Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 datum 17-12-2024 (1).pdf

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Veerkrachtige Dordtenaren in een gezonde stad Inleiding In Dordrecht willen we dat inwoners in goede gezondheid opgroeien en

bepalen hoeveel kansen iemand heeft op een goede gezondheid.

oud worden. We willen dat ze fysiek en mentaal gezond zijn en hun

Bijvoorbeeld: stress, de plek waar je geboren bent, de leefomgeving,

leven invulling geven op een manier die bij hen past. Dat ze gesteund

opleiding en inkomen. Al die aspecten samen vormen het systeem

worden door hun omgeving en veerkrachtig zijn, ook in de momenten

waarin iemand leeft. Dat systeem heeft grote invloed op de kansen op

dat het even tegenzit. In deze nota beschrijven we hoe we hieraan

een goede gezondheid. De ongelijkheid die hieruit voortkomt, kan

bijdragen.

generaties lang doorwerken.

De meeste Dordtenaren ervaren hun gezondheid gelukkig als goed1.

We kijken op een brede manier naar gezondheid

Maar we zien verschillen. Mannen met een hoge sociaaleconomische

Om te werken aan het verbeteren van gezondheid, is het van belang om

positie leven in Nederland 6 jaar langer dan mannen met een lage

te bepalen hoe we naar gezondheid kijken. Gezond zijn, is meer dan niet

sociaaleconomische positie. Voor vrouwen is dit verschil 4 jaar. Mensen

ziek zijn. Het gaat over het vermogen van mensen om met uitdagingen

met een hoge sociaaleconomische positie leven maar liefst 14 jaar

in het leven om te gaan en daar zelf regie over te blijven voeren.

langer in goede gezondheid. Die ongelijkheid is helaas niet op te lossen door betere gezondheidsvoorlichting te geven. Naast kennis en vaardigheden spelen namelijk veel andere zaken mee en

"Mensen zijn niet hun aandoening. Toch focussen we daar in de zorg doorgaans wel op. Alle aandacht gaat uit naar hun klachten en gezondheidsproblemen, en hoe we die kunnen fiksen. Positieve gezondheid kiest een andere invalshoek. Het accent ligt niet op ziekte. Maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt" Machteld Huber

In Dordrecht ervaren de meeste inwoners hun gezondheid als (zeer) goed (81%)1. Naarmate ze 65 jaar en ouder worden, neemt dit percentage af naar 63%. Tenzij anders vermeld komen de gezondheidsdata van de GGD ZHZ/RIVM. 1

1

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Belangrijke voorspellers voor zorg en ziekte zijn een ongezonde leefstijl,

van mogelijke gezondheidsproblemen aan en zorgen voor een gezonde

een ongezonde fysieke leefomgeving, weinig sociale contacten,

omgeving die gezonde keuzes stimuleert.

armoede, het ontbreken van zinvolle dagbesteding en beperkte gezondheidsvaardigheden (bron: RIVM). In Dordrecht werken we

Samenwerken aan gezondheid

daarom integraal aan het verkleinen van gezondheidsverschillen.

In de nota maken we verbinding met andere onderwerpen en beleidsterreinen, zoals sport, minimabeleid en ruimtelijke ordening.

Verkleinen van gezondheidsverschillen vraagt om maatwerk

Verschillende beleidsterreinen dragen namelijk bij aan het verbeteren

Inwoners met een lage sociaaleconomische positie leven gemiddeld

van de gezondheid van onze inwoners. Dit betekent ook dat we met

genomen niet alleen korter, maar ook minder lang in goede gezondheid.

verschillende organisaties samenwerken. De GGD Zuid-Holland Zuid,

Verschillen in gezondheid kunnen dus een gevolg zijn van

jeugdgezondheidszorg, het ziekenhuis, het welzijnswerk, vrijwilligers en

kansenongelijkheid. In de gemeente zien we dat er

vele anderen zijn onmisbaar.

gezondheidsverschillen bestaan tussen wijken. In de Staart, Noordflank, Crabbehof, Wielwijk en Nieuw Krispijn wordt de ervaren gezondheid door inwoners als minder goed beoordeeld ten opzichte van andere wijken in de stad. Dit betekent dat maatwerk per wijk of groep noodzakelijk is in plaats van voorzieningen die voor iedereen hetzelfde zijn. We willen dat iedere inwoner een eerlijke kans heeft om een gezond leven te leiden. We werken preventief Voorkomen is beter dan genezen. Een sociaal netwerk, elkaar helpen en snelle signalering zijn de sleutel tot een veerkrachtige en gezonde bevolking. Zo houden we kleine problemen klein. We geven extra aandacht aan de Dordtse jeugd en Dordtenaren in een kwetsbare situatie. Ook vergroten we de gezondheidsvaardigheden van onze inwoners. Dat gaat hand in hand met het wegnemen van drempels voor Dordtenaren die graag gezonder willen leven. We pakken de oorzaken

2

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Ontwikkelingen Gezond en Actief Leven Akkoord en Integraal Zorgakkoord Er zijn twee belangrijke akkoorden afgesloten waarin wordt opgeroepen

betaalbaar houden. Gemeenten kunnen hieraan bijdragen door

om meer aan gezondheid samen te werken. In het Gezond en Actief

uitvoering te geven aan het GALA. Het IZA heeft een regionale focus en

Leven Akkoord (GALA) roept het kabinet gemeenten op om sterker de

richt zich op de samenwerking van gemeenten met zorgpartijen en

verbinding te maken tussen gezondheid, sport, bewegen, cultuur en

zorgverzekeraar. Het GALA heeft een meer lokale focus en betekent voor

sociale basis. De ambitie is een gezonde generatie in 2040, met

Dordrecht: de stap naar voren extra kracht bijzetten, door stevig in te

weerbare en gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in

zetten op preventie en gezondheid.

