Document · PDF

Omgevingsprogramma economie Dordrecht.pdf

Gemeenteraad Dordrecht 15 juli 2025, gemeente DordrechtBij agendapunt: 4: Indienen van Geen wensen/bedenkingen bij vaststelling Omgevingsprogramma Economie - Raadsvoorstel14.837 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Detailhandel en wijkgerichte maatschappelijke voorzieningen komen voor, maar uitsluitend in en rondom de wijkcentra. Bestaande kleine bedrijfslocaties in woonwijken houden we zoveel mogelijk in stand, om stedelijke bedrijvigheid dichtbij te houden en omdat de transitie naar een circulaire economie richting de toekomst juist méér kleinschalige bedrijfslocaties in de wijken vraagt. Denk hierbij aan materialenhubs (kleine inzamelingspunten voor hergebruik van materialen), repaircafés, locaties voor deelmobiliteit inclusief onderhoud en reparatie ter plaatse. Bovendien is het behoud van kleinschalige bedrijvigheid in lage milieucategorieën in de wijken van belang omdat we de industriegebieden zoveel mogelijk willen benutten voor zwaardere bedrijvigheid; ondernemers die bijv. dienstverlening leveren richting consumenten passen vaak niet op een industrieterrein, maar juist wel in of nabij een woonwijk. Het behoud van voldoende ruimte voor werken in de wijken vraagt daarom een zorgvuldige afweging in combinatie met de wens tot verdichting van wonen, om te voorkomen dat kleine, waardevolle werkfuncties volledig verdwijnen uit de wijk. ➢ Uitgaand van het talent en de vaardigheden van onze inwoners zetten we in op het benutten, ontwikkelen en behouden van het arbeidspotentieel.

Via een nieuw Werkcentrum Drechtsteden voor alle inwoners en werkgevers brengen we het economisch en sociaal domein bij elkaar. ➢ In verbinding met het Werkcentrum hebben we een wijkaanpak gericht op onbenut arbeidspotentieel, met als doel (deels) inactieve inwoners te bereiken en begeleiden naar een duurzame plek op de arbeidsmarkt. We richten ons op werk in de kernsectoren, waar mogelijk in de eigen wijk en hebben daarbij bijzondere aandacht voor loopbaanpaden naar de energietransitie en zorg. ➢ Voor het ontwikkelen en behouden van het arbeidspotentieel zetten we in op een regionaal Scholingsfonds: een fonds voor alle werkenden en niet-werkenden die een stap in of naar een kernsector willen zetten in onze regio.

Specifieke aandachtspunten per wijk komen aan bod in de gebiedsprogramma’s voor Dordt-Oost en Centrum / Staart (2025). 18

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT ➢ We werken aan een structurele verbinding tussen bedrijven en het middelbaar- en vervolgonderwijs, zodat jongeren zo vroeg mogelijk in hun schoolperiode al worden verbonden aan de bedrijvigheid in de stad en de regio en hun kansen daarin op toekomstig werk. Diverse lokale en regionale projecten op dit vlak brengen we onder in één aanpak. ➢ Nieuwe en bestaande banen in Dordrecht moeten banen zijn met maatschappelijke toegevoegde waarde: banen met impact. Dit zijn banen die bijdragen aan de bestaanszekerheid (inkomens- en baanzekerheid) van onze beroepsbevolking en inwoners perspectief bieden om zich persoonlijk en professioneel te ontwikkelen. We maken dit concreet door het faciliteren van de ondersteuning van Stichting MBO voor ondernemers en de uitrol van het label Ondernemen met Impact door de stichting. Ook nemen we in de uitgiftecriteria voor bedrijfskavels criteria op voor de kwaliteit van banen. Evenzo toetsen we hierop in het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente.

➢ Met onze inzet op maatschappelijk betrokken ondernemen stimuleren we ook de verbinding tussen economische, sociale en ecologische doelen, bijvoorbeeld door de inzet van inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt bij bedrijfsactiviteiten in de circulaire economie, zoals in het initiatief van de Circulaire Bouwhub met samenwerking tussen bouwondernemers, Drechtwerk en de gemeente. ➢ Samen met het Ondernemersfonds ondersteunen we ondernemerscollectieven op bedrijventerreinen bij arbeidsmarktvraagstukken. Zo helpen we ondernemers de verbinding te leggen met elkaar en het onderwijs. ➢ Als onderdeel ons gemeentelijk accountmanagement richten we ons integraal op de grootste werkgevers in Dordrecht, om gericht één-op-één afspraken te maken op het ondernemen met impact en de verbinding met het onderwijs. De grootste werkgevers hebben samen een grote invloed op de realisatie van onze bredewelvaartdoelen, zowel in directe zin als in hun voorbeeldfunctie richting kleinere ondernemingen. ➢ Voor bijzondere en kwetsbare groepen zoals asielzoekers kijken we actief met bedrijven naar bieden van werkplekken als bijdrage aan hun integratie en ontwikkeling, en tegelijkertijd als benutting van hun arbeidspotentieel. ➢ Bij kaveluitgifte voor grootschalige bedrijvigheid hanteren we criteria voor de herkomst en het opleidingsniveau van de werknemers, inclusief arbeidsmigranten.

➢ In samenwerking met het Ondernemersfonds zorgen we voor parkmanagement op onze bedrijventerreinen, gericht op “schoon, heel en veilig” en tegen ondermijning.

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Figuur 1. Omgevingsvisie 2.0 - doelkaart toekomstbestendige economie

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT

4. Sturing en monitoring Om bij te houden of de inzet onder dit omgevingsprogramma doelmatig is, willen we op verschillende manieren sturen en monitoren. Dit doen we zowel cijfermatig (kwantitatief) als kwalitatief, zowel op overkoepelend niveau als per deelprogramma en zowel lokaal als regionaal.

4.1. Sturing De uitvoering van dit omgevingsprogramma vindt grotendeels plaats in lokale en regionale programma’s. Dit betreffen voor de collegeperiode 2022-2026 met name: ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Programma Ruimte voor Banen en gebiedsprogramma Westelijke Dordtse Oever Regionaal programma Economie & Innovatie Programma Arbeidsmarkt en Menselijk Kapitaal (lokaal en regionaal) Programma Levendige Binnenstad Programma’s Klimaatneutraal en Energietransitie (deel economie) Programma Stadsas (deel economische programmering)

Sturing op deze programma’s vindt plaats via stuurgroepen per programma met daarin de betreffende portefeuillehouders met de programmamanagers. Vanuit deze programma’s wordt ook de samenwerking met regionale en externe partners aangestuurd, met name in het verband van Smart Delta Drechtsteden en de regionale economische instrumenten, en de samenwerking met lokale en regionale werkgeversverenigingen, en externe partners als het Ondernemersfonds en het Binnenstadsbedrijf. Ook de budgetten zijn belegd in deze programma’s. Dit omgevingsprogramma vervult een overkoepelende functie, borgt de samenhang tussen de bovengenoemde programma’s, signaleert waar mogelijk kansen of afruilen tussen de verschillende doelen, houdt de vinger aan de pols voor de actualiteit van het beleid en zorgt voor de verbinding met de omgevingsvisie. De verantwoordelijkheid hiervoor berust bij het beleidsteam economie, onder de clustermanager Ruimtelijke Strategie en Beleid (tevens verantwoordelijk voor de omgevingsvisie) en de domeindirecteur Ruimtelijke Ontwikkeling en Beheer. Sturing vindt plaats via de stuurgroep economie. Voorts wordt vanuit het beleidsteam economie en het team Dordt Onderneemt dit omgevingsprogramma in de praktijk toegepast bij de beoordeling van ruimtelijke initiatieven, gebiedsontwikkeling en ondernemersdienstverlening.

