Jaarstukken 2023 Dordrecht.pdf .pdf
Tekst van het document
Jaarstukken 2023 DORDRECHT
Inhoudsopgave 1 Algemeen ...................................................................................................................... 4 1.1 Samen een stevige stap vooruit! ................................................................................... 4 1.2 Dashboard Agenda Dordrecht 2030 ............................................................................... 7 1.3 Financieel resultaat in perspectief ................................................................................ 10 1.3.1 Financiële beschouwing 2023 ................................................................................. 10 1.3.2 Toelichting Jaarrekeningresultaat 2023 ................................................................... 12 1.4 Financiële positie ....................................................................................................... 16 1.4.1 Eigen vermogen ................................................................................................... 17 1.4.2 Financiering ......................................................................................................... 17 1.4.3 Weerstandsvermogen en -ratio .............................................................................. 18 1.4.4 Grondexploitatie ...................................................................................................
18 1.4.5 Structurele exploitatieruimte .................................................................................. 19 1.4.6 Belastingcapaciteit ................................................................................................ 19 1.5 College ..................................................................................................................... 19 1.6 Kerngegevens van de stad .......................................................................................... 21 1.7 Disclaimer ................................................................................................................. 23 2 Programmaverantwoording ......................................................................................... 24 2.1 Leeswijzer programma's ............................................................................................. 24 2.2 Programma's ............................................................................................................. 25 2.2.1 Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht ................................................................. 25 2.2.2 Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht ................................................................... 31 2.2.3 Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht ...............................................................
39 2.2.4 Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht ................................................................. 54 2.2.5 Lerend en Ondernemend Dordrecht ........................................................................ 62 2.2.6 Bouwend en Bereikbaar Dordrecht .......................................................................... 73 3 Financiën van Dordrecht.............................................................................................. 82 3.1 Algemene Dekkingsmiddelen .................................................................................... 82 3.2 Overhead ............................................................................................................... 84 3.3 Vennootschapsbelasting ........................................................................................... 86 3.4 Onvoorzien ............................................................................................................. 87 4 Paragrafen .................................................................................................................. 88 4.1 Lokale heffingen ........................................................................................................ 88 4.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................................................
99 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................... 107 4.4 Financiering............................................................................................................. 117 4.5 Organisatieontwikkeling en bedrijfsvoering .................................................................. 123 4.6 Wet Open Overheid .................................................................................................. 132 4.7 Verbonden partijen................................................................................................... 133 4.8 Grondbeleid............................................................................................................. 155 5 Financiële verantwoording ........................................................................................ 160 5.1 Inleiding ................................................................................................................. 160 5.2 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling ........................................................ 160 5.3 Balans en toelichting ................................................................................................ 163 5.3.1 Balans per 31 december 2023 ..............................................................................
164 5.3.2 Vaste activa ....................................................................................................... 167 5.3.3 Vlottende activa ................................................................................................. 178 5.3.4 Vaste passiva ..................................................................................................... 182 5.3.5 Vlottende passiva ............................................................................................... 194 5.3.6 Niet uit de balans blijkende verplichtingen ............................................................. 208 5.4 Financiële positie en toelichting.................................................................................. 199 5.4.1 Financieel resultaat 2023 ..................................................................................... 199
Jaarstukken 2023 Dordrecht
2
5.4.2 Overzicht incidentele baten en lasten .................................................................... 200 5.4.3 Incidentele onttrekkingen en toevoegingen reserves ............................................... 205 5.4.4 Structurele exploitatieruimte ................................................................................ 206 5.4.5 Verschillenanalyse programma's ............................................................................. 206 5.4.5.1 Overzicht baten en lasten in de jaarrekening ....................................................... 207 5.4.5.2 Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht............................................................. 210 5.4.5.3 Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht ............................................................... 212 5.4.5.4 Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht .......................................................... 217 5.4.5.5 Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht ............................................................ 221 5.4.5.6 Lerend en Ondernemend Dordrecht.................................................................... 226 5.4.5.7 Bouwend en Bereikbaar Dordrecht ..................................................................... 230 5.4.5.8 Algemene Dekkingsmiddelen .............................................................................
234 5.4.5.9 Overhead........................................................................................................ 237 5.4.5.10 Vennootschapsbelasting .................................................................................. 240 5.4.5.11 Onvoorzien ................................................................................................... 240 5.5 Projecten ................................................................................................................ 241 5.6 Rechtmatigheidsverantwoording college ...................................................................... 244 5.7 SiSa-bijlage 2023..................................................................................................... 246 5.8 Controleverklaring van de accountant ......................................................................... 257 6 Bijlagen ..................................................................................................................... 258 6.1 Beleidsindicatoren .................................................................................................... 258 6.2 Overzicht primitieve begroting en afwijkingen 2023...................................................... 262 6.3 Overzicht taakvelden ................................................................................................
266 6.4 Toelichting op de Staat van de reserves ...................................................................... 272 6.5 Investeringskredieten ............................................................................................... 277 6.6 Vereenvoudigde staat van gewaarborgde geldleningen ................................................. 279 6.7 Overzicht EMU-saldo................................................................................................. 281 6.8 Aanbevelingen rekenkamercommissie......................................................................... 281 6.9 Bestuurskosten ........................................................................................................ 283 6.10 Interbestuurlijk Toezicht (IBT) ................................................................................ 283 6.11 Formele WNT-overzicht ........................................................................................... 286
Jaarstukken 2023 Dordrecht
3
1 Algemeen 1.1 Samen een stevige stap vooruit! In het afgelopen jaar hebben we stevig ingezet op de vijf focuspunten uit het Politiek Akkoord, in samenhang met onze lange termijn investeringsagenda van de stad: de Agenda Dordrecht 2030. In 2023, het eerste volledige jaar van deze bestuursperiode, is daarom ingezet op (1) het realiseren van meer betaalbare woningen; (2) een duurzame en groene stad; (3) het vergroten van de bestaanszekerheid en gelijke kansen; (4) de inzet op de groei van de economie en arbeidsmarkt; (5) en op een veilige, leefbare en levendige stad. Dit is nodig om vast te houden aan het doel een groene en levendige stad te zijn met meer inwoners, meer werk en een hoger welvaartsniveau. Uiteraard hebben we daarbij oog voor de zorgen die spelen rond gezondheid en milieu. Wij willen een gezonde en veilige leefomgeving voor onze inwoners. PFAS hoort niet thuis in ons milieu. Onze focus is daarom driedelig: zo snel als mogelijk "nul-uit-de-pijp" als het gaat om de uitstoot van Chemours. Daarnaast moet de vervuiling uit het verleden worden opgeruimd. En als dat niet kan, willen we schadeloosstelling. In september 2023 is in een tussenvonnis in de rechtszaak met Chemours een uitspraak in ons voordeel gedaan.
Het is ons gelukt om een gerechtelijke uitspraak te krijgen over de aansprakelijkheid van Chemours voor het vervuilen van onze gronden en de verantwoordelijkheid om dit op te ruimen of te compenseren. Tot slot het EU restrictieverbod, hiervoor hebben we een zienswijze ingediend om dit sneller in te laten voeren, en dat er een duidelijke definitie van essentiële producten moet komen. We hebben ook oog voor de nationale vluchtelingenproblematiek. We willen bijdragen aan een veilige en menselijke opvang, daarom hebben we in 2023 een bestuursovereenkomst gesloten met het COA voor de komst van een Asielzoekerscentrum (AZC) voor 10 jaar, voor maximaal 580 plekken. Het COA is en blijft verantwoordelijk voor de opvang. Daarnaast zijn afspraken gemaakt en is extra aandacht voor de bereikbaarheid van het AZC, de veiligheid, het onderwijs en de zorg. Het AZC opent naar verwachting eind 2024. We zijn het afgelopen jaar ook gestart om te zorgen dat onze begroting op middellange en langere termijn sluitend blijft. Dit is een uitdaging, net als voor de meeste andere gemeenten, door kortingen van het Rijk vanaf 2026. Met de val van het kabinet, de landelijke verkiezingen en de lange formatieduur, is nog altijd onduidelijk hoe het Rijk gemeenten tegemoet komt.