een gezonde leefomgeving. Een leefomgeving waar sprake is van een sterke sociale basis en waarin de fysieke en mentale gezondheid wordt bevorderd. Waar extra aandacht is voor het prille begin: vanaf de eerste 1000 dagen van het kind, en voor inwoners in kwetsbare situaties. Vijf

De ambities in deze nota zijn uitvoerbaar dankzij middelen uit deze twee akkoorden. Dit betekent ook dat ambities onder druk komen te staan, als landelijke, structurele financiering uitblijft.

ketenaanpakken moeten lokaal en regionaal worden ingericht: kansrijke

Ontwikkelingen in de regio

start, tegengaan van overgewicht bij volwassenen en bij de jeugd,

In de regio Zuid Holland Zuid zien we dat mentale gezondheid,

welzijn op recept en valpreventie.

leefstijlproblematiek en vergrijzing grote aandachtspunten zijn. Dit blijkt

Er is een nauwe samenhang met het Integraal Zorgakkoord (IZA) waarin is afgesproken hoe we de zorg in de toekomst goed, toegankelijk en

onder andere uit het regiobeeld vanuit het Integraal Zorgakkoord. Om aan deze uitdagingen te werken is een goede samenwerking tussen het sociaal domein en de zorg belangrijk.

3

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027

Bestaanszekerheid als basis van gezondheid Voor een goede gezondheid is bestaanszekerheid een belangrijke voorwaarde: er moet genoeg geld zijn om gezond te kunnen leven, er moet een vaste gezonde woonplek zijn en een stabiel en veilig thuis. Kinderen uit gezinnen met een laag inkomen hebben vaker een gezondheidsachterstand dan kinderen van ouders met een hoger inkomen.

Waarom? Langdurige zorgen en gebrek aan perspectief veroorzaken vaak stress, wat ernstige gevolgen kan hebben voor de gezondheid. Chronische stress kan leiden tot overgewicht, diabetes, hart- en vaatziekten, een minder sterk immuunsysteem, slapeloosheid en depressie. Stress heeft ook invloed op leefstijl en gedrag van mensen, waardoor mensen in een vicieuze cirkel terecht komen. Om gezondheidsverschillen te verkleinen is de inzet op een gezonde omgeving, een gezonde leefstijl en tegelijkertijd het verminderen van stress en het aanpakken van onderliggende (financiële) problemen van groot belang. De inzet op een gezond leven kunnen we daarom niet los zien van de inzet op het verstevigen van bestaanszekerheid van onze inwoners. In onze aanpak van gezondheid houden we extra rekening met inwoners die in armoede leven. We denken dat het niet goed werkt om in gesprek te gaan over gezondheidsvaardigheden en leefstijl, als de bestaanszekerheid niet op orde is. Daarom vragen we van onze professionals om goed samen te werken. Wat doen we? •

RTV Dordrecht – Jeffrey Groeneweg

Onze partners helpen inwoners met het vinden van de verschillende minimaregelingen of vragen deze actief voor hen aan. We stimuleren een goede samenwerking met de SDD. In de begeleiding van inwoners houden we rekening met armoede en

4

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 schuldenproblematiek en het effect dat dit kan hebben op de gezondheid. We werken aan een GelijkGezond waarin we 20

•

Ambitie

inwoners in een bijstandssituatie helpen om hun gezondheid te

We willen een betere bestaanszekerheid voor alle Dordtenaren als basis

verbeteren. We monitoren goed wat deze pilot oplevert en welke

voor een goede gezondheid.

lessen we hieruit leren.

We zetten hier via verschillende beleidsterreinen (armoede, onderwijs,

We werken wijkgericht en zetten zo ons geld en capaciteit in waar

fysiek en sociaal) op in:

dat het hardst nodig is. Dat vragen we ook van onze partners. We werken aan de pijler Gezond en Samen Leven in Dordrecht West. •

•

campagne geldpraatje

We ondersteunen jonge moeders op het Da Vinci college. De school begeleidt de moeders om schooluitval te voorkomen, verwijst door

•

We werken stress- en cultuur sensitief

naar (benodigde) hulp en biedt een sociale drogist aan op school.

•

We voorkomen schooluitval

Per jaar gaat het om 100-140 moeders die veelal uit Dordrecht

•

We voorkomen huisuitzettingen en signaleren huurachterstanden snel

komen. •

We maken praten en hulp vragen over geldzaken normaal via de

We stimuleren dat activiteiten en uitjes op de Dordtpas ook gezond

•

We bieden hulp bij gestapelde problemen in een gezin, bijvoorbeeld dankzij onze sociaal pontonnier en zorgmarinier

eten en drinken aanbieden. •

We werken aan het programma bestaanszekerheid en kansengelijkheid en stellen een uitvoeringsprogramma op. Hierdoor pakken we door op gezondheid.

5

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027

Gezond opgroeien Een kansrijke en gezonde start is heel belangrijk voor de ontwikkeling van een kind. Als een kind in deze periode blootgesteld wordt aan stress, rook, slechte voeding of andere factoren, dan is dat de wortel voor gezondheidsverschillen.