Aanvullend op de regionale samenwerking in de Drechtsteden vanuit de genoemde programma’s, werken we vanuit het beleid ook samen in het Netwerk Economie Zuid-Holland Zuid en nemen we deel aan de pijler economie in de G40.

4.2. Monitoring Om de twee jaar evalueren we dit omgevingsprogramma economie, te beginnen in 2027. Bij deze evaluatie kijken we of de doelen en ruimtelijke en beleidsmatige keuzes nog aansluiten op de praktijk. Dit beoordelen we aan de hand van de monitoringsresultaten en een update van de analyse van trends en ontwikkelingen. Ook beoordelen we de actualiteit van onze beleidskaders en instrumentarium. Zo zorgen we ook dat het omgevingsprogramma actueel is bij een toekomstige periodieke actualisatie van de omgevingsvisie. Andersom kan een actualisatie of herziening van de omgevingsvisie ook aanleiding geven tot een herziening van dit omgevingsprogramma economie. De uitkomst van deze tweejaarlijkse evaluatie wordt gedeeld met de gemeenteraad.

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Voor de kwantitatieve monitoring hanteren we de volgende indicatoren en monitoringsinstrumenten. Hierbij hanteren we geen absolute streefwaarden, maar uitgaande van de situatie zoals weergegeven in bijlage 3 kunnen we aan de hand van deze indicatoren ontwikkelingen monitoren en zo beoordelen of de trend de juiste richting op beweegt. Doel Verhoging brede welvaart Evenwichtige ontwikkeling wonen - werken

Toename werkgelegenheid

Afname onbenut arbeidspotentieel Goed werkgeverschap Balans vraag en aanbod bedrijventerreinen en kantoren Leegstand op gezond frictieniveau (ca. 5%)

Verduurzaming bedrijfsprocessen Circulariteit bedrijfsprocessen

Indicator Materiële welvaart, arbeid en vrije tijd Aantal banen per 1.000 inwoners

Monitoringsinstrument CBS Regionale Monitor Brede Welvaart LISA via KvK Regiodata

Verhouding banen en woningen Verhouding banen en beroepsbevolking

CBS BAG/LISA via waarstaatjegemeente.nl CBS via arbeidsmarktinzicht.nl

Pendel Samenstelling en ontwikkeling Aantal bedrijven met label Ondernemen met Impact Behoefteraming bedrijventerreinen

CBS via OCD CBS via arbeidsmarktinzicht.nl Stichting MBO

Behoefteraming kantoren Detailhandel en horeca

Provincie Zuid-Holland Locatus via waarstaatjegemeente.nl

Bedrijfspanden en kantoren

Behoefteramingen Provincie Zuid-Holland OZHZ en DCMR

Uitstoot broeikasgassen bedrijven Indicator in ontwikkeling

Provincie Zuid-Holland

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT

Bijlage 1. Instrumenten In deze bijlage geven we een overzicht van onze lokale en regionale instrumenten die we inzetten om onze economische doelen te realiseren. Het begrip instrument is breed en kan een project of programma zijn, een fonds, subsidieregeling of samenwerkingsverband. Behalve een opsomming geven we ook op welke manier we onze instrumenten aanwenden om economische activiteiten te stimuleren die brede welvaart bevorderen. Twee mechanismen daarvoor zijn selectiviteit en conditionaliteit (zie kader). Sufficiency 2024: Kansenagenda brede welvaart gemeente Dordrecht Selectiviteit betekent dat de gemeente een instrument alleen inzet voor private partners die economische activiteiten ontplooien die bijdragen aan een of meerdere bredewelvaartdoelen van de gemeente. Conditionaliteit betekent dat de gemeente een instrument inzet op voorwaarde dat private partners bij de ontplooiing van hun economische activiteiten rekening houden met bepaalde bredewelvaartaspecten die voor de gemeente belangrijk zijn. In 2024 hebben we in kaart gebracht welke kansen er zijn om ons instrumentarium te verbeteren door verdere toepassing van selectiviteit en conditionaliteit. Deze interne analyse benutten we voor de doorontwikkeling van de instrumenten in de komende jaren.

B1.1. Lokaal economisch instrumentarium Instrument

Omschrijving

algemeen Ondernemersfonds

Selectief Conditioneel

Op basis van OZB-opslag faciliteert de gemeente een stadsbreed investeringsfonds van en voor ondernemers, waarmee ondernemers per trekkingsgebied en stadsbreed initiatieven kunnen ontplooien ter versterking van de lokale economie. Het ondernemersfonds wordt beheerd door een onafhankelijke stichting. regulier account- en reguliere gemeentelijke gebiedsmanagement ondernemersdienstverlening, basis voor alle ondernemers (reactief) met bijzondere (strategische) aandacht voor key/major accounts (proactief) mkb-dienstverlening programmatische inzet op dienstverlening aan het brede mkb: proactieve dienstverlening ondernemersloket integraal loket voor mkb-dienstverlening Sociale Dienst

nee

WeDo

nee

platform voor onderling contact en uitwisseling van opdrachten tussen lokale ondernemers

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT inkoop- en aanbestedingsbeleid

Binnenstadsbedrijf Dordrecht

Dordrecht Marketing & Partners ruimtelijk omgevingsbeleid

erfpachtbeleid criteria voor kaveluitgifte nieuwe terreinen lokale CV-structuren onder ROM-D

stadsherstel

criteria voor kaveluitgifte herontwikkelingslocaties gebiedsprogramma Westelijke Dordtse Oever binnenstedelijke (her)ontwikkeling

veel van onderstaande thema's geven we een plek in ons gemeentelijk inkoop- en aanbestedingsbeleid: leveranciers dienen bijv. te voldoen aan criteria op arbeidsmarkt en duurzaamheid Samenwerkingsorganisatie voor ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente; zet zich in op branchering en acquisitie, promotie en evenementen, inzet van binnenstadmanager. Stichting waarin gemeente participeert, dus verbonden partij. Onafhankelijke stichting, met gemeentelijke opdracht voor citymarketing.

