Jaarstukken 2025 (NIEUWE VERSIE).pdf
Tekst van het document
*Zie de nieuwe opzet van onderzoeksmethode in 2025.
•
Totale aanbod: 7,3
•
Totale aanbod: 7,2
• • • • • • • • • • •
Theater, schouwburg: 7,4 Poppodium: 7,2 Concert op locatie: 6,9 Museum: 7,5 Galerie, atelier: 6,8 Expositieruimte: 6,6 Archief: 6,5 Bibliotheek: 7,3 Kunstuitleen: 6,3 Bioscoop of filmzaal: 7,7 Locatie voor culturele educatie: 6,7
• • • • • • • • • • •
Theater, schouwburg: 7,3 Poppodium: 7,2 Concert op locatie: 7,1 Museum: 7,5 Galerie, atelier: 6,9 Expositieruimte: 6,7 Archief: 6,8 Bibliotheek: 7,5 Kunstuitleen: 6,5 Bioscoop of filmzaal: 7,8 Locatie voor culturele educatie: 6,9
Jaarstukken 2025 Dordrecht
36
Sociale 8 overlast Ervaren sociale • Dordt totaal: 23% • Dordrecht totaal: 20% overlast in de buurt (dronken Wijken: Wijken: mensen, • Binnenstad: 36% • Binnenstad: 32% verwarde • Noordflank/Stadswerven: 24% • Noordflank/Stadswerven: 25% personen, • Oud-Krispijn: 26% • Oud-Krispijn: 26% drugsgebruik, • Nieuw-Krispijn: 31%* • Nieuw-Krispijn: 20% drugshandel, • Reeland: 20% • Reeland: 19% overlast door • Staart: 25%* • Staart: 20% buurtbewoners • Wielwijk/Dordtse Hout: 47%* • Wielwijk/Dordtse Hout: 30% , mensen op • Crabbehof/Zuidhoven: 35%* • Crabbehof/Zuidhoven: 25% straat • Sterrenburg/Wilgenwende: 15% • Sterrenburg/Wilgenwende: 17% lastigvallen, • Dubbeldam/De Hoven: 11% • Dubbeldam/De Hoven: 8% rondhangende • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vi • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vi jongeren) - % ssershoek: 17% ssershoek: 16% inwoners dat veel overlast *Door het lage aantal respondenten in *Zie de nieuwe opzet van ervaart deze wijk is dit cijfer indicatief. onderzoeksmethode in 2025.
Veiligheid in 9 de buurt Veiligheidsbele • Dordt totaal: 7,0 • Dordrecht totaal: 7,0* ving in de buurt, op Wijken: Wijken: wijkniveau • Binnenstad: 6,8 • Binnenstad: 6,9 • Noordflank/Stadswerven: 6,5 • Noordflank/Stadswerven: 6,9 • Oud-Krispijn: 6,6 • Oud-Krispijn: 6,5 • Nieuw-Krispijn: 7,1* • Nieuw-Krispijn: 6,8 • Reeland: 7,1 • Reeland: 6,7 • Staart: 6,8* • Staart: 7,0 • Wielwijk/Dordtse Hout: 5,9* • Wielwijk/Dordtse Hout: 6,4 • Crabbehof/Zuidhoven: 6,2* • Crabbehof/Zuidhoven: 6,4 • Sterrenburg/Wilgenwende: 7,3 • Sterrenburg/Wilgenwende: 7,3 • Dubbeldam/De Hoven: 7,8 • Dubbeldam/De Hoven: 7,4 • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vi • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/Vi ssershoek: 7,4 ssershoek: 7,2 *Door het lage aantal respondenten in deze wijk is dit cijfer indicatief.
*Zie de nieuwe opzet van onderzoeksmethode in 2025.
Bron 6 OCD Stadsenquête Dordrecht (voorheen Omnibus enquête) *zie de nieuwe opzet van onderzoeksmethode in 2025. 7 OCD Stadsenquête Dordrecht (voorheen Omnibus enquête) *zie de nieuwe opzet van onderzoeksmethode in 2025. 8 OCD Stadsenquête Dordrecht (voorheen Omnibus enquête) *zie de nieuwe opzet van onderzoeksmethode in 2025. 9 OCD Stadsenquête Dordrecht (voorheen Omnibus enquête) *zie de nieuwe opzet van onderzoeksmethode in 2025.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
Frequentie Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks
37
2.2.2.4 Wat heeft het gekost? Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen en onttrekkingen uit reserves. In deze jaarstukken is een verschillenanalyse per programma opgenomen. Hierin geven we de belangrijkste oorzaken aan van de hieronder genoemde verschillen ten opzichte van de actuele begroting. Bedragen x € 1.000
Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht
Begroting 2025
Werkelijk 2025
Lasten
76.561
75.494
Baten
29.579
27.924
Saldo
46.982
47.570
Toevoeging reserves
12.785
5.013
Onttrekking reserves
11.815
4.095
Totaal programma
47.953
48.488
Met de programmarekening is een totaaloverzicht opgenomen van de gerealiseerde baten en lasten op productniveau. Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties met de reserves. Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht
Bedragen x € 1.000
Lasten Product
Baten
Begroot Werkelijk Verschil
Begroot Werkelijk
Verschil
Openbare Orde en Veiligheid
10.876
7.933
2.943
7.491
4.963
-2.528
Handhaving Openbare ruimte
5.288
5.291
-3
695
699
4
Rampenbestrijding
14.781
15.753
-972
16.613
16.404
-209
Brandweer
13.533
13.689
-156
Mediazaken
330
332
-2
8.854
8.911
-57
305
549
244
Cultuur Volksfestiviteiten
105
244
-139
188
173
-15
Recreatie
4.555
4.102
453
1.261
1.396
135
Binnenstad
584
1.189
-605
537
537
1.576
1.569
7
Toerisme en Marketing Marketing
2.171
2.165
6
10
Kunst en geschiedenis
13.908
14.314
-406
3.017
3.203
186
-10
Totaal
76.561
75.492
1.069
29.580
27.924
-1.656
Verschil tov actuele begroting excl. mutaties reserves (a)
-587
Stortingen in reserves Reserves Mutaties in de reserves
Begroot Werkelijk Verschil 12.785
5.013
7.772
Onttrekkingen uit reserves Begroot Werkelijk 11.814
4.095
Mutatie in de reserves (b) Totale verschil t.o.v. actuele begroting Totale verschil t.o.v. actuele begroting (a+b)
Jaarstukken 2025 Dordrecht
Verschil -7.719 53
89.346
80.505
8.841
41.394
32.019
-9.375 -534
38
2.2.3 Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht 2.2.3.1 Wat hebben we bereikt?
We hebben samen met inwoners en ondernemers mooie stappen gezet op het gebied van vergroening en verduurzaming van de openbare ruimte. Diverse initiatieven zijn ontplooid om de leefomgeving klimaatadaptiever, biodiverser en gezonder te maken. Bij onze onderhoudsprojecten doen we vaker een check op kansen voor circulaire realisatie en werken we in een aantal gevallen met een methode om inzichtelijk te krijgen wat de milieu impact van bepaalde afwegingen is. Op het gebied van duurzaamheid zijn verschillende subsidieregelingen geactiveerd zoals Dordt Isoleert. Het Warmteprogramma is vastgesteld en we ondersteunden bij de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. In samenwerking met onder andere de Omgevingsdienst en Smart Delta Drechtsteden hebben we gewerkt aan het verminderen van de uitstoot van onze bedrijven. Ook werken we samen aan de transitie naar een circulaire economie. Tegelijkertijd lopen er diverse initiatieven om het energiegebruik te verduurzamen en het energiesysteem toekomstbestendig te maken. Aandacht voor lokale problematiek is er geweest bij de aanpak van bodemdaling en funderingsproblematiek. In het Chemours dossiers zijn belangrijke stappen gezet. Naast gesprekken met Chemours en de betrokken gemeenten over het instellen van een compensatiefonds loopt er een lobby bij de landelijke overheid voor een nationaal PFAS verbod.
