Mobiliteitsplan Dordrecht 2040 (014879.20240522.R1.08).pdf
Tekst van het document
MOBILITEITSPLAN DORDRECHT 2040
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
1
Opdrachtgever Titel rapport
Gemeente Dordrecht Mobiliteitsplan Dordrecht
Kenmerk Datum publicatie
014879.20240522.R1.08 22 mei 2024
Projectleider Goudappel Projectteam Goudappel
Frank de Winter Merel Slangewal & Rianne Roeleveld
Projectteam opdrachtgever
Karen van den Ouweland-Smeekens, Peter Vissers, Robert Kraak
Status
Definitief © Copyright Goudappel BV 22-5-24
2
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
3
Inhoudsopgave Samenvatting 1. Inleiding
15
4. Bereikbaar
39
4.1
Ruimte voor de voetganger
39
4.2
Dordrecht als fietsvriendelijke stad
42
1.1
Waarom een nieuw mobiliteitsplan?
15
4.3
Stimuleren van (hoogwaardig) openbaar vervoer
46
1.2
Samen met de stad
16
4.4
Hubs als belangrijke schakel in de ketenreis
52
1.3
In lijn met wat we al doen
16
4.5
Deelmobiliteit als aanvulling
54
1.4
Afgestemd met de regio
16
4.6
Goede bereikbaarheid voor noodzakelijk autoverkeer
55
1.5
Leeswijzer
17
4.7
Logistiek vervoer
62
4.8
Prognose verkeersontwikkeling 2040
64
4.9
Samenvattend: de groei ombuigen
66
2. Dordrecht in beeld
19
2.1
Van vroeger tot nu
19
2.2
Opgaven
21
5. Aantrekkelijk en verkeersveilig
2.3
Trends en ontwikkelingen
24
5.1
Verkeersveilige stad voor iedereen
71
2.4
Doelen
26
5.2
Meer ruimte voor groen en verblijven
73
6. Gezond en klimaatneutraal
80
3. Een nieuwe kijk op mobiliteit
4
7
29
71
3.1
Een bredere blik
29
6.1
Naar een gezond en klimaatneutraal Dordrecht
80
3.2
Aansluiten op de verschillen in de stad
32
6.2
Werk maken van schone lucht
81
6.3
Verminderen van geluid- en luchtemissies
81
6.4
Stimuleren van gezond verplaatsingsgedrag
82
6.5
Werken aan een klimaatadaptieve stad
83
7. Uitvoeringsstrategie
85
7.1
Maatregelclusters verdeeld over 4 termijnen
85
7.2
Cluster ‘Lopen, fietsen en openbaar vervoer op orde’
85
7.3
Cluster ‘Verbeteren leefbaarheid in wijken’
86
7.4
Cluster ‘Ruimte maken voor aantrekkelijke binnenstad’
86
7.5
Cluster ‘Regionale bereikbaarheid op orde’
88
7.6
Cluster ‘Meer dan alleen de basis op orde’
88
7.7
Cluster ‘Gezond gedrag’
88
7.8
Cluster ‘Organisatie’
89
8. Monitoring- & Evaluatieplan
98
8.1
Achtergrond en uitgangspunten
98
8.2
Indicatoren
100
8.3
Uitvoering
113
8.4
Bewonersenquête
113
9. Financieringsstrategie
116
Bijlage 1 Kwaliteitseisen fietsnetwerk 118
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
5
6
SAMENVATTING Onze stad
Dordrecht groeit
Dordrecht biedt een unieke mix van historische charme en moderne voorzieningen.
Dordrecht streeft naar groei in inwoners en werkgelegenheid. Én onze stad moet
Dankzij sterke OV-verbindingen, de ligging aan de N3 en A16 is de stad gemakkelijk
een aantrekkelijke omgeving blijven om te bezoeken en te verblijven. Groei brengt
te bereiken. Het bruisende stadshart, een breed scala aan culturele attracties en het
ook uitdagingen met zich mee. Zonder verandering zal de geplande groei leiden tot
Gezondheidspark vormen belangrijke trekpleisters in de regio. De nabijheid van de
een toename van ca. 45.000 dagelijkse autoritten van, naar en binnen Dordrecht. Het
Biesbosch en de economische activiteit op de Dordtse Oever, de Staart en
huidige netwerk kan deze groei niet faciliteren. Deze toename leidt op sommige
Amstelwijck Businesspark en Leerpark als campusomgeving dragen bij aan
plekken tot lange wachttijden bij kruispunten en meer benodigde ruimte voor
diversiteit en werkgelegenheid. Met haar veelzijdige aanbod en gunstige ligging is
(geparkeerd) verkeer in de al beperkte beschikbare openbare ruimte. Het
Dordrecht een aantrekkelijke bestemming om te ondernemen, wonen, werken en te
verkeerssysteem kan vast gaan lopen. In 2040 kan dit beeld op onze wegen
bezoeken.
ontstaan:
Daarnaast vermindert verdichting de ruimte voor groen, wat de stad vatbaarder maakt voor hittestress en wateroverlast. Dordrecht staat ook voor een opgave om klimaatneutraal te zijn en sociale uitdagingen en het thema inclusiviteit vragen aandacht om de stad voor iedereen aantrekkelijk en veilig te houden. MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
7
Mobiliteitsplan Dordrecht geeft concrete uitwerking aan eerdere besluiten
groeiambitie van Dordrecht worden gerealiseerd en tegelijkertijd ruimte worden besteed aan de kwaliteit van de openbare ruimte, vergroening en ontmoeten.
Met de eerder vastgestelde uitgangspunten1 geeft de gemeente een nieuwe richting aan het mobiliteitsbeleid. Met dit mobiliteitsplan zetten we de volgende stap wat betreft de uitwerking van de uitgangspunten naar ambities op netwerkniveau. De voorstellen in dit mobiliteitsplan zorgen ervoor dat naast de auto, het kwaliteitsniveau van de fiets-, wandel- en OV-netwerken wordt versterkt. In lijn met de ambitie uit het Politiek Akkoord 2022-2026 leidt dit plan in 2040 tot 13.500 minder autoritten en 73.000 minder autokilometers per dag ten opzichte van
Stappen
als we niets doen. Dit is bijna tweemaal de wereld rond. We maken ruimte voor fietsen, wandelen en OV en brengen het autoverkeer terug op plekken waar dat noodzakelijk en wenselijk is. Vooral korte ritten zullen vaker te voet, met de fiets of
Trappen
het openbaar vervoer gemaakt worden. Langzaam verkeer ofwel actieve mobiliteit krijgt (voetgangers en fietsers), waar mogelijk, voorrang op de auto door het toepassen
OV
van het ontwerpprincipe STOMP. Dit resulteert niet alleen in een gezondere en aantrekkelijkere stad, maar ook tot meer ruimte op de hoofdwegen, zoals de Laan der Verenigde Naties, Baanhoekweg en Merwedestraat, voor ritten waarvoor de
Mobiliteitsdiensten
auto noodzakelijk is. Het autoverkeer wordt zoveel mogelijk gebundeld en krijgt prioriteit op de hoofdverkeersaders, dit bevordert de doorstroming. Zo wordt de
Privéauto
bereikbaarheid van de stad verbeterd en tegelijkertijd doorgaand verkeer over bijvoorbeeld de Stevensweg, Brouwersdijk en Toulonselaan, voorkomen. Hierdoor verbetert de leefbaarheid voor nieuwe en bestaande inwoners in woonwijken en blijven deze samen met industrie- en bedrijventerreinen langs de oevers van de stad en de A16, het Gezondheidspark & Leerpark, de randen van de historische binnenstad en de regio ook in de toekomst ook goed bereikbaar per auto. Dit leidt tot een perspectief voor een aantrekkelijk, bereikbaar en gezond Dordrecht waarbij wandelen, fietsen en het openbaar vervoer de belangrijkste vervoerswijzen binnen de stad worden. Zo ontstaat er ook ruimte voor de auto om door te rijden voor de verplaatsingen waarvoor lopen, fiets en OV geen alternatief is. Met slimmer organiseren van autoparkeren ontstaat er ruimte in de stad; met sterker sturend parkeerbeleid zetten we in op efficiënter ruimte gebruik. We sturen per doelgroep op parkeren op de juiste plek in Dordrecht. Op die manier kan uiteindelijk de
8
1
14 Uitgangspunten Mobiliteitsplan 2040 vastgesteld 7 november 2023.
Zie vier hoofdpijlers schuingedrukt/blauw in de samenvatting opgenomen.
