Initiatiefvoorstel 'Bomen' van de fracties GroenLinks en PvdA.pdf

29 januari 2026

Initiatiefvoorstel Bomen Bomen zijn essentieel voor de stad en haar toekomst. Het bestaande bestand vereist beter onderhoud en uitbreiding van het aantal bomen is dringend gewenst. Dat kan. We doen hier een aantal voorstellen die daarna worden toegelicht1. Voorstellen 1. In 2027 en 2028 wordt het onderhoudsniveau van bomen geleidelijk geïntensiveerd naar niveau B. In 2027 wordt hiervoor € 400.000 extra begroot, in 2028 € 800.000. Dat kan zonder dat het resultaat negatief wordt en zonder dat het structurele overschot substantieel wordt aangetast 2. 2. Vanaf 2029 wordt minimaal niveau B bereikt (€ 1,1 mln extra). Dit kan worden gedekt vanuit het verwachte begrotingsresultaat, zonder het structurele overschot wezenlijk aan te tasten. Dekking kan ook worden gevonden in3: a. Accentverschuiving binnen groenonderhoud: € 200.000 extra naar bomenonderhoud door iets minder intensief of selectiever overig groenonderhoud/’onkruid’-bestrijding b. waar mogelijk inzet van bewoners en vrijwilligers bij groenonderhoud en ‘onkruid’beheer; de daarmee gerealiseerde besparingen worden toegevoegd aan het budget voor bomenonderhoud c.

een tijdelijke verhoging van lokale lasten met 1 á 1,5%, (ongeveer € 350.000- € 525.000) wat zich de komende jaren geleidelijk terugverdient door besparingen op de overige kosten voor klimaatneutraliteit en -adaptatie4 en wellicht gezondheid, zorg en (verkeers)veiligheid. 3. Particuliere eigenaren worden gestimuleerd om te zorgen voor bomen op onbebouwd terrein om daarmee bij te dragen aan de beoogde 30% boomkroonbedekking. 4. Gezondheid van bomen wordt bevorderd door grotere boomspiegels. 5. Er komt een Bomenfonds voor uitbreiding van het bomenbestand. Het fonds kan worden gevuld met een deel van het rekeningresultaat, vrijvallende reserves, afkoop van herplantplicht, bijdragen van ontwikkelaars, leges op kapvergunning en/ of eventueel een beperkte verhoging lokale lasten. 6. De mogelijkheden voor sponsoring, subsidies en crowd funding voor uitbreiding van het bomenbestand wordt uitgewerkt en benut.

1

Dank aan de ambtelijke ondersteuning bij het schrijven van dit initiatiefvoorstel Zie bijlage 3 Zie ook bijlage 4 Bomen dragen direct bij aan klimaatadaptatie en ook aan klimaatneutraliteit en kunnen dus voor een stukje ook al direct uit de budget voor deze taken worden gefinancierd. 2

1

29 januari 2026

Toelichting: bomen, geld en leven Bomen Bomen zijn van levensbelang. Ze dragen bij aan een fijne leefomgeving, geven beschutting en schaduw, bieden een leefgebied voor vogels, insecten, schimmels en mossen die op hun beurt essentieel zijn in voedsel- en andere gewasketens. Ze vangen CO2 af en water op. Ze vormen de basis voor een leefbare, en daardoor economisch florerende stad waar mensen graag willen wonen en bedrijven graag gevestigd willen zijn, omdat het er goed toeven is voor hun medewerkers (en de ondernemers zelf). Deze belangen worden in het Dordtse beleid nadrukkelijk onderschreven. Maar in de praktijk zijn er forse problemen bij het recht doen aan deze belangen. Bomenonderhoud Voor het in stand houden van het huidige Dordtse bomenbestand (in de openbare ruimte) is vooralsnog te weinig geld vrijgemaakt5. In de huidige raadsperiode is de achteruitgang in het bestand beperkt doordat incidenteel voldoende middelen zijn vrijgemaakt om ‘niveau C’ te realiseren, maar “(m)et dit scenario worden alleen gezonde, goed presterende bomen in stand gehouden. Voor het beheer van oude/grote/zieke snoeibehoeftige bomen (veteranensnoei) is vanwege de minimale uitgaven in dit scenario geen budget, dus hiervoor geldt een uitstervingsbeleid.” 6 Vanaf 2026 wordt - als we niets doen - vooralsnog op een nog lager onderhoudsniveau teruggevallen.