6

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Waarom? We willen dat kinderen gelukkig, veilig en gezond opgroeien. Om gezond

Doelen •

op te groeien zijn de eerste 1000 dagen, inclusief de maanden voor de zwangerschap, cruciaal. Het welzijn en de gezondheid van ouders en

goed voorbereid aan een zwangerschap •

kind voor, tijdens en na de zwangerschap zijn een belangrijke voorspeller voor fysieke en mentale gezondheid. Wat doen we? Werken aan een kansrijke start Het programma Kansrijke Start richt zich op de eerste 1000 dagen van een kind. Vanaf de maanden vóór de zwangerschap tot 2 jaar. In dit

Aanstaande ouders in een kwetsbare situatie beginnen Er zijn minder ongeplande en onbedoelde zwangerschappen

•

(Aanstaande) ouders krijgen de juiste hulp op tijd

•

Ouders zijn beter toegerust op het ouderschap en op de opvoeding

•

Minder kinderen hebben een ontwikkelingsachterstand

•

Ouders vinden (onderling) ondersteuning bij het ouderschap in sociale netwerken.

programma versterken we de verbinding tussen het medisch en het sociaal domein en versterken we de samenwerking in de geboortezorgketen. Professionals werken samen aan ondersteuning en zorg op maat voor kinderen die geboren worden in een kwetsbare situatie. Voorlichting en signalering We geven voorlichting aan inwoners met een kinderwens. Tijdens een zwangerschap informeren we over gezond zwanger zijn en risico's van middelengebruik om zo schadelijke effecten voor het ongeboren kind te voorkomen. Bijvoorbeeld via de website: schapenkopjes.nl. We ondersteunen (jonge) Dordtenaren in kwetsbare situaties bij de keuze

Vroeg investeren loont! Onderzoek van Nobelprijswinnaar J. Heckman toont aan dat het rendement van investeren tussen 0-3 jaar veel hoger is dan investeren op latere leeftijd.

voor wel of geen kind. Onze professionals signaleren risico's sneller en organiseren de juiste hulp op maat. We werken daarvoor met één methodiek: de GIZ (gezamenlijk inschatten zorgbehoefte).

7

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Begeleiding en informele opvoedondersteuning

•

We geven voorlichting om ongeplande en onbedoelde zwangerschappen te voorkomen.

Dat ouders vragen of zorgen hebben over opvoeden en opgroeien is heel normaal. Op het consultatiebureau kunnen ouders/opvoeders al hun vragen stellen. We hebben vrijwilligers bij Moeders informeren moeders, NIICO (netwerk interculturele intermediairs voor communicatie en opvoeding), Buurtgezinnen en Home-Start die zich inzetten om ouders wegwijs te maken.

Basispakket Jeugdgezondheidszorg De jeugdgezondheidszorg bevordert de gezondheid en ontwikkeling van alle kinderen en jongeren in Dordrecht. Volgens de wet moet de jeugdgezondheidszorg een landelijk preventief gezondheidspakket

Voor inwoners in kwetsbare situaties is er extra begeleiding. We bieden

aanbieden aan alle jeugdigen onder de 18 jaar. De

VoorZorg en PréZorg. Dit betreft ongeveer 40-50 trajecten per jaar

jeugdgezondheidszorg voert de volgende taken uit:

waarin een jeugdverpleegkundige extra hulp biedt tijdens de

•

zwangerschap en met de verzorging en opvoeding van het kind. Onze verloskundigen werken met centering pregnancy, waarin ze groepen zwangeren voorlichting geven, naast de medische controles. Dit versterkt de onderlinge band tussen aanstaande moeders en helpt om een sociaal netwerk op te bouwen. Themagerichte inzet •

maken we ouders bewust van de taalontwikkeling van hun kind. •

•

naar factoren die de gezondheid bevorderen of bedreigen. •

Het inschatten van de behoeften aan zorg.

•

De vroegtijdige opsporing en preventie van specifieke stoornissen

•

Het aanbieden van vaccinaties uit het vaccinatieprogramma

•

Het geven van voorlichting, advies, instructie en begeleiding

•

Het formuleren van maatregelen ter beïnvloeding van gezondheidsbedreigingen

•

Voor aanstaande ouders is extra aandacht door (prenatale) huisbezoeken voor de geboorte vanuit de jeugdgezondheidszorg

We bevorderen de motoriek bij jonge kinderen van 0-6 jaar. We bieden samen met de kinderopvang Nijntje beweegt aan.

•

ontwikkeling en gezondheid te onderzoeken. Ze kijken daarbij

We versterken de toeleiding naar voor- en vroegschool (vve) voor een optimale taalontwikkeling. Ook in de periode voordat vve begint,

Ze hebben op vaste momenten contact met de jeugd om de

Monitoring

De mondzorg bij kinderen verslechtert. We kijken samen met de jeugdgezondheidszorg hoe we dat kunnen verbeteren.

Op hoegezondiszhz is te vinden hoe we voor- tijdens en na de

In dreumesgroepen bespreekt de jeugdgezondheidszorg diverse

zwangerschap monitoren.

thema's met ouders.

8

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027

Gezonde leefstijl Leefstijl is een belangrijke oorzaak van (on)gezondheid. Een gezonde leefstijl bestaat uit: voldoende bewegen, niet roken, geen/weinig alcohol, gezonde voeding en voldoende ontspanning.

9

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027

Waarom? Iedere inwoner moet in staat worden gesteld om gezonde keuzes te maken. Zo kunnen ze een leefstijl nastreven die recht doet aan de wens van de inwoner om gezond en vitaal te leven. Ongezond gedrag veroorzaakt bijna 20% van de ziektelast. Wat doen we?