2.2.3.2 Verantwoording over beleid Doelstelling 1: Het intensiveren van de vergroening en verduurzaming van de openbare ruimte. In ons beheer en onderhoud, maar ook bij projecten in de weg- en waterbouw, hebben we steeds meer aandacht voor vergroening en verduurzaming. Daarbij werken we zoveel mogelijk samen met inwoners en ondernemers. Ook onze sportparken willen we groener en duurzamer maken. We investeren in nieuwe, milieuvriendelijke technologieën en materialen. Zo zorgen we dat onze sportaccommodaties langer meegaan en van betere kwaliteit zijn. In Nederland neemt de behoefte aan plekken voor recreatie en toerisme toe. Tegelijkertijd staat de natuur onder druk. Dordrecht is uniek als toegangspoort naar de Biesbosch. We gebruiken het Biesboschcentrum en het Weizigt als plekken voor recreatie en educatie over groen, water en duurzaamheid.
We werken samen met inwoners en ondernemers aan het klimaatadaptiever, biodiverser en gezonder maken van de leefomgeving. Begroting 2025 We zetten bij meerjarenonderhoudsprojecten waar mogelijk participatie in voor het succesvol vergroenen van de openbare ruimte. Zo maken we samen met inwoners de leefomgeving klimaatadaptiever, biodiverser en gezonder. Ook zoeken we uit waar we in de stad, los van onderhoudsprojecten, al eerder groenblauwe maatregelen moeten treffen om te extreme hittestress tegen te gaan. Voorbeeldprojecten waar we voor een dergelijke aanpak hebben gekozen zijn op de Staart en de Dubbeldamseweg. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In samenwerking met de groene partners uit de stad (zoals de IVN, de KNNV en de Bomenridders) zijn diverse initiatieven opgestart of doorgezet ter vergroting van de biodiversiteit. Voorbeelden zijn het vergroten en anders onderhouden (inzaaien) van boomspiegels, aanpassen van het maaibeheer (bijv. Wantijdijk) en plaatsing van plantenbakken samen met ondernemers op o.a. de Voorstraat. In 2025 is de tuin bij filmhuis De Wit geopend en is er meer groen aangebracht aan o.a. de Aardappelmarkt (vanuit de MOP). Verder zijn we gestart met de voorbereidingen op het opstellen van het groenblauwprogramma 2.0.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
39
We zetten steviger in op circulaire principes bij projecten uit de grond, weg en waterbouw. Begroting 2025 Samen met de kring GWW (aannemers in de Grond- Weg- en Waterbouw) wordt nadrukkelijk besproken wat in de uitvoering duurzamer kan. Daarvoor doen we bij elke opdracht samen met de aannemer een duurzaamheidscheck voor optimalisatie van de plannen en de uitvoering. Daarnaast worden bij specifieke projecten extra duurzaamheidsdoelen in de opdracht meegenomen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het afgelopen jaar heeft in teken gestaan van het aanpassen van de interne werkwijze rondom circulariteit. Zo hebben we in onze ontwerphandboeken het “hergebruik, tenzij”-principe geïntroduceerd. Alle vrijkomende materialen in projecten worden hergebruikt tenzij de kwaliteit onvoldoende is. Hierbij maken we gebruik van oogstboeken, inventarisaties vroeg in projecten welke materialen er vrij komen en hoe we ze opnieuw in kunnen zetten in projecten. Op de herinrichtingen van de Spuiboulevard, Haringvlietstraat en Eddingtonweg zijn deze oogstboeken gemaakt. We verduurzamen onze infrastructurele projecten. Begroting 2025 Wij zijn verantwoordelijk voor de inrichting van de openbare ruimte. Ieder jaar voeren we veel infrastructurele projecten uit. Al een aantal jaren verhogen we de duurzaamheidsscore van deze projecten.
Bijvoorbeeld door het gebruik laten maken van duurzame machines of het doen van een pilot met lage temperatuur asfalt. Ook bij renovaties op sportparken nemen we klimaat adaptieve maatregelen. Om dit nog steviger te integreren in onze manier van werken, is in 2024 het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) opgesteld. Daarnaast is het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) ondertekend. In 2025 voeren we het actieplan MVOI en het convenant SEB uit. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking We hebben op 6 projecten strengere eisen gesteld over de inzet van emissieloos materieel, boven op de basiseis. In deze projecten doen we ervaring op wat het effect van de inzet van emissieloos materieel is en of alles goed opgeladen kan worden. Op een aantal projecten kunnen aannemers hier zich tijdens de aanbesteding in onderscheiden. In 7 projecten gebruiken we de methode van Milieu Kosten Indicator (MKI) om ontwerpafwegingen te maken. Deze methode helpt ons om inzichtelijk te krijgen wat de milieu impact (CO2, NOx, etc.) is van afwegingen. Intern is een werkgroep gestart met kennisdragers rondom het verduurzamen van onze infrastructurele projecten om gestructureerd verbeteringen door te voeren. We passen ecologisch beheer toe op onze sportparken.
Begroting 2025 Op de sportaccommodaties is ecologisch beheer geïmplementeerd in de werkwijze. Dit betekent dat bij het onderhoud van de sportvelden onder andere rekening houden met het broedseizoen en aanvullende door de stadsecoloog opgestelde maatregelen. Ook wordt er gekeken naar maatregelen op het gebied van biodiversiteit door de aanplant van bomen, bloemenperken, bosschages en natuurvriendelijke oevers. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2025 hebben we op alle 9 buitensportcomplexen in Dordrecht natuurvriendelijk beheer toegepast. Voor elk sportcomplex is een afzonderlijk ecologisch beheerplan. Daarnaast zijn deze ook weer verwerkt in ecologische werkinstructies. Bij het onderhoud van de grasvelden gebruiken we geen bestrijdingsmiddelen om zo het bodemleven gezond te houden. Verder houden we bij het groen- en waterbeheer op de sportparken rekening met het broedseizoen van vogels, zodat nesten niet verstoord worden. We hebben bloemenperken aangelegd tussen sportvelden, bosschages versterkt met extra aanplanting en andere diverse biodiversiteitsmaatregelen genomen (nestkastjes, insectenkasten, takken rillen). Het enige wat nog niet gerealiseerd is zijn natuurvriendelijke oevers. Het blijkt dat dit een ingrijpende maatregel is waar ook niet overal de ruimte voor is.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
40
We gebruiken het Biesboschcentrum en Weizigt als plekken voor recreatie en educatie over groen, water en duurzaamheid. Begroting 2025 Met het educatie- en recreatieaanbod laten Weizigt en het Biesboschcentrum bewoners de natuur van dichtbij beleven. Vanuit de gedachte dat wanneer mensen zich verbonden voelen met de natuur, zij daar beter zorg voor willen dragen. 'Natuurlijk beleven en leren' vormt de inhoudelijke basis voor de samenwerking tussen de betrokken partijen in Dordrecht. Ook in 2025 bieden het Biesboschcentrum en Weizigt vanuit deze gemeenschappelijke visie een actueel en educatief aanbod aan voor scholen via een gezamenlijke gids (folder en website). Daarnaast zijn er verschillende samenwerkingen in het kader van educatie zoals Water Educatie Drechtsteden en het project Groen Doet Goed in samenwerking met Toppie Dordrecht. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking We hebben het educatie- en recreatieaanbod van het Biesboschcentrum vernieuwd en uitgebreid. Duurzaamheidscentrum Weizigt en Biesboschcentrum hebben een gezamenlijk educatief aanbod. Daarbij wordt samengewerkt met waterpartners zoals Waterschap Hollandse Delta, Waterschap Rivierenland en Evides Waterbedrijf. Weizigt richt zich op natuur in de stad met de thema's: afval/grondstoffen, water, biodiversiteit en dieren.
Met de werkgroep Biodivers Dordt, waar Weizigt en het Biesboschcentrum samenwerken met IVN, KNNV, Groei & Bloei, Nivon en Stadslandbouwpark de Oude Beer, organiseerden we het Weekend van de Natuur en iedere maand een binnen- of buitenactiviteit om inwoners in contact te brengen met natuur. Daar deden ruim 1500 deelnemers aan mee. Via Toppie Dordrecht werden in 2025 o.a. wijkfestivals en een zomer-activiteitenprogramma georganiseerd. Hiermee zijn 3.450 deelnemers bereikt. Weizigt ontving op haar terrein een recordaantal van 205.474 bezoekers (inwoners en schoolgroepen). Het Biesboschcentrum blijft investeren in locatie en organisatie. Begroting 2025 In 2025 wordt gekeken hoe de kansen en maatregelen vanuit het onderzoek 'Florerend Biesboschcentrum' uitvoering kunnen krijgen. Aanvullend op het onderzoek is er ook budget vrijgemaakt voor een Kwaliteitsimpuls Omgeving Biesboschcentrum. In de bepaling van de strategische positie van het Biesboschcentrum in haar omgeving, zijn daarnaast ook beleidsmatige kaders zoals de recreatievisie en visie op het buitengebied nodig. Hierover moet in de loop van 2025 meer duidelijkheid komen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Maatregelen vanuit onderzoek Florerend Biesboschcentrum zijn geïmplementeerd. De financiële opgave is verbreed naar de hele Biesbosch.