Betere balans tussen verschillende vervoerswijzen en de auto kan blijven rijden. In dit mobiliteitsplan stellen we de volgende maatregelen voor om de druk op de
Als we deze maatregelen nemen en dan opnieuw berekenen hoe de druk op de weg er uit zal zien, zien we de volgende verschuivingen ontstaan:
weg te verlichten: •
Het ontwerp principe STOMP passen we toe op de bestaande wegen bij onderhoud van de weg en riolering en bij gebiedsontwikkelingen als basisprincipe.
•
We gaan uit van 30 km/u op wegen in wijken. Dit vraagt om een uitwerking per wijk want dit is maatwerk. De nadere uitwerking van 30km in de wijk in de wijkplannen komt als geheel in 2025 naar de raad.
•
We realiseren het fietsnetwerk conform het mobiliteitsplan. De uitvoering van de fietsverbindingen nemen we mee in het onderhoud. In de gebiedsontwikkelingen wordt dit fietsnetwerk als uitgangspunt gebruikt. Uitvoering op straat zal plaatsvinden in de periode 2024-2030. Zoals beloofd zal voor de uitvoering van de fietsverbindingen de raad worden geïnformeerd over de definitieve ontwerpen hiervan in een raadsinformatiebrief.
•
Station Leerpark realiseren we met een sprinterverbinding van/naar Rotterdam. Dit is al gestart in de MIRT verkenning Oude Lijn en het station wordt gerealiseerd rond 2030-2032.
•
•
•
We breiden parkeerregulering uit in delen van het B- en C-gebied met passende tarifering en bouwen parkeergarages in de binnenstad en bij
Het merendeel van onze uitdagingen zijn met de genoemde maatregelen verbeterd.
gebiedsontwikkelingen zodat we minder op straat hoeven te parkeren. Aparte
De auto kan op de meeste plekken doorrijden terwijl onze stad gegroeid is. De Laan
raadsvoorstellen komen richting de raad in 2025 en 2026.
der VN heeft het dan nog steeds zwaar. De Laan der VN is een belangrijke autoweg
Als we een eind op weg zijn in onze groei, rond 2030, dan zien we dat een knip
voor onze stad, die monitoren we de komende jaren goed. Als de Laan der VN een
voor autoverkeer in de Krispijntunnel veel goeds doet voor de auto
te groot probleem dreigt te worden - de druk op de kruispunten wordt te groot -
doorstroming. Aanpassing van de Krispijntunnel is onderdeel van MIRT Oude
bespreken we dat tijdens het structurele monitor gesprek. Ongelijkvloerse
Lijn. Hierover kan de raad in 2030 een besluit nemen.
kruisingen voor fietsers en OV, bijvoorbeeld middels fietsbruggen, zijn dan de beste
Een knip voor het autoverkeer op de Zuidendijk (tussen Stevensweg en
oplossingen. Om niet achter de feiten aan te lopen is het daarom noodzakelijk om
Schenkeldijk) kan sluipverkeer voorkomen en de bereikbaarheid per fiets naar
tijdig de technische haalbaarheid hiervan te onderzoeken. Mogelijk zijn dergelijke
sportpark verbeteren. Het voorstel aan de raad om dit te realiseren komt in
ingrijpende maatregelen op termijn niet nodig als blijkt dat er meer gefietst wordt
2028.
en de auto juist minder gebruik wordt dan nu aangenomen.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
9
Werken vanuit een monitor Het eindresultaat van dit mobiliteitsplan is een uitvoeringsstrategie inclusief monitorings- en evaluatieplan. Op die manier houden we grip op de uitvoering en de effecten van de maatregelen en de mate waarin de gestelde doelstellingen behaald worden. Dit biedt gelegenheid om tussentijds bij te sturen wanneer nodig. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan de recente toezegging van het college om de uitvoering van het mobiliteitsplan integraal te monitoren aan de hand van duidelijke indicatoren, dat het college heeft gedaan in antwoord op de aanbevelingen uit het recente rapport van de Rekenkamercommissie (Rekenkamercommissie Dordrecht (2023) ‘Richting geven aan bereikbaarheid’).
10
Hoe werkt het mobiliteitsplan door per gebied
De wijken Staart-Oost, Stadspolders, Dubbeldam, Sterrenburg, Wilgenwende,
Dordrecht is divers en onze mobiliteitsaanpak is daarop afgestemd. We streven naar
Zuidhoven, het Dordtse Hout en Amstelwijck zijn ruimer opgezet en hebben een
behoud van keuzevrijheid in mobiliteit, maar willen ook duurzamere opties stimuleren
lagere woonintensiteit. Vanwege deze lagere woonintensiteiten en beperkte
binnen Dordrecht maar ook van- en naar de regio.
functiemenging zijn deze wijken relatief meer afhankelijk van de auto. Daarom zetten we hier in op het veilig faciliteren van de bestaande automobiliteit in
De historische binnenstad en 19e -eeuwse schil kenmerken zich door hoge ruimtelijke
combinatie met het verbeteren van de voorzieningen voor lopen, fietsen en het
dichtheden met weinig openbare ruimte per gebruiker. Gevels zijn dicht op de straat
gebruik van openbaar vervoer.
gesitueerd waardoor verkeer overlast veroorzaakt in de vorm van geluid en trillingen. Daarom staat in deze omgeving, net zoals toen deze wijken ontstonden, de voetganger
Dordrecht is een belangrijke schakel geworden in de Nederlandse- en Europese
centraal. Naast wandelen spelen ook de fiets en het openbaar vervoer een belangrijke rol.
transportnetwerken. De grote bedrijventerreinen zoals de Westelijke Dordtse
Aanvullend daarop kunnen kleine voertuigen met lage snelheid op daarvoor bestemde
Oever (WDO) en de Merwedehavens, trekken grote- en zware voertuigen (soms
wegen naar de binnenstad rijden. Zo blijft het gebied toegankelijk, ook voor mensen die
met gevaarlijke stoffen) aan. Om het vestigingsklimaat voor bedrijven aantrekkelijk
minder goed ter been zijn. Voor fietsers zijn goede stallingsvoorzieningen belangrijk,
te houden is voldoende ruimte voor grote voertuigen en betrouwbare multimodale
zodat ze gemakkelijk en veilig hun (e-)fiets kunnen stallen tijdens hun bezoek aan het
bereikbaarheid voor verkeer essentieel. Daarnaast is ook het verbeteren van de
kernwinkelgebied. Auto’s en zero emissie stadslogistiek met bestemming in het gebied
bereikbaarheid voor alternatieve vervoerswijzen belangrijk. Daarom werken we
zijn in een deel van het gebied welkom, maar delen straten met fiets en voetgangers. We
samen met bedrijven om de toegang en veiligheid voor fietsen en openbaar
streven naar minder verkeersbewegingen door onder andere te sturen op slimme
vervoer te verbeteren.
deze doelgroepen bestemde parkeergarages, wat ruimte op straat op levert. Deze
Daarnaast vervult Dordrecht een belangrijke regiofunctie wat bijdraagt aan de
benadering breiden we uit naar Maasterras, Stadswerven en woningverdichtingslocaties
economische vitaliteit van de stad. Voorbeelden van bestemmingen zijn het
Leerpark en Gezondheidspark vanwege sterke menging van functies in een hoge
Leerpark, het Gezondheidspark, het bezoeken van het kernwinkelgebied in de
dichtheid.
historische binnenstad en recreatieve bestemmingen zoals Nationaal Park de
bundeling van logistiek. Bewoners en bezoekers kunnen hun auto kwijt in speciaal voor
Biesbosch. We investeren in de multimodale bereikbaarheid van deze De wijken Nieuw en Oud-Krispijn, Wielwijk, Crabbehof, Het Reeland en Staart-West
bestemmingen. Dit betekent een goede aantakking op het hoofdwegennet en
hebben een middelhoge woonintensiteit maar een hoge mobiliteitsdruk mede door het
tegelijk de beschikbaarheid van aantrekkelijke regionale fietsverbindingen en
aandeel doorgaand verkeer. Hierdoor spelen er in deze wijk opgaven op geluid en
openbaar vervoer of deelmobiliteit. Voor de binnenstad geldt dat de aantakking op
trillingen. Gemotoriseerd verkeer en fietsers maken vaak gebruik van dezelfde ruimte met
het hoofdwegennet voor autoverkeer plaatsvindt vanaf de randen waar veel
een hoger risico op conflicten. Voetpaden zijn vaak smal en niet voor iedereen toegankelijk. In deze wijken staat daarom het herstel van de balans tussen wandelen,
autoverkeer met bestemming binnenstad wordt opgevangen in daarvoor bestemde mobiliteitshubs met voldoende parkeermogelijkheden aan de rand van
fietsen en autorijden centraal. Fiets en OV krijgen betrouwbare doorgaande routes met
de binnenstad en het kernwinkelgebied. Zo beschermen we de kwaliteit van de
een corridorfunctie tussen het centrum, het CS station en de buitenwijken en
openbare ruimte van de historische binnenstad en voorkomen we doorgaand
buitengebieden. Doorgaand verkeer gebruikt de hoofdstructuren en in de woongebieden
verkeer. Inzet op multimodale bereikbaarheid van voorzieningen vanuit de regio
is enkel ruimte voor bestemmingsverkeer. Hierdoor wordt de leefbaarheid en veiligheid
werkt ook andersom: de regio blijft hiermee ook voor de inwoners bereikbaar.
