Nationaal Programma Dordt West 2023-2043.pdf
Tekst van het document
Samen Dordt West Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Dordt West 2023-2043
Foto: Michel ter Wolbeek
Samen groeien naar een veilig, gezond en kansrijk Dordt West
We bouwen aan een sterke stad voor iedere Dordtenaar. In alle opzichten. Of het nu gaat om wonen, werken, studeren of genieten van je oude dag. We willen groeien naar een stad die klaar is voor de volgende generatie. Het liefst zo duurzaam mogelijk. Met het Nationaal Programma Dordt West kan er een inhaalslag gemaakt worden om de achterstanden weg te werken in de wijken in Dordt West. Natuurlijk doen we dit samen met een groot aantal partners in en buiten de stad. Met professionals uit verschillende domeinen en zeker in nauwe samenwerking met het Rijk. Daarbij zetten we gezamenlijk een punt op de horizon zodat Dordt West meer en meer bij de rest van de stad gaat horen, als het gaat om een acceptabel welvaartsniveau. We groeien en bouwen voor iedere Dordtenaar. Daarbij moeten we rekening houden met een lange adem, maar dat weerhoudt ons niet om relevante stappen te maken. Dordrecht is een stad die komt uit de luwte. Ik zie veel positieve veranderingen ten opzichte van mijn eerste dagen als burgemeester van deze stad. Maar er kan nog zoveel meer gebeuren. Hier liggen volop kansen voor de jeugd. Met het Nationaal Programma Dordt West verzilveren we die op meerdere vlakken met een echt integrale aanpak. Dat zijn we verplicht aan onze jonge inwoners, die de afgelopen jaren veel te verduren hebben gehad.
Het Nationaal Programma Dordt West is pas geslaagd wanneer onze jeugd vertrouwen in de toekomst heeft. Hoe gaan we dat doen? Concreet en werkbaar. Zo gaan we de toekomst van Dordt West handen en voeten geven. Ik kijk met grote belangstelling uit naar de verdere ontwikkeling van deze bijzondere wijken in Dordrecht. Wouter Kolff Burgemeester Dordrecht – Voorzitter Alliantie Dordt West
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
2
Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Dordt West 2023-2043
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
5
2.
Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid
6
3. De stad en het focusgebied
8
4. Oud-Krispijn
14
5. Nieuw-Krispijn
18
6. Wielwijk
23
7.
27
Crabbehof
8. Ambitie en opgaven
32
9. Wonen en fysieke leefomgeving
35
10. Gezond en samen leven
39
11. Leren en ontwikkelen
44
12. Arbeidsmarkt en bestaanszekerheid
48
13. Leefbaar en veilig
53
14. Organisatie en financiering
59
15. Bewonersbetrokkenheid
62
16. Monitoring en verantwoording
64
Bijlage 1 Schematisch overzicht doelen
67
Bijlage 2 Kernindicatoren per actielijn
71
3
Daar waar je wieg staat mag niet bepalend zijn voor hoe oud je wordt of van invloed zijn op je gezondheid of bestaanszekerheid. Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
4
1. Inleiding Daar waar je wieg staat mag niet bepalend zijn voor hoe oud je wordt of van invloed zijn op je gezondheid of bestaanszekerheid. Helaas zijn dergelijke verschillen er wel in Nederland. Mensen met een lage opleiding en laag inkomen leven gemiddeld 7 jaar korter en 15 jaar minder lang in goede gezondheid. In meerdere kwetsbare wijken is sprake van intergenerationele armoede die doorwerkt op diverse leefdomeinen. De kwaliteit van leven staat onder druk, mensen verliezen grip op hun leven en dreigen af te haken. Eens een dubbeltje, altijd een dubbeltje? Nee. Dat is een vicieuze cirkel die we willen doorbreken. Het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid biedt ons de mogelijkheid om langdurig te kunnen investeren op de plekken waar dat nodig is. Voor Dordrecht gaat het dan om de wijken aan de westkant van onze stad. Ondanks extra investeringen en aandacht voor dit gebied in de afgelopen decennia zien we dat de leefbaarheid en veiligheid onder druk staan en bewoners minder perspectief hebben dan bewoners elders in Dordrecht. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak van vraagstukken op het gebied van wonen, gezondheid, onderwijs, bestaanszekerheid en veiligheid. Coördinatie en gelijkwaardige samenwerking is daarbij cruciaal voor het behalen van duurzame resultaten. Het vertrouwen
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
van veel inwoners in de overheid is laag, dus we moeten echt in de haarvaten van de wijken en buurten aanwezig zijn. Komen met concrete zichtbare initiatieven en oplossingen dicht bij de leefwereld van mensen. En ondertussen onder de motorkap werken aan het aanpassen van onderdelen in de systeemwereld om structurele veranderingen teweeg te brengen. Onze inzet is doelgericht, langjarig en gericht op het dagelijks leven van bewoners. We willen dat kinderen in alle delen van Dordrecht kansrijk en veilig op kunnen groeien in een geschikte woning en in gezinnen die voldoende financiële middelen hebben om in hun basisbehoeften te kunnen voorzien. Wie werkt, moet een leefbaar inkomen hebben waar je mee rond kunt komen. Iedereen neemt naar vermogen deel aan de maatschappij en we helpen elkaar waar nodig. Om uitdagingen en achterstanden die van generatie op generatie worden overgedragen te doorbreken is een lange adem nodig. De komende 20 jaar slaan we als partners uit de publieke en private sector samen met het Rijk de handen ineen om structurele resultaten te behalen. Dit doen we door samen te werken binnen het sociaal, fysiek en veiligheidsdomein. Het is de hoogste tijd om achterstanden in te halen en iedereen gelijke kansen te bieden.
5
2. Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid
In een aantal gebieden in Nederland staat de leefbaarheid en veiligheid onder druk. Problemen als werkloosheid, armoede, onderwijsachterstanden, woonproblematiek en slechte gezondheid stapelen zich op. Ondanks dat in deze gebieden hard wordt gewerkt om de problemen op te lossen, is er extra inzet nodig om daadwerkelijk het verschil te kunnen maken. Om deze reden is het Kabinet Rutte IV het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid gestart, met als doel de negatieve spiraal door middel van een gebiedsgerichte inzet te doorbreken. In aanvulling op het al bestaande beleid op het terrein van wonen, werken, inkomen, onderwijs, veiligheid en gezondheid is deze gebiedsgerichte inzet nodig voor het verbeteren van de kwaliteit van de woningvoorraad en leefomgeving. Tevens zijn er extra inspanningen nodig voor het stimuleren van scholing en participatie op de arbeidsmarkt zodat jongeren minder kwetsbaar zijn voor de verleidingen van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit. Doordat de problematiek zich voordoet binnen verschillende domeinen is voor deze aanpak een brede inzet van het kabinet en alle deelnemers van het programma nodig. Het moet een integrale langdurige aanpak op gebiedsniveau zijn, gericht op de vraagstukken die zich daar aandienen. Daarnaast moeten de inspanningen binnen de verschillende beleidsdomeinen goed op elkaar aansluiten.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
6
Sinds de zomer van 2022 is Dordrecht met stedelijk focusgebied Dordrecht West toegetreden tot dit Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Met het kabinet en andere lokale allianties wordt samengewerkt om de leefbaarheid en veiligheid van deze 20 meest kwetsbare gebieden in Nederland in 15-20 jaar tijd op orde te brengen. Het Rijk heeft hierin drie doelen geformuleerd: 1. het verbeteren van de fysieke leefomgeving; 2. het bieden van een beter perspectief, en; 3. het vergroten van de veiligheid. Om deze subdoelen te behalen heeft het Rijk de volgende actielijnen geformuleerd: 1. we verbeteren slechte woningen en zorgen voor meer gemengde wijken; 2. we zorgen ervoor dat bewoners kunnen meedoen in de samenleving; 3. we investeren in de preventie van jeugdcriminaliteit en vergroten de weerbaarheid van jongeren, en; 4. we zorgen voor een integrale aanpak met duidelijke regie en een adequaat juridisch instrumentarium. In dit programma worden boven op de al bestaande interventies samenhangende maatregelen ingezet op fysiek-, sociaal en veiligheidsgebied om deze doelen te behalen.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
7
3. De stad en het focusgebied 3.1 Dordrecht Dordrecht heeft een rijke geschiedenis. Naar schatting is de stad rond 1000 na Chr. ontstaan en in 1120 na Chr. voor het eerst vermeld in documenten. De stad is gevestigd op de plek waar de rivier de Merwede zich splitst in de Noord en de Oude Maas. Het is de oudste stad van Holland en heeft een haven waar altijd veel handel werd gedreven. Zo kreeg de stad in 1220 stadsrechten en was het in de middeleeuwen een belangrijke stapelplaats. Dit is terug te zien aan de historische binnenhavens. Ook de rest van het centrum kenmerkt zich door oude karakteristieke straatjes. Dordrecht is lange tijd een rivierhandelsstad geweest maar in de loop der jaren werd de handel via het water minder belangrijk. Wel is het altijd een handeldrijvende, ondernemende stad geweest. Net als vele andere steden in Nederland resulteerde dit in een groei van de stad waardoor rondom het centrum steeds meer wijken zijn aangebouwd. Na de Tweede Wereldoorlog is deze groei nog verder toegenomen en zijn steeds meer gastarbeiders zich in Dordrecht gaan vestigen. De gemeente Dordrecht omvat op dit moment het gehele eiland Dordrecht, wat het qua oppervlakte de 5e gemeente van de provincie Zuid-Holland maakt. Op 30 juni 2023 had Dordrecht 121.816 inwoners en daarmee is het de 25e gemeente van Nederland. Onze inwoners wonen in de 11 wijken van Dordrecht.
