Nota van beantwoording OGV Dordrecht 1.0.pdf

Reclamant stelt de volgende zin voor: "Verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van de binnenstad door herstel in routes en schaal van het historisch weefsel met name waar dit in de tweede helft van de 20e eeuw dramatisch is aangetast". Reactie: Voor een visie als de Omgevingsvisie is het geformuleerde voldoende. Er zal verdere uitwerking plaatsvinden in de genoemde programma's. Het Beeldkwaliteitplan 24

Binnenstad is daarbij het kader. De naam van het programma zal specifieker worden geformuleerd. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: Het programma dat geagendeerd staat is van naam veranderd naar: "Verbeteren ruimtelijke kwaliteit en betere inpassing in de historische structuur van de Grote Markt en omgeving en het Otto Dickeplein". Dit is ook in de bijlage overzicht beleid aangepast. Visie voor de langere termijn Samenvatting zienswijze: Reclamant stipt aan dat er visie nodig is juist ook voor de langere termijn. Concreet benoemt Reclamant onderstaande punten: - de zuidflank van de binnenstad aan de Spuiboulevard, bv: sloop voormalig GAK kantoor en terugbrengen van de historische schaal op deze plek - de historische stadsrand beleefbaar maken met meer cachet dan de huidige Boogjes? - het beter leesbaar maken van de “poorten”, de toegangen waar je de binnenstad binnen gaat; op langere termijn over de hele stadsrand, maar op korte termijn met name: de entree naar Prinsenstraat en kruisingen van de Noordendijk en de Steegoversloot met wat rest van de Spuihaven.

- Op langere termijn: het weer bevaarbaar maken van de Spuihaven van Oude Maas tot Nieuwe Merwede - Bleijenhoek: herstel in schaal en routes van het oorspronkelijke stadsweefsel - Bagijnhof e.o.: idem - Statenplein e.o.: idem Reactie: De Omgevingsvisie is een document dat in grote lijnen laat zien wat het gewenste beleid is in de fysieke leefomgeving van Dordrecht. Bovenstaande voorbeelden zijn concrete (mogelijke) uitwerkingen hiervan. De omgevingsvisie is niet de plek om zo specifiek te zijn. Dit wordt nader uitgewerkt in programma's en het Omgevingsplan. De gemeente neemt niet in alle gevallen het voortouw, maar stelt wel de ruimtelijke kaders op. Het is niet de ambitie om alles wat niet past in de historische structuur op termijn te vervangen door reconstructies. Uitgangspunt is dat het verleden inspiratie oplevert voor nieuwe ontwikkelingen. Daarbij zal de exacte historische ruimtelijke structuur doorgaans niet worden hersteld. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Spuiboulevard Samenvatting zienswijze: Reclamant stelt dat de plannen om de Spuiboulevard autoluw te maken en een totaal desolate 'groen' vlakte te creëren, zonder de schaal van de open ruimte wezenlijk aan te pakken, weinig goeds belooft. Reclamant stelt dat het weefsel qua schaal hersteld en ingrijpend verfijnd moet worden.

Aanzienlijke verkleining van de buitenruimte maakt ook een kwalitatief hoogwaardiger inrichting mogelijk, zodat die nog enigszins kan concurreren met die van de binnenstad. Reactie: De Gebiedsvisie Spuiboulevard is reeds vastgesteld (20 september 2018). Dit wordt meer een woongebied en verblijfsgebied door en met groen. Het vormt onder meer de schakel tussen binnenstad en Schil-West. In november-december 2020 heeft het concept stedenbouwkundig plan ter inzage gelegen. Hierin wordt uitgegaan van het verschuiven van de bestaande rooilijn, waardoor de openbare ruimte aan de Spuiboulevard wordt verkleind. Daarbij wordt de Spuiboulevard in de toekomst heringericht tot een parkachtig verblijfgebied. Wij vertrouwen er op dat met deze ingrepen de nieuwe spuiboulevard in de toekomst een fijn verblijfsgebied zal worden dat een behoorlijke kwaliteit aan de omgeving toevoegt.

25

Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag. 33 / 103 Samenvatting zienswijze: Reclamant heeft als visie: het autovrij maken van de historische binnenstad (m.u.v. hulpdiensten, verhuizingen e.d.). Reclamant ziet het nu op pagina 103 geformuleerde doel: een “autoluwe binnenstad” waar de auto slechts als gast gedoogd wordt, hooguit als een tussenstation. Reactie: We zetten in op een autoluwe binnenstad omdat we een compleet autovrije historische binnenstad niet realistisch achten. Er zullen altijd voertuigen bij woningen en bedrijven moeten kunnen komen voor bijvoorbeeld onderhoud, verhuizingen, bestellingen, bevoorrading en het ophalen en brengen van personen die niet goed ter been zijn. Daarnaast zijn er parkeerplaatsen op eigen terrein van bewoners en bedrijven die bereikbaar moeten zijn en moeten hulpdiensten op tijd alle delen van de binnenstad moeten kunnen bereiken. Met autoluw zetten we in op het zoveel mogelijk beperken van het aantal autobewegingen en het beperken van parkeermogelijkheden op straat om daarmee een autovrije binnenstad zo dicht mogelijk te benaderen. Hierbij gaan we behoedzaam te werk. Er zijn bewoners en ondernemers die autoluw al te ver vinden gaan. Uitgangspunt is dus dat de auto te gast is en dat het langzaam verkeer, met name voetgangers leidend zijn. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag.

39 (en elders) Samenvatting zienswijze: Reclamant stelt dat 'het beperken van goederenvervoer door de stad' veel te berustend is. Reclamant verzoekt het als volgt te formuleren: "Het doel is een bebouwde kom zonder overlast gevend en gevaarlijk goederentransport". Reactie: Het doel voor de korte termijn is het beperken van de overlast en het veiliger maken van zowel het transport als de omgeving. De spoorlijn door Dordrecht is een belangrijke schakel in het spoorwegnet waarover ook (gevaarlijke-)goederen richting België en zuid oost Nederland worden vervoerd. Dit transport zal de komende 10 jaar, bij gebrek aan alternatieve routes, niet verminderen. In hoofdstuk 4 "De systemen in Dordrecht" is de wijze waarop we dit doen beschreven. Het transport van (gevaarlijke-) goederen geheel uitbannen is een kwestie van lange adem en gaat gepaard met zeer hoge kosten. Het is echter wel ons streven om dit gerealiseerd te krijgen. Een bypass voor het goederen transport staat in Dordrecht echter niet op de Rijks agenda. Wij zien het verbeteren van veiligheid door het creëren van nieuwe routes (blz 39) als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk en lagere overheden. Als gemeente zullen wij met een krachtige lobby proberen de door ons gewenste bypass op de agenda van het Rijk te krijgen. Zelf zullen we hierop anticiperen door ruimte voor een bypass te reserveren (blz 20).

Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag. 49 Verduurzaming Samenvatting zienswijze: Reclamant stelt dat beleid op verduurzaming van het erfgoed in het geheel ontbreekt in de Omgevingsvisie. Reclamant vindt het een schande dat de hele binnenstad m.b.t. de energietransitie expliciet in de wachtkamer wordt gezet wachtend op innovaties (pag. 106). Reclamant pleit ervoor dat erfgoed uit haar aard juist de langste toekomst heeft en daarom energiezuinig en verduurzaamd moet worden.

26

Reclamant stelt deze visie voor: de gemeente stimuleert en ondersteunt isoleren van erfgoed tot op hoog niveau en verbiedt het alleen waar uitzonderlijke monumentale waarden in het geding zijn. Reactie: Verduurzaming van het Erfgoed is al in volle gang. Veel eigenaren verduurzamen hun bezit. Hier zijn ook subsidiemogelijkheden voor, zowel bij het Rijk als bij de Gemeente. In beschermd stadsgezicht is het beleid m.b.t. zonnepanelen terughoudend: deze zijn toegestaan, maar moeten niet het dakenlandschap gaan bepalen. Voor zover mogelijk wordt de binnenstad uiteraard zoveel mogelijk meegenomen in de energietransitie. Het respect voor de historische structuur en het erfgoed is er o.a. oorzaak van dat veel panden in de historische binnenstad pas laat op de riolering zijn aangesloten en dat er innovatieve oplossingen zijn en worden gezocht voor overstromingen. De binnenstad wordt niet in de wacht gezet voor de energietransitie, maar er zijn op dit moment geen goede opties voor een alternatieve warmtevoorziening (warmtenet kan niet vanwege de ondergrond, warmtepompen kunnen niet i.v.m. monumentale karakter van veel panden). Energiebesparing kan altijd en is een spijtvrije maatregel. Daarom wordt deze ook expliciet genoemd op pagina 53. Dit geldt voor alle bestaande bouw in de gemeente. Voor monumentale panden gelden alleen wel aanvullende eisen en is maatwerk nodig.