We zijn daarom een traject gestart om te kunnen komen tot een sluitende meerjarenbegroting, het raadsvoorstel naar de kadernota 2025 is daarop eind 2023 vastgesteld in de raad. In deze jaarstukken kijken we ook specifiek terug op de activiteiten van de zes begrotingsprogramma's die voor 2023 waren opgenomen en een uitwerking zijn van de focuspunten uit het Politiek Akkoord. Binnen programma gezond, sociaal en zorgzaam Dordrecht richten we ons primair op het versterken van de sociale cohesie, het bestrijden van eenzaamheid en het ondersteunen van kwetsbare groepen, zoals ouderen, jongeren en mensen met een beperking. In 2023 is het beleid op het gebied van sociaal welzijn, gezondheid en zorg verder geactualiseerd en zijn drie grote beleidsstukken geschreven en voor een groot deel ook opgeleverd: de sportvisie, het diversiteitsbeleid en de visie sociaal domein. De uitvoeringsplannen die uit deze stukken voortkomen, zijn voor een deel ook terug te vinden in de activiteiten in de begroting 2024. In programma levendig, leefbaar en veilig Dordrecht zijn in 2023 stappen gezet naar een nieuw evenementenbeleid, en is nieuw (economisch) beleid voor de horeca opgesteld. Tevens is het participatieproces voor de nieuwe cultuurnota afgerond. Belangrijke stappen omdat het toerisme een belangrijke bijdrage kan leveren aan een aantrekkelijke en levendige binnenstad.
Op gebied van veiligheid is het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 afgelopen jaar vastgesteld in de raad. De uitvoering kent een gebiedsgerichte aanpak door te werken aan veilige wijken, een themagerichte aanpak voor de sociale stabiliteit, digitale veiligheid en ondermijning en een doelgroepgerichte aanpak voor jeugd en veiligheid. Tevens is het Nationaal Programma Dordt West 2023-2043 vastgesteld en is de programmaorganisatie ingericht. Bij handhaving is geïnvesteerd in
Jaarstukken 2023 Dordrecht
4
het transformeren van het team van 38 geschikte inhuurkrachten naar eigen medewerkers in vast dienstverband. Binnen programma groen, duurzaam en ruimtelijk Dordrecht zijn goede stappen gezet op weg naar het realiseren van een klimaatneutrale stad in 2040. Afgelopen jaar hebben we de startnotitie klimaatneutraal opgeleverd waarmee de raad het vertrekpunt en de ambitie heeft vastgesteld. Tevens is de aanpak Energiebesparing vastgesteld en zijn we gestart met het verduurzamen van ons maatschappelijk vastgoed. Ook hebben we aandacht gehad voor klimaatbestendigheid en waterveiligheid, en hebben we met het Waterschap gewerkt aan het verbeteren van de waterkwaliteit. Op gebied van bouwend en bereikbaar Dordrecht is het gelukt om meer differentiatie in het woningaanbod te brengen, ook hebben we een groot aantal woningen kunnen toevoegen en is de kwaliteit van de woningen opgeschroefd. Ondanks dat de omstandigheden voor het bouwen moeizaam zijn gebleven, is het bouwdoel van dit jaar toch met 80% bereikt. Ook is afgelopen jaar de startnotitie in aanzet tot het mobiliteitsplan 2040 vastgesteld door de raad, en zijn in november daarop de 14 uitgangspunten vastgesteld. Tevens heeft in december een drukbezochte participatieavond plaatsgevonden.
Het mobiliteitsplan wordt, inclusief uitvoeringsprogramma en monitoring en evaluatieplan, in het tweede kwartaal van 2024 ter besluitvorming aangeboden aan de raad. In programma lerend en ondernemend Dordrecht ligt de focus op de impact van banen en ondernemerschap voor de stad. Dat doen we onder meer via het programma Ruimte voor Banen, gericht op het beter benutten van onze werklocaties. Het gaat naast de schaarser wordende fysieke ruimte om te ondernemen, vooral ook om banen die aansluiten bij de eigen (potentiële) beroepsbevolking. Daarbij hoort ook een kennis- en onderwijsstructuur die gericht is op de vraag van ons bedrijfsleven en de Dordtse organisaties. En verder ook om plekken waar bedrijven en onderwijs samenwerken aan maatschappelijke vraagstukken als energietransitie en verduurzaming. Dat doen we via de formule van werken, leren en innoveren. De Duurzaamheidsfabriek symboliseert daarbij deze aanpak. Daarnaast is het van belang dat naast de overheid ook ondernemers en instellingen de verantwoordelijkheid nemen om te investeren in de collectieve omgeving. Om dit gestructureerd op stedelijk niveau te gaan doen is in 2023 de stap gezet in de voorbereiding naar een stedelijk ondernemersfonds, met daaronder een stadsbrede, gebiedsgerichte samenwerkingsstructuur.
Tot slot hebben we in programma bestuurlijk en ondersteunend Dordrecht afgelopen jaar ingezet op activiteiten die participatie stimuleren en ruimte geven aan initiatieven uit de samenleving. Met het online participatieplatform www.doemeedordrecht.nl bieden we informatie over onze plannen en nodigen inwoners uit om digitaal te reageren. Tevens hebben we gewerkt aan een toolbox voor (burger)participatie met oog op de Omgevingswet die 1 januari 2024 in werking is getreden. Op gebied van gemeentelijke dienstverlening is gewerkt aan de verdere verbetering en toegankelijkheid van de gemeentelijke website en de virtuele assistent Gem. Ook hebben we geïnvesteerd in onze strategische lobbykracht en werken we in het samenwerkingsverband ‘Smart Delta Drechtsteden’ slagvaardig regionaal samen op onze ruimtelijke-economische ambities. Op basis van de in 2023 door de lokale raden vastgestelde regionale groeistrategie bouwen we verder aan versterking van onze gezamenlijke uitvoeringskracht. Servicegemeente Dordrecht In 2022 is de voormalige Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden (GRD) ontmanteld en zijn alle onderdelen, behalve de sociale dienst, ondergebracht als serviceorganisatie binnen de gemeente Dordrecht.