De stad wordt vaak afgekort als ‘Dordt’ en inwoners worden ook wel ‘Dordtenaren’ genoemd. In dit 20-jarenplan en in de toekomstige uitvoeringsprogramma’s zullen we dan ook spreken over ‘Dordt West’.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Binnenstad
Noordflank Het Reeland
OudKrispijn
Wielwijk
NieuwKrispijn
Crabbehof
De Staart
Stadspolders
Dubbeldam
Sterrenburg
8
Wanneer we Dordrecht vergelijken met andere gemeenten, vallen een aantal zaken op. Allereerst is de gemiddelde WOZ-waarde in 2023 met €297.000 voor de gehele gemeente erg laag in vergelijking met het Nederlandse gemiddelde van €369.000. Er is een grote goedkope woningvoorraad aanwezig in Dordrecht. Daarnaast blijkt uit een vergelijking in de Atlas voor gemeenten dat Dordrecht een lage positie inneemt op de sociaaleconomische index score van de vijftig grootste gemeenten van ons land. Dordrecht scoort hier een 42ste plaats waar de 50ste plaats de laagste notering is. Ook op het gebied van woonaantrekkelijkheid scoort Dordrecht in vergelijking met andere gemeenten bijvoorbeeld slechter op onveiligheid, en aanbod van horeca. Als ondernemende handelsstad zit Dordrecht nog altijd vol met ambities. Samen met Dordtenaren zetten we ons in om die ambities waar te maken. Of het nu gaat om plannen voor een straat, buurt, wijk of gehele stad. We zijn betrokken bij onze bedrijvige stad. Wij werken in een snel veranderende wereld. Ook staan we open voor nieuwe ideeën en leren voortdurend bij. Dit willen we dan ook vertalen in onze visie voor het Nationaal Programma Dordt West. De negatieve verschillen tussen Dordt West en de andere gebieden willen we op alle vlakken verkleinen. Dordrecht moet een stad zijn waar mensen met plezier wonen, in alle gebieden.
Waar iedereen gelijke kansen heeft en een zeker bestaan. Op dit moment loopt Dordt West hierin achter. Hier liggen de grootste uitdagingen op het gebied van leefbaarheid en veiligheid en hier wonen de meer kwetsbare bewoners. Dordt West is daarom aangewezen als stedelijk focusgebied binnen het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
9
3.2 Dordt West Wat betreft de afbakening is gekozen om de wijken van Dordt West; Oud-Krispijn, Nieuw-Krispijn, Wielwijk en Crabbehof, gezamenlijk aan te wijzen als één stedelijk focusgebied. Aangezien de buurt Zuidhoven (onderdeel van de wijk Crabbehof) minder kwetsbaar is en de leefbaarheid en veiligheid hier beter is, valt dit deel buiten de afbakening. Daarnaast is de Reeweg Zuid in het zuiden van Wielwijk om vergelijkbare redenen als zuidgrens van het focusgebied gekozen. Verder zijn de bekende wijk- en buurtgrenzen aangehouden. Uit onderzoek blijkt dat de wijken en buurten in Dordt West extra aandacht nodig hebben op verschillende vlakken, zoals gezondheid, onderwijs, veiligheid en wonen, om de bestaande kloof tussen dit gebied en de rest van de gemeente te verkleinen. De cijfers op de volgende pagina illustreren dit. In Dordt West woont ongeveer 25% van de totale bevolking van Dordrecht. In vergelijking met de rest van Dordrecht hebben de wijken in dit gebied een hoog percentage inwoners met een migratieachtergrond, westers en niet-westers. Dit maakt Dordt West een divers, kleurrijk en multicultureel stadsdeel. Vanuit de historie van de wijken is dit niet verrassend; vanaf het ontstaan van de wijken vestigden veel migranten zich in deze gebieden en dit is nog steeds zo.
Een ander opvallend gegeven is dat Dordt West op dit moment 1.471 huishoudens telt die afhankelijk zijn van een uitkering. Dit is bijna een kwart van het totale aantal cliënten van de Sociale Dienst Drechtsteden, die voor 7 regiogemeenten werkt. Terwijl slechts circa 10% van het aantal inwoners van de 7 Drechtsteden gemeenten in Dordt West woont. Voor een deel zijn dit huishoudens met een migratieachtergrond, maar tegelijkertijd blijkt uit data dat ook veelal sprake is van intergenerationele armoede onder de autochtone inwoners. We zien dat inwoners in deze wijken moeite
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Dordt West – Stedelijk focusgebied
10
hebben om mee te doen aan de maatschappij. Het verbeteren van de sociaaleconomische positie van de bewoners van Dordt West is dan ook één van de uitdagingen van het Nationaal Programma Dordt West. Daarnaast vraagt het bevorderen van de veiligheid onze aandacht. Ook op dit vlak scoort Dordt West minder goed dan andere wijken in Dordrecht. Zoals de cijfers op de volgende pagina illustreren zijn bewoners van Dordt West vaker slachtoffer van een misdrijf. Tevens scoren andere zaken rondom leefbaarheid en veiligheid slechter in dit gebied. In het verleden zijn al verschillende programma’s opgezet om de wijken te verbeteren, bijvoorbeeld de herstructurering van Oud-Krispijn. Daarnaast zijn zowel Crabbehof als Wielwijk begin deze eeuw een Vogelaarwijk 1 geweest. Ook is in 2012 het programma ‘Dordt West in Balans’ opgezet om alle wijken in Dordt West op diverse gebieden te verbeteren. Met de langdurige steun van het Rijk in de vorm van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid hopen we de intergenerationele problemen nu echt duurzaam op te lossen. De geschiedenis van deze wijken leert dat de voorgaande programma’s en initiatieven helaas nog niet voldoende waren. De boost die we willen geven zal overkoepelend zijn voor het gehele gebied maar vraagt ook maatwerk per wijk of zelfs per buurt.
Zowel fysieke kenmerken in de buitenruimte als de inwoners en type problematiek zijn verschillend per wijk, per buurt of soms zelfs per straat. In onze uitvoeringsprogramma’s zullen we hier dan ook aandacht aan besteden. Essentieel hierbij zijn de ervaringen van buurtbewoners. We onderhouden contact en sluiten zoveel mogelijk aan bij hun wensen en behoeften om de wijken en buurten te verbeteren.
1
Begin deze eeuw zijn door het toenmalig kabinet 40 wijken aangewezen als Vogelaarwijk.
Dit waren slechtere wijken die door middel van een integrale aanpak met extra geld en inspanningen, leefbaarder en veiliger moesten worden.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
11
Kerncijfers Dordt West
aantal inwoners in 2023
29.480 Leefbaarometer 2020: • woonomgeving gemiddeld (4,02 in Dordrecht) • gezondheid gemiddeld (4,03 in Dordrecht)
3,85 3,88
€ 214.000
Gemiddelde WOZ-waarde in 2023 (Dordrecht €297.000, Nederland €369.000).