Voor duurzaam behoud van het bomenbestand is minimaal niveau B nodig en niveau A wenselijk 7. Uitbreiding bomenbestand Dordrecht wil de 3-30-300-3000-regel realiseren: “vanuit je woning zicht op 3 bomen, 30% boomkroonbedekking in elke buurt, 300 meter tot het dichtstbijzijnde park en lange routes in het gebied van 3000 meter voor (sportief) bewegen.”8 Met name de 30%-regel voor schaduw van boomkronen is in verreweg de meeste buurten nog lang niet gerealiseerd, we zitten op 9% stadsbreed. In een aantal wijken is het minder dan 5%. 9 Dat vraagt om veel meer bomen in de bestaande woonomgeving, waarvoor geen budget is gereserveerd. Bij nieuwbouwprojecten is uiteraard wel groen voorzien. De aanplant daarvan komt voor rekening van de ontwikkelaar10. De eis van 30% boomkroonbedekking wordt daarbij echter nog niet gesteld. Dit initiatiefvoorstel wil aan een robuuster toekomstbestendig bomenbeleid bijdragen. Daartoe gaan we eerst nader in op de maatschappelijke kosten en baten en op de financiële aspecten in relatie tot de gemeentebegroting en reserves. Daarna presenteren we een concreet voorstel. 5

Zie onder meer Bomenprogramma Dordrecht 2023-2033, en het daarvoor beschikbaar gestelde krediet (RV 2023-0154781 en de afhandeling van de door de Raad op 12 maart 2024 aangenomen moties M5 en M6 (RIB 20240100028). 6 Bomenprogramma, p. 14. 7 Bomenprogramma, p. 15 en 16. 8 Omgevingsvisie 2.0, p. 8. 9 Zie kaart 3-30-300-regel 30 Dordrecht. 10 De gemeente is verantwoordelijk voor het onderhoud.

2

29 januari 2026

Leven: Maatschappelijke kosten en baten Aantrekkelijke stad Bomen en groen in het algemeen maken de stad aantrekkelijk. De waarde daarvan is lastig te kwantificeren, maar in de maatschappelijke business case Dordtwijkzone wordt aangegeven dat de WOZ-waarde van woningen waar een park of water in de buurt is wel 8% hoger kan zijn (dit is geen pleidooi voor duurdere woningen maar een indicatie van de maatschappelijke waarde van bomen). Een aantrekkelijker stad zal de groeiambitie van Dordrecht helpen realiseren, omdat die beoogde nieuwe inwoners hier dan ook graag willen komen wonen. Daarmee raakt groen ook de krapte op de arbeidsmarkt en het verdienvermogen, dus de toekomstbestendigheid van de stad. Gezondheid Bomen dragen bij aan een gezonder leefklimaat door o.a. afvangen van fijnstof (volgens het RIVM zo’n 9 kg per ha groen per jaar) en dempen van de geluidsbelasting. Ze nodigen meer uit om naar buiten te gaan, te bewegen, te ontmoeten. Het RIVM zegt dat er per ha groen per jaar € 10.000 minder zorgkosten zijn en € 47.000 minder kosten door ziekteverzuim11. Naar buiten gaan en ontmoeten draagt ook bij aan sociale samenhang en een prettig leef- en werkklimaat. Klimaatadaptatie Veel meer dan ander groen dragen bomen bij aan klimaatadaptatie door vermindering hittestress en wateropvang.