Met het ontstaan van de Servicegemeente Dordrecht (SGD) is bij de start afgesproken dat tussen de gemeente Dordrecht, de zes andere gemeenten en de drie verbonden partijen na twee jaar een gesprek wordt gevoerd gericht op de inhoudelijke bijsturing van de taakuitvoering van de overeenkomst. Met het uitvoeren van een evaluatie door een externe partij hebben we in 2023 hier invulling aan gegeven om te komen tot een verdere versterking van de samenwerking. Het rapport hierover verschijnt in 2024. Tevens moesten de drie GR-en volgens
Jaarstukken 2023 Dordrecht
5
contract voor 31 december 2023 aangeven of zij gebruik wilden blijven maken van de SGD na 1 januari 2026. Om de uitkomsten van de evaluatie van de dienstverlening SGD in hun besluit mee te kunnen nemen, is aangeboden om deze beslisdatum voor verlenging op te schuiven. De GR OZHZ heeft aangegeven na 1 januari 2026 gebruik te willen maken van de verlenging van twee jaar. De GR Sociaal en GR DG&J zijn voornemens voor 31 december 2024 aan te geven of zij na 1 januari 2026 met de SGD verder willen. Financieel resultaat 2023 Met de Jaarstukken 2023 legt het college verantwoording af aan de raad over het gevoerde beleid en financiën in 2023. Het rekeningresultaat 2023 vóór bestemming bedraagt € 28,7 miljoen positief. Dit is € 26,0 miljoen meer ten opzichte de laatstelijk vastgestelde (gewijzigde) Begroting 2023. Dit verschil is als volgt opgebouwd. Bedragen x € 1.000.000 Saldo primaire Begroting 2023 Tussentijdse bijstellingen
4,6 -11,9
Tweede Bestuursrapportage 2023
8,1
Septembercirculaire 2023
1,9
Verwacht resultaat 2023
2,7
Rekeningresultaat 2023
28,7
Verschil
26,0
Het resultaat werd naast macro-economische ontwikkelingen zoals inflatie, de stijging van de rente en de krapte op de arbeidsmarkt vooral beïnvloed door een aantal incidentele meevallers. Een groot financieel voordeel hangt samen met de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Hiervoor werd over 2023 afgerond € 16,5 miljoen meer ontvangen dan de hiervoor gemaakte kosten. Een ander groot voordeel betreft de vrijval van een deel van de reserve Afschrijvingen ter grootte van € 9,3 miljoen. Eind 2023 is deze reserve Afschrijvingen opnieuw beoordeeld. Er is geen reservevorming nodig voor het afschrijven op gronden en terreinen. Op gronden en terrein wordt, volgens de financiële verordening, niet afgeschreven. Daarnaast is de reserve Afschrijving gescreend op stortingen die geen relatie hebben met toekomstige afschrijvingslasten. Het betreffen activa waar niet meer op wordt afgeschreven en activa waarvoor op basis van investeringsramingen teveel is gestort. Deze bedragen zijn onderdeel van het positieve resultaat. De grootste mee- en tegenvallers staan toegelicht in tabel bij de Toelichting Jaarrekeningresultaat 2023. Per programma worden de mee- en tegenvallers toegelicht bij de Verschillenanalyse programma's. Door diverse maatregelen vanuit het Rijk staat de begroting op de langere termijn onder druk. We hebben op moment van schrijven dan ook te maken met grote tekorten vanaf 2026.
De weerstandsratio, wat wil zeggen in welke mate de risico's kunnen worden opgevangen door de vrij besteedbare Algemene Reserves, komt ultimo 2023 uit op 1,1. De ratio is nagenoeg gelijk aan dat wat afgesproken is in het Politiek Akkoord 2022-2026 (1,0). Hierbij is nog geen rekening gehouden met het onverdeelde rekeningresultaat, waarvan de incidentele inzet bij de integrale afweging van de Perspectiefnota 2025 wordt betrokken. Tot slot; ondanks de uitdagingen van de huidige tijd met geo-politieke spanningen, krapte op de arbeidsmarkt en druk op de financiën, zetten we de ingezette koers voort. Het richten van samenwerkingsgerichte energie en het stimuleren van verbindende kwaliteiten is een zaak van niet alleen overheid, maar van alle maatschappelijke geledingen. Samen werken we zo aan een veerkrachtig Dordrecht, om ook in 2030 en verder een stad te zijn waar het goed wonen, werken en vertoeven is.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
6
1.2 Dashboard Agenda Dordrecht 2030
Het Dashboard van de Agenda Dordrecht 2030 is een uitwerking van de toezegging die is gedaan in de raadsinformatiebrief 'beantwoorden motie 200714/M10 – Regie op bezuinigingen' van oktober 2020 (zie RIS-dossier 2636385). Het uitgangspunt daarbij was om met hulp van een dashboard (overzicht in één A4) financiële kengetallen beter te verbinden en inzichtelijker te combineren met de inhoudelijke doelstellingen uit de Agenda Dordrecht 2030. Dit dashboard is dan ook een element van de monitoring van de voortgang van de Agenda 2030. Bij de uitwerking van onderstaand dashboard is het Prioriteringskader van de Agenda Dordrecht 2030 gebruikt. In dit prioriteringskader, vastgesteld in januari 2020 (zie RIS-dossier 2510937), zijn de doelen en uitgangspunten voor de Agenda Dordrecht 2030 beschreven samen met de factoren en variabelen waar we prioriteit aan willen geven. Het maakt concreet dat we de inzet van Enecomiddelen gebruiken voor strategische investeringen in de stad, die de verdiencapaciteit van de stad bevorderen. De hoofddoelstelling van de Agenda Dordrecht 2030 luidt: Dordrecht is een sociaal en economisch sterke centrumstad in het metropoolgebied Rotterdam. Om deze hoofddoelstelling te concretiseren zijn in het prioriteringskader vier subdoelstellingen opgesteld.
Te weten: • Groei van de bevolking in Dordrecht: het aantal inwoners in Dordrecht neemt toe (1) in de tijd en wordt (relatief) jonger (2), hoger opgeleid (3) en welvarender (4). • Groei van de werkgelegenheid in Dordrecht: de werkgelegenheid van Dordrecht neemt toe (1) in de tijd. • Groei van de economie van Dordrecht: de inkomens uit arbeid en kapitaal nemen in Dordrecht toe (1) in de tijd. • Behoud van voorzieningen in Dordrecht: het aanbod van publieke voorzieningen in Dordrecht, zoals zorg, sport en cultuur, blijft minimaal in stand. De variabelen die in deze subdoelstellingen worden benoemd, waaronder de toename van het aantal inwoners, het welvaartsniveau en bijvoorbeeld werkgelegenheid, zijn uitgewerkt in negen afzonderlijke grafieken die hieronder het beleidsdeel van het dashboard vormen. De titel van de grafiek geeft steeds het onderwerp aan zoals 'inwoners' of 'jongeren'. De subtitel geeft daarnaast steeds de subdoelstelling aan waar deze betrekking op heeft, zoals in bovengenoemd geval 'groei van de bevolking'. De subdoelstelling 'behoud van voorzieningen' geeft geen specifieke richtwaarde aan en is daarom niet vertaald naar afzonderlijke grafieken.