voor alle weggebruikers verbeterd. MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
11
Legenda Gebiedstypen
A-gebied B-gebied C-gebied D-gebied Wijkcentra Hart van de wijk Regiofunctie Historische binnenstad Leerpark
Gezondheidspark Recreatieve bestemmingen Recreatieknooppunt
12
Uitvoeringsstrategie Om onze ambities te realiseren zijn concrete maatregelen nodig. Het ontwikkelen
De groei van het totaal aantal verkeersbewegingen in de stad naar 2040 wordt
van de netwerken volgens ontwerpprincipe STOMP conform het gestelde
veroorzaakt door de verdichtingsopgave in Dordrecht maar ook in de regio en is
perspectief per netwerk is hiervoor noodzakelijk. Met de realisatie van dit toekomstbeeld kan morgen al worden gestart. Hiervoor is een uitvoeringsstrategie opgesteld welke bestaat uit ca. 70 maatregelen waarbij de netwerken lopen- fietsen en openbaar vervoer een kwaliteitssprong maken. Deze maatregelen zijn samengevoegd in clusters die in samenhang bijdragen aan het lange termijn perspectief zoals geschetst in dit mobiliteitsplan. We kiezen voor een gefaseerde aanpak om het eindbeeld te kunnen realiseren. Onderdeel van deze aanpak zijn de wijkuitwerkingen die een verdere detaillering zijn van dit mobiliteitsplan en de
onderhevig aan regionale- en nationale ontwikkelingen op thema’s als prijsbeleid en toenemende welvaart. Voor dit mobiliteitsplan betekent dit dat de gemeente actief samenwerkt met de partners in de regio om de bereikbaarheid te vergroten. Dat zijn alle buurgemeenten, RWS, PZH en I&W. In de gezamenlijke lobby wordt aandacht gevraagd voor de problemen waar de regio Drechtsteden als gebied mee te maken hebben en waar geld voor nodig is om de problemen te verminderen en wordt samengewerkt op de bovenregionale bereikbaarheid waarbij wordt ingezet op duurzame vervoerswijzen.
mobiliteitstransitie ondersteunen. Zie onderstaand schema voor de
De uitvoeringsstrategie zorgt ervoor dat Dordrecht de basis op orde heeft en lopen,
uitvoeringsstrategie op hoofdlijnen.
fietsen en openbaarvervoer mede drager voor de mobiliteit in Dordrecht wordt. Naast netwerkmaatregelen zetten we in Dordrecht ook in op het sturen en stimuleren van verplaatsingsgedrag door parkeermaatregelen en actieve gedragsbeïnvloeding. Hiermee zijn we in de toekomst klaar voor een groei in het vervoerssysteem. Het monitoring en evaluatieplan zorgt ervoor dat we, waar nodig, kunnen bijsturen in de toekomst. Het monitorings- en evaluatieplan kan aanleiding zijn om op termijn meer sturend parkeerbeleid en verdergaande maatregelen in het autonetwerk te overwegen.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
13
14
1. INLEIDING Aantal extra ritten per dag in, van en 1.1 Waarom een nieuw mobiliteitsplan?
naar Dordrecht in 2040 t.o.v. 2022
+4.000
Dordrecht wil een stad zijn die goed bereikbaar is over water, spoor en weg. Zo is en blijft het aantrekkelijk om in Dordrecht te ondernemen, te wonen, te werken en te bezoeken. Daarnaast wil Dordrecht haar openbare ruimte anders
+11.000
indelen met extra aandacht voor gezondheid. Dit houdt in dat de openbare ruimte uitnodigt tot gezonde verplaatsingen, klimaatadaptief is en we uitstoot van schadelijke stoffen en geluid willen beperken. Genoeg ruimte voor groen en water is daarvoor de sleutel. Om de stad naar de toekomst toe aantrekkelijk te houden, is het nodig om de mobiliteit anders te gaan organiseren. Dit is extra belangrijk in het licht van de groei die de stad ondergaat – de stad gaat in de toekomst binnenstedelijk 11.000 extra woningen en 4.000 extra banen creëren om gelijke tred te houden met de bevolkings- en economische groei.
+45.000 (+16%)
Vanzelfsprekend groeit het aantal verplaatsingen in de stad mee met de ontwikkeling van woningen en banen. Deze mobiliteitsgroei willen we mogelijk maken, zonder dat dit leidt tot een stad waarin de openbare ruimte wordt gedomineerd door ruimte voor verplaatsen. In Dordrecht willen we juist toe naar meer ruimte voor groen en verblijven, zodat de mens meer centraal komt
+14.000 (+11%)
te staan. Dat vraagt om een duidelijke visie op hoe we deze groei in het aantal verplaatsingen richting 2040 willen faciliteren en concrete maatregelen die bijdragen aan een mooiere stad. Hoe Dordrecht mobiliteit in de stad in 2040 wil vormgeven is beschreven in dit mobiliteitsplan.
O.b.v. verkeersmodel RVMK Drechtsteden & Alblasserwaard (2.0) – autonome ontwikkeling van verkeer naar 2040 zonder extra maatregelen conform landelijke prognoses WLO 2040H.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
15
1.2 Samen met de stad
1.4 Afgestemd met de regio
Het mobiliteitsplan van Dordrecht is ontwikkeld met de actieve betrokkenheid
Mobiliteit van personen en goederen stopt niet bij de gemeentegrenzen. Het
van de inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden. De gemeente
gebied waarbinnen mensen dagelijks reizen voor hun werk, onderwijs, winkelen,
heeft diverse gespreksmomenten met de stad georganiseerd gedurende het
en andere dagelijkse activiteiten (ook wel Daily Urban System genoemd) reikt
proces, en ook digitaal input verzameld via een raadpleging onder bewoners,
verder dan het eiland van Dordrecht. Zo is Dordrecht sterk verbonden met de
ondernemers, werknemers en bezoekers. Vooraf heeft een uitgebreid gesprek
andere Drechtsteden en grote gemeenten uit de regio zoals Rotterdam via
plaatsgevonden met de gemeenteraad en zijn de uitgangspunten gezamenlijk
water, spoor en weg. En deze verbindingen reiken nog veel verder: Dordrecht
vastgesteld. Tijdens de ontwikkeling van het mobiliteitsprogramma zijn updates
maakt onderdeel van het Trans-Europees transportnetwerk (TEN-T) die
over de voortgang gedeeld met de gemeenteraad.
Nederland met de rest van Europa verbindt. Het is daarom van belang dat het mobiliteitsplan 2040 past binnen regionale, nationale en Europese kaders. Het
1.3 In lijn met wat we al doen
mobiliteitsplan 2040 is om die reden opgesteld in de vorm van een Sustainable
Dit mobiliteitsplan is een programma dat als uitwerkingsslag van de strategische
mobiliteitsplan op te stellen, met extra aandacht voor de dagelijkse
doelen onder de Omgevingsvisie van gemeente Dordrecht hangt. Verder vormen andere vastgestelde visies en uitgangspunten van gemeente Dordrecht en de regio belangrijke kaders voor dit plan. Voorbeelden hiervan zijn de binnenstadsvisie ‘Slijpen aan een diamant’, Programma Klimaatneutraal 2040, Uitvoeringsprogramma Fiets 2023-2026, Verkeersstructuurplan Spuiboulevard eo en de 14 uitgangspunten voor dit mobiliteitsplan zoals vastgesteld op 7 november 2023.
