, binnen de gemeente Dordrecht wordt verwezen naar de WHO-advieswaarden uit 2021. Het ministerie bekijkt nog hoe de doelen van het Schone Lucht Akkoord aansluiten bij de nieuwe WHO-advieswaarden en of aanpassing nodig is. Stof

Huidige normen

WHO-advieswaarden 2005

WHO-advieswaarden 2021

NO2

40 µg/m3

40 µg/m3

10 µg/m3

PM10

40 µg/m3

20 µg/m3

15 µg/m3

PM2,5

25 µg/m3

10 µg/m3

5 µg/m3

Tabel 1 – Overzicht luchtkwaliteitsnormen en WHO-advieswaarden 2005 en 2021 3. Ontwikkeling in normstelling Analyse opgave implementatie EU-richtlijn Dordrecht In 2024 heeft de Europese Raad, mede op basis van de nieuwe WHO-advieswaarden, nieuwe Europese luchtkwaliteitsnormen voor 2030 vastgesteld. Deze normen vormen een tussenstap richting het Europese doel om in 2050 de luchtkwaliteit te verbeteren tot het niveau van de WHOadvieswaarden uit 2021. De nieuwe Europese normen zijn aanzienlijk aangescherpt ten opzichte van de huidige normen en worden vanaf 2026 als omgevingswaarden opgenomen in de Omgevingswet. Dit betekent dat vanaf 2026 al rekening moet worden gehouden met deze normen bij (woningbouw)projecten, waarna in 2030 aan deze normen moet worden voldaan. Stof

Huidige normen

WHO-advieswaarden 2021 EU-normen 2030

NO2

40 µg/m3

10 µg/m3

20 µg/m3

PM10

40 µg/m3

15 µg/m3

20 µg/m3

PM2,5

25 µg/m3

5 µg/m3

10 µg/m3*

Tabel 2 – Overzicht veranderende luchtkwaliteitsnormen en WHO-advieswaarden Op basis van de monitoringsgegevens kan voor 2030 een prognose worden vastgesteld om te bepalen in hoeverre de Europese normen in 2030 voor Dordrecht voor problemen gaan zorgen. Voor de normen van fijnstof (PM10 en PM2.5) worden geen (dreigende) overschrijdingen waargenomen. Voor PM10 liggen de concentraties tussen de 13,8 en 18,0 µg/m3 (norm 20 µg/m3) en voor PM2.5 tussen de 7,0 en de 8,9 µg/m3 (norm 10 µg/m3). Binnen de marges tot beide normen, kan geconcludeerd worden dat voor fijnstof Dordrecht in 2030 kan voldoen aan de nieuwe Europese luchtkwaliteitsnormen. Voor stikstofdioxide (NO2) is dit een ander verhaal. Voor een juiste prognose voor de normoverschrijdingen is, naast de jaargemiddelde norm van 20 µg/m³ NO₂, een marge gehanteerd vanaf 18,5 µg/m³, zodat ook de bijna-overschrijdingen worden meegenomen. Deze marge is toegepast om te voorkomen dat de situatie te rooskleurig wordt weergegeven, aangezien jaarlijkse NO₂-concentraties gevoelig zijn voor variaties en elke berekening kent een zekere onzekerheid. Hierdoor kan een locatie die in een bepaald jaar geen overschrijding van de normen kent, in een volgend jaar alsnog de norm overschrijden.

In totaal is bij 83 punten in 22 verschillende straten sprake van een (dreigende) overschrijding van de jaargemiddelde NO₂-concentratie van 18,5 µg/m³ of hoger. Daarvan overschrijden 24 punten de jaargemiddelde normwaarde van 20 µg/m³. De overige 59 punten bevinden zich binnen de gehanteerde signaleringsmarge van 18,5–20 µg/m³. In de monitoringsrapportage 2025 is opgenomen dat in Dordrecht circa 2,0 kilometer weglengte voorkomt met een overschrijding van de NO₂-norm. Hiervan betreft 0,1 kilometer gemeentelijke wegen. De resterende 1,9 kilometer betreft rijkswegen (snelwegen), met name in de omgeving van de A16.