Naast de negen beleidsinhoudelijke grafieken zijn ook drie financiële grafieken opgenomen die respectievelijk de structurele exploitatieruimte laten zien, de netto schuldquote en de omvang van de reserves van de Agenda Dordrecht 2030. De 12 grafieken samen geven zo een complementair overzicht op de doelen van de agenda en de financiële randvoorwaarden. De data uit de grafieken is voornamelijk afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Waar mogelijk wordt altijd de meest recente data gebruikt, soms is dit 2023, in bepaalde gevallen ook 2022 of ouder. Het dashboard zal steeds worden gepresenteerd in begrotingen en jaarstukken en worden aangevuld met de meest recente data. Zo ontstaat een toekomstig meerjarig overzicht (met data van 2017/2018 tot aan 2030) waarbij de bestedingen van de reserves van de agenda moeten uitmonden in resultaten op de beleidsmatige grafieken. Inwoners: Bevolkingsgroei in aantallen Bevolking Dordrecht in aantallen
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
118.426
118.654
119.284
119.115
119.537
121.434
122.089
De grafiek toont het totale aantal inwoners in Dordrecht gemeten op 1 januari van het betreffende jaar. Bron: CBS, Bevolkingstotaal op 1 januari; aantallen en relatieve groei ten opzichte van het vorige jaar.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
7
Inwoners: Relatieve bevolkingsgroei in procenten Bevolkingsgroei Dordrecht in % t.o.v. vorig jaar Bevolkingsgroei Nederland in % t.o.v. vorig jaar
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
0,26
0,19
0,53
-0,14
0,35
1,59
0,54
0,58
0,59
0,73
0,39
0,66
1,25
0,77
De grafiek toont de groei of afname van de bevolking in Dordrecht en Nederland ten opzichte van het vorige jaar in procenten. Zo wordt de relatieve groei (of afname) zichtbaar tussen de jaren en ook in vergelijking van Dordrecht tot Nederland in totaal. Bron: CBS, Bevolkingstotaal op 1 januari; aantallen en relatieve groei ten opzichte van het vorige jaar. Jongeren: Relatieve aandeel jongeren t/m 35 jaar in procenten Inwoners Dordrecht t/m 35 jaar in % t.o.v. totale Dordtse bevolking Inwoners Nederland t/m 35 jaar in % t.o.v. totale Nederlandse bevolking
2018
2019
2020
2021
2022
2023
41,92
41,73
41,70
41,50
41,58
41,83
42,15
42,09
42,07
41,93
41,94
42,02
De grafiek toont het aandeel jongeren in de bevolking, waarbij jongeren is gedefinieerd in de leeftijdsgroep tot en met 35 jaar. Het aandeel van deze groep wordt getoond in Dordrecht en in vergelijking met Nederland in totaal. Bron: CBS, Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio. Opleiding: Aantal leerlingen en studenten dat hoger onderwijs volgt Aantal studenten dat hoger beroepsonderwijs of wetenschappelijk onderwijs volgt en in Dordrecht woont
2017
2018 2019
2020 2021
2022
3.515 3.564 3.628 3.858 3.868 3.689
De grafiek toont het aantal leerlingen en studenten dat in Dordrecht woont en hoger onderwijs volgt. Hoger onderwijs is hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/Onderwijs. Welvaart: Gemiddeld besteedbaar inkomen
2017 2018 2019 2020 2021 2022
Gemiddeld besteedbaar inkomen in Dordrecht van particuliere huishoudens (excl. Studenten) *€ 1.000
39,6
40,7
43,9
44,7
46,3
49
Gemiddeld besteedbaar inkomen in Nederland van particuliere huishoudens (excl. Studenten) *€ 1.000
42,6
43,5
46,8
47,5
49,5
52
De grafiek toont het gemiddeld besteedbaar inkomen van particuliere huishoudens (exclusief studentenhuishoudens) in Dordrecht en Nederland in totaal. Het besteedbaar inkomen bestaat uit het bruto-inkomen verminderd met betaalde inkomensoverdrachten, premies inkomensverzekeringen, premies ziektekostenverzekeringen en belastingen op inkomen en vermogen. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/Inkomen & Vermogen. Werkgelegenheid: Aantal werkzame personen Aantal werkzame personen bij bedrijven Dordrecht in totaal
2018
2019
2020
2021
2022
2023
54.919
56.813
58.063
58.714
61.973
63.468
De grafiek toont het totaal aantal werkzame personen bij bedrijven in Dordrecht, exclusief uitzendkrachten. Bron: LISA, via Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD).
Jaarstukken 2023 Dordrecht
8
Werkloosheid: Relatieve werkloosheid in procenten
2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
Werkloosheid in Dordrecht in procenten
6,4
5,3
5,1
5,6
4,7
3,8
3,7
Werkloosheid in Nederland in procenten
5,9
4,9
4,4
4,9
4,2
3,5
3,6
De grafiek toont het werkloosheidspercentage in Dordrecht in vergelijking met Nederland in totaal. Het werkloosheidspercentage is de werkloze beroepsbevolking (15-75 jaar) afgezet tegen de totale beroepsbevolking. Bron: CBS/arbeidsdeelname, www.waarstaatjegemeente.nl. Economie: Bedrijfsvestigingen in aantallen
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Bedrijfsvestigingen met één werkzame persoon
5.378
5.938
6.393
6.917
7.659
8.622
Bedrijfsvestigingen met 2 t/m 19 werkzame personen
2.689
2.592
2.746
2.790
2.802
2.860
Bedrijfsvestigingen met 20 werkzame personen en meer
472
449
498
505
521
522
De grafiek toont enerzijds het totaal aantal bedrijven dat in Dordrecht is gevestigd, en tevens respectievelijk het aantal bedrijven hiervan met één werkzame persoon, twee tot en met negentien werkzame personen en het aantal vestigingen met twintig werkzame personen of meer. Bron: LISA, via Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD). Economie: Bbp per inwoner
2017
Bruto binnenlands product (Bbp) per inwoner in de Drechtsteden Bruto binnenlands product (Bbp) per inwoner in Nederland
2018
2019
2020
2021
2022
41.546 43.211 45.801 44.636 49.038 53.059 43.088 44.917 46.876 45.669 49.654 54.671
De grafiek toont het Bruto binnenlands product (Bbp) van de Drechtsteden en van Nederland in totaal. Het Bbp is de totale toegevoegde waarde van alle in een land geproduceerde finale goederen en diensten. Het CBS publiceert cijfers over Nederland, provincies en COROP-gebieden, zoals de Drechtsteden. Een COROP-gebied is een cluster van één of meer aangrenzende gemeenten in dezelfde provincie, ontworpen voor regionaal onderzoek. Er zijn geen gegevens van het Bbp afzonderlijk voor Dordrecht beschikbaar. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/nationale rekeningen. Structurele exploitatieruimte
2018 16.928
2019
2020
2021
2022
2023 2024
2025
8.869 16.370
-4.018
12.831
-1.845 2.397
-1.875
2026
2027
-26.028 -25.539
De grafiek toont de structurele exploitatieruimte van de Gemeente Dordrecht, een belangrijke financiële randvoorwaarden. De cijfers van 2018 t/m 2023 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2024 t/m 2027 uit de begrotingen. Netto Schuldquote Netto schuldquote gemeente Dordrecht in %
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
58
58
-6
-3
7
19
43
46
50
50
De grafiek toont de netto schuldquote van de Gemeente Dordrecht, een belangrijke, financiële randvoorwaarde. De cijfers van 2018 t/m 2023 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2024 t/m 2027 uit de begrotingen.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
9
Omvang Reserves Agenda Dordrecht 2030 Omvang reserves Agenda Dordrecht 2030 in € miljoenen in totaal
2018 2019 0
2020
2021 2022
2023
2024
2025
2026 2027
0 345,7
342,9 341,1
312,8
298,8
295,0
292,6 292,8
De grafiek toont de totale omvang van de reserves Agenda Dordrecht 2030; dit zijn de middelen die beschikbaar zijn om de doelen te realiseren. De cijfers van 2018 t/m 2023 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2024 en verder zijn herrekend.
1.3 Financieel resultaat in perspectief
De jaarrekening is een omvangrijk product dat voor een groot deel vanuit de financiële techniek is opgesteld. Om de jaarrekening beter te kunnen duiden, presenteren we hier een samenvattend beeld van de financiële positie van Dordrecht per 31 december 2023 en de resultaten over het boekjaar 2023. Vooraf Gemeentefinanciën zijn complex. Toch werkt de financiële huishouding van een gemeente in de basis zoals iedere andere financiële huishouding. Naast de jaarlijkse baten en lasten die in de exploitatie staan, kan er voor aanvullende lasten geld uit reserves worden gehaald. Via de balans en de exploitatierekening kan snel inzicht worden verkregen in de financiën van Dordrecht. In de balans komt de verhouding tussen de bezittingen (activa) en de daarvoor beschikbare eigen middelen (reserves) en financieringsmiddelen van derden (schulden) tot uitdrukking. In de exploitatierekening wordt duidelijk welke inkomsten de gemeente heeft en waar het geld aan wordt uitgegeven. Het jaarrekeningresultaat volgt uit het saldo van de inkomsten en uitgaven in dat jaar (gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten) en de verrekening met de reserves (gerealiseerd resultaat).