16
Urban Mobility Plan (SUMP). Deze Europese planvorm helpt om een duurzaam verplaatsingen van personen en goederen, participatie binnen en buiten de gemeente en monitoring & evaluatie (M&E). Bij het opstellen van het mobiliteitsplan is een breed scala aan partijen uit de regio uitgenodigd om input te leveren op dit mobiliteitsplan. Op deze wijze houden we oog voor de functie die Dordrecht vervuld voor de bredere regio en waarborgen we dat Dordrecht ook zijn steentje bijdraagt aan de hogere doelen en ambities die er liggen binnen de Drechtsteden.
1.5 Leeswijzer Dit mobiliteitsplan is opgebouwd uit 9 hoofdstukken (waaronder deze inleiding): Hoofdstuk 2 beschrijft de ontwikkeling van Dordrecht door de tijd en hoe dit nu en richting de toekomst leidt tot grote opgaven die we met dit mobiliteitsplan moeten adresseren. Dit is vertaald in 7 doelen. Zo blijft de ontwikkeling van Dordrecht richting de toekomst mogelijk. Hoofdstuk 3 beschrijft hoe Dordrecht anders om moet gaan met mobiliteit om een mobiliteitstransitie naar actieve, gezonde en schone verplaatsingen te realiseren, aansluitend bij de verschillen van de stad. Hoofdstuk 4 beschrijft per modaliteit hoe het netwerk van de toekomst er uitziet, uitgaande van het STOMP-principe. Zo houden we een groeiend Dordrecht multimodaal bereikbaar.
Hoofdstuk 6 beschrijft hoe het mobiliteitsbeleid bijdraagt aan een gezonde en klimaatneutrale stad door inzet op schonere mobiliteit en het beïnvloeden van verplaatsingsgedrag. Hoofdstuk 7 beschrijft de uitvoeringsstrategie. Dit bevat de maatregelen die nodig zijn om dit mobiliteitsplan realiteit te maken. De maatregelen zijn ingedeeld in 7 maatregelclusters en zijn verdeeld over 4 termijnen van korte tot lange termijn. Hoofdstuk 8 beschrijft hoe Dordrecht bij de uitvoering van het Mobiliteitsplan grip houdt op de uitvoering en de effecten van de maatregelen. Dit geeft zicht op de mate waarin de doelstellingen behaald worden en biedt gelegenheid om tussentijds bij te sturen wanneer nodig. Hoofdstuk 9 beschrijft de financieringsstrategie die nodig is om de kosten van de maatregelen te dekken.
Hoofdstuk 5 beschrijft hoe Dordrecht actief aan de slag gaat met verkeersveiligheid en aantrekkelijke openbare ruimte creëert middels gebiedsgericht parkeerbeleid.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
17
18
2. DORDRECHT IN BEELD Dordrecht kent een rijke geschiedenis op het gebied van mobiliteit. Van de oude waterwegen, de komst van de spoorwegen tot de hedendaagse straten, mobiliteit heeft altijd een sleutelrol gespeeld in de evolutie van deze stad. Mobiliteit legt de laatste jaren echter een steeds grotere druk op deze beschikbare openbare ruimte, waardoor de bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid onder druk komen te staan. Met de verdere groei van de stad komen er meer mensen en dus ook meer verplaatsingen bij. Om ruimte te maken voor die verplaatsingen én tegelijk Dordrecht aantrekkelijk en leefbaar te houden, moeten we toe naar een situatie waar de manier van verplaatsen beter aansluit bij de verschillende wijken die Dordrecht kent.
2.1 Van vroeger tot nu Dordrecht heeft door de jaren heen ingrijpende veranderingen ondergaan op
Om de stad weer economisch sterk te maken is de gemeente vanaf het eind van
het gebied van mobiliteit. Vanwege haar ligging aan het water diende
de twintigste eeuw aan de slag gegaan om de historische binnenstad weer
Dordrecht historisch gezien als een centrum voor scheepvaart en handel. De
aantrekkelijk te maken, bedrijvigheid aan te trekken en binnenstedelijk
stad ontwikkelde zich op en rond het water, met rivieren en binnenhavens als
woningbouw toe te voegen. Hierdoor is over de jaren een gevarieerd stedelijk
belangrijke transportroutes. Op de kades was de voetganger hoofdgebruiker.
landschap gecreëerd, dat zich uitstrekt van nauwe historische straten tot ruim
Met de opkomst van de industriële revolutie in de 19e eeuw vond er een
opgezette wijken.
verschuiving plaats. In 1872 opende het Centraal Station van Dordrecht inclusief spoorbrug, wat resulteerde in een toenemend gebruik van treinverkeer en verbeterde regionale verbondenheid (immers geen Eiland meer) met de voetganger als voor- natransport. Deze verandering leidde tot een clustering van stedelijke ontwikkeling rondom het spoor. In de 20e eeuw onderging Dordrecht opnieuw een ingrijpende transformatie met de opkomst van eerst de fiets en later de auto. De aanleg van snelwegen, inclusief bruggen en later tunnels en een groeiend wegennetwerk beïnvloedde niet alleen de dynamiek van mobiliteit, maar veranderde ook de structuur van de stad zelf. Openbare ruimte werd (her)ontworpen, waaronder door de grootschalige stadssanering van het centrum met het oog op autoverkeer en nieuwe wijken werden ontwikkeld met bereikbaarheid per auto als drager van de mobiliteit. Door de kaalslag in het centrum werden veel ongebruikte ruimtes gebruikt als parkeerplaatsen.
Station Dordrecht jaren 30 en nu
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
19
De kaart laat de verschillende periodes in de stedelijke ontwikkeling van Dordrecht zien. De kleuren op de kaart corresponderen met de bouwperiodes zoals weergeven in de grafiek. In elk van deze periodes stond een andere vorm van mobiliteit centraal bij het ontwikkelen van de stad. Waar de stad voor 1850 werd ingericht voor de voetganger, werd hij vanaf 1950 ontworpen met de auto als belangrijkste vervoersmiddel. Dit heeft geresulteerd in een divers stedelijk landschap dat zich uitstrekt van nauwe historische straten tot ruim opgezette wijken. 20
2.2 Opgaven De historisch gegroeide stad, waar mobiliteit door de jaren heen is veranderd en ontwikkeld, staat de komende jaren voor diverse opgaven.
De stad groeit, zowel in woningen als in arbeidsplaatsen Net zoals veel grote steden in Nederland heeft ook Dordrecht een stevige groeiambitie om een aantrekkelijke en vitale stad te blijven. Op basis van de Groeiagenda 2030 en met behulp van de Agenda Dordrecht 2030 wil de stad tot 2030 groeien tot circa 140.000 inwoners. Daarom zijn er plannen om de aankomende jaren circa 11.000 woningen te bouwen en circa. 4.000 arbeidsplaatsen toe te voegen. Deze extra woningen en arbeidsplaatsen leiden tot een toename van verkeer in de stad. Wanneer we niet zeer actief inzetten op een transitie naar ander mobiliteitsgedrag, zullen er in 2040 door deze groei naar verwachting 16% meer ritten gemaakt worden met de auto en 11% meer met de fiets (RVMK Drechtsteden en Alblasserwaard 2.0, 2024).
Prognose 2040 zonder maatregelen mobiliteitsplan t.o.v. Basisjaar 2022 Motorvoertuigen per etmaal Toename van motorvoertuigen Afname van motorvoertuigen
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
21
Druk op de netwerken neemt toe
Schadelijke verkeerseffecten
Verkeersveiligheid onder druk
De laatste jaren is de druk op de netwerken in de
De grote hoeveelheden gemotoriseerd verkeer
Waar jarenlang een dalende trend te zien was in
stad steeds verder toegenomen. Zowel de A15 als
zorgen niet alleen voor een grote druk op het
het aantal verkeersongevallen is het aantal de
de A16 staan nu al in de file top 10 van
netwerk, maar brengen ook schadelijk
afgelopen jaren juist toegenomen. Met name
Nederland (ANWB, 2023) en ook op het
verkeerseffecten met zich mee. Zo zullen de
fietsers raken vaker betrokken bij ongevallen. Dit
onderliggende weggennet wordt het steeds
geluidsoverlast en uitstoot van schadelijke
komt doordat er steeds meer, en ook meer
drukker met vertragingen in de spitsen tot
stoffen, zoals koolmonoxide, stikstofoxiden en
verschillende, gebruikers dezelfde ruimte delen.
gevolg. Een verkeersprognose voor 2040 laat zien
fijnstof, toenemen, wat nadelige gevolgen heeft
De opkomst van nieuwe vervoersmiddelen, zoals
dat het aantal dagelijkse reizigers in, van en naar
voor de leefomgeving en de gezondheid van
elektrische scooters en fatbikes hebben gezorgd
Dordrecht tussen 2022 en 2040 naar verwachting
omwonenden. Hoewel de transitie naar
voor een grotere diversiteit aan weggebruikers
met ca. 13% toeneemt. Dit betekent gemiddeld
elektrische voertuigen de schadelijke uitstoot van
met verschillende snelheden en wendbaarheid.
meer dan 72.000 extra reizigers die dagelijks van
koolmonoxide en stikstofoxiden kan verminderen,
De huidige inrichting van wegen en fietspaden is
de netwerken van Dordrecht gebruikmaken. Dit
blijven fijnstofproductie en geluidsoverlast nog
hier niet altijd op aangepast. Dit in combinatie
resulteert in ca. 45.000 extra autoritten en 14.000
steeds uitdagingen die moeten worden
met minder voorspelbaar gedrag verhoogt het
fietsritten van, naar en binnen Dordrecht.
aangepakt.
risico op ongevallen, vooral op drukke wegen
Wanneer we niets doen zullen de vertragingen voor alle modaliteiten op diverse kruispunten in Dordrecht toenemen, waardoor de bereikbaarheid voor veel mensen in het geding komt.