nee

ruimtelijk-economische kaders in omgevingsvisie en omgevingsplan, bijv. op het gewenste kavelgebruik (milieuruimte, geluidsruimte) ruimtelijke sturing via eigendom, met indirect economisch effect criteria richting afnemers bij gemeentelijke uitgifte van nieuwe terreinen (momenteel alleen nog Kil IV/Distripark) Onder Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden (zie hierna) hebben we sinds 2024 ook Dordtse fondsstructuren voor herontwikkeling van bedrijfskavels/vastgoed op enerzijds onze bedrijventerreinen en anderzijds onze binnenstad. in verkenning: oprichting van een stadsherstel(fonds) voor beheer van maatschappelijk relevant vastgoed in de binnenstad vanuit bovengenoemde herontwikkeling van bedrijfskavels sturen we met uitgiftecriteria op de gewenste bedrijvigheid gebiedsontwikkeling via gemeentelijke programmamanager + samenwerking met Havenbedrijf Rotterdam voor Zeehavengebied Dordrecht gemeentelijke projecten voor binnenstedelijke (her)ontwikkeling, met name Stadsas/Spoorzone, waarin ook

nee

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT een economisch programma een plek moet krijgen gemeentelijk vastgoed onderwijs Dordrecht Academy

campusontwikkeling

duurzaamheid energiecoöperaties ECD

OZHZ

invulling van gemeentelijke panden met economische functie

Associate Degree-trajecten en Career Boost; instrument is van Hogescholen die grotendeels zelfstandig besluiten, gemeente heeft beperkt invloed op bijv. thema's (met name techniek). Inzet op innovatie, leren en ondernemen op campus Leerpark (incl. Duurzaamheidsfabriek): inzet op ruimtelijke ontwikkeling Maakfabriek en projecten in Coöperatie Ontwikkeling Leerpark.

nee

gemeentelijke betrokkenheid (en financiering) bij de opzet van particuliere energiecoöperaties op bedrijventerreinen Energie Coöperatie Dordrecht: zonnepanelen op bedrijfsdaken en grootschalige opwek, gemeente is medeeigenaar. Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid; projecten/trajecten op energiebesparing

nee

B1.2. Regionaal economisch instrumentarium Instrument algemeen Smart Delta & Partners

EDB

Omschrijving

Selectief

Conditioneel

In oprichting, in te zetten voor innovatiebevordering (met inzet van regionaal accountmanagers), business development, gebieds- en campusontwikkeling, menselijk kapitaal, promotie en acquisitie. Economic Development Board: orgaan voor gevraagd en ongevraagd advies en agendering vanuit overheid, onderwijs en ondernemers

nee

Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden (sinds 1999), kapitaalstructuur van waaruit

ruimtelijk ROM-D

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT

Ruimtelijke programmering

regionale herontwikkelingsprojecten worden opgepakt. Sinds 2024 ook met een lokale component voor Dordrecht (zie bij “lokaal instrumentarium”). regionale afspraken over ruimtelijke programmering via bedrijventerreinenvisie ZHZ en kantorenvisie ZHZ

deels

nee

Servicepunt voor ondernemers met arbeidsmarktvragen. Combineert eerdere organisaties Kickstart, Leerwerkloket en Werkgeversservicepunt Baanbrekend (vanaf 2025). De gemeente ondersteunt actief de uitrol van het label Ondernemen met Impact van de Stichting Maatschappelijk Betrokken Ondernemen bij Dordtse bedrijven. project BAAS over je eigen toekomst scholingsfonds voor inwoners van de Drechtsteden die een stap binnen of naar kans-sectoren willen zetten, gefinancierd van Regiodeal (50%), aangevuld met andere publieke middelen en O&O-fondsen.

nee

nee ja

Subsidieregeling voor innovatieprojecten van mkb in de maritieme sector en maakindustrie in de Drechtsteden.

ja, alleen voor regionaal mkb, alleen voor maritieme / industriële projecten ja

ja, op twee specifieke thema's

arbeidsmarkt Werkcentrum Drechtsteden

label Ondernemen met Impact

MBO-aanpak BAAS Talentenfonds Drechtsteden

innovatie MKB-deal

Samenwerking met YES! Delft business developers InnovationQuarter

sectoragenda maritieme maakindustrie /

Programma voor innovatieve starters inzet van twee experts voor ontwikkeling van innovatieprojecten en -ecosystemen op duurzaam varen respectievelijk deltatechnologie. samenwerking met en inzet van provinciale organisatie op innovatie in aantal sectoren en thema's; via gemeentelijk aandeelhouderschap een verbonden partij nationale agenda met voeding vanuit regio Drechtsteden, gericht op innovatie in maritieme maakindustrie

nee

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT maritiem masterplan

/ nationaal groeifondsproject voor maritieme sector

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT

Bijlage 2. Beleid Deze bijlage bevat een overzicht van beleidskaders die direct raken aan de ruimtelijke en beleidsmatige keuzes in dit omgevingsprogramma. Deze relevante kaders zijn hieronder gerangschikt naar gebied-specifieke, sectorale en thematische kaders. Per beleidskader wordt vermeld in hoeverre dit voor de realisatie van de ruimtelijke en beleidsmatige keuzes in dit omgevingsprogramma actueel en accuraat is, of dat op enige termijn aanvulling of herziening nodig is.

B2.1. Gebied-specifieke ruimtelijk-economische kaders Werklocatie Bedrijventerreinen algemeen

Westelijke Dordtse Oever

Beleidskader Regionale bedrijventerreinenvisie ZuidHolland Zuid Beleidsregel erfpacht bedrijventerreinen Dordrecht Gebiedsprogramma Westelijke Dordtse Oever Toekomstperspectief Zeehaven Dordrecht 2040 Uitgiftecriteria Distripark

Merwedehavens

Binnenstedelijke bedrijventerreinen Kantorenlocaties algemeen

Programma Ruimte voor Banen

Beleidsvisie Dordtse binnenhavens Geen gespecificeerd kader onder omgevingsvisie Regionale kantorenvisie ZuidHolland Zuid

Businesspark Amstelwijck

Masterplan Amstelwijck 2007, bestemmingsplan Amstelwijck 2011.