Het saldo van inkomsten en uitgaven voor verrekening met reserves geeft aan of er per saldo middelen aan het eigen vermogen kunnen worden toegevoegd (bij een positief saldo), of dat er middelen aan het eigen vermogen moeten worden onttrokken (bij een negatief saldo). In de hierop volgende paragrafen geven we een korte financiële beschouwing van de jaarrekening inclusief de vermogenspositie, lichten we toe hoe het resultaat over 2023 is opgebouwd en hoe dit zich verhoudt tot het door de raad vastgestelde begrote resultaat.
1.3.1 Financiële beschouwing 2023
Resultaat In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), de verslaggevingsregels van gemeenten, wordt onderscheid gemaakt tussen het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten en het gerealiseerd resultaat. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten bedraagt € 21,8 miljoen nadelig over 2023. Per saldo is tussentijds € 50,5 miljoen van de reserves geboekt, zodat het gerealiseerd resultaat € 28,7 miljoen voordelig bedraagt. Dit is 3,8% van de werkelijke lasten.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
10
In onderstaande tabel ziet u hoe dit resultaat tot stand is gekomen: Bedragen x € 1.000 Financieel resultaat 2023 Werkelijk baten
728.464
Werkelijke lasten
750.276
Gerealiseerde totaalsaldo baten en lasten
-21.812
Onttrekkingen uit de reserves
122.932
Stortingen in de reserves
-72.412
Gerealiseerd resultaat (afgerond)
28.708
Bij de jaarrekening vergelijken we het werkelijke resultaat met het door de raad vastgestelde begrote resultaat. Het rekeningresultaat is bij de primaire Begroting 2023 op € 4,6 miljoen begroot. Tussentijds is dit begrote resultaat met tussentijdse wijzigingen (raadsbesluiten) bijgesteld met -/- € 3.812 naar € 0,8 miljoen voordelig, zie hiertoe het overzicht in de Tweede Bestuursrapportage 2023. Middels het verwerken van het voorstel 'Vaststellen Septembercirculaire 2023' is het begrote resultaat 2023 nog bijgesteld met € 1,9 miljoen naar afgerond € 2,6 miljoen voordelig. Het werkelijke jaarrekeningresultaat is € 28,7 miljoen voordelig. Het verschil tussen de bijgestelde begroting en het jaarrekeningresultaat is daardoor afgerond € 26,1 miljoen. Evenals vorig jaar worden de budgetoverhevelingen, ditmaal van 2023 naar 2024, niet separaat meer voorafgaand aan het jaarstukken-traject, voorgelegd middels een voorstel aan de raad. Conform de afgesproken lijn in de Financiële verordening gemeente Dordrecht, zijn deze nu onderdeel van de beslispunten inzake resultaatbestemming bij het vaststellen van deze Jaarstukken 2023. We verwijzen naar dan ook naar het onderdeel budgetoverhevelingen in deze jaarstukken en naar het raadsvoorstel behorend bij deze Jaarstukken 2023 in het raadsinformatiesysteem van de gemeente Dordrecht.
Net als voorgaande jaren zien we in 2023 een relatief groot voordelig resultaat en een grote afwijking tussen het begrote en het gerealiseerde resultaat. Dit wordt net als in voorgaande jaren voor een groot deel veroorzaakt door een aantal incidentele voordelen. Een groot financieel voordeel hangt samen met de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Hiervoor werd over 2023 afgerond € 16,5 miljoen meer ontvangen dan de hiervoor gemaakte kosten. Een ander groot voordeel betreft de vrijval van een deel van de reserve Afschrijvingen ter grootte van € 9,3 miljoen.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
11
1.3.2 Toelichting Jaarrekeningresultaat 2023
Om een goed beeld te krijgen van de oorzaak van afwijkingen laat de volgende tabel zien binnen welke programma’s verschillen optreden en hoe groot die verschillen zijn. Op de volgende pagina worden de grootste afwijkingen toegelicht. Voor een uitgebreide analyse per programma verwijzen wij naar de financiële analyses. Bedragen x € 1.000
Programma's Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht Lerend en Ondernemend Dordrecht Bouwend en Bereikbaar Dordrecht Algemene Dekkingsmiddelen Overhead Vennootschapsbelasting Onvoorzien Saldo*
Begroot Werkelijk lasten lasten
Verschil lasten
Begroot Werkelijk baten baten
25.071
23.982
1.089
11.404
11.506
-102
85.527
73.209
12.317
40.872
44.548
-3.676
77.499
78.777
-1.279
44.524
47.486
-2.962
331.104
325.444
5.660
79.188
76.293
2.895
43.451
45.122
-1.671
17.724
21.569
-3.845
79.625
89.545
-9.920
77.151
74.482
2.670
14.132
15.533
-1.401
404.781
412.790
-8.008
96.814
98.608
-1.794
39.190
39.790
-600
106
50
56
0
0
0
2
6
-4
0
0
0
753.330
750.276
3.054
714.834
728.464
-13.630
Afwijking t.o.v. actuele begroting Mutatie reserves
16.683 83.976
72.412
11.564
122.472
122.930
Afwijking mutatie reserves Totaal saldo incl. mutatie reserves Gerealiseerd resultaat
Verschil baten
-459 12.023
837.306
822.688
14.618
837.306
851.394
-14.089 28.706
* Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten
Jaarstukken 2023 Dordrecht
12
1.3.2.1 Grote verschillen t.o.v. gewijzigde Begroting 2023 Bedragen x € 1.000 Financieel resultaat
2019
2020
2021
2022
2023
Gerealiseerd resultaat
9.369
26.467
25.790
38.198
28.708
Begroot resultaat
1.805
6.632
3.068
2.335
2.638
Afwijking begroot en gerealiseerd
7.564
19.835
22.722
35.863
26.070
Onderstaande tabel geeft inzicht in de belangrijkste oorzaken van het verschil van afgerond € 26,1 miljoen positief tussen het geprognosticeerde resultaat van € 2,6 miljoen positief en de werkelijk gerealiseerde baten en lasten bij de Jaarrekening 2023 van € 28,7 miljoen positief. Voor een uitgebreide analyse per programma verwijzen wij naar de financiële analyses. Bedragen x € 1.000 Grote verschillen ten opzichte van gewijzigde begroting 1. Opvang Oekraïense vluchtelingen
16.459
2. Reserve Afschrijving
9.315
3. OZB
2.307
4. Beschermd wonen
1.083
5. Algemene Uitkering
1.717
6. Bijstand
-4.281
7. WMO
-2.195
8. Zuidelijk stationsgebied
-1.392
9. Rente
2.164
10. Participatiekosten
1.501
11. Niet activeerbare kosten bij sanering grond Dordthuis
-1.377
12. Overige kleine verschillen Totaal afwijkingen
769 26.070
1. Oekraïne De ontvangen middelen van het Rijk voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen waren in 2023 niet volledig nodig (onder andere door schaalvoordelen) voor de opvanglocaties Crownpoint en de Singel. Per saldo werd over 2023 afgerond € 16,5 miljoen meer ontvangen dan de hiervoor gemaakte kosten. 2. Reserve Afschrijving Van de reserve Afschrijving is € 9,3 miljoen ten gunste van het jaarresultaat geboekt. Eind 2023 is deze reserve opnieuw beoordeeld. Er is geen reservevorming nodig voor het afschrijven op gronden en terreinen. Op gronden en terrein wordt, volgens de financiële verordening, niet afgeschreven. Daarnaast is de reserve gescreend op stortingen die geen relatie hebben met toekomstige afschrijvingslasten. Het betreffen activa waar niet meer op wordt afgeschreven en activa waarvoor op basis van investeringsramingen teveel is gestort.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
13
3. OZB De baten zijn € 2,3 miljoen hoger uit dan begroot, omdat in 2023 meer taxaties bij de bedrijven en instellingen (niet-woningen) zijn afgerond. Als gevolg hiervan zijn ook aanslagen over voorgaande jaren opgelegd en in het jaarresultaat 2023 betrokken. 4. Beschermd wonen De lasten voor Beschermd Wonen en Opvang zijn € 0,8 miljoen lager dan begroot, omdat meer rijksbijdrage is ontvangen en de uitgaven lager zijn uitgevallen dan eerder werd ingeschat. De baten zijn € 0,3 hoger dan begroot, omdat een aantal subsidies lager zijn vastgesteld, waardoor terugbetalingen zijn ontvangen. 5. Algemene Uitkering De algemene uitkering van het gemeentefonds wordt meerdere malen per jaar bijgesteld door middel van circulaires. Het voordeel van per saldo € 1,7 miljoen bestaat uit bijstellingen uit de september- en de decembercirculaire 2023 en het begrote resultaat 2023 na de tweede bestuursrapportage 2023. 6. Bijstand De lasten zijn incidenteel € 2,2 miljoen hoger dan begroot, omdat er (via de GR Sociaal) meer aanspraak op inkomensondersteuning is gemaakt. De baten zijn incidenteel € 2,1 miljoen lager dan begroot, omdat de gebundelde uitkering van het Rijk (BUIG) naar beneden is bijgesteld. 7.