Zaaknummer

2026-0035403

In het onderstaande overzicht zijn per straat het aantal punten binnen de marge (18,5–20 µg/m³), het aantal punten met een overschrijding (> 20 µg/m³), de hoogste berekende concentratie en de bijdrage van snelwegen weergegeven. Straatnaam

18,5– > 20 µg/m³ Hoogste 20 (overschrijding) concentratie µg/m³ in µg/m³

Verkeersbijdrage Snelweg in µg/m³ bijdrage in µg/m³

Achterhakkers

4

0

19,64

4,33

1,0

Admiraal de Ruyterweg

11

4

20,51

7,70

7,0

Burgemeester de 6 Raadtsingel

1

20,22

5,19

1,0

Dokweg

0

2

20,47

5,45

1,9

Galileïlaan

2

0

18,86

6,43

4,9

Havenstraat

2

1

20,28

5,26

1,0

Hugo de Grootlaan 8

4

22,25

7,23

5,5

Johan de Wittstraat

1

0

18,77

5,06

0,7

Korte Parallelweg 6

1

20,10

5,07

1,4

Laan der Verenigde Naties

4

4

24,09

10,25

2,0

Laan van Londen

4

1

20,90

9,50

8,6

Merwedestraat

1

0

19,40

7,21

2,6

Mijlweg

0

1

20,23

7,42

3,9

Provincialeweg

1

0

18,73

6,68

1,6

Rijksstraatweg

0

1

21,65

8,69

2,0

Simon de Danserweg

0

2

23,53

10,72

10,0

SM Hugo van Gijnweg

1

0

19,03

6,59

1,1

Stationsweg

1

0

18,68

4,97

0,7

Vrieseweg

1

0

18,65

5,50

0,7

Weeskinderendijk 4 Beneden

1

21,17

6,15

4,3

Weeskinderendijk 1 Boven

0

18,84

3,81

3,6

Wilgenbos

5

1

20,21

5,18

1,3

Totaal

59

24

Tabel 3 - Overzicht NO₂-concentraties per straat De tabel laat zien dat er verschillende punten zijn waar de verkeersbijdrage aan de NO₂concentratie voornamelijk wordt veroorzaakt door rijkswegverkeer. Op het aanpakken van deze (dreigende) overschrijdingen heeft de gemeente niet de bevoegdheid tot het nemen van maatregelen. Voor de locaties waar het gemeentelijk verkeer de dominante bijdrage levert, ligt het initiatief bij de gemeente.

Zaaknummer

2026-0035403

De in Dordrecht geconstateerde overschrijdingen sluiten deels aan bij het landelijke beeld zoals geschetst in de monitoringsrapportage. De verschillen ten opzichte van de landelijke gegevens ontstaan doordat in de landelijke rapportage uitsluitend is getoetst aan de norm van 20 µg/m³ of hoger, terwijl in deze analyse een aanvullende marge is gehanteerd. Daarmee wordt bewust een voorzichtige (worst-case) benadering toegepast. Landelijk komt het aantal overschrijdingen uit op 956 punten, wat overeenkomt met circa 95,6 kilometer weglengte. Gezien het feit dat hierbij geen marge is meegenomen, ligt het voor de hand dat dit landelijke beeld eerder een onderschatting is van de werkelijke opgave (zie tabel 4). De Dordtse analyse laat zien dat, wanneer een marge wordt toegepast, de omvang van de opgave groter uitvalt dan op basis van de landelijke cijfers wordt gesuggereerd.

Totaal aantal kilometers NO₂overschrijding naar bevoegd gezag

Gemeente

Provincie

Rijk

2,0

0,1

0

1,9

Tabel 4 - Totaal aantal kilometers NO₂-overschrijding Dordrecht naar bevoegd gezag uit de monitoringsrapportage van het RIVM Inzet programmatische aanpak luchtkwaliteit De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) hebben in 2025 in een position paper hun zorgen geuit over de implementatie van de EUluchtkwaliteitsrichtlijn en de opgave die daarbij met name bij gemeenten komt te liggen.[2] Dordrecht herkent deze opgave, mede gezien de analyse van de bronbijdragen. Een belangrijk deel van de belasting is afkomstig van rijkswegen, waarvoor de gemeente geen bevoegdheid heeft en daardoor geen directe maatregelen kan treffen. In het position paper wordt daarom opgeroepen tot een programmatische, landelijke aanpak, vergelijkbaar met het eerdere Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit, waarin alle bestuurslagen een bijdrage leveren door middel van maatregelen binnen de eigen bevoegdheden. Dordrecht heeft zich bij deze lobby aangesloten, samen met diverse andere (rand)stedelijke gemeenten. In dit kader zijn onder meer gesprekken gevoerd met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en Rijkswaterstaat. Op dit moment wordt een programmatische aanpak verkend door het ministerie, zowel met betrekking tot mogelijke maatregelen als de financiële uitwerking.