Kinderen met een verhoogd risico op een onderwijsachterstand in 2021
36%
(22% in Dordrecht)
Percentage laaggeletterdheid is 22% in Dordrecht in 2023 en 12% in Nederland. Dit percentage ligt in Dordt West nog hoger een stuk hoger. Naar verwachting boven de
1.471 huishoudens in Dordt
West (2023) die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. 40% van het totaal aantal uitkeringsgerechtigden in Dordrecht.
30%
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
18 t/m 30 jaar zonder startkwalificatie in 2020
High impact crimes in 2022 per 10.000 inwoners:
(15% in Dordrecht)
60,6
(57,6 in Dordrecht)
Totaal aantal misdrijven in 2022 per 10.000 inwoners:
Aantal geweldsmisdrijven in 2022 per 10.000 inwoners:
(513,1 in Dordrecht)
(47,7 in Dordrecht)
22%
519,5
51,4
12
Het Nationaal Programma Dordt West is pas geslaagd wanneer onze jeugd vertrouwen in de toekomst heeft. Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
13
4. Oud-Krispijn
Oud-Krispijn is de oudste wijk in Dordt West, de bouw startte rond 1915. Het is de eerste stadsuitbreiding ten zuiden van de spoorlijn Dordrecht-Rotterdam. De wijk ligt dicht bij het centrum van Dordrecht en het centraal treinstation Dordrecht, waardoor voorzieningen in de stad goed bereikbaar zijn voor bewoners.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Oud-Krispijn is grotendeels gebouwd in de jaren 30 van de vorige eeuw volgens de ‘Tuinstadgedachte’, met bomenrijke singels, gekromde lanen, zichtassen op de Grote Kerktoren, voortuinen met hagen en een rijke architectuur. Ten tijde van de bouw was het een wijk met betaalbare mooie woningen en veel groenvoorzieningen. Er werd aandacht besteed aan de bouw van de woningen wat zichtbaar is aan de verspringende gevels en opvallende baksteenversieringen. De wijk kreeg hierdoor een eigen karakter en stijl. De bewoners voelden zich er thuis en het sociale contact en onderlinge behulpzaamheid was groot in de wijk. Oud-Krispijn stond bekend als een volksbuurt en is dit nog steeds. Verdere aanbouw volgden in de jaren daarop. Het
14
Kerncijfers Oud-Krispijn
aantal inwoners in 2023
10.980
€242.859
gemiddelde WOZ-waarde in 2023
high impact crimes per 10.000 inwoners in 2022
52,5 4,5%
uitkeringsgerechtigden in 2023
verdeling woningvoorraad 2022: 59% koop, 13% huur, 28% corporatie
49%
energielabel D, E, F, G in 2021
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
aantal jeugdigen met jeugdzorg in 2023
kinderen met een verhoogd risico op een onderwijsachterstand in 2021
percentage WMO t.o.v. 18+ personen in 2023
18 t/m 30 jaar zonder startkwalificatie in 2020
300
7,4%
33% 23%
15
huidige gebied is nu op te splitsen in twee delen. In het noordelijke deel zijn de straten vernoemd naar schrijvers en componisten uit de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw. In het zuidelijke deel bevinden zich straten die vernoemd zijn naar negentiende-eeuwse schrijvers en schilders. In de loop der jaren is ten gevolge van verschillende migratie processen meer diversiteit ontstaan tussen de bewoners. Deze nieuwe bewoners hadden vaak een laag inkomen waardoor Oud-Krispijn vanwege de vele sociale huurwoningen een grote aantrekkingskracht had. De sociale samenstelling veranderde en ten gevolge hiervan ook de sociale samenhang. Er ontstonden conflicten tussen de verschillende culturele bevolkingsgroepen, de onveiligheid in de wijk nam toe en ook fysiek ging de wijk achteruit, bijvoorbeeld door de dalende kwaliteit van de woningen. Vanaf de jaren 80 van de vorige eeuw kwam de wijk in een neerwaartse spiraal terecht waardoor het economisch klimaat ook verslechterde en ondernemers wegtrokken. Om de problematiek binnen verschillende domeinen op te lossen hebben de woningcorporaties en de gemeente met het project ‘OudKrispijn Vernieuwt’ de handen ineengeslagen en een plan ontwikkeld om de leefbaarheid van Oud-Krispijn te verbeteren. Dit liep van 2000 tot 2013. Zo werden bijvoorbeeld huurwoningen gesloopt en vervangen door nieuwbouw van koopwoningen.
Dit is voornamelijk gedaan in het gebied tussen de Krispijnseweg, de Bosboom Toussaintstraat en de Brouwersdijk. Op sociaal vlak was onder andere aandacht voor scholing en het activeren van bewoners en ook werd aandacht besteed aan verschillende veiligheidsproblemen in de wijk.
Dordt West voor staat. Woningen zijn veelal niet duurzaam en hebben slechte energie labels (D, E, F, G). Ook in de rest van de wijk valt nog winst te behalen op het gebied van duurzaamheid en klimaat. De groenvoorzieningen zijn minimaal waardoor het stedelijke hitteeiland effect hier nadrukkelijk aanwezig is. Water speelt ook een rol in Oud-Krispijn. De opvang- en afvoer hiervan is lastig in de wijk waardoor wateroverlast steeds vaker voorkomt ten gevolge van hevige regenbuien. Daarnaast is er sprake van afvalproblematiek en plaagdierenoverlast. Tenslotte beschrijven bewoners dat weinig woonruimtes beschikbaar zijn voor starters, wat zij graag anders zouden zien in de wijk. De beperkte woonruimte voor starters is echter geen uniek probleem van Oud-Krispijn, maar doet zich in heel Dordrecht en grote delen van Nederland voor.
Inmiddels gaat het beter met de wijk, maar de leefbaarheid en veiligheid is niet op hetzelfde niveau als de rest van Dordrecht en Nederland. Het verbeteren van de fysieke leefomgeving is opnieuw een uitdaging waar de komende 20 jaar het Nationaal Programma
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
16
Naast het wijkcentrum zijn ook andere voorzieningen aanwezig. De wijk heeft 4 basisscholen en één instelling voor mbo, het Da Vinci College. Ook zijn er verschillende winkels, is er een korfbalvereniging en een huisarts aanwezig en bevindt zich op de rand met NieuwKrispijn een apotheek. Samen met de goede ligging ten opzichte van het centraal treinstation en stadscentrum, is Oud-Krispijn qua locatie en voorzieningen een aantrekkelijke starterswijk. Tegelijkertijd zijn woningen in het midden- en hoge segment schaars waardoor gezinnen later in hun wooncarrière vaak naar andere delen van Dordrecht trekken. Over het algemeen blijven bewoners met een relatief laag inkomen in de wijk wonen.
Ook op sociaal vlak liggen er verbeterkansen voor Oud-Krispijn. De onderlinge spanningen zijn nog altijd aanwezig in de wijk, mede ten gevolge van de diversiteit en culturele verschillen. Tegelijkertijd staat de wijk nog wel bekend als een plek waar, in vergelijking met andere wijken in Dordrecht, veel sociale cohesie en participatie is. Wel geven bewoners aan dat dit minder is dan voorheen. Er zijn bijvoorbeeld veel vrijwilligers die helpen bij het opruimen van afval in de openbare ruimte. Bewoners zijn dus bereid zich in te zetten voor de wijk. Ook het aanwezige wijkcentrum De Koloriet trekt veel bezoekers van binnen en buiten de wijk. Samen met verschillende (maatschappelijke) partners worden activiteiten aangeboden, zowel voor jonge als oudere bewoners. Hier liggen dan ook mogelijkheden om de bewoners actief te betrekken bij toekomstige uitvoeringsprogramma’s en bijbehorende inspanningen van het Nationaal Programma Dordt West.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Naast algemene kenmerken zijn op buurtniveau verschillen zichtbaar. Zeker als wordt gekeken naar verschillende gezondheidselementen. Zo zijn eenzaamheid en een niet goed ervaren gezondheid veelvoorkomende problemen in de Krispijnse Driehoek. Daarnaast is op basis van inkomen ook een onderscheid aan te brengen. Lage inkomensgroepen wonen voornamelijk in de Krispijnse Driehoek en Mauvebuurt. Aan de Viottakade en rond de Erasmuslaan bevinden zich juist de bewoners die een modaal inkomen hebben. Dit komt weer overeen met de werkloosheid, die is met name in de Krispijnse Driehoek en Mauvebuurt het hoogst. Dit geldt ook voor het aantal uitgegeven bijstandsuitkeringen, dat in de Krispijnse Driehoek en rond de Krispijnseweg het hoogst is.