30% boomkroonbedekking beperkt de hittestress in steeds vaker voorkomende hete periodes en draagt daarmee ook substantieel bij aan gezondheid van mens en dier. In Dordrecht zou realisatie van boomkroonbedekking van 30% bij warm weer tot zo’n 4 graden temperatuurverlaging leiden12. De wateropvang beperkt wateroverlast, en draagt bij aan minder water in het riool, waardoor de kosten van waterzuivering volgens het RIVM met €3.800 per ha per jaar dalen13.Voor de Grote Markt in Haarlem is berekend dat verhogen van de huidige boomkroonbedekking van 5% tot 33% tot een halvering van het af te voeren regenwater zou leiden14. Daarnaast vangen bomen veel CO2 af en slaan dat langdurig op. Daarmee wordt bijgedragen aan de beperking van de opwarming van de aarde. Biodiversiteit/natuurinclusiviteit In de toekomstbestendige stad die we willen zijn, is leven met en in de natuur essentieel. Bomen vervullen daarbij een cruciale functie. Zij bieden een biotoop aan vogels, insecten en andere dieren en helpen om de ambitie van natuurinclusief bouwen /wonen/leven en groen tot aan de voordeur te realiseren. Flora en fauna is onmisbaar voor de natuur nu en in de toekomst en uiteindelijk ook voor onze voedselvoorziening. Vergroten van de diversiteit aan boomsoorten versterkt het effect op de biodiversiteit van de fauna15. Bomen langs wegen worden vaak behoorlijk hoog opgekroond.

Dat beperkt hun functie voor de biodiversiteit en draagt bij aan onveiligheid, omdat het verleidt tot harder rijden. Minder hoog opkronen bespaart bovendien wellicht kosten. Zorg voor en onderhoud van bomen Om de voorgaande baten te kunnen waarmaken is behalve uitbreiden van het bomenbestand ook het gezond houden van bomen nodig. Grotere boomspiegels (met geschikte onderbeplanting) helpen daarbij: bomen leven langer, krijgen sneller grotere kronen, worden minder snel ziek en vragen dus minder onderhoud. Maar onderhoud blijft nodig, niet alleen en zelfs niet in de eerste plaats vanwege 11

Brand en de Nijs, 2020. Zie Platform I-tree Nederland Baten van Bomen, p. 23 en 25. 13 Brand em de Nijs 2020. 14 Platform I-tree Nederland Baten van Bomen, p. 19. 15 Platform I-tree Baten van Bomen p. 32. 12

3

29 januari 2026

de gezondheid van de bomen, maar vooral voor de veiligheid (vallende takken), en soms ook om verkeershinder te verminderen. Bomen zijn kapitaalgoederen van de stad die net als andere kapitaalgoederen goed onderhoud verdienen. Bomen zijn een langetermijninvestering met langjarig terugkerende baten. Maatschappelijke kosten Natuurlijk zijn er ook kosten. Niet alleen financieel (aanschaf, planten en onderhouden van bomen), maar ook ruimtelijk. Dat kan soms ten koste gaan van parkeerruimte of om zich aan het groen aanpassende bebouwing vragen. Beide zaken kunnen op hun beurt de leefbaarheid voor velen overigens ook weer te goede komen. In ieder geval lijken de voordelen voor een aantrekkelijke en toekomstbestendig stad deze maatschappelijke kosten te rechtvaardigen. Op de financiële kant gaan we in de volgende paragraaf in. Geld Bomenonderhoud Op dit moment is er geld gereserveerd voor bomenonderhoud om niveau C. Dat is zeker zinvol, maar ontoereikend om te voorkomen dat het bomenbestand in de stad geleidelijk achteruit gaat (zie citaat uit Bomenprogramma hierboven). Na 2026 is, als we niets doen, nog minder geld gereserveerd, waardoor de achteruitgang versneld dreigt te worden: volgens datzelfde Bomenprogramma sneuvelt dan naar verwachting binnen nu en tien jaar de helft van de bomen in de openbare ruimte. We zien de volgende mogelijkheden om deze trend te keren.

 Goed bomenonderhoud beperkt de kosten van het kappen van zieke en/of ‘gevaarlijke’ bomen  Grotere boomspiegels, een eenmalige investering waardoor bomen langer en gezonder leven en beter in staat zijn zichzelf in stand te houden. Onderhoud van de boomspiegel/onderbeplanting kan door vrijwilligers/bewoners worden gedaan.  Afhankelijk van de locatie hebben niet alle bomen even intensief onderhoud nodig. In niet voor publiek toegankelijk terrein kan soms wellicht van onderhoud worden afgezien.  Andere accenten binnen het totale groenonderhoud. o Door delen van gazons wat minder intensief te maaien en/of te vervangen door kruidenrijk grasland, worden kosten bespaard en de biodiversiteit een dienst bewezen. o Hetzelfde geldt voor het wat meer laten verwilderen van delen van percelen met heesters en struiken. o Hetzelfde geldt voor minder wegbranden of anderszins verwijderen van ‘onkruid’. Ook deze planten vormen een biotoop voor insecten. Opvattingen over hoe er met onkruid op de stoep e.d. moet worden omgegaan zijn verschillend en verschuivend. Soms kan het goed onderdeel van vergroening zijn. o Een deel van het groenonderhoud en zeker onkruidbeheer kan door vrijwilligers/bewoners worden gedaan.