Doelen •

Meer inwoners hebben een gezond gewicht

•

Minder jongeren roken, vapen, drinken alcohol of gebruiken drugs

•

Meer inwoners sporten en bewegen

•

We verbeteren de gezondheidsvaardigheden van kinderen en volwassenen

We richten ons op een stevige ketenaanpak tegen overgewicht Overgewicht is een groot gezondheidsprobleem. Meer dan de helft van onze inwoners heeft overgewicht. Dit betreft ook steeds meer kinderen. Een gezonde toekomst begint met gezonde jeugd. De gemeente Dordrecht is sinds 2012 Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) gemeente. JOGG richt zich op het gezonder maken van de leefomgeving waar kinderen en jongeren veel komen: thuis, buurt, school, sport en vrije tijd. We vinden het belangrijk om de JOGG aanpak komende beleidsperiode te borgen. We werken ook aan de ketenaanpak Kind naar gezonder gewicht (KnGG) in samenwerking met de jeugdgezondheidszorg en GGD ZHZ. Eén centrale zorgverlener biedt ondersteuning en zorg aan kinderen met overgewicht of obesitas en het gezin. Deze rol wordt vervuld door een jeugdverpleegkundige, die daar een speciale scholing voor heeft gevolgd. De zorgverlener heeft een belangrijke signalerende functie in

Kind naar Gezonder gewicht loont Elke euro die we investeren in Kind naar Gezonder Gewicht levert

het gezin, als er andere problemen spelen. Daarom zien we dit als een

€3,20- aan maatschappelijke winst op. Het gaat om gezondheidswinst

belangrijke maatwerkaanpak.

en betere kwaliteit van leven. Dat blijkt uit een SROI onderzoek. De effecten zijn berekend over een periode van vijf jaar (2023-2027).

10

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Leefstijlzorg Voor veel inwoners zijn medicijnen niet het antwoord, maar moeten er aanpassingen in de gezinssituatie of leefstijl plaatsvinden om gezonder te leven. We kunnen de gecombineerde leefstijlinterventie voor volwassenen niet los zien van de activiteiten van gemeenten in het welzijnswerk, bij de Sociale Dienst Drechtsteden of om inwoners toe te leiden naar ons sport en beweegaanbod. Die verbinding willen we nog beter maken.

Desondanks zien we dat in Dordrecht nog steeds 4% van de jongeren dagelijks rookt. Vapen heeft een flinke opmars gemaakt bij scholieren. Uit onderzoek van het Trimbos Instituut blijkt dat in de laatste maand van 2023 14,3% van de scholieren een vape had gebruikt. Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 blijkt dat 5% van de scholieren in Dordrecht dagelijks vapet. Het aantal scholieren dat dagelijks rookt in Dordrecht is ten opzichte van 2021 onveranderd. In deze beleidsperiode zetten we in op voorlichting over de gevolgen van roken en vapen aan de jeugd. Per 1 januari 2024 is ook de landelijke wetgeving voor de

Aan volwassenen bieden we de gecombineerde leefstijlinterventie aan

verkoop van vapes aangescherpt. Zo mogen de vapes geen smaakje

door leefstijlcoaches. Leefstijlcoaches helpen volwassenen met het

meer hebben en enkel nog naar nicotine smaken.

werken aan een gezondere leefstijl en het bereiken van gedragsverandering. Het ziekenhuis kan inwoners verwijzen naar het

Alcoholgebruik

leefstijlzorgloket.

Het teveel en onverantwoord gebruiken van alcohol is niet bevorderlijk

We bevorderen sport en (sportief) bewegen Sporten geeft plezier en een gevoel van trots. Het is goed voor je gezondheid, het geeft energie en het gevoel dat je meedoet. Daarom vinden we het belangrijk dat er zo veel mogelijk Dordtenaren in beweging komen. We voeren de sportvisie Niemand Buitenspel uit in Dordrecht. We geven voorlichting over de gevolgen van alcohol, roken, vapen, drugs en verslaving We werken aan een rook- en vapevrije generatie In de afgelopen beleidsperiode is er flink geïnvesteerd in de rookvrije zones. Zo komen er minder kinderen in aanraking met rook.

voor de gezondheid van inwoners. Met name voor jongeren onder de 18 jaar is (overmatig) alcoholgebruik schadelijk. Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd blijkt dat 24% van de scholieren in Dordrecht wel eens alcohol heeft gebruikt. 13% van de scholieren heeft in de laatste 4 weken bij één gelegenheid 5 of meer alcoholische dranken gedronken, ook wel binge drinken genoemd. Daarom zetten we stevig in op voorlichting van jongeren en ouders/opvoeders.

•

De GGD ZHZ sluit aan bij het programma NIX18 en organiseert regionale bijeenkomsten om ouders voor te lichten over de gevolgen van alcoholgebruik bij hun kind. Daarnaast worden vanuit de Gezonde Schoolaanpak interventies ingezet op scholen.

11

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 •

De GGD ZHZ voert nalevingsonderzoek uit om de naleving van

De aanpak voor gokverslaving wordt meegenomen in het Preventie- en

de leeftijdsgrens van 18 jaar bij het verkopen van alcohol vast te

Handhavingsplan.

stellen. In 33.3% van de onderzochte gevallen is in Dordrecht de

•

leeftijdsgrens nageleefd. In 2021 was dit 42,1%. De resultaten

We vergroten gezondheidsvaardigheden

van het nalevingsonderzoek nemen we mee in het schrijven van

We organiseren voorlichtingen en campagnes rondom diverse thema’s

het Preventie- en Handhavingsplan alcohol en andere drugs. Zo

om gezondheidsvaardigheden te vergroten. Dit doen we via JOGG en via

maken we één integraal plan.

de Gezonde School. Scholen in het primair, voortgezet en middelbaar

We hebben ook aandacht voor problematisch alcoholgebruik

beroepsonderwijs hebben in deze aanpak (extra) aandacht voor allerlei

onder senioren.