22
waar ruimte beperkt is (Fietsersbond, 2023)
Toename hittestress en wateroverlast
Bereikbaarheidsongelijkheid neemt toe
Leefkwaliteit onder druk
De gemeente staat in de top 10 steden met de
Tegen 2030 wordt verwacht dat een kwart van de
De ruimte in Dordrecht is schaars en wordt voor
bevolking ouder is dan 65 jaar, waardoor de
een groot deel opgeëist door verkeer. Van alle
vraag naar vervoersopties die rekening houden
vervoerswijzen neemt de auto veruit de meeste
met de fysieke beperkingen van ouderen
ruimte in, zowel op de weg als geparkeerd.
toeneemt. Tegelijkertijd leidt digitalisering ertoe
Wanneer we autoverplaatsingen overal volledig
dat reisinformatie steeds vaker alleen online
blijven faciliteren, zal het ruimtebeslag door
beschikbaar is, waardoor mensen zonder
autoverkeer alleen maar verder toenemen. Dat is
internettoegang of beperkte digitale
in strijd met de ambitie om aantrekkelijke
vaardigheden moeite hebben hun weg te vinden.
buitenruimtes te creëren met veel groen,
meeste versteende buurten van Nederland (Natuur & Milieu, 2022). Dat betekent niet alleen dat er binnenstedelijk weinig groene plekken en natuur zijn, maar het brengt ook specifieke uitdagingen met zich mee. De versteende omgeving in de gemeente die ontstaan is uit de behoefte om grote en zware voertuigen ruimte te geven, veroorzaakt bij stijgende temperaturen op een aantal plekken aanzienlijke hittestress. Ook is er meer kans op wateroverlast als het hard regent, omdat de stenen en het type bodem het water niet goed op kunnen nemen. Door klimaatverandering zullen deze problemen in de toekomst alleen maar erger worden.
gelegenheid voor ontmoeten en verblijven. Daarnaast kunnen mensen meer problemen met bereikbaarheid ervaren als buslijnen worden gestrekt (de bus rijdt niet meer door de wijk, maar er omheen) en ze verder moeten lopen naar een bushalte. Hogere vervoerskosten vormen bovendien een obstakel voor mensen met een lager inkomen, vooral als de kosten voor het openbaar vervoer stijgen. Dit heeft gevolgen voor hun mobiliteit en hun toegang tot werk, onderwijs en sociale voorzieningen. Zonder maatregelen dreigt vervoersarmoede dus voor een steeds groter wordende groep mensen. Ruimtegebruik per vervoerswijze MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
23
2.3 Trends en ontwikkelingen Er zijn verscheidene trends en ontwikkelingen die een invloed uitoefenen op de manier waarop we ons kunnen en willen verplaatsen. Meer variëteit op het fietspad De laatste jaren zijn er steeds meer soorten voertuigen bijgekomen. Naast traditionele fietsen en scooters heb je nu elektrische fietsen, bakfietsen, fatbikes, speed pedelecs en brommobielen. Deze snellere en grotere voertuigen zorgen voor een veranderde dynamiek op het fietspad. Zo worden traditionele fietsen steeds vaker ingehaald door snellere voertuigen en wordt het manoeuvreren op smalle fietspaden lastiger. De hogere snelheden op het fietspad verhogen bovendien het risico op ongevallen bij kruispunten. Naast de veranderingen op het fietspad vragen deze ‘nieuwe’ vervoerswijzen ook om specifieke stallingsmogelijkheden. Voertuigen worden steeds slimmer Dankzij vooruitgang in technologieën zoals kunstmatige intelligentie, sensoren en connectiviteit kunnen auto’s steeds zelfstandiger rijden. Het wordt makkelijker om real-time verkeersinformatie te gebruiken, veiligheidssystemen te verbeteren en efficiënter met energie om te gaan. Toch is het lastig te voorspellen hoe snel deze ontwikkelingen zullen gaan. Zeker in een stedelijke omgeving zoals Dordrecht zal de menselijke factor een grote rol blijven spelen.
Menselijke bestuurders zijn nog steeds verantwoordelijk voor het nemen van beslissingen in complexe verkeerssituaties, zoals onverwachte manoeuvres van andere weggebruikers. Een toenemende mate van connectiviteit Met de opkomst van snel mobiel internet kunnen voertuigen met elkaar, de infrastructuur en zelfs met andere weggebruikers communiceren. Deze verbondenheid zorgt ervoor dat we steeds beter op de hoogte zijn van de actuele status van het mobiliteitsnetwerk, omdat informatie vanuit voertuigen en mensen onderweg direct wordt gedeeld. Hierdoor kunnen gebruikers hun reis optimaliseren en sneller anticiperen op veranderingen tijdens de reis. 24
Van bezit naar deelmobiliteit De opkomst van deelmobiliteit wordt mogelijk gemaakt door de groeiende beschikbaarheid van informatie over de locatie en beschikbaarheid van vervoersmiddelen. Hierdoor wordt het delen van transportmiddelen steeds eenvoudiger. Met het bundelen van mobiliteitsopties onder de paraplu “Mobility-as-a-Service (MaaS)” moet het straks ook mogelijk worden om de gehele reis in één keer te boeken en betalen. Hierdoor wordt het nog eenvoudiger om deelmobiliteit te gaan gebruiken. Voertuigen worden duurzamer De industrie investeert miljarden euro’s in de productie van elektrische auto’s, bussen en scooters, terwijl er ook steeds meer oplossingen opduiken voor voertuigen die op waterstof rijden. In Nederland streven we ernaar dat vanaf 2035 geen nieuwe auto’s meer worden verkocht die op benzine of diesel rijden, met als doel om de vervoerssector tegen 2050 koolstofneutraal te maken (Europees Parlement, 2022). Deze verduurzaming betekent echter niet dat de uitstoot volledig zal verdwijnen. Een duurzamer wagenpark resulteert nog steeds in geluidsoverlast en fijnstofuitstoot door verkeer, en deze voertuigen blijven ruimte vragen. Onze grootste uitdaging is ervoor te zorgen dat al deze voertuigen altijd kunnen opladen of waterstof kunnen tanken.