 Grote, gezonde en goed onderhouden bomen dragen bij aan een aantrekkelijke stad, een gezonde leefomgeving (en dus aan gezondheid), (verkeers)veiligheid, beperken hittestress, water-, CO 2-, geluid- en fijnstofopvang. Voor zover de gemeente aan de lat staat voor deze uitdagingen kan vanuit de betreffende budgetten aan bomenonderhoud worden bijgedragen. Anders gezegd: bomenonderhoud op niveau C of slechter zal de kosten voor genoemde programma’s geleidelijk (meer) doen stijgen.  Optie is om de verdeling van middelen voor onderhoud van publieke kapitaalgoederen opnieuw af te wegen: het gaat daarbij bomen, overig groen, straatmeubilair, schoonhouden van straten (wat kunnen burgers daar zelf aan bijdragen?). onderhoud wandelpaden enz.  Ten slotte: een gezond en groeiend bomenbestand levert iedereen voordelen op in gezondheid, welzijn en deels ook in door behoud of toename van de waarde van onroerend goed. In de 4

29 januari 2026

begroting is hier ruimte voor16 Een tijdelijke verhoging van lokale lasten zou echter ook een redelijke financieringsbron kunnen zijn. Het kan immers gezien worden als een investering die in de toekomst besparingen oplevert op ander beleidsterreinen. Gedacht kan worden aan de rioolheffing (in Leiden wordt daar bijv. het grootste deel van klimaatadaptatie uit gefinancierd). Maar meer voor de hand liggend is het om het via de OZB te regelen, omdat die i.h.a. voor de lage inkomens weinig of geen extra lasten oplevert. Met een verhoging van lokale lasten met 1 á 1,5% kan worden volstaan. We blijven dan, ook met al geplande aanpassing van de tarieven beneden het landelijk gemiddelde. Uitbreiding van het bomenbestand  In nieuwbouwprojecten is de ontwikkelaar verantwoordelijk voor de aanplant van bomen en ander groen. Door specifiek m.b.t. bomen eisen te stellen, kan uitbreiding van het bomenbestand worden gerealiseerd. Daarnaast kan aan de volgende financieringsmogelijkheden voor uitbreiding van het bomenbestand worden gedacht.  Er moet, conform een aangenomen motie van de PvdD een bomenfonds gevormd worden uit in uit vergoeding voor niet-herplanten waar een herplantplicht bestaat 17. Ook kunnen hier vrijvallende reserves in worden gestort. Ten slotte kan ook van ontwikkelaars hiervoor een bijdrage worden gevraagd.

 Sponsoring en crowd funding is evenzeer een optie,  Ten slotte zijn er wellicht subsidie voor een dergelijke investering in groen/klimaatadaptatie te verwerven.

Ontwerp raadsbesluit De gemeenteraad van de gemeente Dordrecht, gezien het Bomenprogramma, zoals door de gemeenteraad vastgesteld op 12 maart 2024; gezien het initiatiefvoorstel Bomen van GroenLinks en Pvda; gelet op artikel 147a van de Gemeentewet; besluit: 1. 2.

3.

16 17

Het onderhoudsniveau van bomen in 2027 en 2028 geleidelijk te intensiveren naar niveau B en vanaf 2029 uit te voeren op niveau B. <OPTIE 1> De hiervoor benodigde extra middelen à € 400.000,- in 2027, € 800.000,- in 2028 en € 1.100.000,- vanaf 2029 te dekken vanuit het verwachte begrotingsresultaat na verwerking van de septembercirculaire 2025; <OPTIE 2> De hiervoor benodigde extra middelen à € 400.000,- in 2027, € 800.000,- in 2028 en € 1.100.000,- vanaf 2029 te dekken door: a. Een accentverschuiving binnen groenonderhoud waardoor € 200.000,- extra naar bomenonderhoud gaat door iets minder intensief of selectiever overig groenonderhoud/’onkruid’-bestrijding; b. Waar mogelijk bewoners en vrijwilligers in te zetten bij groenonderhoud en ‘onkruid’-beheer en de daarmee gerealiseerde besparingen toe te voegen aan het budget voor bomenonderhoud;

Zie bijlage Motie M3 d.d. 12 maart 2024.