thema's, zoals: voeding, bewegen en sport, mediawijsheid of relaties en

Drugsgebruik Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd komt naar voren dat het aantal scholieren dat ooit eens wiet of hasj heeft gebruikt is gestegen van 7% in 2021 naar 9% in 2023. In klas 4 heeft 6% van de leerlingen wel een drugs gebruikt, anders dan alcohol. In klas 2 is dit in 2023 5%. Het gebruik van drugs van jongeren is net als alcohol van negatieve invloed op de ontwikkeling van het brein. Daarnaast wordt de kans om verslaafd te raken aan drugs groter wanneer er vroeger wordt gestart met het gebruik ervan. Samen met YOUZ zetten we in op verslavingspreventie. Zo bezoekt YOUZ o.a. jongeren die vanwege drugs- of alcoholintoxicatie op de Spoed Eisende Hulp belanden. De verdere aanpak nemen we mee in de uitwerking van het Preventie- en Handhavingsplan.

seksualiteit. We zetten ook in op de Gezonde Kinderopvang, zodat er een doorgaande lijn ontstaat. Hier past een kritische noot. Helaas zien we dat acties rondom het verbeteren van leefstijl (tegengaan overgewicht, roken en alcohol) onvoldoende werken. Er is landelijk kritiek op het nationaal preventieakkoord, omdat de ambities en doelen niet gehaald worden. Dit komt mede omdat er industrieën zijn die ons verleiden tot ongezonde keuzes. Met onze lokale inzet willen we hier een tegengeluid aan bieden en onze jeugd helpen om gezonde keuzes te maken. In de voedselvisie werken we uit hoe we daaraan werken. Bijvoorbeeld door reclame en evenementenbeleid aan te passen en zo gezonde keuzes te stimuleren. Tegelijkertijd zijn we ons ervan bewust dat de promotie van ongezonde

Gokverslaving

keuzes vaak landelijk beperkt moet worden om gezonde keuzes

Eén op de vijftien jongeren gokt online blijkt uit de Scholierenmonitor

makkelijker te maken. Soms zie je dat die lobby leidt tot nieuw beleid:

2023. Door middel van de 'Helder op School' aanpak kunnen scholen interventies inzetten gericht op het voorkomen van gokverslavingen.

12

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 zoals regels voor kindermarketing of het beperken van de

In deze beleidsperiode is het goed om te kijken naar kostenefficiëntie van preventieve

verkoop van tabakswaren. Op rijksniveau wordt ook

leefstijlmaatregelen en onze positie in de lobby richting het rijk. Een denkrichting is om voor

onderzocht of er een suikertaks en btw verlaging op groente en

collectieve preventie meer van het rijk te verwachten en daarmee minder lokaal aan te

fruit moet komen. Zo wordt gezond eten goedkoper en

bieden.

ongezond eten en drinken duurder.

De Wet Publieke Gezondheid zegt dat gemeenten moeten bijdragen aan: opzet, uitvoering en afstemming van preventieprogramma’s, met inbegrip van programma’s voor de gezondheidsbevordering. De wet bepaalt hierbij geen ambitieniveau. Bestuurlijke akkoorden, zoals het Nationaal Preventieakkoord en het GALA, doen dat wel.

Het Nationaal Preventieakkoord kent drie speerpunten: gezond gewicht, roken en alcoholgebruik. Per punt zijn scherpe, lange termijn ambities voor 2040 geformuleerd. Gezond gewicht: • 9,1% (of lager) jeugdigen met

Roken: •

overgewicht en 2,3% (of lager) jeugdigen met obesitas; • 38% (of lager) volwassenen met

Alcoholgebruik: minder dan 5% van de volwassen

•

inwoners rookt; •

geen alcoholgebruik meer tijdens de zwangerschap;

0% van de jongeren en zwangeren

•

geen alcoholgebruik onder de 18 jaar;

rookt.

•

minder overmatig en zwaar

overgewicht en 7,1% (of lager) volwassenen met obesitas;

alcoholgebruik; •

• een evenredige daling van 40% t.o.v.

toegenomen bewustwording van drinkgedrag en de effect

2017 van het aantal Nederlanders dat lijdt aan obesitas gerelateerde ziekten. Gezonde voeding Nestas en de gemeente zetten de gezonde schoollunches door. De

voeding is. Tot slot onderzoeken we de aansluiting bij de Alliantie Stop

financiële regeling vanuit het Rijk is voortgezet. We organiseren

Kindermarketing van Unicef.

smaaklessen samen met studenten om kinderen te leren wat gezonde

13

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 We werken aan het mentale welbevinden van inwoners

•

Zowel landelijk als in Dordrecht zien we dat het mentale welbevinden van inwoners meer onder druk komt te staan. De veranderende maatschappij én de impact van de coronapandemie zijn zichtbaar.

Meer inzet gericht op het preventieve voorveld om zo zwaardere problematiek te voorkomen;

•

Inzetten van effectieve interventies zoals Happyles en Rots en water trainingen.

Specifiek onder jongeren en jongvolwassenen zien we een stijging in de mate waarin stress regelmatig wordt ervaren.

Mentaal gezonde buurt Samen met Dordrecht Sociaal en Samen Ontwikkelen door Cultuur

• •

54% van de 13 jarigen en 56% van de 15 jarigen voelt zich

zetten we in op een mentaal gezonde buurt in Dordrecht. Door middel

(zeer) vaak gestrest door één of meerdere factoren.

van cultuur, kunst en sport dragen we bij aan ontmoeting, zingeving en

76% van de inwoners in de leeftijd tussen 19 en 65 jaar heeft in

persoonlijke ontwikkeling van inwoners.

de 4 weken voorafgaand aan het onderzoek (heel) veel stress ervaren.