Kantorenlocaties in stationsomgeving, Schilgebied en binnenstad Binnenstad

Programma Ruimte voor Banen Visiedocument Slijpen aan een diamant

Actualiteit Vastgesteld in 2023 door de colleges en aanvaard door de Provincie Zuid-Holland, te actualiseren in 2026. Collegebesluit 2025 Raadsbesluit 2022 (uitvoeringsbudget uit Ruimte voor Banen voor revitalisering Kil I/II) Collegebesluit 2025 Collegebesluit 2024 inzake fase 2. Raadsbesluiten in 2021 over reservering en in 2022 over uitvoeringskrediet; raadsbesluiten in 2025 over aankoop en herontwikkeling. Raadsbesluit 2020. Vastgesteld in 2025 door colleges en te aanvaarden door de Provincie ZuidHolland, te actualiseren in 2029. Terrein in uitgifte, GREX aangepast in 2021 (raadsbesluit t.b.v. meer gemengd programma). Raadsbesluiten in 2021 over reservering en in 2022 over uitvoeringskrediet. Vastgesteld door de raad in 2021, uitvoering via Programma Levendige 32

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT

Wijkeconomie

Werken aan wijkeconomie

Buitengebied

Geen gespecificeerd kader onder omgevingsvisie

Binnenstad, specifiek met gebiedsprofielen. Verouderd, vastgesteld door de raad in 2008; nieuwe aandacht voor wijkeconomie is onderdeel van (1) omgevingsvisie en dit Omgevingsprogramma Economie en (2) het op te stellen Gebiedsprogramma Dordt-Oost. -

B2.2. Sectorale ruimtelijk-economische kaders Sector Detailhandel algemeen

Beleidskader Regionale detailhandelsvisie

Detailhandel binnenstad

Visiedocument Slijpen aan een diamant

Wijkwinkelcentra, perifere detailhandel (incl. woonboulevard), ondergeschikte detailhandel op bedrijventerreinen en in wijken, etc. Warenmarkten

Geen (actuele) beleidskaders.

Standplaatsen en venten

Regulering in APV, geen nadere beleidskaders

Nachtwinkels

Beleidsvisie nachtwinkels

Horeca

Horecanota

Marktvisie

Beleidsregel terrassen Beleidsregel ondergeschikte horeca Beleidsregel bed & breakfast Beleidsregel vergunningen speelautomatenhallen

Actualiteit Vastgesteld in 2013, zeer gedateerd; verkenning in 2025 naar noodzaak nieuwe (lokale) detailhandelsnota. Vastgesteld door de raad in 2021, uitvoering via Programma Levendige Binnenstad. Te actualiseren in (of in samenhang met) een nieuwe (lokale) detailhandelsnota.

Vastgesteld door de raad in 2024. Zo nodig te actualiseren in samenhang met detailhandelsbeleid. Vastgesteld door de raad in 2024. Vastgesteld door de raad in 2024. Vastgesteld door het college in 2024. Collegebesluit 2011. Collegebesluit 2011. Onder APV, collegebesluit 2021.

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Vrijetijdseconomie, toerisme, recreatie en evenementen

Evenementennota

Vastgesteld door de raad in 2024.

Beleidskader toerisme: Dordrecht een ervaring rijker

Dateert van 2004; verkenning in 2025 in hoeverre actualisatie van beleid noodzakelijk is. In ontwikkeling in 2025, ter besluitvorming (college) in 2026.

Programma Recreatie en Toerisme in de Buitengebieden

B2.3. Thematisch beleid Thema Menselijk kapitaal en arbeidsmarkt

Beleidskader Uitvoeringsprogramma Arbeidsmarkt & Menselijk Kapitaal Ondernemersdienstverlening Uitvoeringsprogramma verbrede samenwerking mkb (2022) en Aanpak verbrede samenwerking mkb (2024) Innovatie Agenda 2030 Maritieme Maakindustrie Drechtsteden Werf van de toekomst 20242030; deel 1. Campusontwikkeling Collectiviteit Mobiliteit

Duurzaamheid

Startnotitie campusontwikkeling Leerpark Ondernemersfonds Mobiliteitsplan 2040, met specifiek aandacht voor de bereikbaarheid van de bedrijventerreinen (Dgebieden) Routekaart Klimaatneutraal Dordrecht 2040, met specifieke routekaart economie

Actualiteit Startnotitie in 2023 vastgesteld door de raad, in uitvoering. Interne uitvoeringsagenda 2022-2026. Vastgesteld door bestuurlijk overleg economie Drechtsteden 2023. Regionale werkagenda, bestuurlijk afgestemd in 2024. Raadsbesluit 2018. Raadsbesluit 2023, evaluatie in 2027. Vastgesteld door de raad in 2024

Vastgesteld door de raad in 2024.

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT

Bijlage 3. Dordtse economie in cijfers B3.1. Structuur bedrijvigheid Het aantal bedrijfsvestigingen afgezet tegen het aantal inwoners in Dordrecht ligt nabij het landelijk gemiddelde. Dordrecht heeft daarbij in de afgelopen jaren een inhaalgroei gekend, doordat de groei van het aantal bedrijfsvestigingen de groei van het aantal inwoners overtrof. Ook lag de groei van het aantal bedrijfsvestigingen percentueel in de periode 2018-2024 gemiddeld een %-punt boven het landelijk gemiddelde. Figuur 2: aantal bedrijfsvestigingen

Het aantal startende en stoppende bedrijven in Dordrecht bevindt zich iets boven het landelijk gemiddelde.19 De meeste dynamiek vindt plaats in de zakelijke dienstverlening, bouw en detailhandel. De Dordtse economie kent een bovengemiddelde score op het aantal innovatieve bedrijven, waarbij de meeste innovaties worden geregistreerd door langer bestaande bedrijven.20 Dordrecht kent een sectorspecialisatie in met name de industrie, publieke sector, logistiek en groothandel, bouwnijverheid en welzijnssector: relatief gezien huisvest Dordrecht in deze sectoren een bovengemiddeld aantal bedrijven. Ook in banenaantallen is de specialisatie in industrie duidelijk zichtbaar. Duidelijk ondervertegenwoordigd in aantal vestigingen zijn de landbouw (logischerwijs), cultuur/sport/recreatie, ICT en horeca.21 In banenaantallen blijft vooral de zakelijke dienstverlening duidelijk relatief achter, 30-40% lager dan het landelijk gemiddelde, hoewel het aantal vestigingen in absolute zin nog hoog scoort (maar ook daar lager dan landelijk gemiddeld) zoals te verwachten in een diensteneconomie. De zorgsector biedt de meeste banen in absolute aantallen, eveneens in lijn met het landelijk beeld (doch hier iets

Bron: KvK Handelsregister, 3e kwartaal 2024. Bron: Innovatiespotter, tweede halfjaar 2024. 21 Bron: LISA 2023 via arbeidsmarktinzicht.nl 19 20

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT boven het landelijk gemiddelde, verklaarbaar vanuit een aantal zorginstellingen met regiofunctie). Figuur 3: sectorspecialisatie