WMO De lasten zijn structureel € 2,2 miljoen hoger dan begroot, omdat met name de landelijke caowijzigingen leidden tot hogere tarieven voor huishoudelijke ondersteuning, begeleiding/dagbesteding WMO en vervoer. Daarnaast hebben zorgaanbieders 1 week (week 53) extra mogen declareren. 8. Zuidelijk stationsgebied De realisatie is lager dan begroot (€ 1,9 miljoen), omdat als gevolg van een obstakel in de ondergrond de aanleg van de fietsenstalling vertraging heeft opgelopen. Vanwege deze vertraging schuift ook de realisatie van de aanleg en daarmee de dekking (€ 0,5 miljoen) van het Weizigtpark van 2023 door naar 2024. 9. Rente Het resultaat van de rentebaten en -lasten van € 2,2 miljoen komt, omdat we per saldo meer rente hebben ontvangen door schatkistbankieren en hogere stand van de rekening-courant tegoeden. De rentevergoeding hiervoor liep in 2023 op naar bijna 4%. De hogere stand van de rekening-courant tegoeden kwam ook doordat de uitvoering van het geplande investeringsprogramma is vertraagd. 10. Participatiekosten De lasten zijn incidenteel € 1,5 miljoen lager dan begroot, omdat voornamelijk het resultaat over 2023 van GR Sociaal op het onderdeel Participatie is meegevallen. In 2023 zijn door GR Sociaal verschillende instrumenten ingezet voor de doelgroep. Ondanks alle inzet, is er een overschot op het onderdeel Participatie. 11.
Niet activeerbare kosten bij sanering grond Dordthuis De lasten zijn incidenteel € 1,4 miljoen hoger dat begroot, omdat de saneringskosten van de grond bij het Dordthuis ingevolge het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) niet geactiveerd kunnen worden. De Commissie BBV ziet deze kosten als achterstallig onderhoud die hierdoor niet toerekenbaar zijn aan het te vervaardigen object. 12. Overige verschillen Voor de analyses per begrotingsprogramma met de afwijkingen ten opzichte van de actuele begroting verwijzen wij u naar de financiële analyses.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
14
1.3.2.2 Budgetoverhevelingen
Niet alle activiteiten waarvoor een incidenteel budget beschikbaar is, zijn geheel of gedeeltelijk afgerond in 2023. Deze werkzaamheden zijn om verschillende redenen uitgesteld of vertraagd. Een deel van de uitgestelde werkzaamheden voeren we in 2024 uit. De hiervoor beschikbare budgetten hevelen we met de goedkeuring van de raad over naar 2024. Onderstaande tabel geeft inzicht in de voorgestelde budgetoverhevelingen. Bedragen x € 1.000 Budgetoverhevelingen 1. Sportvisie
163
2. Fietspaden
219
3. Onderwijshuisvesting
591
4. Steiger- en halteerplan
348
5. Cultuurnota
200
6. Wantij-West
234
7. Fundament op Orde
219
8. Robotisering Totaal budgetoverhevelingen
200 2.174
Toelichting 1. Sportvisie In het raadsvoorstel voor de geamendeerde begroting 2022 (2021-0135173) is, onder programma sportparken, budget vrijgespeeld voor de eerste stappen voor de uitvoering van het programma sportparken (sportvisie). Zie ook het amendement A3 Programma sportparken, waarin dit nog eens door de betrokken partijen expliciet wordt aangehaald. Er is vertraging geweest bij het vaststellen van de sportvisie 2030 'Niemand buitenspel'. Hierdoor heeft ook de tweede fase van een aantal onderzoeken vertraging opgelopen (glasvezel, parkeren, tarievenbeleid). De middelen ad. € 163.000 zijn nodig om de (vervolg)onderzoeken alsnog af te ronden. 2. Fietspaden De lasten zijn incidenteel € 219.000 lager dan begroot, omdat het 'overlagen' van de fietspadenstructuur op sportpark Schenkeldijk (RIS 1369185) is uitgesteld vanwege de bouw van de nieuwe accommodatie van v.v. Dubbeldam en de ontwikkelingen inzake Stadspark XXL. De voorbereiding voor de bouw van de nieuwe accommodatie van v.v. Dubbeldam is nog in volle gang. Hier heeft onlangs aanvullende besluitvorming op plaatsgevonden (2023-0145968), waarna uitvoering begin 2024 zal starten. De huidige staat van de fietspaden is door slijtage (door tijd, gebruik en weersinvloeden) dermate verslechterd, dat de veiligheid in het geding is en herstel daardoor noodzakelijk is. 3.