Praktijkondersteuners Jeugd We werken samen met DrechtDokters aan mentale gezondheid van

Uit de gezondheidsmonitor jeugd komen verschillende factoren naar

jongeren. We faciliteren dat huisartsen een praktijkondersteuner Jeugd

voren die van invloed zijn op de mate waarin stress wordt ervaren. Zo

GGZ inzetten. De praktijkondersteuner gaat snel en laagdrempelig het

zien we dat prestatiedruk, het overmatig gebruik van sociale media, de

gesprek aan met de jeugdige om zo verwijzingen naar specialistische

angst of iets te missen en de druk van alles wat een jeugdige moet doen

gezondheidszorg (waar mogelijk) te voorkomen.

van invloed zijn. We gaan eenzaamheid tegen Ambitie

De gezondheidsmonitor jeugd geeft aan dat 32% van de scholieren zich

We willen dat onze inwoners lekker in hun vel zitten en mentaal

in de 4 weken voorafgaand aan het onderzoek soms tot altijd eenzaam

weerbaar zijn.

heeft gevoeld. Voor 10% van de scholieren is dit vaak tot altijd. We zetten ons daarom in voor het belang van sociale contacten van

We zetten daarom in onze aanpak voor mentale gezondheid in op:

jongeren en streven met partners ernaar aanbod te creëren dat deze

•

contacten bevordert en aansluit bij de behoefte en wens van jongeren.

Het bespreekbaar maken van het onderwerp mentale gezondheid en het aanbieden van laagdrempelige handvatten om met eigen mentale gezondheid aan de slag te gaan (normaliseren);

•

Het versterken van de veerkracht en weerbaarheid van inwoners;

14

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Uit de landelijke gezondheidsmonitor 2022 blijkt dat 49% van de

Dordrecht heeft respectievelijk 5% van de jongens en 6% van de

volwassenen zich eenzaam voelt. In Dordrecht is het 52,9% van de

meisjes in het afgelopen jaar serieus gedacht om een einde aan het

inwoners (18+) die zich enigszins tot (zeer) sterk eenzaam voelt. Dit

leven te maken.

percentage ligt het hoogst in de wijken Crabbehof, Krispijn, Wielwijk, de Staart en Noordflank. Met het uitvoeringsprogramma 'Elkaar Helpen' geven we aandacht aan eenzaamheid en het versterken van ontmoeting

We zetten in op: •

voor zowel jongeren als volwassenen.

De 113-Gatekeeperstraining. Met deze training leren professionals hoe ze suïcidale gedachten herkennen, bespreken en hoe iemand gestimuleerd kan worden om hulp te zoeken.

Suïcidepreventie

•

In samenwerking met de GGD, JGZ en regio gemeenten werken

In deze beleidsperiode werken we aan effectieve voorlichting en

we vanuit de werkgroep suïcide preventie aan een verdergaande

interventies gericht op suïcidepreventie. De wet integrale

regionale aanpak.

suïcidepreventie is in 2024 aangenomen waardoor suïcidepreventie verankerd is in de Wet Publieke Gezondheid en structureel geborgd

Monitoring

wordt door de overheid en gemeenten. De cijfers geven aanleiding om

Op hoegezondiszhz.nl volgen we de cijfers rondom overgewicht, sport en

stevig in te zetten op suïcidepreventie. Onder jongeren tot 30 jaar is

bewegen, mentale gezondheid, roken, drugs en alcoholgebruik.

suïcide nog altijd doodsoorzaak nummer 1. Onder scholieren in

15

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027

Gezond oud worden De gemeente is verantwoordelijk voor de ouderengezondheidszorg. Binnen deze taak wordt verwacht dat gemeenten de ontwikkelingen in de gezondheid van senioren volgen en daarin gezondheidsbevorderende en – bedreigende factoren meenemen. De gemeente moet de zorgbehoefte in kaart brengen, werken aan preventie, voorzien in voorlichting en begeleiding en maatregelen nemen ter beïnvloeding van gezondheidsbedreigingen. Senioren wonen steeds langer zelfstandig thuis en willen regie blijven houden over hun eigen leven. Tegelijkertijd worden ze geconfronteerd met problematiek als eenzaamheid, beperkingen in mobiliteit en ondervoeding. Ze vormen, met betrekking tot verschillende milieu en biologische omgevingsfactoren, een hoge risicogroep. Senioren zijn bijvoorbeeld meer vatbaar voor de gevolgen van fijnstof, hitte en infecties dan andere volwassenen.

16

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Waarom? We willen dat onze senioren zo gezond mogelijk oud worden. Een goede

deze ketensamenwerking ook regionaal moet worden opgepakt en

gezondheid levert een belangrijke bijdrage aan het behouden van eigen

dat er een verplichte screening voor een verhoogd valrisico is

regie en versterken van de zelfredzaamheid. In deze nota kijken we

ingevoerd.

naar factoren die de gezondheid van onze senioren versterken of juist bedreigen.

Beleidsmatig lopen de volgende ontwikkelingen: •

Wat doen we?

oud’ naar herijkt integraal seniorenbeleid in 2025.

Versterken van de gezondheid van senioren •

•

We stimuleren vrijwillige inzet van senioren en maken zo gebruik

We werken vanuit het Integraal Zorgakkoord aan verschillende opgaven rondom mantelzorg en langer zelfstandig thuis. We

van hun levenservaring. In Sterrenburg werken we wijkgericht

hebben oog voor onze mantelzorgers en ondersteunen hen

samen met senioren en studenten aan positieve gezondheid. •

We vertalen de ambities uit het document ‘Van zilver naar G-

waar nodig. We werken dit verder uit in het

We geven voorlichting over vitaal oud worden samen met de GGD

uitvoeringsprogramma ‘Elkaar helpen’.