In 2023 waren er in Dordrecht 19 werkgevers met meer dan 250 werknemers, waarvan 6 in de zorg, 5 in de publieke sector en 4 in de productie c.q. industrie.22 De arbeidsproductiviteitsgroei van de Dordtse bedrijvigheid bevindt zich op het landelijk gemiddelde; de groei van de productiviteit zit in hoogproductieve sectoren (industrie en ICT), tegenover banengroei in laagproductieve sectoren (zorg).23 In de nationale Ruimtelijke Economische Hoofdstructuur valt Dordrecht net buiten het energieintensieve cluster Rotterdam-Moerdijk, maar wel onder de goederenstromen c.q. transportcorridors vanuit het Rotterdams havenindustrieel complex. Dordrecht kwalificeert in toegevoegde waarde per km2 als kernstad voor de regio, op de as Rotterdam-Eindhoven. De economische toegevoegde waarde in Dordrecht komt vooral van de industrie en groothandel; financieel en verzorgend hebben een gering aandeel in Dordrecht. Industrie en groothandel/transport zijn ook de grootste economische ruimtegebruikers in Dordrecht en de Drechtsteden.24

B3.2. Beroepsbevolking en werkgelegenheid Dordrecht telde 64.218 banen in 202325. Dit betreft een groei van ca. 10.000 arbeidsplaatsen sinds 2016, percentueel een groei iets boven het regionaal gemiddelde. Afgezet tegen het aantal KvK Handelsregister. Bron: Rabobank, Structureel regionaal-economisch beleid nodig - Rabobank. 24 Bron: Ruimtelijke Economische Verkenning (Ministerie van EZ, 2024) 25 Bron: Bedrijven- en Instellingenregister MRDH/Drechtsteden via OCD. 22 23

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT inwoners bevindt Dordrecht zich hiermee nog onder het landelijk gemiddelde – omgerekend zit Dordrecht ca. 3.000 banen af van het landelijk gemiddelde. De toename van het aantal banen loopt de laatste jaren parallel aan de landelijke benchmark. Figuur 4: aantal banen

De verhouding van het aantal banen ten opzichte van het aantal woningen in Dordrecht was 54% in 2023 (50% is een gelijk aantal banen als woningen), waarmee Dordrecht op het gemiddelde van Zuid-Holland zit, maar onder het landelijk gemiddelde (55,8%) en ruim onder het gemiddelde van de gemeenten met 100.000-300.000 inwoners (58,6%).26 De beroepsbevolking telde in 2023 ca. 68.000 personen, met daarbinnen 65.000 werkzame en 3.000 werkloze personen.27 De Dordtse beroepsbevolking lag jarenlang stabiel rond de 63.000 personen, maar is sinds 2020 significant gegroeid naar de huidige 68.000 personen, grotendeels door een verschuiving van 3.000 personen vanuit de niet-beroepsbevolking en daarnaast door groei van het aantal inwoners. Het aantal banen in Dordrecht lag dus in 2023 nog ca. 1.000 arbeidsplaatsen onder het aantal werkzame Dordtenaren. Figuur 5: beroepsbevolking naar persoonskenmerken (Dordrecht en Nederland)

De Dordtse beroepsbevolking telt in vergelijking met het landelijk gemiddelde relatief veel middelbaar opgeleiden en een relatief lager aantal hoogopgeleiden.28 Dit is ook zichtbaar als we kijken naar de “specialisatiegraad” van de werkgelegenheid in de arbeidsmarktregio Bron: waarstaatjegemeente.nl – CBS BAG/LISA Bron; CBS via arbeidsmarktinzicht.nl 28 In dit omgevingsprogramma volgen we de CBS-terminologie laagopgeleiden (basisonderwijs, vmbo, eerste 3 leerjaren havo/vwo of de assistentenopleiding (mbo-1)), middelbaar opgeleiden (bovenbouw havo/vwo, de basisberoepsopleiding (mbo-2), de vakopleiding (mbo-3) en de middenkader- en specialistenopleidingen (mbo-4)) en hoogopgeleiden (hbo/wo). 26 27

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Drechtsteden (in vergelijking tot het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van de provincie Zuid-Holland): de Drechtsteden kennen een duidelijke specialisatie in MBO-banen. In Dordrecht is dit zichtbaar in ca. 13.000 werkzame personen in de techniek en ICT, tegen bijv. 9.000 in zorg en welzijn (CBS 2024). Figuur 6: specialisatiegraad werkgelegenheid (Dordrecht en Zuid-Holland)

In de arbeidsmarktregio Drechtsteden werkten in 2022 ca. 10.200 werknemers van elders uit de EU, tegenover 5.600 ingezetenen in de Drechtsteden (ingeschreven in de BRP; ca. 1.100 in Dordrecht) van elders uit de EU.29 Per saldo zijn er dus bijna 5.000 EU-arbeidsmigranten meer werkzaam in de regio dan woonachtig; 4.760 EU-arbeidsmigranten zowel ingezetene als werknemer in de Drechtsteden. De CBS-prognose van de potentiële beroepsbevolking voor Dordrecht is een groei van 7,6% over de periode 2023-2050; omgerekend een toename van ca. 5.000 personen. Het CBS geeft aan dat de potentiële beroepsbevolking blijft groeien in de Randstad, omdat de instroom van jongeren en gezinnen de uitstroom door vergrijzing opheft, in samenhang met de toename van het aantal woningen. Landelijk verwacht het CBS een stagnatie van de beroepsbevolking in de periode 2025-2040, daarna verdere groei. Inzicht in de woon- en werkgemeenten van werknemersbanen laat zien dat het aantal Dordtenaren dat in eigen stad werkt is toegenomen van 20.000 eind 2017 tot bijna 26.000 eind 2022. Circa 33.000 in Dordrecht werkzame personen woonden elders (inkomende pendel), circa. 32.000 Dordtenaren werkten elders (uitgaande pendel). Beide pendels zijn de afgelopen vijf jaar met elk ca.

2.500 personen afgenomen, waarmee er op werknemersbanen dus een verschuiving heeft plaatsgevonden naar Dordtenaren die in eigen gemeente werken.30

B3.3. Arbeidsmarkt en onderwijs In Dordrecht ligt zowel de bruto-arbeidsparticipatie (het aandeel van de (werkzame en werkloze) beroepsbevolking in de bevolking) als de netto-arbeidsparticipatie (het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking) onder het landelijk gemiddelde: 74,9% tegen 75,8% landelijk voor de bruto-arbeidsparticipatie, 72,0% tegen 73,1 landelijk netto.31

Bron: CBS Migrantenmonitor (2022) en CBS Dashboard Migratiemotieven (2022); geen werknemerscijfers beschikbaar op gemeenteniveau. 30 Bron: CBS na bewerking OCD t.b.v. monitor Dordrecht Agenda 2030. 31 Bron: CBS 2023 via arbeidsmarktinzicht.nl 29