Onderwijshuisvesting Conform de afspraken in de doordecentralisatie (raadsbesluit van 19 december 2017; zie RISdossier 2063876) wordt het eigendom en beheer van de Statenschool overgedragen aan stichting Arcade. Voorafgaand is voor de kaderbrief 2023 budget voor het noodzakelijke onderhoud beschikbaar gesteld. Onlangs is een projectleider gestart. Het budget moet worden overgeheveld naar 2024, om het onderhoud uit te kunnen laten voeren. 4. Steiger- en halteerplan Het exploitatiebudget van € 415.000 voor het 'steiger- en halteerplan' is als knelpunt in de begroting 2023 ingebracht. De lasten zijn € 348.150 lager dan begroot, omdat de uitvoering van de maatregelen die gepland waren in 2023 zijn vertraagd naar 2024. Oorzaak hiervan is dat in eerste instantie geen aanbesteding was voorzien, maar dit wel noodzakelijk bleek om overschrijding van de aanbestedingsnormen te voorkomen. De voorbereidingen voor de
Jaarstukken 2023 Dordrecht
15
aanbesteding en doorlooptijden voor de aanbesteding en realisatie kostten de nodige tijd. De aanbesteding is in 2023 afgerond en de opdracht voor het leveren van de steigers is verstrekt. Ook zijn de benodigde vergunningsaanvragen ingediend bij OZHZ. De verwachting is dat deze op korte termijn worden afgegeven. Daarna kan de levering van de eerste steigers plaatsvinden. 5. Cultuurnota Bij het vaststellen van de Cultuurnota is € 300.000 gereserveerd voor bijzondere producties. De middelen staan op de Cultuurbegroting 2023. Met € 100.000 per jaar kan deze regeling drie jaar lopen. In 2023 is € 100.000 besteed. Voorgesteld wordt om bij het vaststellen van de jaarrekening ter uitvoering van deze regeling het nog resterende budget van € 200.000 over te hevelen naar 2024. 6. Wantij-West In mei 2023 heeft de raad het ontwikkelplan voor Wantij-West vastgesteld. Om het ontwikkelplan te kunnen realiseren is een uitwerking van een Plan van Aanpak noodzakelijk. Daarvoor was in de kadernota voor 2023 en 2024 een budget opgenomen. Pas in september 2023 was er ambtelijke capaciteit beschikbaar om dit op te pakken. De onderzoeken en ontwerpen die een uitwerking naar een plan van aanpak vereisen, hebben een langere doorlooptijd. In 2024 wordt dit Plan van Aanpak opgeleverd.
Het restant budget van 2023 is noodzakelijk om de opdracht in 2024 goed af te kunnen ronden en een start te kunnen maken met de uitvoering van enkele onderdelen van fase 1. 7. Fundament op Orde In de raadsvergadering van 7 november 2023 is voor het Programma het fundament op orde een bedrag beschikbaar gesteld voor 2023 van € 100.000 en voor 2024 van € 200.000. Als dekking is hierbij aangegeven: ten laste van begrotingsresultaat 2023, welke na vaststelling van de 2e bestuursrapportage 2023 enige ruimte biedt. Om het restant van 2023 en het budget van 2024 beschikbaar te hebben in 2024 is een budgetoverheveling nodig. 8. Robotisering Bij de 1e bestuursrapportage 2023 is een innovatiebudget van € 200.000 toegekend om projecten met betrekking tot robotisering op te starten. Doordat robots na realisatie betaald worden door de afnemers die de baten genieten, is er sprake van een revolverend budget. Doordat in 2023 nog geen projecten zijn opgestart is er nog geen revolverend budget beschikbaar voor 2024. Hierbij vragen we derhalve het budget in 2024 ter beschikking te stellen middels een budgetoverheveling.
1.4 Financiële positie
We geven hier een financiële beschouwing op het eigen vermogen, de financiering en het weerstandsvermogen. Voor de beoordeling van de financiële positie is het namelijk belangrijk om zowel naar de exploitatie als de balans te kijken. In de balans komt de verhouding van de bezittingen (activa) in beeld en de daarvoor beschikbare eigen middelen (reserves) en financieringsmiddelen van derden (schulden). Ook voor het bepalen van het eigen vermogen kijken we naar de balans. Waarbij het eigen vermogen de uitkomst is van de waarde van alle bezittingen (activa) minus de schulden. Kengetallen Om nog meer transparantie te creëren en een benchmark tussen gemeenten mogelijk te maken, geeft onderstaande tabel inzicht in zes financiële kengetallen, die in deze paragraaf verder worden toegelicht.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
16
Rekening 2022
Begroting 2023
Rekening 2023
Begroting 2024
Netto schuldquote
7%
12%
19%
43%
Netto schuldquote gecorrigeerd
0%
4%
7%
31%
Solvabiliteitsratio
69%
68%
64%
58%
Grondexploitatie
10%
12%
9%
9%
Structurele exploitatieruimte
1,9%
1,2%
-0,3%
0,4%
Belastingcapaciteit
93%
88%
89%
98%
1.4.1 Eigen vermogen
Het eigen vermogen is opgebouwd uit de algemene reserve, bestemmingsreserves en het saldo van de jaarrekening. De reserves zijn in 2023 met een bedrag van € 50,5 miljoen afgenomen. Het jaarrekeningsaldo is € 28,7 miljoen. Per saldo daalt het eigen vermogen in 2023 met € 21,8 miljoen (stand van 31-12-2023: € 675,5 miljoen) ten opzichte van de stand 31-12-2022 (€ 697,3 miljoen). De solvabiliteit daalt hierdoor naar, 64% wat nog steeds solide is. Dit betekent dat het eigen vermogen eind 2023 een kleiner deel van het totale vermogen uitmaakt als in 2022. Ontwikkeling eigen vermogen
2022
2023
Stand per 1 januari
702,9
697,3
1,8
-
Tussentijdse mutaties reserves (per saldo)
-45,6
-50,5
Nog te bestemmen resultaat
38,2
28,7
Stand per 31 december
697,3
675,5
69%
64%
Invlechting Servicegemeente Dordrecht per 01-01-2022
Eigen vermogen als balanstotaal
De reservepositie bestaat voor een groot gedeelte (€ 625,8 miljoen) uit bestemmingsreserves. Aan deze reserves heeft de raad eerder een bestemming gegeven. Deze reserves zijn zonder (nieuwe) besluitvorming van de raad niet vrij besteedbaar. De algemene reserve van de gemeente is binnen de financiële beleidskaders wel vrij aanwendbaar en bedraagt eind 2023 € 20,9 miljoen (exclusief het nog te bestemmen resultaat bij de jaarrekening, inclusief algemene reserve Grondbedrijf). In de toelichting op de Staat van reserves (zie bijlagen) bij deze jaarrekening worden de verschillen (> € 100.000) tussen begrote en werkelijke mutaties per reserve toegelicht.