5

29 januari 2026

c. Een tijdelijke verhoging van lokale lasten met 1 á 1,5%, (ongeveer € 350.000,tot € 525.000,-) wat zich de komende jaren geleidelijk terugverdient door besparingen op de overige kosten voor klimaatneutraliteit en -adaptatie en wellicht gezondheid, zorg en (verkeers)veiligheid.

Concept motie bomen op particulier terrein De gemeenteraad van Dordrecht …., constaterend dat  in de Omgevingsvisie de ambitie van 30% boomkroonbedekking, o.a. ter bestrijding van hittestress is opgenomen;  ook in het Omgevingsplan de eis van 30% schaduw is neergelegd;  op veel plekken in de stad, zowel in de openbare ruimte als op particulier terrein, niet aan deze eis wordt voldaan;  de gemeente waar mogelijk grenzen stelt aan het percentage verhard oppervlak, ook op particulier terrein, en daarmee vergroening stimuleert, van mening dat  het uit het oogpunt van bestrijding hittestress en ook uit ecologisch oogpunt wenselijk is bomen en schaduw op particulier terrein te bevorderen;  het hier niet alleen om een particulier, maar ook om een collectief belang gaat, omdat het bijdraagt aan de ambities voor de stad als geheel, verzoekt het college om  in regels en in communicatie en advies het planten van bomen op particulier terrein met weinig schaduw te bevorderen;  daarbij de streven naar 30% boomkroonbedekking, en gaat over tot de orde van de dag.

Concept motie boomspiegels De gemeenteraad van Dordrecht …., constaterend dat  veel boomspiegels klein en soms zelfs helemaal verhard zijn, overwegende dat  grotere boomspiegels de gezondheid van bomen ten goede komen;  dat daarmee de levensduur wordt verlengd en de onderhoudslast wordt verminderd, van mening dat  een belangrijk deel van het onderhoud van de boomspiegels door omwonenden of ander vrijwilligers kan worden gedaan, verzoekt het college  onderbouwde normen op te stellen voor minimale en meest gewenst grootte van de boomspiegels;  deze waar mogelijk in de praktijk te brengen;  zo veel mogelijk te stimuleren en faciliteren dat het onderhoud van de boomspiegels door bewoners of andere vrijwilligers ter hand wordt genomen, en gaat over tot de orde van de dag. Concept motie Bomenfonds De gemeenteraad van Dordrecht ….., 6

29 januari 2026

constaterend dat  het in de aangenomen motie M3 (herplantplicht en bomenfonds) van 12 maart 2024 door de raad gevraagde Bomenfonds nog niet bestaat,  het college heeft aangekondigd n.a.v. de motie de APV aan te passen overwegend dat  er naast afkoop van de herplantplicht andere mogelijke voedingen voor een bomenfonds bestaan, zoals bestemming van een deel van het rekeningresultaat, vrijvallende reserves, sponsoring en crowd funding, van mening dat  uitbreiding van het bomenbestand noodzakelijk is om de ambities van de Omgevingsvisie waar te maken  een goed gevuld bomenfonds daarbij een cruciaal instrument kan zijn verzoekt het college  de vorming van het bomenfonds en de daaraan gekoppelde wijziging van de APV voortvarend ter hand te nemen;  daarbij de genoemde (en eventuele andere) manieren om het fonds te vullen te betrekken,  de raad uiterlijk bij de begroting 2027 een update te geven over de omvang, de inrichting en inzet van het fonds, en gaat over tot de orde van de dag.