In de Transitievisie Warmte wordt als belangrijk uitgangspunt opgenomen dat we voortvarend aan de slag gaan met isolatie en andere vormen van energiebesparing. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag. 99: 5.1 Centrum “trekpleister voor toerisme” Samenvatting zienswijze: Reclamant ziet graag een visie op de beoogde kwaliteit van de toeristen in de binnenstad: een duidelijke focus op toeristen geïnteresseerd in cultuurhistorie, die als draagvlak dienen voor het behoud van ons erfgoed en de bewoonbaarheid van het centrum. Reactie: In Dordrecht zijn alle toeristen of anders geïnteresseerden welkom. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t.

Pag. 99 en 107 Samenvatting zienswijze: Binnenstad, Schil en Stadswerven vormen samen Centrum, maar zijn volgens Reclamant heel verschillend van aard. Schil en Stadswerven hebben volgens Reclamant meer gemeen met andere woonwijken dan met de Binnenstad. Het formuleren van één visie voor die gebieden samen kan alleen in nietszeggende algemeenheden. Reclamant ziet graag aparte specifieke visies. Reclamant vindt de indeling verwarrend. Reclamant stelt dat Binnenstad + Schil samen het Centrumgebied vormen, en met Stadswerven erbij heet het Centraal. Reactie: In de Omgevingsvisie is Dordrecht ingedeeld in een aantal gebieden, waaronder het Centrum. Binnen al deze gebieden is ook weer onderscheid mogelijk. Denk bijvoorbeeld ook aan de diversiteit tussen en binnen woonwijken. In de huidige Omgevingsvisie is gekozen om de Binnenstad, de Schil en Stadswerven als één gebied te zien, waarin bijvoorbeeld de voorzieningen en cultuur van Dordrecht een belangrijke rol spelen. Eén van de uitwerkingen van de Omgevingsvisie betreft het omschrijven van de verschillende karakters van de gebieden in en rondom het centrum om vervolgens naar passende mixen aan functies binnen de verschillende gebieden in en rondom het centrum te streven. Hierin zal bijvoorbeeld onderscheid gemaakt worden in gebieden. 27

Onderscheid wordt ook gemaakt in de andere ruimtelijke kaders zoals bestemmingsplannen, welstandsnota, beeldkwaliteitplannen. Alle onderdeel van de bruidsschat. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag. 100 Samenvatting zienswijze: Reclamant verzoekt om na “In het kernwinkelgebied moet het wonen niet domineren” de volgende zin toe te voegen: "In de rest van de Binnenstad, Schil en Stadswerven is wonen juist wél dominant". Reactie: Dit is een uitwerking van de Omgevingsvisie, zie de reactie hiervoor. In Stadswerven is wonen maar in een deel dominant. In de Schil is wonen ook niet overal dominant. In de binnenstad is naast wonen, ook buiten het kernwinkelgebied, ook ruimte voor andere functies. Zie bestemmingplannen! Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag. 101 Cultuurhistorie Samenvatting zienswijze: “We behouden en versterken waar mogelijk de kenmerkende historische structuren en maken deze waar mogelijk zichtbaarder". Reclamant vindt “waar mogelijk” slap. Reclamant stelt voor naast behoud en versterken ook het herstel van het historisch weefsel qua routes en schaal op te nemen. “Verder zetten we in op het (gedeeltelijk) herstellen van oude structuren, bijvoorbeeld op de locaties als Grote Markt en Otto Dickeplein.” Reclamant stelt voor "inzetten op (gedeeltelijk)" weg te laten en te vervangen door: "herstellen van het historisch weefsel naar routes en schaal".

Reactie: Het streven bij herontwikkeling is inpassing in de historische schaal en maat van Dordrecht, niet reconstructie. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag. 103 Samenvatting zienswijze: “De ruimte voor de auto in de historische binnenstad is beperkt. Dat betekent dat het centrum autoluw is. Nog wel toegankelijk voor bewoners” Reclamant betoogt dat de visie zou moeten zijn dat de historische binnenstad autovrij zou moeten zijn op de langere termijn. En dat beperkte toegankelijkheid een tussenstation is. Reactie: Zie antwoord bij de vraag over pagina 33. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag. 105 Klimaatbestendig Samenvatting zienswijze: Reclamant stelt voor dat de gemeente zelf als visie zou moeten hebben ingrijpend te vergroenen door ambitieuze doelen te stellen in alle stadsdelen. Reactie: Vergroenen komt op meerdere plekken terug in de Omgevingsvisie. Zo komt het terug in het groenblauwe systeem waar staat dat de gemeente burgers en scholen stimuleert om bij te dragen aan het vergroenen van de stad en het beschermen en behouden van biodiversiteit. 28

In de woonwijken staat het volgende opgenomen: "In de woonwijken moeten we bewoners activeren om hun tuin te vergroenen en schaduwrijke plekken te creëren. We gaan op zoek naar mogelijkheden in het openbare terrein voor extra waterberging en verkoelende maatregelen en we willen een betere doorstroming van oppervlaktewater bevorderen. Dit allemaal om hittestress aan te pakken en de waterkwaliteit te verhogen". Daarnaast agendeert de Omgevingsvisie de actie/ het programma om groene tuinen te stimuleren. Ook in de Spoorzone geven we aan dat de openbare ruimte zich richt op verblijf, spelen, bewegen, ontmoeting en vergroening. In de Omgevingsvisie staan 7 doelen centraal. Onder meer 'Dordrecht is in 2035 klimaatbestendig' en 'in 2050 energieneutraal'. Verder staat onder doel 3 Gezonde stad onder meer: "Een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, spelen, elkaar ontmoeten en het groen beleven, draagt bij aan de gezondheid van onze inwoners en voorkomt sociaal isolement". Ook wordt in de Omgevingsvisie de 5% norm genoemd die gereserveerd wordt bij nieuwe projecten en herontwikkelingen ten behoeve van speel, sport, beweeg en verblijfsplekken. De uitwerking hiervan volgt in een programma net als een nadere uitwerking volgt van het programma groen-blauw. Daarnaast staat in de Omgevingsvisie dat de gemeente kaders kan opnemen in het Omgevingsplan.

Daarmee waarborgt die Omgevingsvisie de uitvoering van de ambities. Te denken valt hierbij aan een groennorm op te nemen in het Omgevingsplan. Dit gaan we doen in een groenblauw programma, wat als deel van de uitwerking gaat werken van het geformuleerde doel in de omgevingsvisie: Dordrecht is in 2035 klimaatadaptief. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: n.v.t. Pag. 136 Samenvatting zienswijze: Reclamant wijst op de spelling. Het zou moeten zijn: “De” Essenhof en “Het” landgoed Dordtwijk in plaats van andersom. Reactie: Klopt het staat verkeerd gespeld op pagina 150. Aanpassingen in de Omgevingsvisie: Beide aanpassingen op pagina 150 zijn doorgevoerd.

29

Zienswijze / Reclamant 9: Stichting DE STAD Reclamant brengt een aantal punten onder de aandacht om een bijdrage te leveren aan de toekomstige kwaliteit van de leefomgeving. Onderscheidend Dordrecht Samenvatting zienswijze: Reclamant vindt de Omgevingsvisie compleet en uitgebalanceerd, maar nog weinig uitgesproken of onderscheidend. Reclamant vraagt zich af waarop Dordrecht zich echt gaat onderscheiden en stelt voor om keuzes te durven maken en dit krachtiger in de Omgevingsvisie terug te laten komen, zoals 'Dordrecht wonen in groen en water' of 'Dordrecht historisch en innovatief'. Reactie: De Omgevingsvisie 1.0 is een eerste versie van het integreren van al het beleid op het gebied van de fysieke leefomgeving. In volgende versies / herzieningen zal wellicht een meer uitgesproken karakter getoond worden. Tegelijkertijd is het een Omgevingsvisie op hoofdlijnen en willen we ruimte houden om hier invulling aan te geven in uitwerkingen. Onderscheidend is overigens dat er 7 doelen / randvoorwaarden gesteld zijn waaraan alle ruimtelijke ontwikkelingen aan moeten voldoen. Deze doelen lijken wellicht algemeen maar worden wel specifiek voor Dordrecht uitgewerkt in programma's. Het programma Groen blauw is hier een goed voorbeeld van. Net als het benoemen van de Dordwijkzone als separaat gebied. De voorgestelde karakteristieken zitten in de zeven doelen besloten.

