Informatieve notitie gemeente Dordrecht mei 2021.pdf

Aan: College van B&W / commissie onderwijs van de gemeente Dordrecht Betreft: Onderzoek besturenfusie OPOD en SKOBA Geacht college/ geachte leden van de commissie, In deze brief informeren wij u over het onderzoek dat wij uitvoeren naar de haalbaarheid van een besturenfusie tussen OPOD en SKOBA per 1 januari 2022 en over uw rol als gemeente daarin. Graag lichten wij de actuele stand van zaken toe in een gesprek en bespreken wij met u uw rol in het proces. Achtergrond samenwerking OPOD-SKOBA Eerder hebben wij u geïnformeerd over de bestuurlijke verkenning naar een verdergaande samenwerking met SKOBA. Ontmoetingen en uitwisseling in samenwerkingstrajecten als De Zomerschool Dordrecht, Passend Onderwijs en huisvestingsprojecten, leidde de afgelopen jaren tot de constatering dat beide schoolbesturen veel raakvlakken hadden en dat we ons geconfronteerd zagen met vergelijkbare vraagstukken en uitdagingen. Om daar meer zicht op te krijgen en om te onderzoeken waar wij als stichtingen elkaar zouden kunnen versterken, zijn wij in 2019 een verkennend onderzoek gestart naar kansen en belemmeringen van samenwerking; samen met directeuren, stafmedewerkers, ouders- en personeelsleden van de gemeenschappelijke medezeggenschapsraden.

Uitkomsten verkenning samenwerking Gedeelde waarden en ambitie Hoewel OPOD en SKOBA een verschillende achtergrond en omvang hebben, hebben we in de verkenningsfase ontdekt dat we elkaar goed vinden in min of meer gedeelde waarden: ontmoeting, gelijkwaardigheid, respect en de kracht van verschillen. Juist onze verschillen in achtergrond zien we als een verrijking en als een kans om het gesprek over identiteit, persoonlijkheidsvorming en burgerschap een extra impuls te geven. Ook komen onze strategische thema’s voor de toekomst voor een belangrijk deel overeen: hoge onderwijskwaliteit, innovatief en betekenisvol onderwijs, professionals die het verschil maken, het benutten van talenten op alle niveaus en een sterke verbinding met de omgeving. Benutten van kansen Er is geen dwingende noodzaak tot samenwerking vanuit financieel of onderwijskundig oogpunt of met het oog op grote risico’s. Beide stichtingen zijn financieel gezond en de kwaliteit van de scholen is goed. Wel hebben we geconstateerd dat zowel bij OPOD als bij SKOBA sprake is van kwetsbare functies in de ondersteuningsorganisatie en dat er op dat terrein een flinke kwaliteits- en efficiencyslag gemaakt kan worden. Het belangrijkste motief om vergaande samenwerking te onderzoeken is echter het willen benutten van kansen om ons onderwijs te versterken.

Door samen te werken, door expertise, talent en creativiteit te bundelen, denken wij samen met SKOBA een krachtig(er) bestuurlijk antwoord te kunnen geven op actuele ontwikkelingen, maatschappelijke - en

onderwijsvraagstukken. Het onbenut laten van kansen en het noodgedwongen beleidsarm reageren op nieuwe ontwikkelingen zien wij in feite als risico voor de toekomst. We hebben met onze interne stakeholders vastgesteld dat samenwerking zou moeten bijdragen aan: • Versterking van de kwaliteit van het onderwijs en aansluiting van het onderwijsaanbod op de leer- en ontwikkelbehoeften en talenten van leerlingen; • (Behoud van) keuzemogelijkheden voor ouders en kinderen: diversiteit in onderwijsconcepten, identiteit, schoolgrootte; • Een leven lang leren: onderwijsvernieuwing, onderzoek en innovatie; • Partnerschap en verbinding met de omgeving om kinderen een betekenisvolle leeromgeving en doorgaande ontwikkeling te bieden; • Persoonlijke en professionele groei van onze medewerkers, aantrekkelijk werkgeverschap; • Bestuurlijke slagkracht, een goede strategische bestuurlijke positie in Dordrecht en omgeving; • Professionele ondersteuning en ontzorging van de scholen vanuit de ondersteuningsorganisatie; • Een financieel solide organisatie- het effectief en efficiënt benutten van schaalvoordelen; Onderzoek naar besturenfusie De focus in de verkenningsfase die we hebben doorlopen lag vooral op ontmoeting en inhoud en niet zozeer op de samenwerkingsconstructie zelf (vorm volgt inhoud).