Frans-Bauke van der Meer GroenLinks

Leo Damen PvdA

Geraadpleegde bronnen Bomenwacht (2022): Ecosysteemdienstenrapportage Waterschap Hollandse Delta. Brand, Jeanine en Ton de Nijs (2020): Groen is meer waard dan we denken. RO-magazine 38 (10), 2020, p. 34-37. Gemeente Dordrecht (2023). Bomenprogramma 2023-2033. Gemeente Dordrecht, (31 oktober 2023) Raadsvoorstel vaststellen en beschikbaar stellen van een krediet voor het Bomenprogramma. Gemeente Dordrecht (1 oktober 2024) Raadsinformatiebrief beantwoording moties M2 t/m M6 over Bomenprogramma. Gemeente Dordrecht (2025) kaart 3-30-300-regel 30 Dordrecht. Gemeenteraad Dordrecht (12 maart 2024) motie M2 Betere bescherming voor bomen.. Gemeenteraad Dordrecht (12 maart 2024) motie Herplantplicht en bomenfonds. Gemeenteraad Dordrecht (12 maart 2024) motie M5 Bomenonderhoud. Gemeenteraad Dordrecht (12 maart 2024) motie M6 Dordt verdient meer investering in bomen.

7

29 januari 2026

Platform I-tree Nederland18: Baten van Bomen [te raadplegen op https://www.platform-itreenederland.nl/]. Wageningen University & Research (2019) Groen: goed voor de gezondheid [te raadplegen op https://www.wur.nl/nl/show-longread/groen-goed-voor-de-gezondheid.htm ].

18

In Platform I-tree, dat een Amerikaans model om de baten van bomen te kwantificeren voor Nederland toepasbaar maakt, participeren onder meer Wageningen Univerity & Research en 14 gemeenten waaronder Dordrecht.

8

29 januari 2026

BIJLAGE: Financiële dekking

Om het bomenonderhoud op niveau B te kunnen brengen is volgens het Bomenprogramma19 € 1,1 mln per jaar extra nodig. Het voorliggende voorstel wil dit niveau in 2029 bereikt hebben en er in de jaren daarvoor naartoe groeien. Hieronder geven we twee financieringsopties (die ook gecombineerd kunnen worden) weer.

Optie 1: ten laste van het begrote rekening resultaat. Op 16 december stelde de raad de verwerking van de Septembercirculaire 2025 vast. In de onderstaande tabel zijn de verwachte begrotingsresultaten na die verwerking opgenomen. Deze bieden voldoende ruimte om de kosten van (het toegroeien naar) scenario B te dekken. Bedragen x €1000 Begrotingsresultaat begroting 2026 Mutaties n.a.v. Septembercirc. 2025 Bijgesteld begrotingsresultaat Toegroeien naar scenario B Resulterend resultaat

2026 € 149 € 518 € 658

2027 € 985 - € 69 € 916 € 400 € 516

2028 € 1.245 - € 276 € 969 € 800 € 169

2029 € 2.201 - € 508 € 1.693 € 1.100 € 593

Het structurele begrotingsoverschot wordt door deze financieringsoptie niet wezenlijk aangetast. Bedragen x €1000 Structureel overschot begroting 2026 Mutaties n.a.v. Septembercirc. 202520 Bijgesteld strucuteel overschot Toegroeien naar scenario B Resulterend structureel overschot

2026 € 13.663 € 518 € 14.181

2027 € 13.949 -€ 69 € 13.880 € 400 € 13.480

2028 € 8.900 - € 276 € 8.624 € 800 € 7.824

2029 € 14.794 -€ 508 € 14.286 € 1.100 € 13.186

Optie 2: een combinatie van de volgende maatregelen. Verschuivingen binnen groenonderhoud (totaalbudget ruim € 9 mln) € 200.000 Bewoners/vrijwilligers deel groenonderhoud (waaronder boomspiegels) laten doen € 100.000 Tijdelijke verhoging lokale lasten die zich terugverdienen in andere beleidsdomeinen (verkeersveiligheid, gezondheid en zorg, klimaatadaptatie, klimaatneutraliteit 21) 1% € 350.000 1,5% € 525.000 Een combinatie hiervan kan t/m 2028 toereikend zijn. Daarna is er voldoende begrotingsruimte voorzien.

19

Gemeente Dordrecht (2023). Bomenprogramma 2023-2033 Verondersteld dat die structureel zijn. 21 Zie ook voetnoot 4. 20

9

29 januari 2026