In de subdoelen van Aantrekkelijke Stad "behoud en waar mogelijk versterking van de cultuurhistorische waarden" en het "behoud van het groenblauwe karakter" zit 'Dordrecht wonen in groen en water' en 'Dordrecht historisch'. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t. Groeien én kwaliteit Samenvatting zienswijze: Reclamant ziet dat groeien de hoofdopgave is. Reclamant stelt de vraag hoe Dordrecht dit koppelt aan de geschetste kwaliteitsgroei zoals kwalitatieve openbare ruimte, mobiliteit, groen-blauw netwerk, klimaat en energie. Meer concreet stelt Reclamant de vraag wat bijvoorbeeld de top 5 sleutelprojecten zijn waar groei en kwaliteit elkaar versterken? Reactie: Groeien is de hoofdopgave, maar in de Omgevingsvisie stellen we ook 7 doelen centraal. Deze 7 doelen zijn kwalitatief van aard en sluiten aan op de voorbeelden van Reclamant. Deze doelen functioneren ook als randvoorwaarden voor ruimtelijke ontwikkelingen en dus de groei. Op deze manier wordt de koppeling gemaakt. Dat moet in de toekomst dus voor alle projecten gelden, maar is nu al te zien in het bestemmingsplan Amstelwijck, waar bijvoorbeeld harde percentages voor groen en/of water zijn meegegeven. Passend bij de Omgevingswet concretiseren we deze ambities in het toekomstige Omgevingsplan.

In de beoordeling op de impact op de fysieke leefomgeving (bijlage 2) is juist de impact van de hoofdopgaven op de doelen onderzocht. Voor sleutelprojecten zijn aandachtspunten benoemd die de doelen moeten waarborgen. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t. Groeien en stedelijk groen Samenvatting zienswijze: Reclamant stelt dat bij de ontwikkeling van 10.000 woningen bestaand groen grotendeels verloren gaat en vraagt om aandacht voor stedelijk groen. Volgens Reclamant komt dit punt niet concreet terug bij Doel 3 ‘Gezonde Stad’ of in de

30

vorm van een programma (groenblauw programma gaat m.n. over beheer). Reclamant vraagt hoe evenwichtig gebruik van de fysieke leefomgeving geborgd is? Reactie: Doel 3 in de Omgevingsvisie betreft de 'Gezonde stad'. Dit is vanuit de omgevingswet een nieuw aspect dat integraal wordt meegewogen als randvoorwaarde voor ontwikkelingen in Dordrecht in de fysieke leefomgeving. Zo staat onder doel 3 Gezonde stad onder meer: "Een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, spelen, elkaar ontmoeten en het groen beleven, draagt bij aan de gezondheid van onze inwoners en voorkomt sociaal isolement". Ook wordt in de Omgevingsvisie de 5% norm genoemd die gereserveerd wordt bij nieuwe projecten en herontwikkelingen ten behoeve van speel, sport, beweeg en verblijfsplekken. De uitwerking hiervan volgt in een programma net als een nadere uitwerking volgt van het programma Groen-blauw. Het Groenblauwe programma gaat ook over samenhangend en functioneel groen en gaat dus over meer dan alleen beheer. Daarnaast staat in de Omgevingsvisie dat de gemeente kaders kan opnemen in het Omgevingsplan. Daarmee waarborgt dit de uitvoering van de ambities. Er is een groeiambitie, maar ook een kwaliteitsambitie, die met strakke klimaatbestendigheids- en gezondheidsambities en normen wordt geconcretiseerd. Te denken valt hierbij aan een groennorm op te nemen in het Omgevingsplan.

Aanpassing in de Omgevingsvisie: Bij doel 3 de Gezonde stad zijn onder subdoel 'Bewoners verleiden tot meer bewegen, gezond gedrag en veilige sociale interactie' de volgende zinnen toegevoegd: "Te denken valt hierbij onder meer aan kwalitatief goed ontwikkeld openbaar groen. Dit heeft een positieve invloed op de volksgezondheid. Denk hierbij onder meer aan de mogelijkheid in dit groen te ontspannen of hittestress tegen te gaan. Hier is ook een link te vinden met de doelen 'klimaatbestendige en biodiverse stad". Reizen per spoor Samenvatting zienswijze: Reclamant vraagt zich af hoe de woningbouwopgave/ groeiagenda gekoppeld is aan het realiseren van hoog frequent openbaar vervoer (zoals met Light Rail tussen Rotterdam en Dordrecht met nieuwe haltes bij Leerpark/Gezondheidspark en Amstelwijck)? Daarnaast vraagt Reclamant wat het idee is als dit hoog frequent openbaar vervoer niet haalbaar blijkt? Reactie: De redenering achter en onderbouwing van investeringen in de gehele lijn van Leiden – Dordrecht naar een hoog frequente verbinding is, dat het OV op dit traject zonder extra investeringen sowieso vast gaat lopen rond 2030 (autonome ontwikkeling). De extra woningen binnenstedelijk rondom deze spoorlijn maken de investeringen alleen maar meer noodzakelijk.

Nadenken over alternatieven is op dit moment nog niet aan de orde vanwege de afspraak met het Rijk tot besluitvorming dezer jaren over investeringsvoorstellen naar hoogfrequent spoor en gebiedsontwikkelingen tussen Leiden en Dordrecht. Mocht de voorgestelde investering om een of andere reden niet/anders uitvallen dan zullen alternatieven eerder aan de orde zijn in een volgende versie van de Omgevingsvisie. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t. Integraal beeld Samenvatting zienswijze: Samenvattend mist Reclamant een integraal beeld van alle verschillende opgaven en doelen. Om dit samen te binden stelt Reclamant voor een grote kaart te maken die inzicht geeft in de toekomst van de stad, hoe opgaven samenkomen en wat prioriteit heeft.

31

Reactie: Dit is onmogelijk in een kaart te vatten. En valt juist uiteen in onder meer een KOR, een Welstandnota en een programma GroenBlauw. Sommige doelen zijn nou eenmaal te abstract en krijgen uitwerking in bijvoorbeeld een programma. Voorbeeld: 'Dordrecht is in 2050 energieneutraal'. Dat wordt uitgewerkt in isolatie van woningen, wellicht uitbreiding van het warmtenet, een extra windmolen of zonnepark en/of oplaadpunten voor elektrisch vervoer. Dat zetten we niet op een kaart, maar werken we uit in verschillende programma's. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t.

32

Zienswijze / Reclamant 10: Stichting Woonbron Reclamant heeft met meerdere gemeenten te maken en heeft daarom een kader opgesteld met tien thema's waar zij een antwoord op willen hebben. Op deze wijze heeft ook Reclamant houvast aan de Omgevingsvisie bij het bepalen van haar eigen beleid Reactie: Bedankt dat jullie een dergelijk format hebben opgesteld om te gebruiken bij de zienswijzen. Wij vinden het prettig dat u zich herkent in deze aspecten van de Omgevingsvisie en waarderen uw inhoudelijke reactie. Thema 1: De omgevingsvisie moet borgen dat de woonfunctie in de woonwijken optimaal vorm krijgt dan wel behoudt en dat de woonfunctie in wijken met een andere profilering mogelijk blijft. Samenvatting zienswijze: Reclamant vindt dat de in voldoende mate borgt dat de woonfunctie aanwezig blijft dan wel geoptimaliseerd kan worden in de buurten en wijken waar Reclamant woningbezit heeft. Op dit punt behoeft de omgevingsvisie geen aanpassingen. Reactie: Hartelijk dank. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t. Thema 2: In de wijken waar Reclamant woningen heeft, entameert de omgevingsvisie geen ontwikkelingen die de woonfunctie, en daardoor de waarde, negatief beïnvloeden. In het bijzonder gaat het daarbij om ontwikkelingen die de veiligheid van wijken, de gezondheid, de aanwezigheid en kwaliteit van voorzieningen (kunnen) aantasten.