Verschuiving van de openingstijden hebben geleid tot verhoging van de inkomsten. Evenals het elektrificeren van drie vaartuigen. Er is gestart met een dynamische programmering om het seizoenspatroon te doorbreken. Het programma Recreatie en Toerisme in de Buitengebieden is in 2025 tot stand gekomen. Vanuit de kwaliteitsimpuls worden voornamelijk fysieke initiatieven bekostigd en in 2025 is ook een handhavingszaak opgestart en bekostigd vanuit de kwaliteitsimpuls.
Doelstelling 2: Het versterken van een klimaatbestendige, groenblauwe en waterveilige stad. We willen onze stad beter beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Dit doen we door de openbare ruimte klimaatbestendig te maken en te zorgen voor meer groen en water in de stad. Zo kunnen we beter omgaan met extreme weersomstandigheden zoals hitte en hevige regenval. Deze maatregelen dragen bij aan een veiliger en prettiger leefomgeving voor iedereen. De inzet op waterveiligheid en zelfredzaamheid blijft nodig en ook educatie is nodig om bewustwording te creëren. Als we willen dat Dordrecht groeit moeten we ook investeren in de groene longen van de stad.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
41
We dragen vanuit de opgave Groen Blauwe Stad bij aan het vergroenen van de Stad. Begroting 2025 We werken aan groen vanaf de voordeur tot aan de Biesbosch: we versterken de groenblauwe structuren op het eiland, we zorgen voor grasvelden met meer bloemen in de wijken en we vinden meer insecten en vogels in het groen. Met het project Vergroening Binnenstad brengen we de versteende plekken in beeld en onderzoeken we de mogelijkheden om deze te vergroenen. Dit is voor een deel ook gerealiseerd met het Bewegend Bos. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Er is gewerkt aan het in beeld brengen van de belangrijke groene structuren in de stad. Ook zijn de beheerplannen voor de Merwelanden, de Nieuwe Dordtse Biesbosch, Oost- en Zuidhaven, Polder Stededijk en het Merwedepolderpark (Staart-Oost) afgerond en vertaald naar de uitvoering. Met het project Vergroening Binnenstad zijn verscheidene plekken in de binnenstad vergroend, zoals de Aardappelmarkt, Brasserie De Witt en de Vest. Het Bagijnhof heeft met behulp van het Bewegend Bos een impuls gekregen. We blijven inzetten op waterveiligheid en zelfredzaamheid. Begroting 2025 We stellen een evacuatieplan op, waar het aanwijzen en/of realiseren van vluchtplekken bij dreigende overstroming ook onder valt. Denk aan het Maasterras als grootschalige hoogwater schuillocatie.
We ontwikkelen maatregelen om schade als gevolg van hevige regenwateroverlast te beperken. We organiseren jaarlijks een waterfestival om de eeuwenlange relatie tussen Dordrecht en water te vieren en waterbewustzijn te stimuleren. 'De Redders van Dordt', een jaarlijks evenement om zo een hele generatie jongeren groot te brengen met kennis van klimaatverandering en wat ze zelf kunnen doen om te handelen bij extreme situaties, is hier een integraal onderdeel van. Door handelingsperspectieven te ontwikkelen op het gebied van waterveiligheid werken we aan zelfredzaamheid en samenredzaamheid. We ontwikkelen dergelijke perspectieven ook op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte. Een voorbeeld van zelfredzaamheid is het plaatsen van vloedschotten tegen hoog water. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De veiligheidsregio heeft het evacuatieplan voor Dordrecht uitgesteld naar 2026, omdat zij afgelopen jaar vooral hebben ingezet op bovenregionale evacuatie. Het aanwijzen van vluchtplekken willen we gelijk op laten lopen met het evacuatieplan. We hebben een stresstest voor wateroverlast uitgevoerd die inzicht geeft in kwetsbare locaties. Voor die locaties zullen we in 2026 maatregelen ontwikkelen. Het Festival Voor de Vloed liet zien dat waterveiligheid meer is dan een noodpakket: het draait om samen voorbereid zijn en elkaar kunnen helpen.
Dat bracht het festival op een speelse manier over. Tijdens het festival vond ook het vloedcamp ‘De Redders van Dordt’ plaats. We verkennen hoe we het festival in een andere vorm kunnen voortzetten om meer bewoners te bereiken en hun waterbewustzijn te vergroten. We creëren bewustwording met educatie en participatie over klimaatadaptatie en biodiversiteit. Begroting 2025 Met educatie laten Weizigt en het Biesboschcentrum bewoners de natuur van dichtbij beleven. Het project Groene Buur breidt zich in 2025 uit met 10 nieuwe Groene Buren, die andere inwoners enthousiast maken voor een groene tuin en omgeving en nemen zelf initiatieven. We breiden de goede samenwerking met woningcorporaties over het vergroenen van (nieuwbouw)tuinen uit. We sluiten aan bij verschillende meerjarig onderhoudsprojecten om daarbij tuinen te vergroenen. Eén van deze projecten is de Groene Kruislaan. Dit project maakt onderdeel uit van het Europese project Biodiverse cities. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2025 organiseerden we een plantdag in de Groenekruislaan. Hierbij deed tweederde van de bewoners mee. De bewoners kregen een plantenpakket of regenton en gingen gezamenlijk aan de slag om hun tuinen te vergroenen. Ook in de Eemkerkstraat, Dubbelmondestraat, Giessenmondestraat en een deel van de Krommedijk gingen bewoners aan de slag voor
Jaarstukken 2025 Dordrecht
42
vergroening. Dit was een samenwerkingsproject met Trivire en Stichting Present. Hierbij deed een derde van de bewoners mee. Met Groene Buren, uitgebreid naar 34 enthousiaste Dordtenaren, ontwikkelden we de brochure ‘Een groene tuin in 5 stappen’. Deze brochure helpt bewoners stap voor stap van tegeltuin naar groene tuin. We realiseren het Stadspark als groene longen van de stad. Begroting 2025 Van het Wantij tot aan de Nieuwe Dordtse Biesbosch: de Dordwijkzone loopt van noord naar zuid door de stad. Hier ontwikkelt de gemeente een toegankelijk centraal gelegen stadspark met ruimte voor sport en recreatie. De vier grootste sportparken in Dordrecht liggen in de ruimte waar het Stadspark gerealiseerd gaat worden. De betreffende sportparken worden opengesteld en geïntegreerd in de openbare ruimte. Zonder de veiligheid van de sportparken uit het oog te verliezen. Ook zorgen we voor een goed netwerk van fiets- en wandelpaden. We leggen in het gebied, dat nu al een natuurlijke buffer is, groenvoorzieningen, watergangen en ecologische verbindingen aan. Zo versterken we de werking van dit gebied als klimaatbuffer en draagt de Dordwijkzone bij aan een gezonde en leefbare stad. In 2025 wordt verder gewerkt aan de verschillende deelgebieden: Wantijzone/Jeugddorp Sportparken Stadspolders/Reeweg, Krommedijk en Stevensweg/Schenkeldijk.
Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2025 zijn de eerste ecologische maatregelen afgerond als eerste stap om klimaatbuffer te maken. Het ontwerp van sportpark Schenkeldijk is vrijwel afgerond. Het bureau dat de ontwerpen maakt van deelgebieden Jeugddorp en sportparken Stadspolders, Reeweg en Krommedijk is gestart. Er is geld beschikbaar gesteld voor de eerste helft van de Parkloop (paden) die de gebieden met elkaar verbindt en de aanbestedingsfase is gestart. Het proces om een voedselbos en/of stadslandbouw een plekje te geven in het Stadspark is opgestart voor deelgebied Sportpark Schenkeldijk. In deelgebied Stevensweg lopen gesprekken om gronden te verwerven. Doelstelling 3: Het versneld realiseren van een klimaatneutrale stad, in 2040. Dordrecht heeft als doel om in 2040 klimaatneutraal te zijn. Een grote, maar noodzakelijke opgave die we op vier thema's aangaan: gebouwde omgeving, mobiliteit, economie en energie. Per thema zijn routekaarten ontwikkeld en per routekaart is een hink (2026) - stap (2030) - sprong (2040) beschreven met mijlpalen en maatregelen. Deze zijn voornamelijk gericht op het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, maar ook op het realiseren van een circulaire en natuurinclusieve samenleving.
Dordrecht neemt zijn verantwoordelijkheid in het ondersteunen van de nationale en lokale netbeheerders bij het vinden van oplossingen voor het versterken van het energienet. Als het gaat om onze gemeentelijke panden gaan we verder met de verduurzaming ervan. Maar vanuit het Nationaal Programma Dordt West is ook veel aandacht voor de verduurzaming van particuliere woningen. Meer informatie over Dordt West is te vinden in de programmakaart Leefbaar en Veilig. We zetten in op vermindering van de uitstoot door verkeer. Begroting 2025 Samen met raad en stad werken we aan het mobiliteitsplan 2040. Onderdeel is een breed participatietraject op straatniveau. We gaan uit van het STOMP-principe (Stappen – Trappen – Openbaar vervoer – MaaS – Privéauto) en creëren zo ruimte voor de binnenstedelijke bouwopgave, klimaatadaptatie en gezondheid. Vanuit het fietsuitvoeringsplan bouwen we aan verbetering van het fietsnetwerk in de stad waardoor fietsen aantrekkelijker wordt. We optimaliseren het looproutenetwerk als onderdeel van het mobiliteitsplan en bereiden de opzet van de jaarlijkse monitor voor. Dordrecht heeft de ambitie om in januari 2026 de zero emissie zone voor logistiek in te voeren. In 2025 zijn alle benodigde onderdelen hiervoor gerealiseerd, waaronder het verkeersbesluit en ontheffingenbeleid.
Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Dordrecht had de ambitie om in 2026 een zero emissie zone voor logistiek in te voeren. In 2025 zijn hiervoor de benodigde onderdelen voorbereid, waaronder het verkeersbesluit en het ontheffingenbeleid. De raad heeft, in afwijking van deze ambitie, besloten om niet in te stemmen met het voorstel voor een zero emissiezone. De uitvoering van het mobiliteitsplan resulteert in 2040 in circa 13.500 minder autoritten en 73.000 minder autokilometers per dag ten opzichte van het scenario zonder maatregelen. Bij de wijkuitwerkingen van het mobiliteitsplan wordt ingezet op
Jaarstukken 2025 Dordrecht
43
participatie, waaronder ook participatie op straatniveau. De impact van het STOMP-principe wordt primair zichtbaar in de verschuiving van autoverplaatsingen naar lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. De verkeerskundige impact op autoverkeer is doorgerekend, voor fietsgebruik en loopbewegingen zijn geen kwantitatieve groeiprognoses beschikbaar. We versnellen de uitvoering van de energietransitie in bestaande woningen en nieuwbouw. Begroting 2025 Samen met onze partners ondersteunen we actief onze inwoners die moeite hebben met het betalen van hun energierekening, door middel van kleine energiebesparende maatregelen. Vanuit de Dordtse Isolatie Aanpak in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma helpen we in 2025 ongeveer 1.000 woningen met isoleren. Daarnaast ontzorgen we 100 gemeentelijke monumenteneigenaren in hun weg naar verduurzaming. We ondersteunen 10 VvE’s met financiering voor onderzoekskosten voorafgaand aan de verduurzaming van hun pand en we geven cursussen verduurzaming aan minimaal 50 bewoners-eigenaren van VvE’s. We actualiseren de Transitievisie Warmte uit 2021 naar een Warmteprogramma, zodat onze inwoners zich beter kunnen voorbereiden op een andere manier van hun huis verwarmen. We stellen een eerste wijkuitvoeringsplan Crabbehof op.
Er wordt volop uitvoering gegeven aan klimaatneutraal, bijvoorbeeld met de verduurzaming van eigen vastgoed en afspraken over toekomstbestendige nieuwbouw. Bij onze eigen bouw- en sloopprojecten zetten we steviger in op circulaire principes, zoals het gebruik van secundaire en biobased materialen, een materialenpaspoort en waar mogelijk oogsten in plaats van slopen (hergebruik van materialen), zoals we ook gedaan hebben voor het Dordthuis. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Er zijn verschillende subsidieregelingen geactiveerd: Dordt Isoleert, Dordt Isoleert VvE’s, Crabbehof Isoleert, Crabbehof Isoleert VvE’s en Krispijn Isoleert. 852 inwoners zijn begonnen aan hun verduurzamingstraject, 360 inwoners hebben hun traject afgerond. Voor monumenteneigenaren zijn de voorwaarden om deel te nemen aan het ontzorgingsprogramma versoepeld, 5 monumenteneigenaren zijn gestart in het ontzorgingstraject. De ondersteuning van inwoners via de Energiehulp is bekrachtigd met een meerjarige subsidierelatie. We hebben de beoogde aantallen niet bereikt, maar zien wel een toename in de animo om deel te nemen en verwachten een flinke inhaalslag te kunnen maken de komende jaren. Het Warmteprogramma is vastgesteld met daarin voor Crabbehof het voornemen om de aanwijsbevoegdheid in te zetten.
Samen met de woningcorporaties, HVC en Stedin hebben we als start voor het wijkuitvoeringsplan een ontwikkelstrategie opgesteld, zijn schouwen uitgevoerd, zijn extra subsidies aangevraagd en is het netontwerp geschetst. We zijn begonnen met de ondersteuning van maatschappelijk vastgoed bij verduurzamen. Na het succesvol afronden van een pilot met 5 organisaties, hebben 14 nieuwe organisaties zich aangemeld. Er zijn na een inventarisatie 300 maatschappelijke gebouwen in beeld die we de komende jaren willen bereiken. Optisport is aangesloten op het warmtenet. Paris Proof bouwen krijgt vorm via de circulaire leidraad Het Nieuwe Normaal, waarvoor in 2025 trainingen zijn georganiseerd. De gemeente heeft de Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling ondertekend. Er is een concept-leidraad Toekomstbestendige Nieuwbouw opgesteld. We verminderen de uitstoot van onze bedrijven en werken aan de transitie naar een circulaire economie. Begroting 2025 In 2024 zijn we gestart met het faciliteren van energiecoöperaties op drie bedrijventerreinen. Hierdoor kunnen bedrijven groepscontracten afsluiten met de netbeheerder en mogelijk energie delen om zo zelfvoorzienend en energieneutraal te worden. In 2025 zullen deze coöperaties actief zijn. Voor de coöperatie Distripark/Kil III hebben we financiering uit Europa ontvangen.
De komende jaren breiden we deze aanpak uit naar de andere bedrijventerreinen in Dordrecht, met in ieder geval twee in 2025.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
44
Voor de Zeehaven stellen we, samen met het Havenbedrijf Rotterdam een visie op, met aandacht voor energie en circulariteit. In samenwerking met de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid houden we toezicht op en stimuleren we de bedrijven die moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht. In 2025 vergroten we de inspanning hiervan. Daarnaast gaan we actief aan de slag met de verduurzaming van de grootste uitstoters in de stad door het opstarten van het programma Grote uitstoters. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) heeft warmtebeelden gemaakt op 2 kleine bedrijventerreinen om warmtelekken op te sporen. De isolatiegraad bleek over het algemeen goed. De provincie Zuid-Holland heeft een verduurzamingsprogramma opgezet voor MKB-bedrijven die niet op bedrijventerreinen gevestigd zijn. Het aantal deelnemende bedrijven in Dordrecht en de hele provincie valt tegen. Door het programma te integreren in de wijkaanpakken energie verwachten we meer aanmeldingen. Samen met Smart Delta Drechtsteden faciliteren we de ontwikkeling van energiecoöperaties op een actieve manier. Op 11 bedrijventerreinen werkt men inmiddels toe naar een energiecoöperatie, waarvan er nu 1 daadwerkelijk is opgericht: Dordt West 1 op de bedrijventerreinen Kil III en Distripark.