1.4.2 Financiering
De houdbaarheid van de gemeentefinanciën op de langere termijn hangt af van de ruimte om, naast de noodzakelijke uitgaven voor publieke voorzieningen, de schuldverplichtingen in de vorm van rente en aflossingen te betalen. Daarom letten wij naast de baten en lasten (exploitatie) ook nadrukkelijk op de geldstromen en de hoogte van de schuld. Het is wenselijk dit goed te monitoren omdat een oplopende schuldenpositie de begrotingsruimte kan verminderen. De netto schuldquote geeft het niveau van de schuldenlast van de gemeente weer ten opzichte van de totale baten. Daarmee geeft dit kengetal een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie. Lagere baten of hogere investeringen zorgen voor een stijging van de netto schuldquote. De netto schuldquote wordt ook inclusief doorgeleende gelden weergegeven via de netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) stelt dat voor een gemeente geldt dat bij een netto schuldquote boven de 100% het licht op oranje springt en boven de 130% op rood. Er blijft
Jaarstukken 2023 Dordrecht
17
dan namelijk weinig leencapaciteit over om de gevolgen van financiële tegenvallers door bijvoorbeeld een economische recessie op te vangen. De netto schuldquote van de gemeente Dordrecht is 19% en valt daarmee binnen deze signaleringsgrenzen. Dit geeft aan dat de gemeente Dordrecht in staat is om met haar eigen middelen aan de verplichtingen te kunnen voldoen. Vanaf 2024 loopt de netto schuldquote geleidelijk op (zie ook de begroting 2024). Naast de netto schuldquote kan de totale schuldpositie ook worden afgezet tegen de bezittingen. Dit is in onderstaande tabel gedaan. Het vreemd vermogen (bruto schuld) bedraagt ultimo 2023 € 383 miljoen en maakt daarmee 36% van het totale vermogen van € 1.059 miljoen uit. Ontwikkeling vreemd vermogen
2022
2023
Stand per 1 januari
335
320
Stand per 31 december
320
383
31%
36%
Vreemd vermogen als balanstotaal
1.4.3 Weerstandsvermogen en -ratio
Dordrecht is een stad die blijft investeren. Hieraan zijn onlosmakelijk financiële risico's verbonden. Daarom is en blijft het van belang te sturen op het beheersen van deze risico’s. Dordrecht kent daartoe een actief risicomanagementbeleid, een relatief compleet risicoprofiel en een door de raad vastgestelde norm om het weerstandsvermogen in evenwicht te houden met de gekwantificeerde risico's. Bij de totstandkoming van deze jaarrekening zijn de risico’s geactualiseerd. Vervolgens is berekend welk bedrag nodig is om deze risico’s financieel af te dekken. Dit bedrag is afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen die in onderstaande berekening is gepresenteerd. Voor de ratioberekening is met de raad de volgende berekeningswijze vastgesteld: Ratio =
Algemene Reserve + Reserve Grondbedrijf + post onvoorzien risicoprofiel Dordrecht (simulatie Naris)
= € 20,9 = 1,1 € 19,5
De weerstandsratio komt bij de Jaarstukken 2023 uit op een stand van 1,1. Dat is net boven de met de raad afgesproken grens van 1,0 en is gelijk aan de in de Begroting 2024 opgenomen ratio. In de ratio van 1,1 is nog niet het onverdeelde jaarrekeningresultaat 2023 van € 27,1 miljoen behorende bij deze jaarrekening opgenomen, almede de eerder bij de Kadernota 2024 besloten 'harde' onttrekkingen uit de Algemene Reserve vanwege incidentele dekking van knelpunten en beleidswensen. Het is daarmee een feitelijke ratio met peildatum 31/12 voor de algemene reserves en het bijbehorende geactualiseerde risicoprofiel ten tijde van het opstellen van de jaarstukken.
1.4.4 Grondexploitatie
Resultaten van grondexploitaties kunnen de financiële positie van een gemeente sterk beïnvloeden. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de waarde van de grondpositie is ten opzichte van de totaal gerealiseerde baten. Dit kengetal zegt daarmee iets over het effect dat grondexploitatierisico's op de gemeentelijke exploitatie kunnen hebben. In samenhang met de netto schuldquote kan het ook iets zeggen over de mate waarin de gronden op de balans zijn gefinancierd met eigen vermogen. Voor Dordrecht is het percentage grondexploitatie in 2023 9% (2022: 10%). De waarde van de bouwgronden is ten opzichte van 2022 iets afgenomen. Deze waarde wordt afgezet tegen de totaal gerealiseerde baten.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
18
1.4.5 Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelastingen (OZB). Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. De realisatiecijfers van 2023 laten een structurele exploitatieruimte van -0,3% zien. Bij het onderdeel overzicht van incidentele baten en lasten - structurele exploitatieruimte staat meer informatie over dit cijfer.
1.4.6 Belastingcapaciteit
De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen. Deze wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden te vergelijken met het landelijk gemiddelde, uitgedrukt in een percentage. Met ingang van 2022 heeft het CBS de berekeningsmethode van de gemiddelde WOZ-waarde gewijzigd, zie voor een uitgebreide toelichting hierop de passage belastingcapaciteit in de Begroting 2023. De percentages belastingcapaciteit over de jaren 2014 tot en met 2022 zijn via de oude berekeningswijze tot stand gekomen en onderling te vergelijken. Vanaf de Begroting 2023 (november 2022) wordt conform de nieuwe berekeningswijze gerapporteerd over de belastingcapaciteit, hiertoe is ook de kolom 2022 herrekend op basis van de nieuwe methode. Hoewel de herberekening wel resulteert in een andere financiële opstelling voor 2022, blijft het percentage belastingcapaciteit hetzelfde met 93%. In 2023 is er sprake van een flinke daling naar 89% door de verstrekking van een eenmalige tegemoetkoming in de gestegen kosten van levensonderhoud. Per 2024 komt de belastingcapaciteit momenteel uit op 99%, bij Begroting 2024 98%. Dit houdt in dat Dordrecht in 2024 qua woonlasten ongeveer 1% onder het landelijk gemiddelde van € 944 zit. Meer informatie staat in de paragraaf Lokale Heffingen.
1.5 College
Van links naar rechts: Marc Merx (VVD), Chris van Benschop (GroenLinks), Rik van der Linden (CU/SGP), Peter Heijkoop (CDA), Wouter Kolff (burgemeester), Tanja de Jonge (GroenLinks), Maarten Burggraaf (VVD) en Carlo Post (gemeentesecretaris). .
A.W. Kolff, burgemeester Portefeuilles:
Algemene & Kabinetszaken; Handhaving openbare orde & veiligheid; Politie; Voorzitter Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid (Brandweer en crisisbeheersing); Integraal veiligheidsbeleid; Vergunningen (Horeca, evenementen, APV en Wet Bibob); Bestuurlijke betrekkingen & Public Affairs; Regionale samenwerking; Voorzitter Smart Delta Drechtsteden; Internationale samenwerking; Publiekszaken (wettelijke taken en verkiezingen); Mediabeleid & Communicatie.
.
M.D. Burggraaf (VVD), wethouder Portefeuilles:
Verbonden partijen:
Stadsontwikkeling (RO en bouwen); MKB & Innovatiebeleid, Zakelijke dienstverlening, Maritieme Maakindustrie (incl. havens), Ambulante handel; Agenda 2030: Levendige Binnenstad; Toerisme & Evenementen; Digitalisering (Smart Society); Dordthuis; Servicegemeente (bedrijfsvoering en coördinatie Groei-SmartDeltaDrechtstedenagenda). ROM-D (Holding Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden NV, ROM-D Capital BV, ROM-D Beheer NV, ROM-D CV Projecten en ROM-D CV Kil III); Innovation Quarter; Stichting Administratiekantoor Breedband Drechtsteden.
.
Jaarstukken 2023 Dordrecht
19
C.C. van Benschop (GroenLinks), wethouder Portefeuilles:
Arbeidsmarkt & Economie (incl. bedrijventerreinen, maatschappelijk betrokken ondernemen); Agenda 2030: Ruimte voor banen & Glansrijke Toekomst; Westelijke Dordtse Oever (exclusief Zeehavengebied); Smart Campus Leerpark; Hoger onderwijs (MBO/HBO); Voortgezet onderwijs; Inclusiviteit, Diversiteit & Kansengelijkheid; WMO (regionaal: Maatwerk, lokaal: Wijkteams en Buurtwerk); Mantelzorg.
Verbonden partijen:
GR Sociaal (GRS); GR Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid-Holland Zuid (GR DG&J ZHZ); Coöperatie Ontwikkeling Leerpark U.A.
.
H. van der Linden (ChristenUnie/SGP), wethouder Portefeuilles:
Verbonden partijen:
Mobiliteit, Bereikbaarheid, Spoorveiligheid & Parkeren; Infrastructuur (Weg- en waterwegenonderhoud, riool, bruggen en viaducten); Groenblauwe stad inclusief Klimaatadaptie(programma); Publieke gezondheid; Jeugdzorg (incl. regionale/SOJ taken, jeugdhulpverlening inclusief jeugdhulp naar voren en stichting jeugdteams); Cultuur, Monumentenzorg & Archeologie; Dienstverlening/burgerzaken. GR Sociaal (GRS); GR Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid-Holland Zuid (GR DG&J ZHZ); GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ); B.V. Gemeenschappelijk Bezit Evides; Merwedelingelijn beheer B.V.