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Omgerekend kent Dordrecht dus ca. 1.200 werkende inwoners minder dan wanneer de stad het landelijk gemiddelde zou evenaren. Een nuancering hierbij kan zijn dat onbetaalde arbeid en vrijwilligerswerk niet minder waardevol is voor de stad, maar ook op het aandeel vrijwilligerswerk scoort Dordrecht relatief laag: ca. 41% van de inwoners boven de 15 jaar verricht georganiseerd vrijwilligerswerk (ten minste één keer per jaar via bijv. kerk, school of sportvereniging) tegen ca. 49% in Nederland.32 Dit cijfer is wel exclusief mantelzorg en informele inzet in de eigen wijk, buurt of privéomgeving. De trendmatige toename van de arbeidsparticipatie loopt parallel aan die van het landelijk gemiddelde, maar bij gebrek aan inhaalgroei blijft de afwijking ten opzichte van het gemiddelde in stand. Per deelgroep (geslacht, leeftijd, opleidingsniveau) is de arbeidsparticipatie over de gehele linie vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde. De arbeidsparticipatie is het laagst bij laagopgeleiden en 45+ers.33 Figuur 7: arbeidsparticipatie naar persoonskenmerken

De groep Dordtenaren die werkloos is, semi-werklozen (niet direct beschikbaar of niet direct op zoek) en onderbenutte deeltijders (die meer zouden willen werken) noemen we “onbenut” arbeidspotentieel. In Dordrecht betreft dit ca. 8.000 personen: ca. 2.000 semi-werklozen, 3.000 werklozen en 3.000 onderbenutte deeltijders. Dit is een aandeel van 11,7% van de beroepsbevolking (landelijk 11,8%).34

Bron: CBS Regionale Monitor Brede Welvaart 2023. Bron: CBS (2023) via arbeidsmarktinzicht.nl 34 Bron: CBS (2023) via arbeidsmarktinzicht.nl 32 33

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Figuur 8: ontwikkeling onbenut arbeidspotentieel

Binnen de groep onbenut arbeidspotentieel is vooral Figuur 9: onbenut arbeidspotentieel naar onderwijsrichting het opleidingsprofiel “algemeen” dominant (ca. 45%), de onderwijsrichting “zorg” zit op ca. 17% en “techniek” zit rond 6%.35 Een derde van de groep onbenut arbeidspotentieel zit in de leeftijdsgroep 1525 jaar, veelal zonder beroepsopleiding. Binnen de werkloze beroepsbevolking (3.000 personen in Dordrecht) vinden we een gelijke verdeling van laag-, middelbaar- en hoogopgeleiden, maar door de lagere arbeidsparticipatie bij laagopgeleiden is de werkloosheid in procentpunten daar wel tweemaal zo hoog dan bij middelbaar- en hoogopgeleiden (ca. 6% werkloosheid bij laag, ca. 3% bij middelbaar en hoog). De totale werkloosheid in Dordrecht ligt met 3,7% een fractie boven het regionaal (3,6) en landelijk (3,4) gemiddelde. Als we de samenstelling van de groep onbenut arbeidspotentieel vergelijken met de openstaande vacatures, valt op dat de meeste bedrijven personeel zoeken met een HBO/WOopleidingsniveau, kort daarna gevolgd door MBO 3-4 niveau, beide bijna tweemaal hoger in aantallen dan de vacatures op MBO 1-2 niveau.36 Vacatures in Dordrecht betreffen vooral bedrijfseconomische en administratieve beroepen, commerciële beroepen, zorg en welzijn, en techniek.

De spanningsindicator (verhouding openstaande vraag – direct beschikbaar aanbod) op de arbeidsmarkt is in Dordrecht het hoogste op technische en pedagogische beroepen. Het aandeel voortijdige schoolverlaters in Dordrecht ligt met 2,5% boven het landelijk gemiddelde van 2%. Sociaaleconomisch valt voor Dordrecht op dat het inkomensniveau relatief laag is, met 2%-punt meer huishoudens met een inkomen lager dan 110% van het sociaal minimum. Het mediaan besteedbaar inkomen ligt in Dordrecht ook onder het landelijk gemiddelde.37

Bron: CBS (2023), gegevens voor arbeidsmarktregio Drechtsteden, via arbeidsmarktinzicht.nl Bron: Textkernel, 3e kwartaal 2024 via arbeidsmarktinzicht.nl 37 Bron: CBS Regionale monitor brede welvaart 2023 (cijfers 2021). 35 36

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT

B3.4. Ruimte voor economie: werklocaties Dordrecht bevat 23 bedrijventerreinen38 met een gezamenlijke oppervlakte van ruim 700 hectare bruto (inclusief openbare ruimte) en 580 hectare netto (bedrijfskavels). Verreweg het grootste gedeelte hiervan bevindt zich op de Westelijke Dordtse Oever (410ha netto), gevolgd door de Merwedehavens (154ha netto). Buiten deze grote industriegebieden bevindt zich binnenstedelijk nog 15ha netto aan kleinschalige bedrijventerreinen. Anno 2025 is op de bedrijventerreinen nog een gedeelte van Distripark (Dordtse Kil IV) nieuw uitgeefbaar en enkele kavels op Businesspark Amstelwijck. Op termijn volgt ook (her)uitgifte van kavels in de 2e en 3e Merwedehavens. Naast deze locaties zijn er geen nieuwe bedrijventerreinen gepland.

Figuur 10: bedrijventerreinen

De bedrijventerreinen in Dordrecht vormen in aantal en omvang een derde deel van de bedrijventerreinen in de regio Drechtsteden. De Merwedehavens maken onderdeel uit van het regionale maritieme cluster van binnenhavens, met locaties voor watergebonden bedrijvigheid. De Dordtse Zeehaven is het meest landinwaarts gelegen deel van het Rotterdams Havenindustrieel Complex, in beheer en exploitatie bij het Havenbedrijf Rotterdam. Zowel de Merwedehavens als vrijwel de gehele WDO kwalificeren als terreinen voor bedrijvigheid in hoge milieucategorieën (HMC, milieucategorieën 4 en 5). Vanuit regionaal en provinciaal perspectief worden de oeverlocaties en HMC-terreinen aangemerkt als strategische “te beschermen” terreinen. Distripark (Dordtse Kil IV) is het enige terrein in Dordrecht en de Drechtsteden met relatief grootschalige logistiek en ook het enige terrein in de regio Zuid-Holland Zuid met nog aanbod van grootschalige bedrijfskavels.39 Voor zeer grootschalige logistiek kent de regio nu of in de toekomst geen locaties. Dat de sector logistiek en groothandel toch relatief prominent aanwezig is (zie 2.1.1.) zit dus vooral in de (technische) groothandelsondernemingen.