Naar verwachting zal hierover in de loop van 2026 meer duidelijkheid ontstaan, conform hetgeen is aangegeven in de eerder genoemde Kamerbrief. 4. Voortgang maatregelen Schone Lucht Akkoord (SLA) Dordrecht is in 2020 medeondertekenaar van het Schone Lucht Akkoord (SLA). De doelstelling van het akkoord is om, door middel van een verbeterde luchtkwaliteit, 50% gezondheidswinst te behalen. Deze gezondheidswinst wordt uitgedrukt in het aantal maanden dat een persoon gemiddeld langer leeft als gevolg van minder luchtverontreiniging (het omgekeerde hiervan wordt aangeduid als levensduurverlies). Elke twee jaar publiceert het ministerie een voortgangsrapportage over het Schone Lucht Akkoord. Uit de meest recente rapportage (2024) blijkt dat, indien alle maatregelen worden uitgevoerd, de landelijke gezondheidswinst uitkomt op 46%.[3] Daarmee wordt het doel bijna, maar nog niet volledig, bereikt. Ook in Dordrecht is een vergelijkbare ontwikkeling zichtbaar. De prognose voor 2030 laat zien dat het gemiddelde levensduurverlies afneemt van 10,1 maanden in 2016 naar 6,0 maanden in 2030. Dit komt overeen met een afname (gezondheidswinst) van 40,6%, wat duidt op een aanzienlijke verbetering van de volksgezondheid. Het verschil tussen het landelijke beeld en de situatie in Dordrecht hangt mogelijk samen met de aanwezigheid van extra emissiebronnen, zoals industrie en verkeer.

Om dit verschil beter te duiden, zal contact worden opgenomen met het RIVM. In de zomer van 2026 wordt een nieuwe voortgangsrapportage gepubliceerd. Categorie

2016 (basisjaar)

2030

Gemiddeld levensduurverlies

10,1 maanden

6,0 maanden

Zaaknummer

2026-0035403

(maanden) Afname t.o.v. 2016 SLA-doel (50% reductie)

4,1 maanden

40,6% 5,1 maand

Tabel 5 – Gezondheidswinst Dordrecht (2024) https://www.rivm.nl/lucht/effecten-luchtkwaliteitop-gezondheid/gezondheidswinst-gemeente-provincie Het SLA in Dordrecht Iedere deelnemer aan het Schone Lucht Akkoord (SLA) stelt een eigen plan met lokale maatregelen op: het Decentraal Uitvoeringsplan (DUP). Het Dordtse uitvoeringsplan bevat meerdere onderdelen die een directe relatie hebben met de doelen uit de Omgevingsvisie Dordrecht 2.0, met name de ambities ‘Dordrecht is een bereikbare stad’ en ‘Dordrecht is een gezonde stad’. Omdat veel maatregelen samenhangen met mobiliteit en klimaat, richt het DUP zich primair op de uitvoering van het klimaat- en mobiliteitsbeleid. Ontwikkeling van klimaat- en mobiliteitsbeleid en ruimtelijke ontwikkeling in relatie tot luchtkwaliteit Het klimaatbeleid van Dordrecht is primair gericht op de reductie van CO₂-emissies. Het beleid voor luchtkwaliteit richt zich met name op fijnstof (PM) en stikstofdioxide (NO₂). Deze stoffen hebben deels dezelfde bron, namelijk de verbranding van fossiele brandstoffen. De inzet op de klimaatdoelstelling klimaatneutraal in 2040 draagt daarmee direct bij aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. In Dordrecht is mobiliteit een van de belangrijkste bronnen van luchtverontreiniging.

Het Mobiliteitsplan heeft als doel om in 2040 te komen tot 30% minder autoritten en autokilometers per dag ten opzichte van de verwachte autonome groei. In vervolg hierop worden de maatregelen uit het mobiliteitsplan op wijkniveau verder uitgewerkt en geconcretiseerd. Om een betere koppeling te maken tussen de uitwerking van het mobiliteitsbeleid en de aangescherpte luchtkwaliteitsnormen richting 2030, is een monitoringstool ontwikkeld. In deze tool zijn onder meer luchtkwaliteit, geluid en mobiliteit geïntegreerd, zodat maatregelen integraal kunnen worden beoordeeld bij de planvorming. Hiermee wordt geborgd dat lokale knelpunten vroegtijdig worden gesignaleerd en dat de effecten van maatregelen aan de voorkant kunnen worden onderzocht. Daarnaast is een vergelijkbare monitor ontwikkeld voor de programmeringstafels en voor projecten. Hiermee kan in een vroeg stadium worden beoordeeld of op specifieke locaties aanvullende aandacht voor luchtkwaliteit nodig is. Dit zorgt ervoor dat tijdig advies kan worden ingewonnen en voorkomt dat in een later stadium alsnog aanvullende onderzoeken of bijstellingen noodzakelijk zijn. Overige punten uit het DUP De raad in een separate raadsinformatiebrief [2025−0007358]8 geïnformeerd over de aanpak voor houtstook door open haarden en houtkachels.