Logistiek wordt efficiënter en flexibeler Door innovatieve technologieën in de logistiek kunnen goederen slimmer worden georganiseerd en efficiënter worden geladen in voertuigen, waardoor de capaciteit van deze voertuigen beter wordt benut. Tegelijkertijd wordt de overslag op hubs aan de rand van steden naar kleinere en schonere voertuigen geoptimaliseerd. Dit leidt tot betrouwbaarder en efficiënter transport en biedt mogelijkheden om logistieke processen beter af te stemmen op de toegangsen emissie-eisen van steden en wordt er gestuurd op het slim bundelen van logstiek zodat minder verkeersbewegingen ontstaan.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
25
2.4 Doelen We zetten ons de komende jaren in voor de verdere ontwikkeling van onze gemeente, met als doel het creëren van een groene, levendige stad waarin de bevolking veerkrachtig is en het welvaartsniveau stijgt. Hiervoor hebben we in de omgevingsvisie 7 doelen vastgesteld. Binnen ons mobiliteitsplan dragen we actief bij aan het realiseren van vijf van deze doelen: Dordrecht is… •
Een aantrekkelijke stad
•
Een bereikbare stad
•
Een gezonde stad
•
Een stad met een uitstekend vestigingsklimaat
•
In 2035 klimaatbestendig
Gewenste modal shift per afstandsklasse: Onderzoek Onderweg in Nederland (ODiN) Alle geregistreerde ritten met oorsprong of bestemming Dordrecht 2018-2019
In dit mobiliteitsplan hebben we hier 2 extra doelen aan toegevoegd;
Daarnaast streven we ernaar om een bijdrage te leveren aan bredere
(verkeers)veilige stad en inclusieve & toegankelijke stad. Onze primaire focus
doelstellingen: een klimaatbestendige stad die aantrekkelijk is om te wonen,
ligt op het waarborgen van een goede bereikbaarheid. We streven naar een
werken en recreëren. en waar iedereen volledig kan deelnemen aan het
stad waarin mensen veilig en moeiteloos kunnen reizen, of het nu gaat om
stadsleven, ongeacht achtergrond of mobiliteitsbeperkingen. Ook dragen we bij
woon-werkverkeer, winkelen of recreatie. Met de verdichtingsopgave komen er
aan een positief vestigingsklimaat, zodat Dordrecht een aantrekkelijke
echter steeds meer verplaatsingen bij en als we op dezelfde manier doorgaan
vestigingsplaats blijft voor bedrijven.
loopt het verkeer vast en komt de bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid in gevaar. Daarom bevorderen we actief gezonde vervoersalternatieven zoals
Gedurende de uitvoering van dit mobiliteitsplan houden we door middel van
wandelen en fietsen op afstanden korter dan 7,5 km en het gebruik van
monitoring & evaluatie een vinger aan de pols of het pakket aan maatregelen
openbaar vervoer op afstanden langer dan 15 km. Hierdoor verbeteren we niet
uit de uitvoeringsstrategie ook blijft bijdragen aan deze doelen.
alleen de bereikbaarheid, maar dragen we ook bij aan een schonere lucht, verminderde geluidsoverlast en een betere gezondheid van onze burgers. Ook stimuleren we efficiënter goederenvervoer door middel van het bundelen van logistiek en de modal shift naar water. Deze prioriteiten zijn verankerd als
hoofddoelen in ons mobiliteitsplan, zonder dat we de behoefte aan verplaatsen inperken.
26
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
27
28
3. EEN NIEUWE KIJK OP MOBILITEIT Dordrecht wil een stad zijn die goed bereikbaar is over water, spoor en weg, waardoor het aantrekkelijk is en blijft om er te ondernemen, wonen en werken. Met de groei van de stad neemt het aantal inwoners en verplaatsingen toe, wat de bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid van de stad verder onder druk zet. Een transitie is daarom noodzakelijk om deze groei te faciliteren en tegelijkertijd de stad bereikbaar en leefbaar te houden. Voor 2040 kijken we dan ook met een bredere blik naar bereikbaarheid en benaderen we de verschillende vervoerswijzen in samenhang. Hierbij komt de mens centraal te staan en krijgt langzaam verkeer, ofwel actieve mobiliteit (voetgangers en fietsers) voorrang op de auto door het toepassen van het ontwerpprincipe STOMP. Door een aantrekkelijk alternatief te bieden voor de auto kunnen we de groeiende mobiliteitsbehoefte ook richting de toekomst faciliteren, zorgen we voor betere luchtkwaliteit, een vermindering van geluid en ontstaat er ruimte voor groen, plekken om te spelen, ontmoeten, sporten en veilige fiets- en wandelpaden. Zo houden we Dordrecht in de toekomst aantrekkelijk, bereikbaar en gezond.
3.1 Een bredere blik De ambitie voor 2040 is om met een bredere blik naar mobiliteit te kijken. De opgestelde doelen (Hoofdstuk 2.3.4) dragen hier aan bij. Mobiliteit is één van de knoppen waaraan gedraaid kan worden om deze doelen te bereiken maar is wel een belangrijke knop. Door nadrukkelijk ook verbanden te leggen met andere
Stappen
beleidsdomeinen zoals ruimtelijke ordening, economie en sport, borgen we dat gemeentelijk beleid elkaar versterkt en de impact op het behalen van de doelstellingen wordt gemaximaliseerd.
Trappen
Veranderen naar actieve, gezonde en schone vervoerwijzen In de loop van de ontwikkeling van Dordrecht is met de opkomst van de auto de positie van actieve, gezonde en schone vervoerwijzen op sommige plekken meer op de achtergrond geraakt in de manier waarop we de openbare ruimte
Mobility as a Service OV
inrichten. Om de voetganger, fietser, openbaar vervoer en deelmobiliteit meer te faciliteren in Dordrecht, hanteren we het STOMP-principe. Door bij de afweging van welke modaliteiten waar hoge kwaliteit krijgen, te beginnen bij de
Mobiliteitsdiensten
eisen en wensen ten aanzien van ‘Stappen’, dan ‘Trappen’ enzovoort, voorkomen we dat de grootste ruimtevragers vanaf het begin het straatbeeld bepalen en de actieve vervoerswijzen terechtkomen in de ‘restruimte’. Terwijl
Privéauto
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
29
auto's nog steeds beschikbaar zijn voor transport, streven we ernaar om meer kwaliteit te bieden voor de netwerken van fietsers en voetgangers, waardoor zij een aantrekkelijk alternatief worden voor autoverplaatsingen. Door onze stad meer wandel- en fietsvriendelijk te maken, bevorderen we een gezondere en actievere levensstijl onder de bevolking. Bovendien vergroot toenemend gebruik van ‘ruimte-efficiënte vervoerswijzen’ de kansen om de buitenruimte te vergroenen en de stad zo aantrekkelijker en klimaatbestendiger te maken en verbetert de verkeersveiligheid. We bekijken of belangrijke looproutes korter kunnen en stellen eisen aan het comfort en de veiligheid op deze routes. Voor langere afstanden zetten we door de aanleg van veilige en doorgaande fietsroutes en goede stallingen in op een aantrekkelijk fietsklimaat en bekijken we waar de doorstroming van autoverkeer dermate belangrijk is dat ongelijkvloerse kruisingen nader onderzocht moeten worden. Ook het openbaar vervoer is een essentieel onderdeel van onze mobiliteitsstrategie. We streven naar een sterk netwerk van bus-, waterbus-, veer- en treindiensten, dat niet alleen efficiënt is maar ook toegankelijk voor iedereen. Zo verminderen we de autoafhankelijkheid en bevorderen we een inclusievere samenleving waarin iedereen gelijke toegang heeft tot alle delen van de stad.
Met het verminderen van de automobiliteit door aanbod van sterke alternatieven verbeteren we eveneens de doorstroming op de hoofdstructuren voor diegenen die nog wel afhankelijk zijn van een auto. Zo behouden we de keuzevrijheid in mobiliteit. Daarnaast willen we het gebruik van duurzame vervoersmiddelen zoals elektrische voertuigen aanmoedigen. Hiervoor investeren we in de uitbreiding van laadinfrastructuur. Op deze manier streven we naar een vermindering van de uitstoot van schadelijke stoffen en een verbetering van de luchtkwaliteit in onze stad.
30
9. Basisvoorzieningen moeten in alle wijken - bestaand en nieuw - op loop- en fietsafstand aanwezig zijn om onnodige autoverplaatsingen te voorkomen
Nabijheidsprincipe
Binnen bestaande wijken focussen we hiervoor op het verkorten van de afstand
Naast het veranderen van de manier waarop we ons verplaatsen, streven we ook
door het realiseren van directere routes. Bij de aanleg van nieuwe wijken zijn
naar het verschuiven van langeafstandsverplaatsingen naar korte
basisvoorzieningen op loop- en fietsafstand een uitgangspunt in het ontwerp
afstandsverplaatsingen door het toepassen van het nabijheidsprincipe. Bij het
van de wijk. Bovendien denken we vanuit ruimtelijke ordening zorgvuldig na
bekijken van mobiliteit richten we ons vaak op de netwerken die we gebruiken
over het type functies dat we in verschillende gebieden van de stad plaatsen.
om van A naar B te komen, waarbij we kiezen tussen verschillende
Door bijvoorbeeld woningen, werkplekken, scholen, winkels en
vervoersmiddelen. De afstand die we moeten afleggen speelt hierbij een
recreatiegebieden strategisch te lokaliseren, kunnen we de behoefte aan
cruciale rol. Voor korte afstanden zullen we eerder per fiets of te voet reizen,
langeafstandsverplaatsingen verder verminderen.
terwijl voor langere afstanden de auto, trein of bus voor de hand liggende modaliteiten zijn.