Samenvatting zienswijze: Reclamant vraagt aandacht voor een complex waarin Reclamant veel huurders die maatschappelijke aandacht nodig hebben huisvest. Reclamant wijst er op dat wanneer dit complex meegenomen moet worden in de ontwikkeling van het Huis van de Stad en Regio, ook een bevredigende oplossing gevonden moet worden voor de huisvesting van deze doelgroep. Reactie: In 2020 is een prijsvraagprocedure voor een architectenselectie doorlopen. Het Zweedse Smidt Hammer Lassen is als winnaar uit de bus gekomen. In 2021 zal dit bureau het structuurontwerp uitwerken tot een Definitief ontwerp. Daarbij is uiteraard een goede afstemming met de omliggende gebouwen van belang. Wij zullen tijdig in het ontwerpproces contact met u opnemen voor de afstemming hierover. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t. Thema 3: In de nabije omgeving van de woonwijken waar Reclamant woningen heeft, houdt de omgevingsvisie geen situaties in stand en/of entameert de omgevingsvisie geen nieuwe ontwikkelingen die de woonwijkstatus ondergraven en de wijken als woonwijk minder aantrekkelijk maken. In het bijzonder gaat het daarbij om overlast gevende bedrijfsactiviteiten en overlast gevende infrastructuur.

Samenvatting zienswijze: Reclamant merkt op dat de Omgevingsvisie geen uitweg biedt voor milieubelastende omgevingsfactoren in wijken van woningbezit van Reclamant, waardoor (delen van) deze wijken als woonwijk minder aantrekkelijk zijn en zullen blijven. Dit geldt volgens Reclamant in het bijzonder voor Wielwijk waar nu al sprake is van een stapeling van factoren (geluid, fijnstof, vervoer gevaarlijke stoffen). Het moeten 33

reserveren van een deel van die wijk voor eventuele toekomstige verbreding van de A16, leidt zelfs tot aanmerkelijke verslechtering. Voor Reclamant is deze reservering van negatieve invloed op de waarde van hun portefeuille in Wielwijk. Daarnaast stelt Reclamant dat in het exploitatieperspectief van een aantal goede woningen dicht bij de A16 nu al rekening gehouden moet worden met vroegtijdige sloop. Ook de ontwikkeling van nieuwbouw in deze herstructureringswijk wordt met dit vooruitzicht volgens Reclamant verder bemoeilijkt. Reclamant brengt in dit kader in herinnering dat in het verleden woningen gesloopt zijn vanwege hun ligging naast de A16. Het waardeverlies dat hiermee gepaard ging heeft Reclamant indertijd genomen in de verwachting dat een beperkt aantal koopwoningen teruggebouwd zou kunnen worden. Het is volgens Reclamant twijfelachtig of dit ooit nog gaat lukken. De ligging van de A16 en zijn breedte zijn historisch gegroeid. Achteraf gezien mag Dordrecht daar volgens Reclamant echter ongelukkig mee zijn want het overgrote deel van het verkeer is geen bestemmingsverkeer maar passerend verkeer. Reclamant verzoekt om in de Omgevingsvisie de voorwaarde op te nemen dat de eventuele verbreding van de A16 gepaard moet gaan met verdieping en ondertunneling. Reclamant trekt graag met de gemeente op in een lobby hiervoor.

Reactie: Er zijn op dit moment geen studies of plannen bij Rijkswaterstaat om de A16 ter hoogte van Wielwijk te verbreden. Als verbreding aan de orde komt, dan delen wij de inzet om de overlast tot een minimum te beperken en maken wij graag gebruik van uw aanbod om te helpen bij de lobby voor een zorgvuldige ruimtelijke inpassing. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t Thema 4: In de wijken waar Reclamant woningen heeft en in de nabije omgeving daarvan entameert de omgevingsvisie juist wel ontwikkelingen die de wijken aantrekkelijk(er) maken voor een brede(re) doelgroep, waaronder ook de doelgroep van het volkshuisvestingsbeleid. In het bijzonder gaat het daarbij om ontwikkelingen die leiden tot gedifferentieerde, duurzame, klimaatbestendige, veilige en gezonde woonmilieus, waaronder nieuwbouwlocaties. Het terugbrengen van de parkeerbehoefte is daarin een essentieel onderdeel. Samenvatting zienswijze: Reclamant vindt dat de Omgevingsvisie in voldoende mate borgt dat er in de wijken waar Reclamant bezit heeft ontwikkelingen kunnen plaatsvinden die de wijken aantrekkelijk(er) maken voor een brede(re) doelgroep. Echter vindt Reclamant het terugbrengen van de parkeerbehoefte een onderdeel dat meer aandacht zou kunnen krijgen in de Omgevingsvisie.

Reactie: Voor het terugbrengen van de parkeerbehoefte heeft de gemeente Dordrecht in 2019 nieuwe lagere en flexibele parkeernormen vastgesteld, waarbij extra verlaging (reductiefactoren) mogelijk is indien er OV en Fiets van voldoende kwaliteit aanwezig is of in geïnvesteerd gaat worden. Ook andere mobiliteitsoplossing als MAAS, Deelmobiliteit of het in de woningbouwontwikkeling /woonconcept verankeren van een mobiliteitsplan kan tot de verlaging van de parkeernormen leiden. Als dit niet het geval is zal geen reductie op de parkeernormen worden toegepast. Aanvullend hierop heeft door de gemeente Dordrecht in overleg met Woonbron en Trivire bijstelling van de parkeernormen in neerwaartse zin plaatsgevonden voor sociale woningbouw. Deze aanpassing is doorvertaald in de beleidsregels parkeren bij nieuwbouwprojecten die in juni 2020 zijn gepubliceerd. Uw opmerking om het autogebruik onaantrekkelijk te maken heeft zeker onze aandacht, zoals ook is opgenomen in het coalitieakkoord 2018-2022 van de gemeente Dordrecht om te komen tot een verdere tariefdifferentiatie van de parkeertarieven. Hier worden 34

momenteel voorstellen voor uitgewerkt. Ook doen we in de gemeente Dordrecht regelmatig parkeeronderzoek om te monitoren hoe zich de bezettingsgraden voor het parkeren zich ontwikkelen om tijdig hierop te kunnen bijsturen, zodat dit in balans is. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t. Thema 5: De omgevingsvisie zet, met gedifferentieerde woonmilieus en met onderwijsen werkgelegenheidsstructuren, in op een aantrekkende, complete en inclusieve stad waar voldoende diverse woon-, leer- en werkgelegenheid is voor allen die nodig zijn voor het volwaardig functioneren van de stad; van jong tot oud, van arm tot rijk, van doeners tot denkers, et cetera. Een bestendige doelgroep van het volkshuisvestingsbeleid maakt daar wezenlijk onderdeel van uit. Samenvatting zienswijze: Reclamant stipt aan dat er voor Dordrecht kansen zijn om de gewenste banengroei te verbinden aan de huurders van Reclamant in met name Wielwijk, Crabbehof en Krispijn die op loop- en fietsafstand van de nieuwe werkgelegenheid wonen. Op basis van dit punt behoeft de omgevingsvisie wat Reclamant betreft geen aanpassingen. Reactie: Wij vinden het prettig dat u zich herkent in deze aspecten van de Omgevingsvisie en waarderen uw inhoudelijke reactie. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t.

Thema 6: Mogelijkheden tot sociaal contact: op het niveau van gebouwen, straten, buurten, wijken en de stad is een sociale infrastructuur en een welzijninfrastructuur aanwezig die het voor individuen mogelijk maakt om volwaardig maatschappelijk te participeren. Reclamant verwacht dat de omgevingsvisie schetst hoe die infrastructuur wordt vormgegeven en welke rol daarin onder andere is weggelegd voor de woningcorporaties. Samenvatting zienswijze: Reclamant benoemt dat de Omgevingsvisie 1.0 generiek in alle woonwijken kiest voor een beleidslijn waarbij bewoners zelf in eerste instantie zijn aangewezen om de leefbaarheid in hun wijk of buurt goed te houden. Reclamant vraagt zich af of, in wijken die zwak of onvoldoende scoren op de Leefbarometer, bewoners zonder specifieke aandacht en ondersteuning deze rol waar kunnen maken. Reclamant benoemt een aantal specifieke situaties waar de bevolking beperkingen ondervindt bij het opbouwen en onderhouden van sociale contacten. Reclamant vindt dat het besef dat er zulke grote (sociale) verschillen bestaan tussen buurten onvoldoende door klinkt in de Omgevingsvisie met als risico dat er sociale en fysieke achterstanden blijven bestaan in buurten en wijken met te weinig zelforganiserend vermogen onder de bewoners.