Transformatie van bedrijventerreinen naar andere functies, met name wonen, is momenteel aan de orde voor het terrein Weeskinderendijk (5,6 ha netto) ten behoeve van het project Maasterras fase 1, later te volgen door de terreinen Handelskade (1,2 ha netto) en Ampèrestraat / De Put (3 ha netto) voor Maasterras fase 2. In fase 1 is een beperkt economisch programma voorzien, met name op kantoorhoudende bedrijvigheid; fase 2 is nog in ontwikkeling, waarbij ook voor een deel een gemengd woon-werkgebied wordt beoogd. In het meest westelijke deel van de 1e Merwedehaven (gedeelte aansluitend aan de wijk Stadswerven) wordt na 2030 een transformatie beoogd van ca. 3 ha, nu industrie, naar een gemengd overgangsgebied met wonen en werken. Op de bestaande bedrijventerreinen zijn anno 2025 nauwelijks bedrijfskavels of bedrijfspanden beschikbaar; de leegstand bevindt zich onder frictieniveau. Buiten de bedrijventerreinen (dus verspreid in de stad in wijken, was begin 2025 überhaupt geen bedrijfsruimte beschikbaar, hoogstens een enkele kantooreenheid. Nieuwe gemeentelijke uitgifte voor met name 38 39

Volgens de officiële IBIS-indeling van de Provincie Zuid-Holland. Bron: Ecorys Bedrijventerreinenvisie Zuid-Holland Zuid 2023

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT grootschalige bedrijvigheid vindt nog plaats op Distripark (Dordtse Kil IV, fase 2 en 3), via actieve gemeentelijke herontwikkeling komen tot 2030 nog oeverlocaties beschikbaar in de 2e en 3e Merwedehaven en kleinschalige kavels op de terreinen Kil I en II en Amstelwijck-West. Voor de Dordtse economie spelen naast de bedrijventerreinen ook andere werklocaties een belangrijke rol. De binnenstad is een belangrijke economische speler kijkend naar het aantal vestigingen en banen. Voor kantoren en stedelijke functies zijn het stationsgebied en de 19eeeuwse Schil ten noorden van het Figuur 11: aantal banen per buurt station, het Leerpark en Gezondheidspark, en het Businesspark Amstelwijck van belang. Ook op de kantorenmarkt ligt de leegstand anno 2025 onder frictieniveau, waarbij vooral krapte zichtbaar is nabij het station. Richting 2040 wordt een uitbreidingsbehoefte geraamd van 18-21.000m2 bvo.40 Tegelijkertijd wordt tot 2035 nog ca. 26.600m2 bvo aan kantoorruimte onttrokken en vraagt ca. 26.500m2 bvo om vervanging. De huidige harde plancapaciteit op Businesspark Amstelwijck en zachte plancapaciteit in het Maasterras bedragen ca.

47.700m2 bvo, waarbij aangetekend dat Dordrecht in de regio Zuid-Holland Zuid ook een regionale vraag kan vervullen, dat de behoefte van kantoorgebruikers meer op het centrum bij het station is gericht dan op Amstelwijck en dat de kantorenlocaties op Amstelwijck ook gemengd kunnen worden ingevuld met bedrijvigheid. Figuur 11 geeft een beeld van de verdeling van banen over de stad.41 De industriegebieden aan de noord- en westzijde van de stad bij elkaar ongeveer een derde van de banen. De binnenstedelijke kleinere bedrijventerreinen (langs de Provincialeweg) bieden plaats aan ca. 6%, waarmee het totale aandeel van banen op bedrijventerreinen in Dordrecht uitkomt op ca. 37%. Landelijk is ca. 28% van de banen te vinden op bedrijventerreinen, het gemiddelde in de Drechtsteden is 45%. Buiten de bedrijventerreinen is de binnenstad een belangrijke werklocatie met ca. 19% van de banen in de stad. Het Gezondheidspark (7%) en het Leerpark (3%) leveren beide eveneens een significant aandeel. Beide locaties bevatten nog planologische ruimte om werkgelegenheid toe te voegen. De wijken die hoofdzakelijk als woongebieden worden gekenmerkt, huisvesten gezamenlijk 34% van de banen. Deze wijkeconomie bevat zowel de wijkwinkelcentra en andere wijkvoorzieningen alsook Dordtenaren met bedrijvigheid aan huis.

40 41

Bron: behoefteraming Provincie Zuid-Holland 2023, Cushman & Wakefield. Bron: Bedrijven en Instellingenregister MRDH/Drechtsteden (2022) via OCD.

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Figuur 12: ruimtelijke verdeling banen

Bedrijventerrein Wielwijk Groene Zoom Nieuw Krispijn Businesspark Oud Krispijn Amstelwijck Leerpark Bedrijventerreinen Dubbeldam Crabbehof/Zuidhoven

Staart Buitengebied Bedrijventerreinen Westelijke Dordtse Oever

Reeland Noordflank

Stadspolders Dubbeldam

Binnenstad

Sterrenburg Merwedehavens

Gezondheidspark

De intensiteit waarin de bestaande bedrijventerreinen worden benut kan onder meer worden beoordeeld aan de hand van de banenquotiënt: het aantal banen per netto hectare bedrijventerrein. Voor alle Dordtse bedrijventerreinen bij elkaar komen we op ongeveer 41 banen per hectare, dichtbij het landelijk gemiddelde van 42,5.42 Uiteraard verschilt dit per type terrein en typen bedrijvigheid: een industriële, logistieke en haventerreinen zijn in de regel extensievere terreinen, denk aan 15-25 banen per hectare, terwijl mkb-terreinen en locaties met veel kantoorruimte intensievere benutting kennen. In Dordrecht wordt dit zichtbaar in onderstaande tabel, met bijvoorbeeld de hoogste banendichtheid op de binnenstedelijke bedrijventerreinen Groene Zoom en Vissersdijk, en lagere dichtheden in de zeehaven (Juliana- en Wilhelminahaven) en de 2e Merwedehaven.43 Tabel 1: banenquotiënt bedrijventerreinen Terreinen

Bruto oppervlakte (ha) 10,3

Netto oppervlakte (ha) 10,3

Netto banenquotiënt

Louterbloemen

totaal aantal banen 560

Krabbepolder

1.610

51,2

31,4

Julianahaven

1.240

Wilhelminahaven

555

25,5

21,8

Dordtse Kil I

3.295

61,7

47,7

69,1

Dordtse Kil II

2.040

44,9

34,5

59,1

Dordtse Kil III

2.800

109,8

70,4

39,7

Amstelwijck-West

1.515

12,8

10,3

147,1

Businesspark Amstelwijck (deels nog in ontwikkeling)

1.145

21,3

13,2

86,7

42 43

54,4

Bron: STEC 2023, Feiten en cijfers bedrijventerreinen in Nederland Bron: OCD Drechtsteden in cijfers 2022.