17
5. NieuwKrispijn
De aangrenzende wijk Nieuw-Krispijn is, zoals de naam al doet klinken, jonger. De wijk is gebouwd na de oorlog in de jaren 50 van de vorige eeuw voor de middenklassers en arbeiders. De gekozen straatnamen zijn Nederlandse stadhouders. Een uitzondering hierop is de buurt rond het Emmaplein en de Dubbeldamseweg Zuid die een lange geschiedenis kent. Deze buurt is begin 1900 gebouwd. Het was toen, en is dit overigens nog steeds, een toegangsweg naar de oude binnenstad. Hier staan, in vergelijking met de rest van de wijk, grotere en duurdere woningen. Bewoners hebben hier dan ook gemiddeld gezien een hoog inkomen en de sociale cohesie is hoog.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
De opbouw vanaf de jaren 50 van de vorige eeuw is voor een deel op traditionele wijze ingericht door middel van eengezinswoningen, maar in die tijd zijn ook modernere woningen verrezen in de vorm van flats. In de eengezinswoningen werd gebruik gemaakt van betonnen en houten vloeren. Daarnaast werden houten kozijnen en deuren geplaats. Toen in de jaren 90 van de vorige eeuw de Rijksoverheid de eerste subsidieregelingen introduceerde om de vroege naoorlogse woningen te isoleren, is hier dan ook veelvuldig gebruik van gemaakt door het gemeentelijke woningbedrijf van Dordrecht. Ook voor andere wijken in Dordt West werd dit gedaan, zoals Wielwijk en Crabbehof.
18
Kerncijfers Nieuw-Krispijn
aantal inwoners in 2023
4.885
€219.400
gemiddelde WOZ-waarde in 2023
high impact crimes per 10.000 inwoners in 2022
70,3 6,7%
uitkeringsgerechtigden in 2023
verdeling woningvoorraad 2022: 37% koop, 15% huur, 48% corporatie
45%
energielabel D, E, F, G in 2021
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
aantal jeugdigen met jeugdzorg in 2023
kinderen met een verhoogd risico op een onderwijsachterstand in 2021
percentage WMO t.o.v. 18+ personen in 2023
18 t/m 30 jaar zonder startkwalificatie in 2020
125
11,8%
35% 18%
19
Ook meer recent zijn woningcorporaties bezig met het verbeteren van de wijk. Zo is in begin 2022 gestart met de sloop en wederopbouw van het Witte Dorp. De naam heeft het te danken aan de witte gevels die gemaakt zijn van korrelbeton afkomstig van het puin van het bombardement van Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog. De bestaande 80 huizen maken plaats voor 140 duurzame huuren koopwoningen. Deze worden voor een deel wit geschilderd als herinnering aan het Witte Dorp. Daarnaast is er meer ruimte voor groen waardoor dit deel van de wijk beter is opgewassen tegen klimaatverandering. De veranderingen die hier optreden bieden ook kansen voor de rest van de wijk en Dordt West doordat we kunnen leren van dit project en bevindingen kunnen toepassen op andere fysieke veranderingen in de woon- en leefomgeving van de wijken. Voor een groot deel van de woningvoorraad geldt namelijk dat er nog veel uitdagingen zijn als het gaat om verduurzaming. Naast de geplande vergroening heeft de wijk sowieso al meer groenvoorzieningen in vergelijking met Oud-Krispijn. In Nieuw-Krispijn bevindt zich ook het Duurzaamheidscentrum Weizigt dat educatieve en recreatieve waarde heeft voor bewoners binnen- en buiten de wijk. Daarnaast zijn er vanuit de Biesbosch vier groene stadslinten naar en door het stedelijk gebied, onder andere door Nieuw-Krispijn. Hierdoor kan de natuur tot diep in de stad doordringen.
Dit maakt de wijk aantrekkelijk voor bewoners doordat een groot deel van het groen van goede kwaliteit is, maar ook openbaar en toegankelijk. Ook op het gebied van water is Nieuw-Krispijn al goed op weg. Een deel van het water bevindt zich als een slotgracht rondom de wijk. Daarnaast zijn de vijvers en singels onderling via duikers verbonden en ook op die wijze verbonden met de singelstructuur van Oud Krispijn. Mede door deze groenblauwe voorzieningen is de hittestress in Nieuw-Krispijn vergelijkbaar met andere Dordtse wijken. Wel is bij veel binnenterreinen en privé-tuinen sprake van verstening
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
20
waardoor bewoners vaak wateroverlast hebben bij hevige regenval. Bij toekomstige herinrichting of nieuwbouwprojecten liggen hier dus uitdagingen. Door meer variatie aan te brengen in het woningaanbod wordt het ook mogelijk om voor bewoners wooncarrière te maken binnen hun eigen wijk. De centrale ligging en aanwezigheid van veel goedkope huurwoningen en koopwoningen maakt Nieuw-Krispijn een goede starterswijk. Qua ligging heeft het ook een goed vestigingsklimaat doordat het zich vlak bij het centrum, het centraal treinstation, het Leerpark (campus) en de Zorgboulevard en Sportboulevard bevindt. Tegelijkertijd is de stap naar duurdere woningen, huur of koop, lastiger doordat deze in mindere mate aanwezig zijn in de wijk. Ook voor ouderen is dit lastig. De overstap naar een levensloopbestendig appartement is mogelijk, maar op dit moment niet eenvoudig doordat weinig appartementen beschikbaar zijn. Vervolgstappen in de wooncarrière zijn dus lastig in Nieuw-Krispijn. Tegelijkertijd zijn er ook verschillen tussen de buurten. In de Anna Paulownabuurt en de Emmabuurt wonen verhoudingsgewijs veel gezinnen. In de Weizigtbuurt, waar verschillende seniorencomplexen staan, en in Waldeck Pyrmontbuurt relatief gezien juist weinig. De verwachte verdere vergrijzing van de wijk brengt dan ook de nodige uitdagingen met zich mee op het gebied van wonen.
De komende jaren moeten we hierop inspelen, maar tegelijkertijd ook ruimte overlaten voor jongere generaties die ook in de wijk willen (blijven) wonen. Daarnaast zal de vergrijzing ook effect hebben op andere domeinen zoals de zorg. Momenteel is er één huisartsenpraktijk, een verpleeghuis en een verzorgingstehuis aanwezig. In de toekomst zal dit naar verwachting onvoldoende zijn voor alle bewoners. Ook ten gevolge van de aanwezige voorzieningen is NieuwKrispijn een goede potentiële starterswijk. Zo zijn verschillende
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
onderwijsinstellingen goed te bereiken, waaronder 4 basisscholen in de wijk. Ook heeft de Hans Petrischool zich hier gevestigd waar praktijkgericht voorgezet onderwijs wordt gegeven en er bevindt zich een locatie van het Da Vinci College op de grens van Oud- en Nieuw-Krispijn. Daarnaast bevindt het Leerpark, de Dordtse campus, zich aan de andere kant van het spoor net buiten de wijk. Op dit moment zijn hier vier onderwijsinstellingen actief, voornamelijk vmbo en mbo, maar sinds kort ook hbo. Het Leerpark is eind jaren 90 ontstaan vanuit enerzijds de noodzaak om de beperkte ruimte in de gemeente Dordrecht optimaal te benutten en anderzijds vanuit de gedachte dat onderwijs alleen kan aansluiten op de ‘praktijk’ wanneer de praktijk wordt betrokken bij het onderwijs. Voor veel jongeren uit Dordt West is dit dan ook de plek waar zij naar de middelbare school gaan en een mbo of hbo-vervolgopleiding volgen. Dit biedt kansen en mogelijkheden om jongeren in heel Dordt West de komende 20 jaar nog beter en laagdrempeliger naar onderwijs te begeleiden om hun positie op de arbeidsmarkt te verbeteren. Daarnaast kunnen we in samenwerking met scholen en aangesloten bedrijven inspelen op de huidige tekorten op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld rondom de energietransitie, zorg en de maritieme maakindustrie.