ZHZ. Ook werken we aan re-ablement en nemen daarbij als uitgangspunt dat we senioren waar mogelijk weer stimuleren om dingen in huis zelf te doen. •

We versterken de sociale basis en behouden laagdrempelige ontmoetingsplekken. We brengen (kwetsbare) senioren met elkaar

•

Voorkomen van bedreigingen van de gezondheid •

Bij hittestress door warm weer houden we rekening met de

in contact. Deze plekken zijn naast ontmoeting ook belangrijk voor

effecten op senioren. Bij infectiepreventie wordt specifiek

het signaleren van gezondheidsproblemen, zoals (beginnende)

aandacht gegeven aan risicolocaties waar veel senioren verblijven.

geheugenproblematiek.

•

We zijn aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord.

We werken aan sociaal op recept. Zo verbinden we de

•

We hebben op verschillende plekken in de stad AED’s geïnstalleerd

eerstelijnszorg stevig met het welzijnswerk. Sociale contacten

voor burgerhulpverlening bij een hartaanval. Die onderhouden we.

dragen bij aan het welzijn. •

We zetten het fitprogramma om het bewegen van senioren te bevorderen voort, met name voor senioren met een verhoogd valrisico. We werken hier samen met fysiotherapeuten aan. (Herhaaldelijk) vallen geeft flinke druk op de zorg. Nieuw is dat

17

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027

Beschermen van gezondheid Gezondheidsbescherming richt zich op gezondheidseffecten van chemische en biologische factoren op de mens. De taak bestaat uit: •

infectieziektebestrijding

•

technische-hygiënezorg (hygiëne en evenementen)

•

medisch-milieukundige taken (gezonde leefomgeving en milieu)

Een belangrijk onderdeel is het rijksvaccinatieprogramma. Het Rijksvaccinatieprogramma (Rvp) is sinds 1957 één van de meest effectieve interventies in Nederland als het gaat om de volksgezondheid. Het beschermt niet alleen individuele kinderen tegen ernstige infectieziekten, maar leidt ook tot groepsimmuniteit. De besmettelijke bacteriën en virussen krijgen weinig kans zich verder te verspreiden, waardoor kinderen beschermd zijn die nog te jong zijn om gevaccineerd te worden of door een ziekte niet gevaccineerd kunnen worden.

18

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Waarom? De taak gezondheidsbescherming is verplicht en geeft beperkte beleidsvrijheid aan gemeenten. Het Rijk bepaalt het beleid, de richtlijnen

Wat doen we?

en een minimaal uitvoeringsniveau. Gemeenten zijn verantwoordelijk

Een goede bescherming tegen infectieziekten

voor een goede regionale inrichting en kunnen per onderdeel accenten

COVID-19 liet zien hoe snel een infectieziekte onze samenleving kan

aanbrengen of voor een hoger uitvoeringsniveau kiezen.

ontwrichten. Doordat de vaccinatiegraad daalt zien we uitbraken ontstaan van de mazelen. Het blijft daarom belangrijk om het

Het gebrek aan beleidsvrijheid heeft te maken met nationaal en

kennisniveau en de pandemische paraatheid op pijl te houden. Preventie

internationaal beleid. De prioriteiten van infectieziektebestrijding worden

tegen infectieziekten staat voorop. Bij uitbraken moet er snel en goed

aangestuurd vanuit het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

worden gehandeld. De kern van infectieziektebestrijding is het adviseren

Ziekenhuizen en verpleeghuizen zijn bij wet verplicht om zelf te zorgen

door de GGD ZHZ over preventieve maatregelen ter voorkoming van

voor goede infectiepreventie.

(verspreiding) van infectieziekten, het bestrijden van tuberculose en seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's), inclusief bron- en

In de komende beleidsperiode blijft de vaccinatiegraad een belangrijk

contactopsporing. Maar ook het uitvoeren van het

aandachtspunt. We zien een zorgelijke daling van de vaccinatiegraad,

rijksvaccinatieprogramma, uitgevoerd door de jeugdgezondheidszorg,

zowel landelijk, regionaal als lokaal. Steeds meer ouders twijfelen of

behoort tot deze taak.

stellen vaccineren uit. Hier zijn verschillende oorzaken voor. Mensen worden kritischer, het vertrouwen in de overheid neemt af en er gaan op

Ambitie

internet en sociale media allerlei verhalen rond. Hierdoor is het moeilijk

We willen de vaccinatiegraad in Dordrecht verhogen naar 95%.

geworden om informatie op waarde te schatten. Binnen het rijk zijn er zorgen over de vaccinatiegraad en we hopen daarom dat gemeenten meer budget zullen ontvangen. Hoe gaan we dit bereiken? De jeugdgezondheidszorg en GGD ZHZ zetten zich regionaal in om de

extra ouders op waarvan de kinderen vaccinaties nu al op jongere

vaccinatiegraad te verhogen. Het rijksvaccinatieprogramma is door de

leeftijd kunnen krijgen.

rijksoverheid aangepast. Dit betekent dat de bedrijfsvoering van de jeugdgezondheidszorg daarop moet inspringen. Ze roepen bijvoorbeeld

19

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 In de komende beleidsperiode werken we uit hoe we lokaal inzetten op de vaccinatiegraad. Dan gaat het bijvoorbeeld over wijkgericht vaccineren en over onze communicatie naar inwoners. We starten alvast met een pilot in Dordrecht West waarin we meer gebruikmaken van sleutelfiguren in de wijk. Seksuele gezondheid De GGD ZHZ voert de preventie van SOA’s en voorlichtingen seksuele gezondheid in de regio Zuid-Holland Zuid uit. We willen SOA's, onbedoelde zwangerschappen, seksueel geweld en seksueel overschrijdend gedrag voorkomen. Hygiënezorg Een goede hygiëne voorkomt de verspreiding van (infectie)ziekten. De GGD voert hygiënezorg uit en richt zich op het beperken van risico’s op plaatsen waar veel mensen samenkomen en waar gebruik gemaakt wordt van gemeenschappelijke voorzieningen. Het gaat om advisering en inspecties van schepen, tattoo –en piercingshops en seks– en relaxgelegenheden. Ook voert de GGD - op aanvraag - inspecties uit bij instellingen met een verhoogd risico op verspreiding van infectieziekten. Denk aan opvangorganisaties voor dak- en thuislozen. Onderdeel van de technische hygiënezorg is ook het beoordelen van evenementenvergunningen op hygiëne en gezondheid.