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT 1e Merwedehaven

2.255

43,4

41,7

54,1

2e Merwedehaven

1.895

112,5

97,4

19,5

Weeskinderendijk

280

5,9

5,6

Groene Zoom

630

2,8

2,4

225

Vissersdijk-Beneden

960

2,9

331

Voltastraat e.o. - de Put

B3.5. Stadsverzorgende economie, detailhandel en horeca Economie en bedrijvigheid zijn niet alleen van belang voor de werkgelegenheid, maar ook vanwege hun stadsverzorgende functies. Dordrecht scoort wisselend op deze stadsverzorgende economie: het totale aanbod ligt nabij het gemiddelde van referentiesteden, met daarbinnen een bovengemiddeld aanbod op vooral bouw en installatie, terwijl de horeca en reparatie-retail duidelijk onder het gemiddelde uitkomen.44 Tabel 2: ruimtegebruik stadsverzorgende economie

Binnen de horeca en detailhandel is zichtbaar dat Dordrecht vergelijkbaar met referentiesteden scoort op dagelijkse, recreatieve en doelgerichte detailhandel, maar significant lager op horeca, kijkend naar het aantal verkooppunten en het vloeroppervlak. 45 Het horeca-aanbod in Dordrecht is in de periode 2013-2023 toegenomen met ca. 18% tot ruim 250 horecazaken, waarbij de groei zich vooral concentreerde op de binnenstad. Ca. 54% van het horeca-aanbod is fastservice, 32% betreft restaurants. De stabiele toename van het aantal horecazaken, met vooral een groei van fastservicezaken en een krimp van het aantal drankverstrekkers (cafés) is in lijn met landelijke trends.46 Ten opzichte van referentiesteden heeft Dordrecht relatief weinig restaurants in de gemeente als geheel alsook in de binnenstad. De Dordtse horeca trekken een vergelijkbaar aantal eigen inwoners als in referentiesteden, dus er vloeit niet significant meer horecabesteding weg naar elders; wel trekken de Dordtse horeca gemiddeld minder bestedingen uit andere gemeenten. Ook ligt de bezoekerswaardering van de horeca in de Bron: Sprinco 2023: Stadsverzorgende economie in Delft, ruimtebehoefte – via Actieprogramma Ruimtelijk-Economische Visie 2024-2025 Delft. 45 Bron: Locatus via Randstad Koopstromenonderzoek 2021, zie KSO2021. 46 Bron: BRO 2024, Horecanota “De Dordtse horeca, ruimte voor ontwikkeling”. 44

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Dordtse binnenstad, hoewel ruim voldoende, nog iets lager dan het gemiddelde in referentiesteden. Hetzelfde geldt voor de algemene sfeer en uitstraling van het horecagebied in de binnenstad. De leegstand van het aantal winkel- en horecapanden is voor Dordrecht als geheel vergelijkbaar met referentiesteden (8,2% in Dordrecht, 8,3% elders) en onder het landelijk gemiddelde (9,3%). Driekwart van alle leegstaande panden bevinden zich in het centrum en het centrum zit daarmee met 6,8% leegstand van het aantal m2 winkelvloeroppervlak wel boven het landelijk gemiddelde van 5,4%.47 Deze afwijking wordt verklaard door de leegstand van een paar grote panden in de Dordtse binnenstad. De hotelsector is relatief beperkt met 9 hotels in 2024, verspreid over Dordrecht. Daarnaast kent Dordrecht ca. 30 bed & breakfasts, particuliere accommodaties, enkele campings en groepsaccommodaties. De bezettingsgraad van hotels in Dordrecht ligt boven het landelijk gemiddelde. Uit marktruimteonderzoek blijkt dat er in Dordrecht momenteel ruimte is voor groei van het aantal hotelkamers en dat die marktruimte naar verwachting nog toeneemt richting 2035.48

B3.6. Duurzaamheid van de Dordtse bedrijvigheid Het merendeel van de uitstoot van broeikasgassen49 in Dordrecht komt op het conto van bedrijven, met verreweg het grootste aandeel voor de industrie. Figuur 13: nulmeting uitstoot (2019) – Routekaart Klimaatneutraal Dordrecht 2040

Bron: Locatus via waarstaatjegemeente.nl. Bron: Horwath HTL, Behoefteonderzoek hotelmarkt Dordrecht 2024. 49 Om de uitstoot van de verschillende broeikasgassen (koolstofdioxide, lachgas, methaan, fluorhoudende gassen) te kunnen optellen, worden de uitstootcijfers omgerekend naar de CO2-equivalent. 47 48

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT Naast broeikasgassen stoten bedrijven fijnstof en NOx uit: 15% van de totale uitstoot in Dordrecht van NOx en 35% van de totale uitstoot van fijnstof (PM10 en PM2,5) is afkomstig van bedrijven.50 Fijnstof is met name schadelijk voor de volksgezondheid; NOx is een bron van stikstofverontreiniging voor volksgezondheid en natuur. Zoals te verwachten valt uit de hierboven omschreven structuur van de bedrijvigheid in Dordrecht en de karakteristieken van de verschillende sectoren, is de industrie verreweg de grootste elektriciteitsverbruiker.51 Gasverbruik geeft hetzelfde beeld. Vanwege bedrijfsgevoelige informatie en omdat kleinverbruikers niet informatieplichtig zijn, is het energieverbruik binnen sectoren nog niet te onderscheiden.

Figuur 14: elektriciteitsverbruik naar bedrijfstak

Figuur 15: ontwikkeling zakelijke zonnepanelen De ontwikkeling van zakelijke opstellingen zonnepanelen in Dordrecht volgt de landelijke trend, zowel in veldopstellingen als op bedrijfsdaken.52 De meeste potentie voor toevoeging van zonnepanelen is te vinden op de bedrijventerreinen Dordtse Kil I, II en III, de Zeehaven (met name Louterbloemen, Julianahaven en Krabbepolder) en de 1e Merwedehaven.53

Sinds 2023 is minimaal een energielabel C verplicht voor de Figuur 16: verdeling energielabels voor kantoren met label-C plicht meeste kantoren. In Dordrecht dienen 456 kantoren aan deze verplichting te voldoen (2024), waarvan 450 aan de verplichting had voldaan eind 2024.54 Binnen de kantoren met een labelplicht heeft twee derde deel reeds een label A of hoger. De uitstoot van CO2 (en equivalenten) door de grootste 50 bedrijfsmatige uitstoters in Dordrecht komt voor 60%

Bron: emissieregistratie.nl (2021) Bron: CBS via klimaatmonitor 52 Bron: RVO-SDE via klimaatmonitor. 53 Bron: OZHZ 2024. 54 Bron: OZHZ 2024. 50 51

OMGEVINGSPROGRAMMA ECONOMIE DORDRECHT van de sector afval en water, en voor 33% voor de industrie, waarbij dit voor 30%-punt de chemische industrie betreft.55 Figuur 17: uitstoot in CO2-equivalenten van bedrijven naar sector

Cultuur, sport en recreatie 1%

Water-, afval- en afvalwaterbeheer 60%

Bouwnijverheid 0%

Gezondheids- en welzijnszorg 2%

Groot- en detailhandel 1% Logies-, maaltijdIndustrie en 33% drankverstrekking 0% Informatie en communicatie 0%

Onderwijs Openbaar bestuur 0% en overheidsdiensten Overige 1% Vervoer en opslag dienstverlening 0% 2%

Bron: OZHZ en DCMR 2022.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.dordrecht.nl/api/v1/meetings/914/documents/41701