Als wordt gekeken naar huidige kenmerken van bewoners zijn op het gebied van diversiteit grote verschillen zichtbaar in vergelijking met de rest van Dordrecht en Nederland. Zo had in 2005 33% van de bewoners een niet-Nederlandse culturele achtergrond, in 2021 is dit bijna de helft. Ook zijn de bewoners minder welvarend. Met een gemiddeld integraal persoonlijk inkomen van €28.200 in 2021, is dit bedrag een stuk lager dan in Dordrecht en Nederland en moet een groter aandeel van de bewoners rondkomen van een laag inkomen. Tussen buurten zijn op dit vlak grote verschillen zichtbaar. De Weizigtparkbuurt is bijvoorbeeld met 95% lage inkomens de armste buurt met veel alleenwonende ouderen, gevolgd door de Waldeck Pyrmontbuurt met 69% lage
21
inkomens. De Emmabuurt met 34% lage inkomens is daarentegen de rijkste buurt. Veel bewoners zijn hier dan ook huiseigenaar in plaats van huurder. Diezelfde verdeling in buurten is ook zichtbaar als wordt gekeken naar het aantal uitkeringsgerechtigden. Naast de goede ligging ten opzichte van onder andere het Leerpark zijn er in vergelijking met Oud-Krispijn weinig voorzieningen in de wijk aanwezig. Zo is er bijvoorbeeld geen buurtcentrum. Bewoners kunnen dus, in vergelijking met de andere wijken in Dordt West, minder gemakkelijk samen komen. Uit bewonersgesprekken bleek dan ook dat zij een toegevoegde waarde zien in meer activiteiten binnen- en buiten de wijk. Zeker op het gebied van sport, waaronder sportmogelijkheden enkel voor vrouwen, is verschillende keren genoemd. De afwezigheid van een buurtcentrum en een kleiner aanbod van activiteiten in de wijk bieden mogelijk een verklaring voor het feit dat in deze wijk minder bewoners in georganiseerd verband iets doen voor de buurt of in de buurt actief zijn. Wel is er De Stem van Krispijn, de wijkkrant van Oud en Nieuw-Krispijn. Daarnaast willen bewoners in deze wijk wel meepraten, maar voornamelijk over kortdurende zaken die een begin en eind hebben. Zo geven de woningcorporaties aan dat VvE-vergaderingen druk worden bezocht door eigenaren.
Tegelijkertijd stellen zij ook dat veel bewoners zich verschuilen achter de voordeur en er verder weinig sociaal kapitaal aanwezig is in de wijk. Het verbeteren van de sociale cohesie in de wijk is een uitdaging waar we met het Nationaal Programma Dordt West mee aan de slag gaan in Nieuw-Krispijn.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
22
6. Wielwijk
De naoorlogse stadsuitbreiding ging verder in de jaren 50 van de vorige eeuw, wat resulteerde in de aanbouw van CrabbehofZuidhoven en Wielwijk. Vanaf 1921 stonden er al een aantal woningen in de Zeehavenbuurt waar arbeiders uit de Dordtse Zeehaven werden gehuisvest, maar vanaf 1956 werd de rest van Wielwijk aangebouwd. De belangrijke rol van de Dordtse Zeehaven is hier nog zichtbaar; de straten zijn vernoemd naar Nederlandse zeehelden zoals Piet Hein en Michiel de Ruyter.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Vlak na de Tweede Wereldoorlog bestond een groot deel van de bevolking uit jonge gezinnen met meerdere kinderen. Veel huishoudens hadden een traditionele rolverdeling waar de man 6 dagen per week aan het werk was en de vrouw thuisbleef om voor de kinderen te zorgen. Dit veranderde vanaf de jaren 70 ten gevolge van maatschappelijke ontwikkelingen zoals de vrouwenemancipatie en gezinsverdunning. Daarnaast stroomden gezinnen de wijk uit, voornamelijk naar Dordrecht Oost, waardoor steeds meer huishoudens met lagere inkomens zich in de wijk vestigden. Dit waren voornamelijk gastarbeiders die ervoor zorgden dat de diversiteit in de wijk toenam.
23
Kerncijfers Wielwijk
€238.420
aantal inwoners in 2023
6.235
gemiddelde WOZ-waarde in 2023
high impact crimes per 10.000 inwoners in 2022
48,1 7,9%
uitkeringsgerechtigden in 2023
verdeling woningvoorraad 2022: 40% koop, 5% huur, 55% corporatie
27%
energielabel D, E, F, G in 2021
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
aantal jeugdigen met jeugdzorg in 2023
kinderen met een verhoogd risico op een onderwijsachterstand in 2021
percentage WMO t.o.v. 18+ personen in 2023
18 t/m 30 jaar zonder startkwalificatie in 2020
190
13,7%
37%
30%
24
In de jaren 90 ontstonden, onder andere door de botsende culturele achtergronden, ook in Wielwijk meer leefbaarheidsproblemen. Als reactie op deze problematiek zijn ook hier in de afgelopen decennia verschillende projecten gestart om de wijk te verbeteren. Deze herstructurering wordt onder andere gekenmerkt door een aantal grote stedenbouwkundige ingrepen. Eén hiervan was de transformatie van het centrale plein in de wijk, het Admiraalsplein. Ook is de centrale ontsluitingsweg aan de westkant van de wijk verlegd. Hierdoor is centraal in de wijk meer ruimte ontstaan voor een brede, groene, publieke en (auto)verkeersvrije recreatiezone die is verbonden met het Wielwijkpark. Op het gebied van wonen heeft de herstructurering ervoor gezorgd dat een meer divers aanbod van woningen is ontstaan, onder andere door nieuwbouw. Hierdoor kunnen huidige bewoners gemakkelijker vervolgstappen zetten binnen de wijk als het gaat om hun wooncarrière. Ook voor ouderen is het mogelijk om in de wijk te blijven wonen doordat 6 complexen een seniorenlabel hebben en daarnaast nog 2 complexen aanwezig zijn zonder label, maar wel geschikt zijn voor ouderen. Mede ten gevolge van de herstructurering en daarmee de uitbreiding van het aantal groenvoorzieningen, is deze wijk meer klimaatadaptief dan de andere wijken in Dordt West.
Hevige regenval resulteert dan ook niet in al te grote problemen en levert daarnaast een positieve bijdrage aan het voorkomen van hittestress. Op het gebied van klimaat speelt Wielwijk ook een belangrijke rol voor het Europese ‘Life Critical Project’. Wielwijk is de eerste Europese wijk waar klimaat metingen worden gedaan. In de wijk hangen 15 meetkasten die de temperatuur en luchtvochtigheid meten en 15 kastjes die de luchtkwaliteit meten. De kastjes hangen op plekken die de gemeente groener wil maken of juist blijven zoals ze nu zijn ingericht. Ook bewoners zijn hierbij betrokken. Zij voeren onder andere metingen uit
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
25
om te onderzoeken of de maatregelen effectief zijn. Deze bewoners betrokkenheid in de vorm van ‘citizen science’ kan mogelijk worden toegepast bij inspanningen van het Nationaal Programma Dordt West. Daarnaast bieden de resultaten van de vergroening ook mogelijkheden voor deze en andere wijken in Dordt West als het gaat om eventuele herstructurering van de wijk. Tegelijkertijd geven bewoners aan dat er ondanks de verbeteringen nog wel verbeterpunten zijn voor de fysieke leefomgeving. Voorbeelden zijn het creëren van meer speeltuinen inclusief een plek voor de ouders, meer afvalbakken en aparte hondenuitlaat gebieden. Ondanks dat na de herstructurering verhuisbewegingen zichtbaar waren ten gevolge van de sloop van portiekflats en het bouwen van koopwoningen, is Wielwijk wel een diverse wijk gebleven met bewoners met een Turkse, Surinaamse, Antilliaanse, Marokkaanse en westerse (migratie)achtergrond. Het aantal personen binnen deze culturele groepen is min of meer gelijk. Uit bewonersgesprekken blijkt dat een deel van hen deze diversiteit als een positief kenmerk van de wijk beschrijft, doordat het gezelligheid en diversiteit met zich meebrengt. Tegelijkertijd stellen anderen dat deze diversiteit resulteert in minder sociale cohesie in de wijk. Wanneer wordt gekeken naar inkomen, zijn ook in Wielwijk verschillen zichtbaar tussen buurten.