Een belangrijk aspect van dit streven is te ontwikkelen op plaatsen waar alternatieven voor de auto beschikbaar of te realiseren zijn. Daarom zetten we in
We concentreren ons op nabijheid van voorzieningen. Door basisvoorzieningen
op het verdichten rondom OV-knopen (Transit-Oriented Development (TOD)).
zoals basisscholen, supermarkten, huisartsen, apotheken en
De verdichting rond het spoor in de StadsAs, inclusief realisatie van een nieuw
ontmoetingsplekken op loop- en fietsafstand te creëren, verminderen we de
station Leerpark en opwaardering van Dordrecht CS is hier een voorbeeld van.
noodzaak voor lange reizen en wordt het aantrekkelijker om te lopen of te
Door de beschikbaarheid van aantrekkelijk alternatieven moedigen we mensen
fietsen. Deze filosofie wordt ook wel aangeduid met de term 10-minutenstad en
aan om minder afhankelijk te zijn van de auto en bieden we duurzame en
het nabijheidsprincipe.
efficiënte opties voor verplaatsingen binnen de stad. Deze aanpak draagt niet alleen bij aan het verminderen van verkeerscongestie en luchtvervuiling, maar ook aan het bevorderen van een gezonde en leefbare stedelijke omgeving.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
31
3.2 Aansluiten op de verschillen in de stad De groei van Dordrecht door de jaren heen heeft geleid tot een diverse stad, waar zowel smalle historische straten als ruim opgezette groene wijken te vinden zijn. Deze diversiteit zorgt voor verschillende behoeften en vraagt maatwerk in het mobiliteitsbeleid. We onderscheiden hiervoor 4 gebiedstypen. A-gebied Het A-gebied omvat de historische binnenstad, de 19e-eeuwse schil en Stadswerven. De historische binnenstad en 19e-eeuwse schil worden gekenmerkt door hoge ruimtelijke dichtheden, waardoor de beschikbare openbare ruimte schaars is. In dit gebied wordt zowel gewoond, gewerkt, gewinkeld als gerecreëerd. Bewoners van dit gebied beschrijven het als ‘een dorp in een stad’: de meeste voorzieningen zijn binnen loopafstand en de betrokkenheid van bewoners is groot. Veel bewoners waarderen bovendien de allure van autovrije of autoluwe straten. In deze omgeving staat – net als toen Dordrecht ontstond – de voetganger centraal. Zo creëren we een aantrekkelijk centrumgebied waar het prettig is om te verblijven en voorkomen we overlast door modaliteiten die onveiligheid, trillingen en geluidsoverlast veroorzaken. Naast wandelen speelt ook het openbaar vervoer een belangrijke rol. Met goede bushaltes en een opwaardering van het centraal station aan de rand van het gebied, is het centrum goed bereikbaar per openbaar vervoer.
Voor fietsers zijn goede stallingsvoorzieningen belangrijk, zodat je fiets veilig staat en je de laatste meters te voet verder kunt. Auto’s en zero emissie stadslogistiek met bestemming in het gebied zijn in een deel van het gebied welkom, maar worden beschouwd als gasten. Zij moeten zich aanpassen aan het tempo van de voetganger. Doorgaand verkeer wordt geweerd en bezoekers parkeren aan de rand. Kleine voertuigen met lage snelheid en deelvervoer zijn beschikbaar voor last-mile verplaatsingen, waardoor het gebied toegankelijk blijft voor mensen die minder goed ter been zijn.
32
Deze benadering zetten we door in de wijk Stadswerven, de gebiedsontwikkeling Maasterras en woningverdichting rond het Leerpark en Gezondheidspark. Hier zal hetzelfde mobiliteitsbeleid worden toegepast vanwege de sterke menging van functies in een hoge dichtheid. De komst van station Leerpark speelt daarbij een belangrijke rol. B-gebied Het B-gebied beslaat de wijken Nieuw-Krispijn, Oud-Krispijn, Wielwijk, Crabbehof, Reeland en Staart-West. In deze wijken is de woonintensiteit middelhoog. Bewoners geven aan dat dit gebied divers is en sociale cohesie er sterk is. Er is in het B-gebied meer ruimte dan in het centrum, maar de straten zijn lang niet altijd gebouwd voor veel autoverkeer en hoog autobezit. Een groot deel van de woonstraten in dit gebied zijn immers gebouwd in de periode dat de auto alleen nog voor de rijken was en het straatbeeld nog niet domineerde. Dat is nu anders: gemotoriseerd verkeer en fietsverkeer maken vaak gebruik van dezelfde ruimte, met het risico op conflicten. In deze wijken staat daarom het herstel van de balans tussen wandelen, fietsen en autorijden centraal. We streven naar een optimale balans, met nadruk op gezonde en ruimte-efficiënte opties voor verplaatsing. Fietsers krijgen daarom snelle doorgaande routes met een corridorfunctie tussen het centrum, het centraal station en de buitenwijken en buitengebieden.
Sterke openbaar vervoer radialen zorgen voor een goede OV verbinding richting het centraal station en het centrum. Daarnaast zijn er goede stallingen beschikbaar bij woningen en stations, waardoor het aantrekkelijker wordt om een ketenreis te maken. Doorgaand verkeer wordt afgewikkeld op de hoofdstructuren, zoals de Laan der Verenigde Naties, Baanhoekweg en Merwedestraat/Oranjelaan. In de woongebieden is enkel ruimte voor bestemmingsverkeer. Het gemotoriseerd verkeer is hier te gast. Hierdoor wordt de leefbaarheid en veiligheid voor alle weggebruikers verbeterd.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
33
C-gebied Het C-gebied bestaat uit de wijken Staart-Oost, Stadspolders, Dubbeldam, Sterrenburg, Wilgenwende, Zuidhoven, Het Dordtse Hout, Amstelwijck. De woonintensiteit is hier laag (gemiddelde dichtheid van 20-35 woningen per hectare). Bewoners omschrijven dit gebied in de regel als groen en kindvriendelijk. Er is weinig functiemenging en de groene uitstraling zien we in een relatief groot aandeel eengezinswoningen met privétuinen en meer openbare ruimte. Dit gebied is relatief meer afhankelijk van auto's. Daarom zetten we hier in op het veilig faciliteren van de bestaande automobiliteit in combinatie met het verbeteren van de voorzieningen voor lopen, fietsen en het gebruik van openbaar vervoer. In de woonwijken is geen ruimte voor doorgaand verkeer. We zetten ons in voor voetgangers door het creëren van voldoende veilige en aantrekkelijke routes, zodat mensen kunnen genieten van de groene omgeving en gemakkelijk naar voorzieningen kunnen wandelen. Speciale aandacht wordt besteed aan de veiligheid en aantrekkelijkheid van looproutes rondom de harten van de wijk en maatregelen zoals doorsteekjes om directere looproutes te bieden. Voor fietsers worden snelle routes ontwikkeld die gericht zijn op het stadshart en aansluiten op het doorfietsnetwerk in gebied B. Daarnaast worden goede fietsenstallingen bij OV-hubs gerealiseerd om het gebruik van de fiets te stimuleren.
Het openbaar vervoer in de vorm van bussen willen we behouden met frequente en betrouwbare verbindingen naar het stadscentrum en andere belangrijke bestemmingen, waarbij OV-voertuigen voorrang krijgen bij kruisingen. Met de geplande komst van station Leerpark wordt de OV bereikbaarheid van dit gebied verbeterd.
34
D-gebied Dordrecht is van een kleine kern uitgegroeid tot een stad dankzij de gunstige ligging op een kruispunt van rivieren en de aanleg van het treinspoor. Dordrecht is zo een belangrijke schakel geworden in Nederlandse en Europese transportnetwerken; niet alleen over water, maar ook over de weg en het spoor. Zo ligt Dordrecht op drie corridors van het TEN-T netwerk (North-Sea Baltic, NorthSea-Med, en Rhine-Alpine). Deze centrale ligging vormt een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven. Dat zien we terug in de drukke bedrijventerreinen aan de flanken van de stad: de Westelijke Dordtse Oever (WDO) en de Merwedehavens. Deze bedrijven- en industriegebieden noemen we het D-gebied. Ondanks dat in kleine delen van het D-gebied ook gewoond wordt, is de functiemix verder beperkt: bedrijvigheid en infrastructuur staat centraal. Deze bedrijvigheid bepaalt het mobiliteitsbeeld van het D-gebied: grote en zware voertuigen (soms ook met gevaarlijke stoffen) vragen om ruime infrastructuur en met veel werknemers uit de regio van Dordrecht is de auto een veelgebruikte modaliteit. De ligging aan de A16 en N3 versterken dit effect. Echter, dat betekent niet dat alternatieve vervoerswijzen van ondergeschikt belang zijn in deze gebieden. We zetten in op multimodaal bereikbare bedrijventerreinen.