Na de verkenningsfase hebben we besloten de bestaande samenwerking werkende weg uit te bouwen en ons verder te verdiepen in bestuurlijke samenwerkingsconstructies. In de zomer van 2020 hebben we ons laten adviseren door de VOS/ABB over diverse constructies en de best passende samenwerkingsvorm. Op basis van dat advies hebben we geconcludeerd dat het weliswaar mogelijk is om via vrijblijvende samenwerking schaalvoordelen te behalen. Maar dat we met het aangaan van samenwerkingsvormen zoals de personele unie, federatie en holding te veel tijd en energie denken te verliezen aan administratieve en juridische processen, het vastleggen van diverse contractuele regelingen, detacheringsovereenkomsten, financiële verdelingssystematieken en dat deze vormen van samenwerking uiteindelijk een negatief effect zullen hebben op de bestuurlijke slagvaardigheid. Vanuit bestuurlijk perspectief gaat de voorkeur van OPOD en SKOBA uit naar een echt duurzame verbinding, waarin we ons richten op het behalen van lange termijn effecten van samenwerking. Juist daar waar grotere voordelen te behalen zijn denken wij, in aansluiting op het onafhankelijk advies van de VOS/ABB, dat het daadwerkelijk samenvoegen van SKOBA en OPOD de meeste mogelijkheden biedt.

Belangrijke ontwikkelingen, zoals het lerarentekort, het vervangingsvraagstuk en Passend Onderwijs vragen om afstemming en eenheid in visie, aanpak en om garanties voor de langere termijn. De gevoerde gesprekken in de afgelopen periode met directeuren, GMR-en Raden van Toezicht sterken ons in die overtuiging. In het najaar van 2020 hebben wij onze intentie een onderzoek te starten naar de concrete gevolgen van een besturenfusie besproken met alle interne geledingen en groen licht gekregen voor het daadwerkelijk starten van het onderzoek. Thema’s in het onderzoek: onderwijs, personeel,

governance en juridische constructie, financiën en materiele zaken, identiteit, management en organisatie, ondersteuning. Deze intentie is onlangs bekrachtigd in een door alle partijen ondertekende intentieverklaring. Of een besturenfusie haalbaar is, weten we op dit moment nog niet. Na de onderzoeksperiode zullen we als bestuur een eindafweging moeten maken en – na het doorlopen van diverse goedkeuringsprocedures- een definitief besluit nemen over het al dan niet samenvoegen van OPOD en SKOBA. In de bijlage hebben wij de planning van het fusieproces opgenomen. Rol van de gemeente Dordrecht Schoolbesturen die het voornemen hebben te gaan fuseren zijn wettelijk verplicht een fusie effectrapportage (FER) op te stellen (artikel 64b WPO). De FER is een instrument voor alle belanghebbenden om inzicht te krijgen in motieven, doelen en effecten van de voorgenomen fusie. Wij verwachten de FER voor de zomer afgerond te hebben. Conform de statuten van beide stichtingen besluiten de bestuurders van OPOD en SKOBA over een besturenfusie en hebben zij daarvoor de voorafgaande goedkeuring van hun raad van toezicht nodig. De gemeenschappelijke medezeggenschapsraden van OPOD en SKOBA hebben een instemmingsbevoegdheid t.a.v. de inhoud van de FER en het fusiebesluit.

De wet schrijft eveneens voor dat besturen pas een besluit kunnen nemen over een fusie nadat een ouderraadpleging heeft plaatsgevonden over de voorgenomen fusie. In de statuten van SKOBA is verder opgenomen dat de Nederlands Katholieke Schoolraad goedkeuring dient te geven aan een besturenfusie. De gemeente Dordrecht is op meerdere manieren betrokken bij de fusieplannen. Als lokale overheid en als toezichthouder van het openbaar onderwijs. Lokale overheid: advies over wenselijkheid van de fusie Onderdeel van elke fusie-effectrapportage, of er nu wel of niet openbaar onderwijs bij de fusie is betrokken, is een advies van het college van burgemeester en wethouders van de betrokken gemeente(n) (artikel 64b-2 WPO) over de wenselijkheid van de voorgenomen fusie. De gemeente is belanghebbende daar waar het gaat om onderwijsvoorzieningen in en om de gemeente en kijkt vanuit bredere (gemeentelijke) ontwikkelingen naar de onderwijsvoorzieningen. Het uitbrengen van het advies doet het college dan ook als lokale overheid voor al het Dordtse onderwijs. Het advies van het college is een informerend advies en is niet bindend. Het stelt alle betrokkenen in staat kennis te nemen van het standpunt van het college en dit mee te nemen in de overwegingen voor het al dan niet aangaan van de fusie.