Het college heeft het Toekomstperspectief Zeehaven Dordrecht 2040 vastgesteld (zie programma Lerend en Ondernemend). Met de meeste grote uitstoters zijn gesprekken gevoerd over hun plannen en ambities. Meerdere bedrijven hebben vergelijkbare ambities als de gemeente of zijn zelfs ambitieuzer. Een mooi voorbeeld van een aanpak is de nog te realiseren CO2afvanginstallatie van HVC. Deze installatie moet voor een halvering van de jaarlijkse CO2-uitstoot gaan zorgen en daarmee ook een vermindering van een groot deel van de uitstoot van Dordrecht. Het project is goedgekeurd door de aandeelhouders en onlangs gestart.
We creëren randvoorwaarden om het energiegebruik te kunnen verduurzamen en het energiesysteem toekomstbestendig te maken. Begroting 2025 Om in de toekomst voldoende en duurzame energie te hebben werken we verder aan het ontwikkelen van zon- en windenergie in de juiste energiemix. Dit leggen we vast in ruimtelijk beleid. In 2025 bepalen we de kaders voor opwek van zonne-energie aan de westzijde van de A16 (zoekgebied Regionale Energie Strategie 1.0). Ook voeren we in 2025 onderzoek uit naar de mogelijke zoekgebieden voor wind- en zonne-energie zoals opgenomen in de geactualiseerde Structuurvisie Windenergie om tot eisen en randvoorwaarden, waaronder (ruimtelijke) kaders, per zoekgebied te komen. We verlichten netcongestie door ruimtelijke inpassing van benodigde extra stations en de verslimming van het elektriciteitsnet, zoals het oprichten van energiecoöperaties op bedrijventerreinen (zie hierboven). In overleg met TenneT, het rijk en de regio behartigen wij onze belangen en die van de Biesbosch bij de aanleg van een nieuwe 380kV-hoogspanningslijn voor het versterken van het nationale energienet. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De mogelijke zoekgebieden voor zon en wind zijn opgenomen in de Omgevingsvisie en zijn nadere onderzoeken uitgevoerd naar de effecten op de omgeving.
Op de RES-locatie A16-West, ten zuiden van Distripark, was een zonnepark beoogd. Echter, het verdienmodel van zonneparken is mede door netcongestie enorm verslechterd. We onderzoeken daarom op dit moment de mogelijkheden voor een energy hub op deze locatie. Hier komt opwek (zonnepark), opslag (batterijen) en afname (laadplein voor e-trucks) van groene elektriciteit bij elkaar ten behoeve van de bedrijven op de nabijgelegen bedrijventerreinen Distripark en Kil III en de daar opgerichte energiecoöperatie Dordt West 1. We hebben de gevolgen van netcongestie in beeld gebracht en naar mogelijke oplossingen gezocht. We hebben onderzocht hoe verschillende vormen van opslag, zoals buurtbatterijen, grootschalige batterijen, kunnen bijdragen en hebben we samen met de Energie Coöperatie Dordrecht gekeken naar de inzet van batterijen achter de meter bij bestaande zonneparken. Het
Jaarstukken 2025 Dordrecht
45
voorbereidingsbesluit voor nieuwe regels rond energieopslagsystemen (EOS) is inmiddels van kracht. We bereiden met Drechtse Energie een pilot voor energiegemeenschappen voor (energiedelen voor huishoudens). TenneT is in 2025 bezig geweest met aanvullend natuuronderzoek waardoor de publicatie van de MER 18 maanden is vertraagd. Hierdoor is er geen nieuwe informatie bekend geworden en zijn alle 10 potentiële tracés nog mogelijk. We gaan verder met de verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed. Begroting 2025 We ronden vorig jaar ingezette werkzaamheden af. Dit betreft onder andere de sportboulevard, Huis van Gijn en koetshuis Weizigt. Voor het Energiehuis gaan we in 2025 onderzoek doen en de scenario's in kaart brengen voor de verduurzaming van het gebouw (in combinatie met grootschalige renovatie). Verder bereiden we de collectieve aanleg van zonnepanelen op ruim 30 eigen gebouwen voor en starten we met de uitvoering. Hiernaast bereiden we werkzaamheden aan het Dordrechts Museum en het Stadsarchief voor en ook op onze sportaccommodaties zetten we in op verduurzaming, bijvoorbeeld door te investeren in LED-verlichting. Tot slot werken we nieuwe maatregelen uit en kijken daarbij ook naar de financieringswijze, zodat we de uitvoering van de verduurzaming kunnen versnellen.
Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2025 hebben we de verduurzaming van twee van onze eigen panden, Sport+ (+4.000 m2) en de Sportboulevard (+22.000 m2) afgerond door onder andere aansluiting op het warmtenet. De Sportboulevard is veruit het grootste pand in de Vastgoedportefeuille van de Gemeente Dordrecht. Voor het Energiehuis is in 2025 onderzoek gedaan waarbij de scenario's in kaart zijn gebracht voor de verduurzaming van het gebouw (dit in combinatie met grootschalige renovatie). Er zijn diverse andere verduurzamingsprojecten in voorbereiding, waaronder Huis van Gijn, het Dordrechts Museum, Schouwburg Kunstmin, het Stadsarchief, Essenhof en de gemeentewerf (Kerkeplaat). Het onderzoek naar verduurzaming van Koetshuis Weizigt is voorlopig afgerond; maatregelen blijken niet mogelijk door de monumentale status van het pand. Verder is eind 2025 een onderzoek gestart voor de collectieve aanleg van zonnepanelen op ruim 30 eigen gebouwen. En is er een nieuwe financieringswijze vastgesteld, om de uitvoering van de verduurzaming te kunnen versnellen. Doelstelling 4: We zorgen voor een schone, hele en veilige openbare ruimte, dit doen we samen met inwoners. Circulariteit, duurzaamheid, hergebruik en schoon zijn de uitgangspunten van het Grondstoffenplan, dat deels reeds is geïmplementeerd en verder wordt uitgerold.
Deze thema's krijgen tevens aandacht via educatie. We zorgen voor een schone openbare ruimte door voldoende, goed werkende faciliteiten, een snelle dienstverlening, beleid op maat, datagestuurd werken en participatie. Om onze openbare ruimte op de sportparken schoon, heel en veilig te houden, werken we samen met onze sportparkgebruikers. Een thema dat veel aandacht krijgt is dat van bodemdaling en de funderingsproblematiek die daardoor kan ontstaan bij niet gefundeerde woningen. In verschillende Dordtse wijken speelt deze problematiek.
We dragen bij aan een circulaire economie door het beter gescheiden aanbieden van huishoudelijk afval. Begroting 2025 Met de verdere implementatie van de maatregelen uit het Grondstoffenbeleidsplan 2020-2030 moet de afvalscheiding ook bij de hoogbouw sterk verbeteren en de hoeveelheid restafval verder verminderen. Het verwachte resultaat is 166 kg fijn restafval per inwoner per jaar. De invoering van het recycletarief in 2026 wordt voorbereid. Ondertussen geven we verder uitvoering aan het programmaplan Schoon, gericht op het komen tot een schonere buitenruimte. We helpen onze inwoners om afval te zien als grondstof. Weizigt biedt leerlingen van zowel basisscholen als in het voorgezet onderwijs het educatieprogramma 'Grondstof & Zwerfafval aan. We informeren onze inwoners over het belang van het scheiden van de afvalstromen. Weizigt faciliteert met opruimmaterialen inwoners die zelf de openbare ruimte schoonhouden.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
46
Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De raad heeft niet ingestemd met de invoering van het recycletarief in 2026. De voorbereiding van de maatregelen bij de hoogbouw heeft vertraging opgelopen. Omdat zorgvuldigheid voorop staat wordt de verbetering van de voorzieningen in 2026 verder afgerond. De maatregelen dragen bij aan een schonere straat. We zien in de loop van 2025 een daling van de hoeveelheid bijgeplaatst afval. We helpen onze inwoners om afval te zien als grondstof. Weizigt biedt leerlingen van zowel basisscholen als in het voorgezet onderwijs het educatieprogramma 'Grondstof & Zwerfafval aan. We informeren onze inwoners over het belang van het scheiden van de afvalstromen. Weizigt faciliteert met opruimmaterialen inwoners die zelf de openbare ruimte schoonhouden. Met de educatie over afval en grondstoffen bereikte Weizigt 3.387 leerlingen in het primair onderwijs en 100 leerlingen in het voortgezet onderwijs. Het aantal Dordtse Doorpakkers (inwoners die hun omgeving schoonhouden) is gegroeid met 122 nieuwe Dordtse Doorpakkers naar 1661. In 2025 zijn door inwoners 33 groepsacties georganiseerd. We ontwikkelen een lokale aanpak bodemdaling en funderingen. Begroting 2025 Dit doen wij in samenwerking met lokale en landelijke stakeholders en het Rijk, Provincie en Waterschap.