In deze brief is aangegeven dat wordt gewerkt aan een beleidsregel voor het beperkt verbieden van houtstook, gebaseerd op de Stookwijzer. In de afgelopen maanden hebben meerdere overleggen plaatsgevonden met diverse partijen, waaronder de Omgevingsdienst, wijkteams en handhaving, over de uitvoerbaarheid van een dergelijke beleidsregel. Deze processen hebben relatief veel tijd gevraagd, mede omdat dit een nieuw instrument betreft waarvoor nog weinig gemeenten beleidsmatige ervaring hebben. Daarbij is nadrukkelijk gezocht naar een goede balans tussen uitvoerbaarheid en redelijkheid. Op basis hiervan is geconcludeerd dat met behulp van een monitoringssysteem, waarin meldingen vanuit de Stookwijzer worden gevolgd, gericht kan worden opgetreden bij situaties van structurele of veelvuldige overlast. Het monitoringssysteem en de bijbehorende afspraken met de handhaving, binnen de beschikbare capaciteit, zijn momenteel in uitwerking. Op basis hiervan wordt een voorstel aan het college voorgelegd. Daarnaast zal, conform de verwachtingen vanuit het Schone Lucht Akkoord, worden ingezet op het stimuleren van het gebruik van de Stookwijzer, evenals op voorlichting over houtstook en de gezondheidseffecten daarvan.

De voortgang van het Decentraal Uitvoeringsplan van het Schone Lucht Akkoord is te raadplegen via het dashboard van het Schone Lucht Akkoord, waarin u de voortgang van alle deelnemende overheden kunt bekijken: https://pv.rws-sla.nl/#/home [1] In de eerdere raadsinformatiebrief (2025-0038071) is toegelicht dat de concentraties stikstofdioxide en fijnstof in 2023 aanzienlijk lager lagen dan in 2022. Dit was grotendeels het

Zaaknummer

2026-0035403

gevolg van gunstige meteorologische omstandigheden, waaronder een hogere hoeveelheid neerslag en hogere gemiddelde windsnelheden, die zorgden voor een 'verdunning' van de concentraties. [2] VNG en IPO, Position paper Luchtkwaliteitsrichtlijn en Richtlijn Industriële Emissies (2025) https://vng.nl/publicaties/position-paper-luchtkwaliteitsrichtlijn-en-richtlijn-industriele-emissies [3] Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord Tweede voortgangsmeting [20230383] (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/06/27/bijlage-2-rivmmonitoringsrapportage-doelbereik-schone-lucht-akkoord-tweede-voortgangsmeting) Hoe verder na deze raadsinformatiebrief? De luchtkwaliteit wordt jaarlijks gemonitord en de uitvoering van het Schone Lucht Akkoord wordt voortgezet. Waar mogelijk worden nieuwe luchtkwaliteitsmaatregelen geïdentificeerd en toegevoegd aan het Decentraal Uitvoeringsprogramma. Samenwerking binnen de eigen organisatie met andere beleidsdomeinen, zoals mobiliteit, én met andere overheden is daarbij van groot belang, aangezien luchtverontreiniging zich niet beperkt tot gemeentegrenzen. Wij blijven ons in het komende jaar dan ook nadrukkelijk richting het Rijk inzetten voor een programmatische aanpak.

Welke kosten zijn verbonden aan het proces? Financiering van luchtkwaliteitsmaatregelen loopt via de reguliere budgetten en deels middels de uitvoering van het Mobiliteitsplan en Dordrecht Klimaatneutraal 2040. Het decentrale uitvoeringsprogramma van het Schone Lucht Akkoord omvat maatregelen die worden opgenomen in deze plannen. Wat zijn de belangrijkste gerelateerde besluiten? De raad actief te informeren conform artikel 169, lid 2 van de Gemeentewet Het college van Burgemeester en Wethouders

J.H.S. Goossensen loco-secretaris

N. Mol burgemeester