ONGETEKENDE RIB Betrokkenheid gemeenteraad bij programma's onder de Omgevingswet.pdf

Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT

Aan de gemeenteraad

Datum

15 april 2025

Zaaknummer

2025-0038260

Betreft

Betrokkenheid gemeenteraad bij programma's onder de Omgevingswet

Vergadering van Portefeuillehouder: Begrotingsprogramma Kernteam/Opgave: Auteur: E-mail: Verantwoordelijke: Openbaar:

Maarten Burggraaf Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht Ruimtelijke Strategie en Beleid - Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Mobiliteit Lauran Cornax la.cornax@dordrecht.nl Ja

Raadsinformatiebrief Hoe zijn de bevoegdheden rond dit onderwerp verdeeld? Het college van burgemeester en wethouders van een gemeente kan programma's vaststellen (artikel 3.4 van de Omgevingswet). De gemeenteraad is niet bevoegd om programma's vast te stellen. Wat is de aanleiding om deze informatie kenbaar te maken? Op 4 maart 2025 is tijdens de Dordtse Dinsdag het onderwerp 'Rol van de raad bij programma's onder de Omgevingswet (consultatie)' aan de orde geweest. Deze consultatie - geïnitieerd door de agendacommissie - was bedoeld om te verkennen hoe uw raad betrokken wil worden bij het instrument programma. De consultatie is afgerond met de toezegging van ons college om in een raadsinformatiebrief uiteen te zetten hoe ons college de betrokkenheid van uw raad bij programma's onder de Omgevingswet ziet. Wat is de te delen informatie? De Omgevingswet bevat regels over de omgevingsvisie en programma's. Dit zijn instrumenten voor beleidsontwikkeling die alleen zelfbindend zijn. Dat wil zeggen dat ze alleen het bestuursorgaan binden dat de omgevingsvisie of het programma heeft vastgesteld. Ze bevatten dus geen regels voor burgers, bedrijven of andere overheden. Het geeft wel duidelijkheid over welke richting de gemeente op wil.

Uit oogpunt van behoorlijk bestuur wordt er in deze beleidsontwikkeling rekening gehouden met het beleid, taken en bevoegdheden van andere bestuursorganen. In een omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en doelen met betrekking tot de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. Dit is een integrale visie voor de gemeente op allerlei thema's die de fysieke leefomgeving aangaan, zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, mobiliteit, wonen, natuur en gezondheid. De Omgevingswet heeft bepaald dat de omgevingsvisie door de gemeenteraad wordt vastgesteld. In programma's kan concreet worden gemaakt hoe de ambities en doelen uit de omgevingsvisie zullen worden bereikt. De doelen worden in programma's dus concreet uitgewerkt in maatregelen. De Omgevingswet heeft bepaald dat programma's door het college van burgemeester en wethouders worden vastgesteld. Om ook juridisch te regelen wat er in de omgevingsvisie is beoogd en om maatregelen uit programma's planologisch mogelijk te maken dient het omgevingsplan. De Omgevingswet heeft bepaald dat het omgevingsplan door de gemeenteraad wordt vastgesteld.

Zaaknummer

2025-0038260

Wat is een programma onder de Omgevingswet? Programma's zijn belangrijke instrumenten onder de Omgevingswet en kunnen een verschillende achtergrond hebben. Enerzijds kan het programma ingezet worden voor de uitwerking van beleid, anderzijds kan het ook gaan om de uitvoering van beleid. In dat laatste geval worden in het programma concrete projecten benoemd, waarmee de doelen uit de omgevingsvisie kunnen worden behaald. Wie is bevoegd om een programma vast te stellen? Het college van burgemeester en wethouders van een gemeente kan programma's vaststellen (artikel 3.4 van de Omgevingswet). De gemeenteraad is niet bevoegd om programma's vast te stellen. Welke rechten heeft de gemeenteraad onder de Omgevingswet? De Omgevingswet hanteert een 'haasje over'-principe voor ruimtelijke besluiten (zie ook Figuur 1 hieronder). De gemeenteraad is bevoegd voor de omgevingsvisie (artikel 3.1 van de Omgevingswet), het college van burgemeester en wethouders voor het programma. Vervolgens stelt de gemeenteraad het omgevingsplan vast (artikel 2.4 van de Omgevingswet) en verleent het college van burgemeester en wethouders de vergunningen. Dit laat zien dat beleidsuitwerking in een programma uiteindelijk juridische borging vergt in het omgevingsplan.

Figuur 1: 'haasje over'-principe voor ruimtelijke besluiten (BRO, 2024)

Invloed van gemeenteraad op een programma Uw raad heeft invloed op programma's omdat: • uw raad de hoofdlijnen van het programma in de omgevingsvisie vastlegt De invloed van uw raad op een programma wordt met name bepaald door de inhoud van de omgevingsvisie. Programma's komen voort uit de doelen en ambities die in de omgevingsvisie staan. Bij programma's die een uitwerking van het beleid vormen, wordt dat beleid uitgangspunt voor het vaststellen van het omgevingsplan en het besluiten over afwijkingen van het omgevingsplan (via de zgn. BOPA's). Als uw raad het daarom niet eens is met de beleidsuitwerking van ons college (het programma dus) zou dat dus tot uiting komen bij het vaststellen van het omgevingsplan (door deze niet vast te stellen bijvoorbeeld); • uw raad de begroting en daarmee de inzet van middelen bepaalt Uw raad heeft 'budgetrecht'. Door de begroting vast te stellen geeft uw raad ons college toestemming om geld uit te geven aan de afgesproken activiteiten. Met de begroting kan uw raad sturen op de programma's. Bij programma's die ingaan op projecten die uitgevoerd moeten worden, kan uw raad sturen via het budget dat nodig is uit te voeren. Als uw raad het niet eens is met de door ons college voorgestelde projecten, dan zou dat dus tot uiting komen bij het (niet) vaststellen van de begroting.