Hierin houden we nadrukkelijk rekening met de aanpalende beleidsterreinen en ambities op het gebied van verduurzaming woningen met DEFG label, het Nationaal Programma Dordt West en de OZB consequenties. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden om de bodemdaling bij de inrichting van de openbare ruimte zo veel mogelijk te beperken. Onderdeel daarvan is ook de kosteneffectiviteit, circulariteit, levensduur en milieubelasting (CO2/stikstof, etc). Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Dordrecht is 1 van de 6 leeraanpak gemeenten waar een methode wordt ontwikkeld om tot een oplossing te komen voor de funderingsproblematiek. In 2025 is hiervoor gelobbyd bij het Rijk, zijn lezingen gehouden, rondleidingen gegeven aan onder andere minister Keizer. En we hebben deelgenomen aan diverse seminars en overleggen zoals voor Platform Slappe Bodem en KCAF en KBP. Ook is er een pilot gedaan samen met RVO voor onderzoek naar de teruglopende kwaliteit van drainage. Doelstelling 5: Het verbeteren van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Naast regulier onderhoud voeren we ook grote onderhoudsprojecten uit aan wegen en riolering. Daarbij proberen we waar mogelijk de omgeving meteen klimaatadaptiever, biodiverser en gezonder te maken. Daarnaast brengen we de inwoners van Dordrecht en hun leefomgeving dichter bij elkaar.
Want wanneer je je verbonden voelt met de natuur, wil je daar beter voor zorgen en zo bijdragen aan een betere leefomgeving. Door sportaccommodaties te moderniseren en toegankelijk te maken voor iedereen, zorgen we voor een prettige en sportieve leefomgeving. We streven in het dossier Chemours concrete doelen na, zoals het opruimen van de door Chemours in het verleden veroorzaakte vervuiling dan wel een schadeloosstelling daarvoor. Maar ook het toewerken naar "nul uit de pijp" als het gaat om de uitstoot van Chemours, een Europees verbod op PFAS, zicht krijgen op gezondheidseffecten van onze inwoners en adequate communicatie met en informatie aan inwoners en ondernemers. We combineren onze ambities in de openbare ruimte bij de uitvoering van herinrichtingsprojecten. Begroting 2025 Bij alle MOP projecten (Meerjaren Onderhoudsplan) waar we het riool en/of de weg grondig renoveren nemen we zo veel mogelijk ambities mee op het gebied van vergroenen, biodiversiteit, bewegen en ontmoeten en klimaatadaptatie. Ook mobiliteit en delen en delen van het fietsplan worden meegenomen waar dit past en vanuit participatie ook worden gewaardeerd. Voorbeelden van projecten waar we aan de slag gaan zijn de G. Schalkensingel, Ceramstraat/rotonde Bankastraat, Dubbeldamseweg Noord en Hallincqlaan/Stooplaan.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
47
Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking We hebben in de volgende projecten uit het Meerjaren Onderhoudsprogramma (MOP) diverse ambities en extra kwaliteiten kunnen realiseren: Vogelbuurt, Banka-/Ceramstraat, Dubbeldamseweg Noord, Godfried Schalkensingel, Hallincqlaan/Stooplaan, Krispijnseweg, Burgemeester Jaslaan, Kastanjelaan, Groenekruislaan, Planetenlaan en Eulerlaan. We verbeteren de waterkwaliteit met de Waterkraan. Begroting 2025 Het project Waterkraan heeft als doel om Dordrecht klimaatbestendiger te maken. Het zorgt ervoor dat schoon water uit de Nieuwe Dordtse Biesbosch verschillende Dordtse wijken in kan stromen. Dat leidt tot een betere waterkwaliteit in sloten en vijvers. Tegelijk kan bij hevige regenval het water uit de wijken sneller wegstromen naar de polder. Samen met het Waterschap Hollandse Delta hebben we een concept samenwerkingsovereenkomst opgesteld om het project Waterkraan verder te realiseren. De plannen om duikers en stuwen te optimaliseren, watergangen te verbreden en waar mogelijk natuurvriendelijke oevers te ontwerpen worden eerst technisch uitgewerkt. Daarna wordt gestart met de realisatie.
Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het project Waterkraan is in 2025 verder technisch uitgewerkt door het Ingenieursbureau Drechtsteden, in opdracht van de gemeente en het waterschap. Omdat met fase 1 van de Waterkraan de waterkwaliteit in het Biggetjespark nog niet continu het niveau van zwemwater behaalde is de zwemmogelijkheid bij deze speelplek in het Sterrenburgpark weggehaald. Uitvoering nieuwe speelplek wordt in het eerste kwartaal van van 2026 afgrond. Uitvoering gehele fase 2 van de Waterkraan start in het tweede kwartaal van 2026. We verbeteren de toegankelijkheid en veiligheid op sportparken. Begroting 2025 Met behulp van de SportVerkeerScans hebben we de mogelijkheden voor betere verlichting en veiligheid op sportparken in kaart gebracht. Dit waren onderzoeken per sportpark waarin respondenten konden aangeven wat beter kan op de sportparken m.b.t. mobiliteit. Uit deze verkenning is naar voren gekomen dat de verlichting op afgelegen en donkere fietspaden beter kan, om zo de sociale veiligheid te vergroten. Voor 2025 specificeren we waar deze verlichting concreet kan worden aangebracht, waarbij we rekening houden met onder meer de ecologische impact, energiekosten, etc. Daarnaast zorgen we er op deze manier voor dat de paden ook toegankelijker worden om doorheen te fietsen en wandelen.
Op deze manier fungeren de sportparken als groene doorstroom locatie binnen de gemeente Dordrecht. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Op sportpark Krommedijk zijn de parkeerplaatsen, het fietspad wat door het sportpark loopt en de fietsenstallingen beter verlicht met (led)verlichting. Verder zijn er concrete uitvoeringsplannen voor sportpark Schenkeldijk gepland, maar staat de uitvoering voor 2026 gepland. Op sportparken Stadspolders en Reeweg kunnen nog geen uitvoeringsplannen worden gemaakt omdat deze in het Stadsparkgebied vallen en hiervoor nog geen besloten ontwerpen voor zijn. Tot slot zijn er ook concrete uitvoeringsmaatregelen voor sportcomplex Smitsweg gemaakt. Hiervoor staat uitvoering ook voor 2026 gepland. We stellen concrete doelen in het dossier Chemours. Begroting 2025 Voorop staat het opruimen van de door Chemours in het verleden veroorzaakte vervuiling dan wel een schadeloosstelling daarvoor. De gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden bewaken het publieke belang en stemmen dit af met de bevoegde gezagen. In 2025 worden de in september 2024 gestarte onderhandelingen over een fonds afgerond, op basis van de in juni 2024 door Chemours en de gemeenten Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en Molenlanden getekende intentieverklaring.
We willen zo snel als mogelijk "nul uit de pijp" als het gaat om de uitstoot van Chemours. Wij maken gebruik van ons adviesrecht hierin en trekken samen met de provincie en de andere drie gemeenten samen op richting Rijk en Europa om aanscherping van de wetgeving onder de aandacht te brengen.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
48
Net zoals in 2024, blijven wij het komend jaar lobbyen via onze volksvertegenwoordigers in het nationale en Europese parlement voor een verbod op PFAS. Wij ontvangen hen in Dordrecht en laten zien wat de PFAS verontreiniging in ons gebied teweeg heeft gebracht. Dit doen we samen met actieve inwonersgroepen en de GGD. We willen zicht op de gezondheidseffecten van onze inwoners. In 2024 heeft dankzij onze lobby o.a. in onze regio verkennend onderzoek door het RIVM plaatsgevonden naar de zorgen van inwoners over hun gezondheid. Samen met de GGD zijn wij vertegenwoordigd in de begeleidingsgroep en lobbyen wij bij de ministeries van IenW en VWS voor een vervolgonderzoek dat tegemoet komt aan die zorgen dan wel een vervolgactie die inwoners een handelingsperspectief biedt. Tot slot maken wij ons sterk voor adequate communicatie met en informatie aan inwoners en ondernemers. Dit doen wij via de in 2024 opgezette site www.pfasinfo.nl en de bijbehorende app, via sociale media, fysieke informatiemarkten en ook kleinschaligere informatiemomenten in de wijken. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het jaar begon meteen met grote wateroverlast op en rond het terrein van Chemours, zodanig dat de bevoorrading met grondstoffen aan de bedrijven gestaakt moest worden.