Reclamant ziet dit omgevingsaspect in de Omgevingsvisie 2.0, de sociale verschillen tussen buurten en wijken, graag nader uitgelicht. Reclamant denkt graag mee met de gemeente en ziet verbindingen tussen gemeente, woningcorporaties, zorg-, onderwijsen welzijnsinstellingen, politie, kerken en bewoners. Het coalitieakkoord 2018- 2022, waarin het besef doorklinkt dat niet iedere Dordtenaar in het sociale domein dezelfde kansen en mogelijkheden heeft, biedt hiervoor volgens Reclamant een goede basis. Reactie: We zijn het ermee eens dat de fysieke leefomgeving een ondersteunende rol kan hebben aan de sociale infrastructuur en de welzijnsinfrastructuur. In de Omgevingsvisie gaat het om de fysieke leefomgeving. Waar de mogelijkheden er zijn te faciliteren in sociale aspecten, zoals ontmoetingsruimten wordt dit aangestipt in de Omgevingsvisie. Sociale initiatieven en het bevorderen van zelforganiserend vermogen passen echter niet in de Omgevingsvisie. 35

Aanpassing in de Omgevingsvisie: Op pagina 39 onder het doel 'Dordrecht is een gezonde stad' en onder het subdoel 'Bewoners verleiden tot meer bewegen, gezond gedrag en veilige sociale interactie' is de volgende zin toegevoegd: "De fysieke leefomgeving is hierbij ook ondersteunend aan de sociale infrastructuur en de welzijnsinfrastructuur". Thema 7: Mogelijkheden tot leren: op het niveau van buurten, wijken en de stad is een infrastructuur aanwezig die het, in brede zin, voor individuen mogelijk maakt om (bij) te leren. Het gaat daarbij niet alleen om scholen maar ook om laagdrempelige bibliotheekvoorzieningen, gratis internet, taalles, et cetera. Wij verwachten dat de omgevingsvisie schetst hoe die leerinfrastructuur wordt vormgegeven en welk profijt bewoners daarvan kunnen hebben, ook de bewoners van onze woningen. Samenvatting zienswijze: Op het terrein van leren heeft Dordrecht een goede infrastructuur die, door de verspreide ligging, goed bereikbaar en toegankelijk is, ook voor bewoners van Reclamant. De komst van HBO-opleidingen op het Leerpark maakt Dordrecht West aantrekkelijker als woonplek voor gezinnen met opgroeiende kinderen. Op dit punt behoeft de omgevingsvisie volgens Reclamant geen aanpassingen. Reactie: Wij vinden het prettig dat u zich herkent in deze aspecten van de Omgevingsvisie en waarderen uw inhoudelijke reactie. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t.

Thema 8: Mogelijkheden tot werken: er is in de stad een gevarieerde, goed bereikbare economische infrastructuur aanwezig die het voor alle lagen van de beroepsbevolking, van laag- tot hooggeschoold, mogelijk maakt om door arbeid in een inkomen te voorzien. Wij verwachten dat de omgevingsvisie schetst hoe die economische infrastructuur wordt vormgegeven en toekomstbestendig wordt gemaakt, ook voor bewoners van onze woningen. Samenvatting zienswijze: Reclamant stelt dat ook voor haar bewoners, die overwegend op MBO niveau opgeleid zijn, de economische infrastructuur uit de Omgevingsvisie voldoende kansen biedt. Op dit punt behoeft de Omgevingsvisie voor Reclamant geen aanpassingen. Reactie: Wij vinden het prettig dat u zich herkent in deze aspecten van de Omgevingsvisie en waarderen uw inhoudelijke reactie. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t. Thema 9: Mogelijkheden tot recreëren: op het niveau van straten, buurten, wijken en de stad is er een laagdrempelige, goed bereikbare recreatieve infrastructuur aanwezig die het voor individuen mogelijk maakt om te spelen, te sporten, te ontspannen, te genieten van natuur en bij te dragen aan de cultuur van buurten, wijken en de stad. Wij verwachten dat de omgevingsvisie schetst hoe die recreatieve infrastructuur wordt vormgegeven en voor iedereen toegankelijk wordt gemaakt, ook in de straten, buurten en wijken waar onze woningen staan.

Samenvatting zienswijze: In de Omgevingsvisie ligt volgens Reclamant veel nadruk op groen en op langzaam vervoer. Daarmee wordt volgens Reclamant voorbij gegaan aan recreatie van groepen in de samenleving die andere behoeften hebben. Een aantal voorbeelden die Reclamant benoemt: plekken voor jongeren om te chillen of te skaten, groepen die niet meer kunnen fietsen, de rol van pleinen, trapveldjes en andere 36

openbare ontmoetingsruimtes. Dit krijgt volgens Reclamant alleen nadere aandacht in het Centrum. Reclamant verzoekt of in de Omgevingsvisie 2.0 een bredere kijk op recreatie gegeven kan worden met aandacht voor de recreatiebehoefte van verschillende bevolkingsgroepen en, in de woonwijken, voor de verbinding tussen recreëren en wonen. Reactie: Net als in de 1.0 versie van de Omgevingsvisie zal er in de 2.0 versie aandacht worden besteed aan groen, bewegen en recreatie, zo lang het om de fysieke leefomgeving gaat. In de Omgevingsvisie komt op meerdere plekken de rol van ontmoeten en bewegen terug. Onder meer onder doel 3 de Gezonde Stad staat als subdoel: Bewoners verleiden tot meer bewegen, gezond gedrag en veilige sociale interactie. Letterlijk staat er de zin: "Een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, spelen, elkaar ontmoeten en het groen beleven, draagt bij aan de gezondheid van onze inwoners en voorkomt sociaal isolement". Dit geldt voor heel Dordrecht en dit geldt voor alle doelgroepen, dus ook voor jongeren. Ook in de Dordwijkzone wordt ingegaan op hetgeen Reclamant benoemt. Zo staat er in 5.6: "Verder kunnen we met het plaatsen van picknicktafels en een kinderboerderij in het park meer nieuwe functies introduceren om het recreëren en ontmoeten te bevorderen.

Kort gesteld moeten we de sportvelden meer openbaar en de openbare ruimte sportiever inrichten en er moeten mogelijkhedenzijn om elkaar te ontmoeten. Dit wordt in het Programma Sportparken uitgewerkt. Daarnaast komt met name in het Poldergebied de functie recreatie op meerdere manieren specifiek terug. In de woonwijken is het palet aan recreatieve voorzieningen heel breed. Er staat letterlijk: "Het gaat binnen de woonwijken om binnenstedelijke groene en recreatieve voorzieningen". Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t. Thema 10: Mogelijkheden tot consumeren: op het niveau van wijken en de stad is er een gevarieerde, goed bereikbare infrastructuur aanwezig die het voor alle lagen van de bevolking mogelijk maakt om te winkelen, uit te gaan en van cultuur te genieten. Wij verwachten dabde omgevingsvisie schetst hoe die consumptieve infrastructuur wordt vormgegeven en voor iedereen bereikbaar wordt gemaakt, ook voor bewoners van onze woningen. Samenvatting zienswijze: Uit de omgevingsvisie blijkt dat er op het niveau van wijken en de stad een gevarieerde, goed bereikbare infrastructuur aanwezig is die het voor alle lagen van de bevolking mogelijk maakt om te winkelen, uit te gaan en van cultuur te genieten.

Het onderscheid dat daarbij gemaakt wordt tussen centrum en Energiehuis, de werkgebieden en de woonwijken is helder en logisch, ook waar het gaat om consumptieve functies die in de woonwijken niet gewenst zijn. Op dit punt behoeft de omgevingsvisie wat ons betreft geen aanpassingen. Reactie: Wij vinden het prettig dat u zich herkent in deze aspecten van de Omgevingsvisie en waarderen uw inhoudelijke reactie. Aanpassing in de Omgevingsvisie: n.v.t.