De Cornelis Evertsenbuurt is bijvoorbeeld de armste buurt. In 2021 valt bijna 80% van de bewoners in de categorie ‘lage inkomens’. Ook is hier het percentage uitkeringsgerechtigden behoorlijk hoog. Tegelijkertijd is de Dorus Rijkersbuurt met iets meer dan 40% lage inkomens de rijkere buurt van Wielwijk. Dit is mede ontstaan door de instroom van hogere inkomens ten gevolge van de nieuwbouwprojecten. Ondanks deze instroom blijkt uit cijfers dat Wielwijk een relatief arme wijk is. Van alle huishoudens moet 60% rondkomen van een laag inkomen. Deze lagere sociaaleconomische
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
positie van veel bewoners is dan ook één van de redenen waarom Wielwijk ondanks de positieve veranderingen, toch onderdeel is van het Nationaal Programma Dordt West. Ook bewoners zelf zien dit als één van de verbeterpunten. Zij geven aan hulp op financieel gebied te waarderen om bijvoorbeeld inzicht te krijgen in de diverse regelingen en te voorkomen dat zij (opnieuw) in de problematiek terecht komen. Ook op het gebied van participatie zijn er positieve ontwikkelingen in de wijk waarmee wij kunnen doorpakken met het Nationaal Programma Dordt West. Doordat bewoners al actief zijn in de wijk kunnen wij hen gemakkelijker betrekken bij inspanningen, zij weten tenslotte wat er speelt, maar ook wat zij graag anders zouden zien in de wijk. Rondom de herstructurering hebben bewoners bijvoorbeeld meegepraat en meegedacht over de wijkvernieuwing en de Zeehavenbuurt is nog altijd een buurt met een hoge sociale cohesie. Deze participatie en betrokkenheid worden ook gestimuleerd doordat er locaties in de wijk zijn waar bewoners kunnen samenkomen. Zo is er een speeltuin, Cruyffcourt en een voetbalclub. Verschillende (vrijwilligers)organisaties organiseren hier activiteiten, bijvoorbeeld in Wijkcentrum De Admiraal. Ook zijn verschillende winkels in de wijk gevestigd, voornamelijk op het Admiraalsplein. Dit trekt niet enkel bewoners van de wijk zelf, maar ook uit omliggende wijken.
De ligging van Wijkcentrum De Admiraal, ook aan ditzelfde plein, versterkt dit effect verder. Uit diverse gesprekken met bewoners bleek dat bewoners uit bijvoorbeeld Krispijn hier naartoe komen om te winkelen, deel te nemen aan activiteiten of elkaar te ontmoeten. Wel geven zij aan dat ze graag zien dat het sportaanbod verder uitgebreid wordt. Er liggen 6 basisscholen in de wijk en op één locatie van het Da Vinci College is vervolgonderwijs mogelijk. Hier is ook volwassenonderwijs, onder andere in de vorm van inburgeringsonderwijs, Nederlandse taal en rekenen. In Wielwijk zijn ook enkele huisartsen gevestigd.
26
7. Crabbehof
Crabbehof is in de jaren 60 van de vorige eeuw gebouwd. Het was in Dordrecht de laatste wijk van de eerste generatie wederopbouwwijken en is in een mum van tijd uit de grond gestampt. Reden hiervoor is dat de bouw van de meeste woningen werd uitbesteed aan één grote aannemer die maar een bepekt aantal woningtypes hoefde op te leveren. De straatnamen in Crabbehof zijn vooral vernoemd naar Nederlandse politici. Een uitzondering hierop is het winkelcentrum. Dit is vernoemd naar Nederlands staatsman Johan van Oldenbarnevelt.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Na de opbouw na de Tweede Wereldoorlog was Crabbehof een wijk waar de babyboomers werden opgevangen. Net als in Oud-Krispijn, Nieuw-Krispijn en Wielwijk bestond een groot deel van de bevolking uit jonge gezinnen met meerdere kinderen waarbij een traditionele rolverdeling aanwezig was. Vanaf 1975 was de wijk min of meer ‘klaar’ en was er sprake van een gevestigde bewoning met een normale in- en uitstroom van nieuwe en oude bewoners. Tegelijkertijd ontstond ook hier meer diversiteit in de wijk door een toename van inwoners met een migratieachtergrond. Daarnaast veranderde de samenstelling van huishoudens door een toename van (eenouder) gezinnen. De toename van gezinnen is onder andere het gevolg
27
Kerncijfers Crabbehof
€188.528
aantal inwoners in 2023
7.380
(inclusief Zuidhoven 8.490)
gemiddelde WOZ-waarde in 2023 (inclusief Zuidhoven €209.925)
high impact crimes per 10.000 inwoners in 2022 (inclusief Zuidhoven)
72,4 8,7%
uitkeringsgerechtigden in 2023 (exclusief Zuidhoven)
Verdeling woningvoorraad 2022: 36% koop, 17% huur, 47% corporatie (inclusief Zuidhoven)
44%
energielabel D, E, F, G in 2021 (inclusief Zuidhoven)
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
aantal jeugdigen met jeugdzorg in 2023 (exclusief Zuidhoven)
190
percentage WMO t.o.v. 18+ personen in 2023 (exclusief Zuidhoven)
14,2%
kinderen met een verhoogd risico op een onderwijsachterstand in 2021 (inclusief Zuidhoven)
40%
18 t/m 30 jaar zonder startkwalificatie in 2020 (inclusief Zuidhoven)
20%
28
van een groot nieuwbouwproject dat sinds 2000 is gerealiseerd en de recente bouw aan het Wiardi Beckmanplantsoen. Naast deze nieuwbouwprojecten zijn in de afgelopen jaren weinig nieuwe woningen gerealiseerd. Wel wordt vanaf 2022 gebouwd rondom de Colijnstraat, de W.H. Vliegenstraat en de Frank van der Goesstraat. Tegelijkertijd zijn dit voornamelijk appartementen waardoor de wijk nog steeds een vrij homogeen woningaanbod heeft. Hierdoor is het lastig voor bewoners om wooncarrière te maken in de wijk doordat de aanwezige woningen vooral in de lagere segmenten vallen, zowel huur- als koopwoningen. Crabbehof is hierdoor een wijk waar je goed kunt starten in je wooncarrière, maar dit resulteert er tegelijkertijd wel in dat bewoners vaak vertrekken wanneer zij op zoek gaan naar een grotere en daarmee duurdere woning. De instroom van jongeren is erg laag. Het aantal jongeren in de leeftijd van 15-25 jaar is gedaald van 1.200 in 1995 naar iets meer dan 700 in 2020. De wijk telt wel veel eenpersoonshuishoudens, de laatste 15 jaar zijn dit er ongeveer 2.000, wat ongeveer de helft van het totale aantal huishoudens is. Een klein aantal hiervan betreft alleenwonende jonge starters, terwijl de helft hiervan 65-plussers zijn. In 2020 waren 700 bewoners ouder dan 75 jaar.
De verwachting is dat in 2050 een verdubbeling heeft plaatsgevonden en een groot aantal van deze ouderen woont op dit moment in één van de drie seniorencomplexen in de wijk. In de toekomst is het van belang dat het groeiende aandeel ouderen in de wijk kan blijven wonen. Bewoners vragen hier in gesprekken aandacht voor. Daarnaast willen zij dit het liefst zo lang mogelijk zelfstandig doen. Het homogene woningaanbod en de veranderende bevolkingssamenstelling van de wijk bieden dus uitdagingen en zijn dan ook redenen waarom deze wijk onderdeel is van het Nationaal Programma Dordt West. In de toekomst is het van belang om naast de juiste woningen, ook rekening te houden met de vergrijzende bevolking als het gaat om het bieden van zorg
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
29
en de vereenzaming van deze groep. Tegelijkertijd moet de wijk ook aantrekkelijk blijven en worden voor bewoners die willen doorgroeien in hun wooncarrière binnen de wijk. Om dit te realiseren is het onder andere van belang dat de wijk goed opgewassen is tegen klimaatverandering. Op dit moment ligt er om de wijk een waterstructuur in de vorm van een singel waardoor het redelijk goed is opgewassen tegen hevige regenval. Tegelijkertijd is in de toekomst misschien wel meer ruimte nodig voor waterberging. Daarnaast zijn er ook steeds meer verharde oppervlakten in de wijk wat de noodzaak voor extra waterberging vergroot. Ook zijn relatief weinig groenvoorzieningen in de wijk. De bestaande 7 plantsoenen kunnen beter benut worden. Wanneer eventuele herstructurering plaatsvindt zijn er dus niet alleen uitdagingen op het gebied van een divers woningaanbod. Ook in de rest van de buitenruimte moeten veranderingen plaatsvinden, die de wijk aantrekkelijk houden voor bewoners. Wat betreft kenmerken van bewoners is de diversiteit die in de jaren 70 van de vorige eeuw is ontstaan nog steeds aanwezig in de wijk. In 2023 heeft meer dan de helft van de bevolking een nietNederlandse achtergrond of één of twee ouders met een nietNederlandse achtergrond. Ook in de huishoudenssamenstelling zijn veranderingen zichtbaar.