Dankzij eendrachtige samenwerking tussen de diverse overheden heeft Chemours de wateroverlast aangepakt. In het afgelopen jaar zijn de eerste pilots gestart voor het verwijderen van PFAS uit moestuinen. Deze zijn uitgevoerd door Stichting Moestuinherstel en betaald door Chemours. De opgedane ervaringen worden benut voor het opstellen van een breder herstelprogramma voor andere moestuinen in de regio. Daarnaast is een verwijderingsproef met hennep uitgevoerd. Deze proef heeft laten zien dat in onze regio hennep niet ingezet kan worden als middel tegen PFOAverontreiniging in de bodem. Tegelijkertijd lopen gesprekken met Chemours en de betrokken gemeenten nog door over het instellen van een fonds ter compensatie van schade aan gemeentelijke eigendommen, zowel voor geleden als toekomstige schade. De zwemplas Merwelanden is opnieuw doorgespoeld, waardoor er in 2025 veilig kon worden gezwommen. De betrokken overheden vinden echter dat de bron moet worden aangepakt. Een variantenstudie daarvoor is betaald door Chemours. Met Chemours wordt onderhandeld over de door de overheden gewenste variant, te betalen door Chemours. Onze inzet voor een nationaal PFAS-verbod heeft geleid tot de unaniem aangenomen VNG-motie Op weg naar een PFAS-vrije samenleving. Ondanks een afwijzende reactie van het ministerie blijven wij ons inzetten voor een nationaal verbod en ‘nul uit de pijp’.
Daarom sturen wij kritische adviezen naar DCMR en RWS bij vergunningsaanvragen door Chemours. Onze oproep voor een nationaal PFAS-verbod hebben wij met position papers nadrukkelijk onder de aandacht gebracht van de Tweede Kamer. In juni publiceerde het RIVM een onderzoek waaruit bleek dat in de regio rond Chemours verhoogde PFAS-concentraties in het bloed zijn aangetroffen. Naar aanleiding hiervan start het RIVM een vervolgonderzoek naar gezondheidseffecten rond Chemours en de Westerschelde. In samenwerking met inwoners is de communicatie over Chemours/PFAS versterkt via een upgrade van onze website pfasinfo.nl. De gemeente Dordrecht heeft zelfstandig een bronnenonderzoek uitgevoerd naar mogelijke PFASverontreinigde locaties. 37 potentiële locaties worden in 2026 nader onderzocht vanwege een verhoogde kans op verontreiniging. Daarnaast is onderzocht in hoeverre TFA voorkomt in onze regio. Dat blijkt hier niet méér voor te komen dan op andere plekken in het land. Zie pfasinfo.nl voor nadere informatie. Ook onderzoeken we de mate waarin groenafval PFAS bevat. Dit onderzoek is nog niet afgerond.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
49
2.2.3.3 Wat zijn de indicatoren? De basis: BBV-indicatoren De basisindicatoren komen voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), dit is een vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Deze basis BBV-indicatoren zijn standaard onderverdeeld naar 'taakvelden', er is in de jaarstukken een koppeling gemaakt tussen de taakvelden en de programma's, waardoor deze nu een logische link vormen. Omdat de basis BBV-indicatoren voor elke gemeente gelijk zijn, hebben deze geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten. Daarnaast zijn via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema te vergelijken met een selectie naar keuze (onder andere landelijk, provinciaal niveau of regionaal niveau). Aanvullende indicatoren Naast de indicatoren van het BBV, zijn voor elk begrotingsprogramma ook aanvullende indicatoren opgenomen. Deze aanvullende Dordtse indicatoren komen voort uit de wens van de Auditcommissie om de informatievoorziening aan de gemeenteraad verder te verbeteren (opgenomen in de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026).
In 2023 en 2024 is met de Auditcommissie, de ambtelijke ondersteuning en experts van het Onderzoekscentrum Drechtsteden (OCD) een intensief traject doorlopen om deze wens te concretiseren. Hierop zijn een twintigtal aanvullende indicatoren geselecteerd en uitgewerkt, en heeft het OCD in de zomer van 2024 een eerste 0-meting uitgevoerd. In het voorjaar van 2025 heeft het OCD een tweede meting uitgevoerd (de 2025 meting), deze gegevens zijn verwerkt in deze Jaarstukken over 2025. Onderzoeksverantwoording Stadsenquête 2025 van het OCD Elf van de aanvullende indicatoren voor zijn door het Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD) gemeten met behulp van een vragenlijstonderzoek (de Stadsenquete). In 2025 is een nieuwe en betere onderzoeksmethode gebruikt ten opzichte van de 0-meting in 2024 (de Omnibusenquete). Hier is voor gekozen om een nog betrouwbaarder beeld te krijgen van wat inwoners van de stad vinden. Met behulp van deze nieuwe onderzoeksmethode zijn o.a. groepen zoals jongvolwassenen beter vertegenwoordigd dan in de eerdere 0-meting. Als gevolg van deze methodische wijziging kunnen de resultaten van deze meting uit 2025 niet altijd even goed vergeleken worden met de resultaten van de 0-meting uit 2024. Gevonden verschillen geven een indicatief beeld. In het voorjaar van 2026 zal dezelfde methode gebruikt worden als in 2025 (voor de 2026 meting).
Vergelijkingen tussen 2026 en 2025 zullen daarmee straks wel goed mogelijk zijn. BBV-indicatoren
Begroting 2026
Jaarstukken 2025
G40
% Hernieuwbare elektriciteit
20,5 (2022)
20,5 (2022)
19,6 (2022)
Huishoudelijk restafval - kg per inwoner
168 (2023)
174 (2024)
147 (2024)
WOZ-waarde woningen (gemiddelde) - x € 1.000
331 (2025)
331 (2025)
369 (2025)
Aanvullende indicatoren Omschrijving
0-Waarde 2024
1 Klimaatneutraal 0 CO2 reductie, CO2 Meest recente cijfers komen uit 2022 uitstoot Dordrecht t.o.v. 2021: in kton
Jaarstukken 2025 Dordrecht
Actuele waarde 2025
Meest recente cijfers komen uit 2023:
50
•
CO2-reductie 2021-2022: 26%
•
CO2-reductie 2021-2023: 36,5%
•
CO2 uitstoot Dordrecht in kton 2021: 947 CO2 uitstoot Dordrecht in kton 2022: 697
•
CO2 uitstoot Dordrecht in kton 2021: 947 CO2 uitstoot Dordrecht in kton 2022: 697 CO2 uitstoot Dordrecht in kton 2023: 601
•
• •
1 Kwaliteit 1 openbare ruimte Kwaliteit openbare • Dordt totaal: 5,9 • Dordt totaal: 6,1* ruimte: schaalscore Wijken: Wijken: fysieke • Binnenstad: 5,9 • Binnenstad: 6,0** buurtvoorzieninge • Noordflank/Stadswerven: 6,1 • Noordflank/Stadswerven: 6,1 n. (Waardering • Oud-Krispijn: 5,7 • Oud-Krispijn: 6,0 onderhoud • Nieuw-Krispijn: 5,7* • Nieuw-Krispijn: 5,7 stoepen, straten, • Reeland: 6,2 • Reeland: 6,1 pleintjes, • Staart: 6,0* • Staart: 6,3 plantsoenen, • Wielwijk/Dordtse Hout: 5,1* • Wielwijk/Dordtse Hout: 5,4 parken, • Crabbehof/Zuidhoven: 5,8* • Crabbehof/Zuidhoven: 6,0 straatverlichting, • Sterrenburg/Wilgenwende: 5,9 • Sterrenburg/Wilgenwende: 6,0 speelplekken, • Dubbeldam/De Hoven: 6,5 • Dubbeldam/De Hoven: 6,6 jongerenvoorzieni • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/ • Stadspolder(s)/Oudelandshoek/ ngen)Vissershoek: 6,1 Vissershoek: 6,2 schaalscore 0-10, hoe hoger hoe *Door het lage aantal respondenten in * Zie de nieuwe opzet van beter. deze wijk is dit cijfer indicatief. onderzoeksmethode in 2025. ** Door het lage aantal respondenten in deze wijk in 2025 is dit cijfer voor 2025 indicatief.