Door een alternatief te bieden voor de auto kunnen bedrijven ook werkgelegenheid bieden aan mensen zonder auto. Daarnaast is het een manier om een bijdrage te leveren aan schonere bedrijfsvoering, vitaliteit van werknemers te bevorderen en een middel om overlast voor de (woon)omgeving te voorkomen. We zetten ons daarom samen met bedrijven in om de bereikbaarheid te verbeteren voor fietsen en openbaar vervoer. Wel moeten we erkennen dat de uitgestrektheid van deze gebieden er voor zorgt dat arbeidsplaatsen verspreid zijn. Dit maakt het uitdagend om alternatieven voor de auto hier goed te organiseren. Het is in dit gebied extra belangrijk om de investeringen die we doen goed af te wegen tegen het beoogde gebruik.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
35
Magneten voor de regio Naast de verschillende gebiedstypen kent Dordrecht diverse bestemmingen die een nadrukkelijke regiofunctie vervullen. Deze bestemmingen zetten Dordrecht breder op de kaart en dragen bij aan een economisch vitale stad. Voorbeelden van deze ‘magneten’ zijn de bedrijven in de D-gebieden, het Leerpark, het Gezondheidspark, de historische binnenstad en recreatieve bestemmingen zoals Nationaal Park de Biesbosch. Deze bestemmingen willen we als stad behouden en hun positie binnen de Drechtsteden en de bredere Randstad versterken. We investeren daarom in multimodale bereikbaarheid van deze bestemmingen. Dit betekent een goede aantakking op het hoofdwegennet en tegelijk de beschikbaarheid van aantrekkelijke fietsverbindingen en openbaar vervoer of deelmobiliteit. Het Leerpark, Gezondheidspark en het woningverdichtingsgebied rond deze locaties worden met de komst van station Leerpark aanzienlijk beter bereikbaarheid met openbaar vervoer. De recreatieknooppunten zijn goed bereikbare locaties, zowel met de fiets als met de auto, en bieden een hogere intensiteit van recreatie direct rondom het knooppunt. Voor het te ontwikkelen recreatieknooppunt in het zuiden (bij de Oude Veerweg) is op het terrein van de bereikbaarheid nog ruimte voor verbetering. Bezoekers worden aangemoedigd om over te stappen op een andere (actieve) vorm van mobiliteit.
Er moet voldoende parkeergelegenheid zijn, zodat men te voet verder het gebied kan betreden. Ook kunnen we bekijken of het nodig is om de overstap op de fiets mogelijk te maken. Daarbij kan worden overwogen om een hub-achtige rol te spelen, met mogelijkheden voor verhuur (via nevenactiviteit van agrariërs) of MaaS. De bedoeling van deze recreatieknooppunten is dat verder van deze knooppunten af de rust kan worden opgezocht. Door het faciliteren van de overstap relatief dicht bij stad is het idee dat de grotere (auto) verkeerstromen niet ver het buitengebied intrekken.
36
Voor de binnenstad geldt dat de aantakking op het hoofdwegennet voor autoverkeer plaatsvindt vanaf de randen van het A-gebied, waar volgens dit mobiliteitsplan veel autoverkeer met bestemming binnenstad wordt opgevangen in zogenaamde mobiliteitshubs. Zo beschermen we de kwaliteit van de openbare ruimte van de historische binnenstad en voorkomen we doorgaand verkeer door het A-gebied.
Legenda Gebiedstypen A-gebied B-gebied C-gebied D-gebied Wijkcentra
Hart van de wijk Regiofunctie Historische binnenstad Leerpark Gezondheidspark Recreatieve bestemmingen Recreatieknooppunt MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
37
3.1
38
4. BEREIKBAAR Om de groei van mobiliteit op te vangen en mensen te stimuleren om duurzame vervoerswijzen zoals lopen, fietsen en openbaar vervoer te gebruiken, zorgen we ervoor dat ook deze vervoerswijzen een hoog kwaliteit netwerk krijgen en dat deze voor iedereen toegankelijk zijn. Hoewel de auto een rol blijft spelen in het reisgedrag, streven we ernaar om ook de multimodale reis aantrekkelijker te maken door te investeren in infrastructuur voor comfortabele fietspaden, veilige looproutes en oversteekpunten voor de voetganger en betrouwbare openbaar vervoersverbindingen. Dit draagt bij aan een gebalanceerd aanbod van mobiliteit, waarmee de leefbaarheid en een schonere toekomst voor de stad wordt bevorderd.
4.1 Ruimte voor de voetganger
werkverkeer, boodschappen doen, winkelen of sporten, wandelen is een
koste gaan van de ruimte voor de auto op sommige plekken.
3. We verbeteren(verbreden) looproutes waar dat kan, dit kan ten
Elke reis begint en eindigt met lopen. Of het nu gaat om het dagelijkse woonfundamenteel onderdeel van ons mobiliteitspatroon. Het stimuleren van wandelen brengt diverse voordelen met zich mee, zoals het bevorderen van de fysieke gezondheid door regelmatige lichaamsbeweging en het versterken van sociale interactie en veiligheid in de openbare ruimte. Daarom is het cruciaal om voldoende ruimte te bieden aan voetgangers in onze stad, niet alleen voor een duurzamere mobiliteit, maar ook voor een gezondere en leefbare omgeving. Een rode loper voor de voetganger In de historische binnenstad van Dordrecht leggen we een rode loper uit voor de voetganger. We richten ons op het creëren van een gastvrije en toegankelijke omgeving waar de voetganger centraal staat. Dit betekent niet alleen het vergroten van het voetgangersgebied, maar ook het herzien van delen van de binnenstad om zowel voetgangers als fietsers meer ruimte en comfort te geven. We besteden bijzondere aandacht aan het waarborgen van de toegankelijkheid voor mensen met mobiliteitsbeperkingen, zodat een inclusieve binnenstad ontstaat waar iedereen gemakkelijk en veilig kan navigeren.
MOBILITEITSPLAN 2040 DORDRECHT - 15 mei 2024
39
principe dat deze dagelijkse voorzieningen in elke wijk aanwezig zijn, zodat de
van de openbare ruimte, verbeteren we verwijsborden en versterken we
af te leggen afstand vanaf je woning beperkt blijft (10-minutenstad). Dankzij de
hoofdroutes door de binnenstad en het kernwinkelgebied. Deze maatregelen
diverse wijkharten in de stad, zijn veel basisvoorzieningen al goed gespreid in
zijn niet alleen bedoeld om de fysieke omgeving te verbeteren, maar dragen
de stad. Als de nabijheid van dagelijkse voorzieningen op orde is, wordt het ook
ook bij aan sociale doelstellingen. Door een omgeving te creëren die uitnodigt
vanzelfsprekender om hier lopend of per fiets heen te gaan.
tot ontmoeting, verblijf en beweging, bevorderen we het sociale netwerk en de gezondheid van de gemeenschap in de stadskern. Een warm welkom voor bezoekers Om bezoekers van de binnenstad een warm welkom te bieden, werken we aan
De volgende stap is ervoor zorgen dat de infrastructuur van en naar deze voorzieningen beschikbaar en van kwaliteit is, ook voor de voetganger. Hoe dichter we bij de wijkharten of andere voorzieningenclusters komen, hoe belangrijker we de positie van de voetganger vinden.
het verbeteren van de verbindingen met het station, de stadsrandhubs Weeskinderendijk (Maasparkeergarage) en Energiehuis, en de waterbushaltes.
De stoep kent verschillende gebruikers
Dit realiseren we door het creëren van aantrekkelijke veilige looproutes,
Bij investeringen voor de voetganger houden we oog voor het feit dat de stoep
waardoor mensen gemakkelijk vanaf deze knooppunten de binnenstad kunnen
niet alleen wordt gebruikt door voetgangers. De stoep heeft ook als functie om
bereiken. Denk daarbij aan de looproutes naar het centrum vanaf het centraal
verplaatsingen per rolstoel, rollator, scootmobiel of kinderwagen te faciliteren.
station via Johan de Wittstraat waarbij de Burgemeester de Raadtsingel beter