37

Zienswijze / Reclamant 11 Reclamant 11 wil ingaan op het onderdeel kernwinkelgebied, zoals behandeld in 5.1 Centrum. De zinsnede ''De functie van het kernwinkelgebied van de binnenstad transformeert van (voornamelijk) winkelen naar een gebied om te beleven, ontmoeten en ontspannen'' is reclamant uit het hart gegrepen. Lelijke entree naar mooie binnenstad Samenvatting zienswijze: Reclamant 11 stelt dat de binnenstad voor een groot deel een prettige mix van woningen, bedrijven en voorzieningen kent. Een grote uitzondering is volgens Reclamant het kernwinkelgebied en met name de ''klont'' Joh. De Wittstraat, Bagijnhof, Achterom, Sarisgang, Statenplein. Het is monofunctioneel ingericht, kent weinig kwaliteit en duidt niet op de schoonheid van het verdere gebied. Een aantal aanvullende voorbeelden die reclamant noemt zijn het niet toevoegen van grote spelers die het straatbeeld in negatieve zin gaan domineren en het invullen van lege panden door meer variatie in functies toe te voegen. Reactie: Wij danken u voor uw betrokkenheid bij de gemeente en met name het centrum. Door het indienen van een zienswijze kan gewerkt worden aan een (nog) sterkere en een breed gedragen visie. Aantrekkelijke entrees, multifunctionaliteit en kwaliteit zijn ook voor de gemeente belangrijke doelstellingen. Allereerst blijft het lastig om voor iedereen een ''mooi'' centrum te maken.

Zoals in de Omgevingsvisie ook geformuleerd, is het aantrekkelijker maken van het centrum één van onze speerpunten. Daar horen aantrekkelijke entrees zeker bij! Zoals ook omschreven gaan we dit verder uitwerken in een ontwikkelplan voor het centrum. Hierin willen we op zoek gaan naar een juiste mix van functies per deelgebied. Lastig is dat we als gemeente niet zelf altijd invloed hebben op ontwikkelingen. Zo zijn de lege, vervallen panden voor iedereen een doorn in het oog, maar is het vooral aan de eigenaar om hier iets aan te doen. Als gemeente willen we voor onder andere dit gebied werken aan meer multifunctionaliteit, maar dat heeft naast tijd ook verandering van de mindset van de eigenaren en gebruikers nodig. De gemeente is daarbij één van de partijen. We gaan enerzijds het karakter voor verschillende gebieden in kaart brengen en anderzijds kijken welke (mix) functies daarbij horen. De functies voor de panden liggen juridisch vast in het bestemmingsplan. Het is niet altijd even makkelijk dit te wijzigen, aangezien dit tot planschade kan leiden. Mocht het resultaat van onze zoektocht naar een juiste functiemix leiden tot veranderingen, zullen we ook bezien hoe dit op gepaste wijze juridisch verankerd kan worden. Dit zal een plek moeten krijgen in het nog op te stellen Omgevingsplan. Aanpassingen in Omgevingsvisie: n.v.t.

Sociaal onveilig Samenvatting zienswijze: Eerder genoemd gebied wordt door Reclamant na winkelsluitingstijd als sociaal onveilig ervaren. De lege straten, onoverzichtelijke portieken en stegen en nauwelijks vluchtplekken bij dreigend gevaar zorgen hier voor. Camera's lossen dit probleem volgens Reclamant niet op; het gaat om aanwezigheid en informeel toezicht van voldoende mensen. Daarnaast wordt het voorbeeld genoemd om woningen toe te voegen wat kan leiden tot grotere sociale veiligheid. Een ander genoemd voorbeeld door Reclamant is het autoluw maken van het centrum, waardoor delen van de binnenstad 's avonds volstrekt doods zijn. Reactie: Veiligheid is voor de gemeente een randvoorwaarde voor een aantrekkelijke stad. Eén van de programma's in deze collegeperiode is ''Levendig Centrum''. Zoals de naam zegt, willen we het centrum meer levendig en aantrekkelijk maken, zoals ook verwoord in de Omgevingsvisie. Zoals Reclamant stelt is meer sociale veiligheid, 38

levendigheid op straat, daar een belangrijk onderdeel van. Ook streven we naar een grotere mix aan functies. We nemen dit belangrijke argument van veiligheid mee in de verdere uitwerking in het ontwikkelplan voor het Centrum. Een voorbeeld hiervan is dat er gewoond kan worden op de verdiepingen, maar er op de begane grond ook gestreefd wordt naar andere functies, zoals horeca en detailhandel. Zeker in bijvoorbeeld het kernwinkelgebied en de route van station naar centrum. Daarnaast is het creëren van een veiliger gevoel ook op andere manieren te bewerkstelligen. Wellicht kan Reclamant hierover verder in gesprek gaan via het bewonersplatform en / of de wijkmanager. Met betrekking tot autogebruik, zal dit in dit gebied echt moeten verminderen, om de bereikbaarheid te garanderen en delen van het centrum meer geschikt te maken voor andere functies. Door het autoluwe centrum hopen we dat er juist meer mensen zich te voet door het centrum verplaatsen, zodat er juist meer levendigheid en sociale controle is. Aanpassingen in Omgevingsvisie: n.v.t.

39

Zienswijze / reclamant 12: Provincie Zuid-Holland Reclamant complimenteert de gemeente met de transparantie van het totstandkomingsproces, waarin partners en stakeholders uitgebreid zijn betrokken. Geconstateerd wordt dat de ambities op hoofdlijnen aansluiten bij de van Reclamant. In de zienswijze worden een aantal aandachtspunten meegegeven. Samenwerking Samenvatting zienswijze: De schets van de samenwerking zoals omschreven in 2.2 wordt door Reclamant niet als een compleet up-to-date overzicht herkend. Zo wordt de Regiodeal niet genoemd, evenals de Verstedelijkingsalliantie en de Maritieme Delta. Reactie: Dit is een terechte opmerking en wordt aangepast in de Omgevingsvisie. Aanpassing in Omgevingsvisie: Hoofdstuk 2, 2.2 a toegevoegd: Samen hebben we de Groeiagenda Drechtsteden opgesteld en de Regiodeal Drechtsteden-Gorinchem. Met het Rijk, de Provincie en nietoverheidspartners uit de regio werken we aan de realisatie. Hoofdstuk 2, 2.2 b nieuwe geactualiseerde tekst: De Zuidelijke Randstad Dordrecht maakt in de ruimtelijke hoofdstructuur van de Provincie Zuid-Holland onderdeel uit van de hoogstedelijke zone Leiden – Dordrecht. Het is één van de dichtstbevolkte regio's van Europa. De Zuidelijke Randstad wil uitgroeien tot een vitaal, hoogwaardig ingericht en goed bereikbaar metropolitaan gebied en daartoe de agglomeratiekracht versterken.

Samen met de stedelijke regio's, Provincie Zuid-Holland, andere gemeenten waaronder Rotterdam en Den Haag en het Rijk werken we samen op het gebied van de (Hoogwaardig Openbaar Vervoer) mobiliteit én de verstedelijkingsopgave (wonen, onderwijs, economie en innovatie). Dordrecht is onder meer partner in de Verstedelijkingsalliantie Leiden – Dordrecht, het programma MOVE (deel Oude Lijn Leiden – Dordrecht), de Woondeal en het Verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad en betrokken bij de Investeringsagenda Zuidelijke Randstad en de Verstedelijkingsstrategie van de Provincie. Kaartbeeld Ruimtelijke hoofdstructuur provincie toegevoegd:

Hoofdstuk 2, 2.2 c nieuwe geactualiseerde tekst: De Maritieme Delta en de goederencorridor Oost-A-15 In internationaal perspectief heeft Nederland een sterke maritieme positie. Een samenhangend netwerk van zeehavens en achterlandknooppunten heeft deze positie bepaald. De regio Drechtsteden maakt onderdeel uit van dit Havenindustrieel complex en daarom zijn wij ook partner in de Maritieme Delta. 40

Dordrecht heeft als onderdeel van de delta niet alleen banden met het noorden maar ook met het Zuidwesten (en het oosten). Eveneens zijn wij betrokken bij de Goederencorridor Zuid waarvan onder meer het goederenvervoer over het spoor onderdeel uitmaakt. Kaartbeeld toegevoegd:

Hoofdstuk 3, 3.1: Over belangrijke ontwikkelingen hebben we daarom regionale afspraken gemaakt, die onze stad aangaan en werken we samen in de regio en met de provincie, het Rijk en andere partners in gremia als de Verstedelijkingsalliantie Leiden – Dordrecht, de Maritieme Delta en bij de uitwerking van gemaakte afspraken in de Groeiagenda, de Regiodeal Drechtsteden – Gorinchem, de Woondeal Zuidelijke Randstad en het Verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad. Groeiambitie en wonen Samenvatting zienswijze: Reclamant onderschrijft de ambitie om de groei in aantal inwoners en werkgelegenheid binnen het bestaand stedelijk gebied te realiseren. Het uitgangspunt is de juiste woning, op de juiste plek en bouwen naar behoefte. Reclamant vraagt zorg te dragen voor nadere afstemming met de andere regiogemeenten over hoe de gewenste groei zich verhoudt tot de prognoses en wordt verdeeld over de 7 regiogemeenten. Daarnaast vraagt Reclamant aandacht voor voldoende aanbod in het bereikbare segment. Uit de kwalitatieve woningbehoefteverkenning komt dat er meer vraag is naar sociale en betaalbare woningen. Reactie: Er vindt jaarlijks tussen de zeven gemeenten afstemming plaats over zowel de beoogde groei, de prognoses, kwalitatieve aspecten en de verdeling over de zeven gemeentes van het woningbouwprogramma. Dit wordt toegevoegd aan de Omgevingsvisie.

Jaarlijks worden met de provincie de behoeftecijfers besproken en daarbij actualiseren we als regio ook ons eigen behoefteonderzoek periodiek. Afstemming gebeurt niet alleen op het gebied van de aantallen woningen, maar ook op kwalitatieve aspecten. Zodoende kijken we ook heel goed naar de betaalbare segmenten en we zijn goed op de hoogte van de frictie en behoefte in de verschillende segmenten. Naast het op peil houden van het aantal sociale huurwoningen conform behoefte, streven we ook naar een meer evenwichtige verdeling van de sociale huurwoningen over de regio. Alles wat hiervoor genoemd is, staat meer in detail omschreven in de "Rapportage Wonen in de Drechtsteden", die jaarlijks wordt voorgelegd aan de provincie Zuid-Holland. Dit is de jaarlijkse rapportage over de stand van zaken van de uitvoering van de regionale woonvisie.

41

Aanpassing in Omgevingsvisie: Hoofdstuk 3, 3.1, Goed wonen, toegevoegd: Met de woonvisie dragen we bij aan de groeiagenda door in te zetten op de gebiedskwaliteiten van de Drechtsteden. Er vindt jaarlijks tussen de zeven gemeenten afstemming plaats over zowel de beoogde groei, de prognoses, kwalitatieve aspecten en de verdeling over de zeven gemeentes van het woningbouwprogramma. Werkgebieden en werkgelegenheid Samenvatting zienswijze: Reclamant vindt het positief dat de Omgevingsvisie zich uitspreekt voor het behoud van ruimte voor bedrijven met hogere milieucategorieën en watergebonden activiteiten op gezoneerde terreinen. Ten aanzien van andere bedrijventerreinen stelt de visie dat 'functiemenging hier onder voorwaarden mogelijk is'. Reclamant vraagt wat deze voorwaarden zouden kunnen zijn. Reactie: op dit moment is er geen concreet antwoord op wat deze voorwaarden zouden kunnen zijn. Deze moeten worden opgesteld, bijvoorbeeld in de verkenning naar de mogelijkheden van transformatie van (delen van) de Staart als duurzame gebiedsontwikkeling en grootschalige schuillocatie. Dit komt terug in de herziening van de Omgevingsvisie (2.0). Uiteraard speelt een onderwerp als gezondheid, met onder andere bescherming tegen geluid en schadelijke stoffen, hierin een belangrijke rol.

De Gemeente werkt de komende maanden voor de bestaande (veelal) verouderde werklocaties waar sprake is van een leegstand boven het gangbare frictieniveau en soms ook verrommeling, aan gebiedspaspoorten. Die gebiedspaspoorten moeten naast de zaken die in de bestemmingsplannen verankerd zijn (bouwhoogte, milieucategorie, staat van bedrijven, etc.) ook antwoord geven voor welke mogelijkheden er zijn voor kwalitatieve structuurversterking en clustervorming en voorwaarden waaronder ook functiemenging (bijvoorbeeld langs de randen in de overgang naar het stedelijk gebied) mogelijk is. Voorwaarde zal in ieder geval altijd zijn dat dit niet leidt tot een inperking van de milieuruimte voor zittende bedrijven ofwel de ruimte voor toekomstige bedrijven op percelen met de bedrijfsbestemming. Aanpassing in Omgevingsvisie: n.v.t. Samenvatting zienswijze: Reclamant geeft aan dat een thematische clustering in zijn algemeenheid geen reden is voor perifere vestiging van detailhandel en dat grootschalige leisure concepten op zichzelf ook geen reden zijn om perifere vestiging van detailhandel mogelijk te maken. Reactie: als het gaat om thematisch clustering wordt gedacht aan clustering van bedrijvigheid en ketenversterkende activiteiten en het kaart brengen van de verdichtingsmogelijkheden en niet van perifere detailhandel.

Wat betreft de vestiging van perifere detailhandel is de Woonboulevard Dordrecht de plek. De gemeente ziet geen ruimte voor verdere uitbreiding van de woonboulevard, gezien de positie en de economische belangen van ontwikkeling van de achterliggende Zeehaven Dordrecht. Aanpassing in Omgevingsvisie: n.v.t.

Spoorzone en bereikbaarheid Samenvatting zienswijze: Reclamant is nauw aangehaakt bij de uitwerking van de ambities voor de Spoorzone. Reclamant vraagt aandacht voor bredere belangen op met 42

name woningbouw en mobiliteit. Zo wordt de bovenlokale betekenis als overstapstation van de MerwedeLingelijn niet beschreven. Reclamant vraagt wat de inzet op een lightrail richting Rotterdam betekent voor het totale vervoersproduct en in hoeverre de gekozen ambitie afhankelijk is van deze inzet. Reclamant vraagt om bij de uitwerking van de ambities het bovenlokale belang van de Spoorzone vanuit mobiliteit goed in de gaten te houden. Reactie: wij zijn het met reclamant eens dat belangen op woningbouw en mobiliteit nauw verbonden zijn. Het is natuurlijk de intentie van de gemeente om het totale vervoersproduct, lokaal en regionaal, te verbeteren. De nieuwe producten zijn aanvullend op bestaand aanbod. Deze spoorse ontwikkeling kan niet los beschouwd worden van het verstedelijkingsvraagstuk. De nadere uitwerking van de ontwikkelingen op het spoor worden (per definitie) in nauwe samenwerking met spoorse partijen en Reclamant opgepakt. Er is een belangrijke vervoersrelatie tussen de Merwede Lingelijn en de Rotterdamse regio. In de huidige situatie stapt een aanzienlijk deel van deze reizigers over op het centraal station Dordrecht. In de gezamenlijke inzet op een Light Rail systeem (of CitySprinter), naast de Intercity, op Rotterdam, is de verknoping op de Merwede Lingelijn onderdeel van studie. Aanpassing in Omgevingsvisie: n.v.t.

Energie, leefbaarheid en buitengebied Samenvatting zienswijze: Het valt Reclamant op dat de ambities voor landbouw in het buitengebied zeer beperkt beschreven zijn. Kansen voor verduurzaming en een meer natuurinclusieve landbouw hoeven zich echter niet te beperken tot de randen van het buitengebied. Reactie: we begrijpen de reactie van Reclamant op de ambities voor de landbouw voor wat betreft natuurinclusief bouwen. We hebben ook meer ambitie dan alleen de randen van het buitengebied. Vanwege een gevoelige situatie in het buitengebied kunnen we niet concreter worden in onze Omgevingsvisie. We hebben ons tot doel gesteld om deze kwestie op te lossen en de extra ambities voor natuurinclusieve landbouw in een volgende versie van Omgevingsvisie (2.0) op te nemen. Met betrekking tot het opwekken van duurzame energie in het buitengebied stellen we het open karakter in het buitengebied voorop en is er geen (politiek) draagvlak voor. Aanpassing in Omgevingsvisie: n.v.t.