Zaaknummer

•

2025-0038260

het college programma's afstemt met de raad. Op basis van artikel 2.2 van de Omgevingswet houdt ons college bij de uitoefening van onze taken en bevoegdheden rekening met de taken en bevoegdheden van bijvoorbeeld uw raad, en stemt zo nodig met uw raad af. Bij de totstandkoming en besluitvorming omtrent een programma kan uw raad daarom betrokken worden.

Wat de raad van het college kan verwachten Wij kunnen uw raad op aantal manieren betrekken bij programma's, we noemen de vijf opties die afhankelijk van de omstandigheden worden ingezet: • de raad wordt altijd minimaal op de hoogte gesteld Bij het vaststellen van een nieuwe programma of bij wezenlijke wijzigingen in een bestaand programma, zal uw raad altijd tenminste via een raadsinformatiebrief worden geïnformeerd. Dit biedt uw raad de mogelijkheid om een vinger aan de pols te houden. In het geval van een programma voor niet-"richtinggevende zaken" kan een raadsinformatiebrief in de meeste gevallen volstaan. Immers, een programma is in de regel een beleidsuitwerking van de doelen en ambities die in de omgevingsvisie staan. • het college legt startnotities aan de raad voor In een startnotitie kan uw raad kaders en hoofdrichtingen voor een verdere uitwerking van een programma meegeven aan ons college. Als uw raad hierover adviseert of deze startnotitie vaststelt, kan ons college het programma binnen de kaders verder uitwerken. Wij zullen dit doen als de kaders die zijn vastgelegd in de Omgevingsvisie onvoldoende richting geven om het programma te kunnen uitwerken.

• het college vraagt de raad om wensen en bedenkingen Wij kunnen voordat wij het programma vaststellen uw raad in de gelegenheid stellen om uw 'wensen en bedenkingen' ter kennis van ons college te brengen (artikel 160 Gemeentewet). Wij betrekken deze 'wensen en bedenkingen' van uw raad bij de definitieve besluitvorming, maar kunnen deze - juridisch gezien - ook naast ons neerleggen. Uiteraard beargumenteerd, zoals dit ook een mogelijkheid is bij moties. Ons college kan dit bijvoorbeeld doen als praktische uitvoerbaarheid van wensen en bedenken niet mogelijk is. • raadsbesluit bij een wijziging van de omgevingsvisie Uw raad kan om een besluit worden gevraagd. Dat is dan niet een besluit op het programma zelf - immers dit is geen bevoegdheid van de raad - maar een besluit tot wijziging van de omgevingsvisie (bevoegdheid raad op basis van artikel 3.1 Omgevingswet) waarbij de inhoud van het programma ter kennisname wordt gedeeld met uw raad. Het op deze manier betrekken van uw raad zal plaatsvinden wanneer de inhoud van een programma afwijkt van de omgevingsvisie. Ons college kan in die gevallen het programma immers niet vaststellen wegens strijdigheid met de omgevingsvisie. Met een besluit van uw raad om de omgevingsvisie te wijzigen, wordt deze strijdigheid voorkomen.

De omgevingsvisie hoeft niet na elk besluit direct te worden wijzigen, het kan ook een besluit zijn om dit bij de eerstvolgende wijziging van de omgevingsvisie mee te nemen. Aangezien de omgevingsvisie een lange termijn ambitie uitspreekt, ligt het niet voor de hand om vaak tot (majeure) wijzigingen over te gaan. • raadsbesluit wanneer uitvoeringsbudget nodig is Uw raad kan om een besluit worden gevraagd indien er uitvoeringsbudget nodig is om de projecten uit een programma uit te voeren. Hoe het college de raad in de regel gaat betrekken bij programma's Ons college zal een werkstructuur hanteren waarbij een goede balans is tussen de kaderstellende en controlerende rol van uw raad, en de uitvoerende taken van ons college. Waarbij tegelijkertijd ook de uitvoeringssnelheid in ogenschouw wordt gehouden. In het geval van "richtinggevende zaken" zal uw raad bij het vaststellen van een nieuw programma of wijzigingen op een bestaand programma in de gelegenheid worden gesteld om: 1. kaders en hoofdrichtingen te laten meegeven aan ons college in een startnotitie; en 2. uw 'wensen en bedenkingen' ter kennis van ons college te brengen. In het geval van niet-"richtinggevende zaken" werken wij een programma uit binnen de kaders die uw raad heeft meegeven in de omgevingsvisie.

Bij nieuwe programma's of wezenlijke wijzigingen in bestaande programma's, zal uw raad hierover worden geïnformeerd door middel van een raadsinformatiebrief, met de mogelijkheid van uw raad om dan vragen te stellen. Een programma is in de regel een beleidsuitwerking van de doelen en ambities die in de omgevingsvisie staan.

Zaaknummer

2025-0038260

Hoe verder na deze raadsinformatiebrief? Het werken met de Omgevingswet - en de instrumenten die deze wet ons biedt - vraagt om een nieuwe werkwijze. De instrumenten van de Omgevingswet worden nu toegepast in de praktijk. We gaan ervaren hoe dit verloopt en dat zal ook leerpunten opleveren. We zullen na twee jaar een evaluatiemoment organiseren. Welke kosten zijn verbonden aan het proces? Niet van toepassing. Het college van Burgemeester en Wethouders

C.H.W.M. Post secretaris

M.D. Burggraaf loco-burgemeester