1 Fysieke 2 verloedering Ervaren fysieke • Dordt totaal: 40% • Dordt totaal: 35%* verloedering in de buurt (rommel op Wijken: Wijken: straat, vernield • Binnenstad: 46% • Binnenstad: 40% straatmeubilair, • Noordflank/Stadswerven: 47% • Noordflank/Stadswerven: 38% bekladde • Oud-Krispijn: 58% • Oud-Krispijn: 46% muren/gebouwen, • Nieuw-Krispijn: 47%* • Nieuw-Krispijn: 47% hondenpoep) - % • Reeland: 34% • Reeland: 40% inwoners dat veel • Staart: 51%* • Staart: 36% overlast ervaart. • Wielwijk/Dordtse Hout: 55%* • Wielwijk/Dordtse Hout: 40% • Crabbehof/Zuidhoven: 58%* • Crabbehof/Zuidhoven: 42% • Sterrenburg/Wilgenwende: • Sterrenburg/Wilgenwende: 33% 31% • Dubbeldam/De Hoven: 17% • Dubbeldam/De Hoven: 20%
Jaarstukken 2025 Dordrecht
51
•
Stadspolder(s)/Oudelandshoek/ Vissershoek: 36%
•
Stadspolder(s)/Oudelandshoek/ Vissershoek: 31%
*Door het lage aantal respondenten in *Zie de nieuwe opzet van deze wijk is dit cijfer indicatief. onderzoeksmethode in 2025.
1 Luchtkwaliteit 3 Fijnstofconcentrati Straten met overschrijding fijnstofnorm Er zijn geen overschrijdingen van de e in de lucht, op t.o.v. doelstelling voor 2030: 0 wettelijke grenswaarden voor wijkniveau straten* (2023) luchtkwaliteit NO2 en fijnstof (PM10 en PM2,5). Kortom, in heel Dordrecht *Het aantal straten in Dordrecht met wordt voldaan aan de huidige een overschrijding van de fijnstofnorm luchtkwaliteitsnormen en aan de t.o.v. de doelstelling voor 2030 is beleidsdoelstelling voor 2030 (voldoen gedaald van 32 in 2022 naar 0 in 2023. aan de WHO-advieswaarden 2005) uit Kortom er zijn geen overschrijdingen de Omgevingsvisie 2.0. In vergelijking van de wettelijke grenswaarden voor met het vorige monitoringsjaar (2023) luchtkwaliteit NO2 en fijnstof (PM10 en zien we gemiddeld een lichte stijging of PM2,5). Overal in de stad werd in 2023 een stabilisatie van de concentraties. voldaan aan de beleidsdoelstelling voor Dit hangt onder meer samen met 2030. De oorzaak van de hogere lokale pieken in en rond de geconstateerde verbetering zijn snelwegen, met name langs de A16. klimatologische omstandigheden; de grote hoeveelheid regen en de hogere windsnelheid in 2023 leiden tot het ‘verdunnen’ van de concentraties van deze stoffen.
Bron
Frequentie
10 Regionale klimaatmonitor (https://klimaatmonitor.databank.nl)
*Meest recente cijfers uit 2023 11 OCD Stadsenquête Dordrecht (voorheen Omnibus enquête) *zie de Jaarlijks nieuwe opzet van onderzoeksmethode in 2025. 12 OCD Stadsenquête Dordrecht (voorheen Omnibus enquête) *zie de Jaarlijks nieuwe opzet van onderzoeksmethode in 2025. 13 Monitorrapportage RIVM 2024 en Centraal instrument monitoring *Meest recente cijfers uit luchtkwaliteit (CIML). 2024.
Jaarstukken 2025 Dordrecht
52
2.2.3.4 Wat heeft het gekost? Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen en onttrekkingen uit reserves. In deze jaarstukken is een verschillenanalyse per programma opgenomen. Hierin geven we de belangrijkste oorzaken aan van de hieronder genoemde verschillen ten opzichte van de actuele begroting. Bedragen x € 1.000
Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht
Begroting 2025
Werkelijk 2025
Lasten
102.227
100.762
Baten
52.802
57.122
Saldo
49.425
43.640
Toevoeging reserves
13.006
4.766
Onttrekking reserves
26.134
13.701
Totaal programma
36.297
34.705
Met de programmarekening is een totaaloverzicht opgenomen van de gerealiseerde baten en lasten op productniveau. Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties met de reserves. Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht
Bedragen x € 1.000
Lasten Product
Baten
Begroot Werkelijk Verschil
Begroot Werkelijk
Verschil
Wegen
16.163
17.885
-1.722
2.516
2.342
-174
Groen
15.209
13.209
2.000
361
592
231
Openbare verlichting
3.254
2.396
858
286
374
88
Verkeersmeubilair en VRI's
2.050
2.300
-250
877
855
-22
Constructies
3.182
3.345
-163
197
90
-107
Speelvoorzieningen
1.395
1.316
79
20
20
-283
234
Havenexploitatie
2.967
3.250
Afvalinzameling en -verwerking
24.057
24.057
Riolen
14.240
14.526
Milieubeheer
3.431
4.302
997
1.231
21.251
21.251
-286
17.175
17.460
285
-871
1.304
2.471
1.167
Nieuwe Dordtse Biesbosch
91
89
2
Natuur- en milieucentrum
1.882
2.062
-180
208
238
30
Wonen
2.252
636
1.616
166
197
31
510
923
-413
1.688
1.688
Portfolio duurzaamheid
8.186
7.211
975
5.615
5.369
-246
IBD
1.833
1.919
-86
1.850
2.349
499
Water
1.524
1.337
187
593
593
Totaal
102.226
100.763
1.463
57.120
4.317
Soc. Herstructureringswijken/Dordt West
52.803
Verschil tov actuele begroting excl. mutaties reserves (a)
5.780
Stortingen in reserves Reserves Mutaties in de reserves
Begroot Werkelijk Verschil 13.006
4.767
8.239
Onttrekkingen uit reserves Begroot Werkelijk 26.136
13.703
Mutaties reserves (b) Totale verschil t.o.v. actuele begroting Totale verschil t.o.v. actuele begroting (a+b)
Jaarstukken 2025 Dordrecht
Verschil -12.433 -4.194
115.232
105.530
9.702
78.939
70.823
-8.116 1.586
53
2.2.4 Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht 2.2.4.1 Wat hebben we bereikt?
Terugkijkend op 2025 mogen we constateren dat er veel is bereikt op het gebied van gezondheid, bestaanszekerheid en ondersteuning. We hebben als gemeente zichtbaar stappen gezet in het versterken van inclusie en toegankelijkheid, en in het ondersteunen van inwoners die dat het hardst nodig hebben. De brede inzet op preventie, zowel lokaal als regionaal, laat zien dat we steeds beter in staat zijn om domeinen te verbinden en inwoners tijdig te bereiken. Ook op het terrein van armoedebestrijding en schuldenaanpak hebben we belangrijke vooruitgang geboekt. De vernieuwde vroegsignalering, de introductie van nieuwe voorlichting en de aandacht voor werkende armen tonen aan dat we onze verantwoordelijkheid nemen om financiële problemen eerder te herkennen en effectiever aan te pakken. Daarnaast is er reden tot trots op de versterking van de jeugdketen, de professionalisering van sportverenigingen en de groei van sport- en beweegprogramma’s. Deze resultaten laten zien dat investeren in gezondheid, participatie en sociale samenhang daadwerkelijk effect heeft. 2025 was daarmee een jaar waarin fundamenten zijn gelegd én verstevigd. Dat geeft vertrouwen voor de stappen die we in 2026 verder willen zetten.