Bodem en ondergrond Samenvatting zienswijze: Reclamant geeft aan dat volgens de Omgevingswet de gemeente de leidende overheid zal zijn op het gebied van de ordening van bodem en ondergrond. Het formuleren van een eigen, gemeentelijke visie op de doelstelling uit 'oudere nota's' is daarom gewenst. Reactie: Reclamant geeft aan dat in de ontwerp-Omgevingsvisie wordt verwezen naar bestaande oudere beleidsdocumenten. Dat is correct. Deze zullen in de komende periode worden geëvalueerd en waar nodig geactualiseerd. Dit is op dit moment onzes inziens nog niet mogelijk, vanwege de vele inhoudelijke onduidelijkheden ten aanzien van het onderwerp bodem in de Omgevingswet.

Aanpassing in Omgevingsvisie: n.v.t. 43

AMBTELIJKE AANPASSINGEN De ambtelijke aanpassingen zijn aanpassingen naar aanleiding van actualiteiten, het algemene beeld uit de zienswijzen, de avond van de Omgevingsvisie en andere interne en externe reacties. Het betreft aanpassingen ter verduidelijking, zoals aanvulling van legenda's bij kaartmateriaal, betere zinsopbouw, verheldering van teksten en argumentaties. Er wordt hieronder onderscheid gemaakt naar drie categorieën aanpassingen. Onder de algemene aanpassingen vallen onder meer aanpassingen in kaartmateriaal en spellingsfouten. Vervolgens wordt per hoofdstuk aangegeven wat er inhoudelijk aangepast is. Tot slot worden nog de aanpassingen in de bijlagen aangegeven.

1.

Algemeen

Nummering afbeeldingen De afbeeldingen worden opnieuw genummerd waardoor de volgorde klopt. Dubbelingen en spelfouten Er zijn enkele spelfouten en dubbelingen verbeterd, waardoor de Omgevingsvisie duidelijker is en juist tot zijn recht komt. Kaarten en legenda's Meerdere kaarten bleken voor verbetering vatbaar. Dit had onder meer te maken met de leesbaarheid of met de legenda. In sommige gevallen zijn hier verbeteringen op aangebracht. In andere gevallen bleek dit niet mogelijk. Daarnaast komt er een website versie waar de Omgevingsvisie op komt te staan. In veel gevallen zullen de kaarten daar beter leesbaar zijn. Sportpark Schenkeldijk op kaartbeeld In de kaarten van de gebieden in de Omgevingsvisie is per abuis het sportpark Schenkeldijk in de Omgevingsvisie 1.0 op de kaart bij het Poldergebied geplaatst. Sportpark Schenkeldijk hoort echter bij het gebied 'de Dordwijkzone'. Aanpassing in de Omgevingsvisie: Sportpark Schenkeldijk is in 3 kaarten (Poldergebied, Dordwijkzone en overzichtskaart Dordrecht) uit het Poldergebied weggelaten en aan de zuidkant van de Dordwijkzone toegevoegd. Oude kaart van het Poldergebied

44

Nieuwe kaart van het Poldergebied

Oude kaart van de Dordwijkzone

Nieuwe kaart van de Dordwijkzone

45

Oude kaart van de 6 gebieden

Nieuwe kaart van de 6 gebieden

2.

Hoofdstukken Omgevingsvisie

Hoofdstuk 1: Dordrecht naar integraal omgevingsbeleid 1.4 Participatie Pagina 11 was nog niet compleet, omdat de avond van de Omgevingsvisie van 18 november nog niet genoemd was en het aantal zienswijzen in de ontwerp Omgevingsvisie nog niet bekend was. Dit is aangepast zodat de participatie volledig is weergegeven. Aanpassing in de Omgevingsvisie: In de Omgevingsvisie zijn de volgende zinnen aangepast op pagina 11: De inbreng van de genoemde groepen is door participatie tot stand gekomen. Dit kende vele vormen: interviews, samenvattingen, gespreken, e-mails, bijeenkomsten (check-ins, check-outs, open dag omgevingsvisie, interactieve avond presentatie van de ontwerp-omgevingsvisie), onderzoek GGD en de inspraakprocedure via het indienen van zienswijzen. Ook zijn er ambtelijk nog minimale aanpassingen doorgevoerd. Via verschillende trajecten zijn de beleidskeuzes verwoord en vertaald naar de uitwerking per gebied.

46

Hoofdstuk 2: Het profiel van Dordrecht: het verhaal van het eiland Geen ambtelijke aanpassingen.

Hoofdstuk 3: Opgaven en doelen Doel 1 Dordrecht is een aantrekkelijke stad Op pagina 29 onder subdoel 'Sterke, gedifferentieerde en inclusieve woonwijken' kan de tekst completer geformuleerd worden. Het gaat niet alleen om het bouwen van woningen, maar ook om het stimuleren van doorstroming, zodat verschillende groepen mensen meer kans hebben op een geschikte woning. Aanpassing in de Omgevingsvisie: De volgende zin is op pagina 29 toegevoegd: Tegelijkertijd zetten we in op het stimuleren van doorstroming, waardoor ook bestaande woningen eerder vrij komen.

Doel 2 Dordrecht is een bereikbare stad Op pagina 33 bleek vanuit de toekomstbestendigheid en duurzaamheid dat het niet alleen belangrijk is om het autoverkeer in Dordrecht verder te verminderen maar ook te verduurzamen. Aanpassing in de Omgevingsvisie: In de inleiding is toegevoegd: Om in verblijfsgebieden, waaronder woongebieden ruimte te geven aan het aangenaam verblijven (spelen, wandelen etc.) is het belangrijk het autoverkeer in de stad verder te verminderen en te verduurzamen. De zin daaronder op dezelfde pagina was daardoor ook niet compleet. Behalve inzetten op alternatief vervoer zoals OV, wordt nu ook benadrukt dat er gesneden moet worden in het autonetwerk. Aanpassing in de Omgevingsvisie: In de inleiding pagina 33 is toegevoegd: Gemotoriseerd verkeer is op veel plaatsen ondergeschikt. Dit komt ten goede aan de verkeersveiligheid en gezondheid. De gemeente zet daarom in op infrastructurele maatregelen om het autogebruik te beperken en het stimuleren van alternatieve vervoerwijzen zoals het openbaar vervoer, de fiets en deelvoertuigen. Onder parkeerbeleid en innovatieve verkeersoplossingen op pagina 34 stond Stadswerven genoemd als mogelijk transferpunt. Dit is onjuist, dus is Stadswerven uit deze zin verwijderd.

Aanpassing in de Omgevingsvisie: De zin luidt nu: " Transferpunten die hiervoor in beeld zijn: Weeskinderendijk, Gezondheidspark, Merwedekade, Biesbosch ten behoeve van toerisme en recreatie". In het rode kader 'Uitwerking in programma's, afspraken en/of omgevingsplan' op pagina 34 stonden een aantal verouderde of onjuiste programma's. Deze aanpassingen zijn tevens doorgevoerd in de bijlage 'overzicht beleidsstukken onder het thema mobiliteit, 3e kolom ''Eventuele nieuwe naam + datum vaststelling''. Aanpassing in de Omgevingsvisie: Het kader ziet er nu als volgt uit: "Uitwerking in programma's, afspraken en/of omgevingsplan • Fietsvisie en uitvoeringsprogramma Dordt fietst verder!. • Verkeersstructuurplan centrum 2013-2023. • Verkeerstructuurplan Spuiboulevard. • Aanpak verkeersonveilige locaties. • Integrale visie op laadinfrastructuur. 47

• •

Volgen van de planning van het Rijk en tijdig een plan maken voor de reconstructie van verbreding A16 (Wielwijk). De reservering voor de verbreding van de A16 nemen we op in het omgevingsplan. Actieplan duurzame mobiliteit".

In de aandachtspunten vanuit de impactbeoordeling op pagina 36 was een zin verkeerd overgenomen uit het Antearapport. De passage uit het Antearapport gaat over het stimuleren van fietsgebruik en niet over de voornemens voor de stationshaltes Leerpark en Amstelwijck. Zodoende wordt dat gedeelte geschrapt. Aanpassing in de Omgevingsvisie: De zin luidt nu: "Het stimuleren van het fietsgebruik door en het verbeteren van de kwaliteit van het fietsnetwerk door de aanleg van extra fietsverbindingen. Dordrecht is hier al mee bezig: zie de voornemens om de missing links in het fietsnetwerk te dichten".