In de afgelopen 10 jaar is verhoudingsgewijs het aandeel tweepersoonshuishoudens afgenomen tegen een toename van eenpersoonshuishoudens en gezinnen. De toename van gezinnen is onder andere een gevolg van de hierboven genoemde nieuwbouwprojecten met eengezinswoningen. Daarnaast zijn ook meerdere basisscholen aanwezig in de wijk wat het een aantrekkelijke starterswijk en gezinswijk maakt. De vraag rijst wel of deze gezinnen ook in de wijk blijven wonen of naar andere wijken verhuizen wanneer zij een huis kunnen kopen in een hoger segment.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Een gevolg van de toename van eenpersoonshuishoudens en éénoudergezinnen is dat Crabbehof een groot aantal huishoudens heeft met één inkomen, zeker in vergelijking met de rest van Dordrecht. Daarnaast ligt het gemiddelde inkomen met €28.600 2 in 2021 een stuk lager dan het Dordtse gemiddelde (€34.600). Dat het een armere wijk is, is ook terug te zien aan het feit dat 64% van de huishoudens wordt gerekend tot de lage inkomens terwijl dit in de rest van Nederland 40% is. Ook hier beschrijven bewoners dat het vanwege de vele verschillende loketten en subsidies onduidelijk is waar zij recht op hebben en hier graag meer hulp bij willen. Daarnaast stellen professionals en bewoners dat het voor toekomstige generaties van belang is dat zij genoeg tijd en ruimte krijgen om te leren zodat zij een betere kans hebben op een goed betaalde baan en niet voortijdig school verlaten. Op het gebied van voorzieningen heeft Crabbehof een aantal basisscholen en verschillende buurtpunten waar naastgelegen maatschappelijke organisaties bijeenkomsten en activiteiten organiseren. Dit betreft wijkaccommodatie Trefpunt de Nieuwe Stoof en het Sociaal Plein waar de Speelotheek en Wijk voor Wijk gevestigd zijn. De Speelotheek leent speel- en spelmateriaal uit dat aansluit bij de ontwikkelingsfase van een kind en geeft daarnaast informatie over spelen en speelgoed.
Wijk voor Wijk is een sociale onderneming waar kwetsbare mensen hun talenten kunnen ontwikkelen en waar men zich inzet voor een schone en duurzame wijk. In het pand van Trefpunt de Nieuwe Stoof is ook een locatie van de openbare bibliotheek gevestigd waar activiteiten en cursussen worden aangeboden voor bewoners van binnen- en buiten de wijk. Tijdens verschillende bijeenkomsten en activiteiten hebben we met deelnemers gesproken
2 Dit is inclusief Zuidhoven.
30
over de wijk en ook hier bleek dat bewoners uit de wijk zelf, maar ook uit andere wijken, hier samenkomen, vanwege het activiteitenaanbod. Tenslotte bevindt het Gezondheidspark zich vlak bij de wijk. Historisch gezien gaat het om een gebied waar altijd al een ziekenhuis en sportvoorzieningen waren. Het Albert Schweitzerziekenhuis is het regionale gezondheidscentrum wat hier is gevestigd. Daarnaast bevindt zich in Crabbehof korfbalvereniging DeetosSnel. Waar vandaan de buurtsportcoaches van de gemeente werken. De sportvoorzieningen zijn geclusterd aan de Sportboulevard. Er bevindt zich dus een gebied met veel voorzieningen om de hoek. Daarnaast is hier veel werkgelegenheid wat naar verwachting in de toekomst nog verder zal groeien. Vanwege de lokale ligging en het nabijgelegen Leerpark zijn er mogelijkheden om jongeren en volwassenen met een afstand tot de arbeidsmarkt, op een laagdrempelige manier naar scholing en arbeid te begeleiden. Op het gebied van participatie in de wijk heeft Crabbehof een traditie waarbij (groepen van) bewoners, zoals de wijkambassadeurs, zelf verantwoordelijkheid nemen voor de openbare ruimte en bijvoorbeeld gezamenlijk opruimacties organiseren en tuinen onderhouden. Dit is nodig, want rommel op straat is een doorn in het oog van veel bewoners.
Zulke initiatieven worden vaak genomen door mensen die al lang in de wijk wonen en zijn mogelijk terug te voeren op het pionierskarakter dat de wijk tijdens de bouw had. Bewoners zijn dus bereid om zich in te zetten voor hun wijk. Wel geven zij aan dat, net als in de andere wijken, de sociale cohesie onder bewoners is afgenomen de afgelopen jaren.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
31
8.1 Ambitie
Onze ambitie voor het Nationaal Programma Dordt West:
8. Ambitie en opgaven Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
‘De volgende generatie jeugd groeit gezonder en veiliger op, heeft betere ontwikkelkansen, meer perspectief op werk en een fijnere woon- en leefomgeving. Daarvoor investeren we niet alleen in de jeugd, maar ook in het wonen, werken en leven van de overige bewoners. We groeien met Dordt West naar het gemiddelde van Dordrecht.’ 32
8.2 Opgaven
8.4 Uitgangspunten
De meest urgente opgaven: • we doorbreken de intergenerationele overdracht van uitdagingen en achterstanden op diverse leefgebieden, daar waar een samenloop is van problematieken zetten we ons extra in; • we vergroten de bestaanszekerheid van de inwoners van Dordt West; • we versterken het vertrouwen van de bewoners van Dordt West in de overheid en haar partners, een goede samenwerking tussen professionals en nabijheid in de wijk dragen daaraan bij, en; • we zetten in op het versterken van gemeenschappen om naast professionele ondersteuning ook informele netwerken te behouden en verstevigen om bewoners actief te laten participeren.
We hanteren een aantal uitgangspunten voor ons Nationaal Programma Dordt West: • bewoners en hun ervaringen staan centraal en ze worden actief betrokken; • we focussen niet alleen op problemen, maar ook op kansen en positieve aspecten, denk aan talentontwikkeling en een beter imago van de wijken; • we committeren ons aan een langjarige aanpak; • we vinden een balans tussen het aanpakken van dieperliggende oorzaken op de lange termijn en het op korte termijn inzetten op de aanpak van zichtbare symptomen die bewoners hinderen en ergeren in hun dagdagelijkse leven; • we werken wijkgericht en waar het kan buurtgericht aan het behalen van onze ambitie, opgaven en doelstellingen. Het verschilt immers per wijk/ buurt hoeveel en welke inspanning er nodig is om het gewenste resultaat te bereiken; • we zoeken zo veel mogelijk de verbinding met lopende initiatieven en projecten. Wat (elders) goed loopt, hoeft niet opnieuw ontwikkeld te worden; • we verbinden fysieke en sociale opgaven en interventies, en; • de lessen die we leren en inzichten die we opdoen delen we met de rest van Dordrecht, de regio en andere focusgebieden in het land.