20

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Gezonde leefomgeving en milieu De leefomgeving is van invloed op de gezondheid. Een ongezond binnen- en buitenmilieu veroorzaakt 4 procent van de ziektelast, met luchtverontreiniging als belangrijkste oorzaak. Andersom kan een gezonde leefomgeving juist een positief effect hebben. We omschrijven in de omgevingsvisie gezonde stad hoe we werken aan een gezonde stad. Hier geven we een korte samenvatting.

3-30-300-3000 regel We streven naar zicht op 3 bomen vanuit woningen, 30% boomkroonbedekking/schaduw op buurtniveau, 300 meter tot het dichtstbijzijnde park, lange routes in het gebied van 3000 meter voor (sportief) bewegen. De lange routes zijn bedoeld voor autovrij en veilig sporten in een groen gebied voor meer

Wat doen we?

dan alleen wandelen, denk o.a. aan hardlopen, fietsen, skaten

•

We bevorderen spelen, bewegen en ontmoeten

en buitenfitness.

•

We zorgen voor meer groen in de buurt

•

We werken aan een gezond milieu, met als aandachtspunten geluid, luchtkwaliteit en externe veiligheid (zoals het vervoeren van gevaarlijke stoffen)

In de adviesgroep gezonde leefomgeving werken we samen vanuit het sociaal en fysieke domein. GGD ZHZ, beleidsadviseurs en wijkmanagers wegen bij keuzes over fysieke ontwikkeling zo altijd de (effecten op) gezondheid mee.

21

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Budgetten 2024-2027 Prijspeil 2024

2024

2025

2026

2027

Gezondheidsbeleid algemeen

€22.348

€22.348

€22.348

€22.348

GGD ZHZ Nu niet zwanger

€66.000 (DVO)

€66.000 (DVO)

PM**

PM

Taken GGD ZHZ

€2.184.339 GR DG&J

€2.151.551 GR DG&J

€2.151.551 GR DG&J

€2.151.551 GR

Infectieziektebestrijding, SOA/Sense, TBC, Gezondheid & Milieu,

DG&J

Gezondheidsbevordering, Reizigersvaccinaties (deels) en Kennisprogramma JGZ Basispakket

€3.345.707 GR DG&J

€3.265.707 GR DG&J

€3.265.707 GR DG&J

JGZ Maatwerk

€351.810

JGZ voorzorg en prézorg

€164.714

€351.810 €164.714

€351.810 €164.714

Kansrijke start

€146.710 (GALA)* €50.000 (IZA) €41.944 (GALA)* PM***

€124.331 (GALA) €50.000 (IZA) €38.853 (GALA) PM

€155.345 (GALA) €50.000 (IZA) PM

PM

PM

PM

POH jeugd

€275.635 (IZA)

€275.635

€275.635

€275.635

Terugdringen gezondheidsachterstanden

€181.341 (GALA)*

€155.413 (GALA)

€155.345 (GALA)

PM

Tegengaan overgewicht jeugd en volwassenen

€161.464 (GALA)*

€135.986 (GALA)

PM

PM

€100.000 (IZA)

€100.000 (IZA)

€100.000 (IZA)

Zorgverzekeraar betaalt de

Zorgverzekeraar

Zorgverzekeraar

gecombineerde leefstijlinterventie

betaalt de GLI

betaalt de GLI

Mentale gezondheid jeugd Suïcidepreventie

€3.265.707 GR DG&J €351.810 €164.714

PM

(GLI) Hartveiligheid

€15.556

€15.556

€15.556

€15.556

Verslavingspreventie

€20.354 (GALA)*

€19.427 (GALA)

PM

PM

Valpreventie

€445.925 (GALA)* €50.000 (IZA) €73.820 (GALA) €162.936 (IZA) €334.199 (GALA)*

€369.106 (GALA) €50.000 (IZA) €89.362 (GALA) PM €279.744(GALA)

€380.595 (GALA) €50.000 (IZA) €104.858 (GALA) PM €209.715 (GALA)

PM

Sociaal op recept Versterken sociale basis

PM PM

22

Lokale Nota Gezondheid 2024-2027 Gezonde leefomgeving

€79.329 (GALA)*

€77.706 (GALA)

PM

PM

Jongerenparticipatieplatform

idem

PM

PM

Eenzaamheid

Uit budget versterken regionale en lokale preventie infrastructuur €80.904 (GALA)*

€ 62.165 (GALA)

PM

PM

Versterken kennisfunctie GGD ZHZ

€19.427 (GALA)

€19.427 (GALA)

PM

PM

Versterken regionale en lokale preventie infrastructuur

€56.726 (GALA)

€56.726 (GALA)

PM

PM

Totaal

€8.431.188

€7.941.567

€7.453.179

€6.247.321

*Naar 2024 is extra, incidenteel geld overgeheveld uit 2023. Dit mocht met goedkeuring van het rijk in verband met de opstart van het GALA. **PM omdat Nu Niet Zwanger een dienstverleningsovereenkomst is voor twee jaar. Hier kunnen dus andere beleidskeuzes in worden gemaakt. *** PM omdat we afwachten welk budget het rijk beschikbaar stelt voor suïcidepreventie.

23