8.3 Programmapijlers We werken aan onze ambitie en opgaven binnen 5 programmapijlers 3: 1. wonen en fysieke leefomgeving 2. gezond en samen leven 3. leren en ontwikkelen 4. arbeidsmarkt en bestaanszekerheid 5. leefbaar en veilig
3 De bijbehorende doelen worden in de volgende hoofdstukken benoemd en zijn schematisch weergegeven in bijlage 1.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
33
Bewoners zijn vanaf het begin betrokken bij het Nationaal Programma Dordt West
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
34
9. Wonen en fysieke leefomgeving
Iedere Dordtenaar verdient het om op te groeien en te wonen in een prettige en veilige buurt in een kwalitatief goede en betaalbare woning. De staat van de woningen en de leefomgeving in Dordt West lopen achter op de rest van Dordrecht. Een fysieke aanpak is nodig om ook de sociale interventies te ondersteunen en draagt bij aan de veiligheid, en vice versa. Zonder investeringen in goede woningen en een verbetering van de fysieke leefomgeving vertrekken sociale stijgers, waarna hun plek wordt ingenomen door nieuwe kwetsbare huishoudens. Andersom gedijt het resultaat van meer woningen in het middensegment en gemengde wijken niet, als er niet ook in het sociaal domein interventies plaatsvinden voor de huidige bewoners. Zoals beschreven staan in Oud-Krispijn veel woningen van voor de Tweede Wereldoorlog. De woningbouw in Nieuw-Krispijn, Wielwijk en Crabbehof is voornamelijk van na de Tweede Wereldoorlog (periode 1945 – 1964). Veel woningen zijn vanwege de woningnood toentertijd snel gebouwd waardoor sprake is van een homogeen woningaanbod. Ook zijn ze minder duurzaam, wat resulteert in relatief slechte energielabels. Op het gebied van verduurzaming liggen dus nog kansen voor Dordt West, wat in lijn ligt met de ambitie voor de gehele gemeente; ‘Dordrecht Klimaatneutraal 2040’.
Vanuit het Nationaal Isolatieprogramma worden, op basis van het opgestelde activiteitenprogramma, veel van de beschikbaar gestelde middelen ingezet in Dordt West. Hier staan namelijk het merendeel van de woningen met energielabels D, E, F of G. Ons lokale isolatieprogramma is erop gericht om woningeigenaren met een energetische slechte woning (D/E/F/G) te activeren, informeren, financieel te ondersteunen en praktisch te begeleiden bij het nemen van maatregelen. Het programma bevat dan ook twee programmalijnen. De eerste lijn bevat ondersteunende activiteiten zoals de uitvoeringsorganisatie en
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
35
Oud-Krispijn
Nieuw-Krispijn
Wielwijk
Crabbehof 4
Dordrecht
Nederland
€242.859
€219.400
€238.420
€188.528
€297.000
€369.000
59% 13% 28%
37% 15% 48%
40% 5% 55%
36% 17% 47%
58% 14% 28%
57% 14% 29%
Percentage woningaanbod met energielabel E, F of G in 2021
35%
27%
16%
24%
22%
15%
Leefbaarometer wonen
3,89
3,93
3,77
3,81
4,02
4,15
Gemiddelde WOZ-waarde in 2023
Verdeling woningvoorraad - koop - huur - corporatie
4 De gemiddelde WOZ waarde voor Crabbehof is exclusief Zuidhoven. De andere drie cijfers zijn wel inclusief Zuidhoven.
het monitoren van de resultaten. De tweede lijn betreft het activeren, ondersteunen en ontzorgen van de woningeigenaren. De ambitie op het gebied van wonen en fysieke leefomgeving is dan ook dat er een goede kwaliteit van woningen is en dat
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
gemengde wijken ontstaan, waar het veilig en leefbaar wonen is. We willen een betere fysieke leefomgeving en woningbouw creëren voor de huidige én toekomstige bewoners. Dit doen we mede door meer toekomstbestendig te bouwen door betaalbare en levensloopbestendige woningen te ontwikkelen.
36
Onze inzet: • in 2043 waarderen bewoners in Dordt West hun woonomgeving gelijk aan het gemiddelde van Dordrecht; • de fysieke leefomgeving voldoet zo veel mogelijk aan de Kernwaarden Gezonde Leefomgeving (GGD/GHOR); • in 2043 is de woonomgeving in Dordt West zoveel mogelijk toekomst klaar op het gebied van duurzaamheid en klimaatbestendigheid; • in 2043 zijn bewoners in Dordt West net zo tevreden over hun woning als elders in Dordrecht; • in 2043 kunnen inwoners in Dordt West die dat nodig hebben, terecht in een toegankelijke woning, waar de benodigde zorg geleverd kan worden en welzijnsvoorzieningen nabij zijn, opdat men langer zelfstandig thuis kan wonen; • alle bewoners in Dordt West die te maken krijgen met een fysieke aanpak van hun woning, krijgen indien nodig ondersteuning op alle leefgebieden aangeboden; • in 2043 kunnen bewoners in Dordt West, ongeacht hun inkomen, een wooncarrière binnen de wijken maken, en; • in 2043 zijn woningen in Dordt West toekomst klaar gemaakt voor en aangesloten op een duurzame energiebron die voor de te onderscheiden buurt als beste kwalificeert.
Nationaal Programma Dordt West 2023-2043
Aansluitende programma’s en initiatieven partners Alliantie Dordt West Er lopen reeds meerdere initiatieven in Dordrecht en Dordt West die bijdragen aan het behalen van onze doelen. We noemen er hier een aantal. Dordrecht klimaatneutraal 2040 Dordtse woningen en bedrijven worden voor 2030 in grote aantallen aangesloten op het warmtenet. Het gaat om 20.000 panden. Ook is er ruim baan voor de plaatsing van zonnepanelen en het verduurzamen van panden. Dat alles om bij te dragen aan een klimaatneutraal Dordrecht voor 2040. De bedoeling is dat Dordrecht in 2030 al 30% minder energie verbruikt dan in 2020. Een belangrijke manier om dat te bereiken, is door woningen en bedrijven aan te sluiten op het warmtenet. Voor wat betreft het corporatiebezit liggen er nu concrete plannen voor Dordt West. Woningen worden beter geïsoleerd en krijgen duurzame energiebronnen als zonnepanelen. Woningcorporaties Trivire en Woonbron en gemeente Dordrecht hebben hier afspraken over gemaakt. Ontwikkelkader Crabbehof De woningcorporaties, Trivire en Woonbron, hebben samen met de gemeente in het ontwikkelkader Crabbehof de wijkvisie uit 2012 herijkt. De (her)ontwikkelingen in de wijk kunnen aan dit kader getoetst worden. De corporaties hebben de balans opgemaakt van de doelen uit de wijkvisie die zijn bereikt en doelen die extra inzet vragen om ze te bereiken.
Deze zijn aangevuld met doelen op basis van voortschrijdende inzichten, waarbij er een concretiseringsslag is gemaakt op het gebied van duurzaamheid en de sociaal maatschappelijke vraagstukken steviger verankerd zijn. In de wijkvisie uit 2012 lag de focus op fysieke ingrepen, maar inmiddels is de conclusie getrokken dat dit niet voldoende was om de sociaal
37
maatschappelijke problematiek op te lossen. Een integraliteit van de sociale en fysieke aanpak is essentieel voor het realiseren van de ambities, zodat Crabbehof weer een veerkrachtige wijk wordt waar de bewoners zelf- en samen redzaam zijn. Hier wordt dan ook op ingezet in het Ontwikkelkader Crabbehof om de positie van bewoners-, de leefbaarheid in de wijk- en woningvoorraad in de wijk, duurzaam te verbeteren. We bekijken of we een vergelijkbaar ontwikkelkader ook op kunnen stellen voor de andere wijken in Dordt West. Goed wonen Dordrecht 2019-2031 Dordrecht wil een stad zijn met gemengde wijken waar het voor iedereen goed wonen is. In dit programma is aandacht voor de regionale woonvisie, maar ook voor lokale vraagstukken waaronder de huisvesting van kwetsbare groepen, de vervangingsopgave in Crabbehof en Wielwijk en het woonwagenbeleid. In Dordt West bevinden zich diverse woonwagenlocaties. Aansluitende programma’s en ondersteuning vanuit het Rijk Ook in samenwerking met het Rijk worden diverse initiatieven ontplooid. Volkshuisvestingsfonds Het Rijk investeert 600 miljoen in de herstructurering van het slechtste deel van de (particuliere) woningvoorraad in de meest kwetsbare gebieden.
Het doel is om in kwetsbare wijken de leefbaarheid te verbeteren en de veiligheid te verhogen, door onder andere een meer gemengde woningvoorraad te realiseren via herstructurering en investering in de leefomgeving en openbare ruimte. De gebieden waar de leefbaarheid het sterkst onder druk staat krijgen prioriteit. De 20 stedelijke focusgebieden uit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid vallen hieronder. Voor Dordt West wordt in 2023 een aanvraag ingediend.