Aspecten die de gemeente kan wegen bij zijn advies: • Gevolgen voor spreiding en bereikbaarheid van voorzieningen • Gevolgen voor keuzemogelijkheden van ouders • Consequenties voor de lokale educatieve agenda en het lokaal educatief overleg • Consequenties van de voorgenomen fusie voor de (bestuurlijke)verhoudingen tussen onderwijsaanbieders in de gemeente.

Rol gemeenteraad Dordrecht De gemeenteraad heeft een grondwettelijke plicht als “hoeder van het openbaar onderwijs”, ook als het openbaar onderwijs geen deel meer uitmaakt van de gemeentelijke organisatie en verzelfstandigd is. De zorgplicht van de gemeente komt tot uitdrukking in een aantal bevoegdheden, die de wetgever aan de gemeenteraad als extern toezichthouder voor het verzelfstandigd openbaar onderwijs heeft opgedragen. Die bevoegdheden richten zich op het waarborgen van de continuïteit en op de handhaving van het specifieke karakter van het openbaar onderwijs. In de stichtingsstatuten van OPOD is opgenomen dat de gemeenteraad o.a. goedkeuring moet verlenen aan een fusiebesluit en aan statutenwijzigingen. Een besturenfusie kan dus pas doorgang vinden als de gemeenteraad goedkeuring heeft verleend aan zo’n fusie. Na een besturenfusie tussen OPOD en SKOBA ontstaat één samenwerkingsstichting (artikel 17 WPO) met één bestuur en één raad van Toezicht, die zowel openbare als katholieke scholen in stand houdt. De invloed van de gemeenteraad zal in een nieuwe situatie geborgd worden in de statuten. De wettelijke eisen rond de invloed van de gemeenteraad zijn bij een samenwerkingsstichting (artikel 17 WPO) iets anders dan bij een stichting die uitsluitend openbaar onderwijs in stand houdt (artikel 48 WPO, huidige situatie).

We hebben de verschillen in de bijlage bij deze brief opgenomen. De landelijke ondersteuningsorganisatie van het openbaar onderwijs, VOS/ABB, is door ons ingehuurd om concept-statuten op te stellen waarin o.a. de wettelijke overheidsinvloed geborgd is. Verus is de ondersteuningsorganisatie die vanuit het katholiek onderwijs betrokken is bij de statutenwijziging en die de NKSR daarover adviseert. Overige betrokken partijen Na goedkeuring/ instemming van NKSR, gemeenteraad Dordrecht, GMR-en en Raden van Toezicht kunnen wij een verzoek tot goedkeuring van de besturenfusie indienen bij de minister van OCW. Deze voert een lichte toets uit en ziet er vooral op toe dat het fusieproces zorgvuldig is doorlopen en dat er draagvlak is voor de fusie. Vervolg Wij zijn graag bereid om een nadere toelichting te geven op onze voornemens en de voortgang van het onderzoek. Graag stemmen wij op korte termijn met u de stappen in het besluitvormingsproces en uw inhoudelijke betrokkenheid daarin met u af.

Bijlage: gemeentelijke invloed samenwerkingsstichting voor openbaar en bijzonder onderwijs en stichting voor uitsluitend openbaar onderwijs: Samenwerkingsstichting openbaar en bijzonder onderwijs (artikel 17 Stichting voor openbaar onderwijs (artikel 48 WPO, huidige situatie) WPO, mogelijk toekomstige situatie) 1. Benoeming RvT Benoeming van RvT gebeurt op basis van vooraf openbaar gemaakte Leden van de RvT worden benoemd door de gemeenteraad (op voordracht van de profielen. ( 1 bindende voordracht door GMR). In de statuten moet RvT, 1/3 deel op bindende voordracht van ouders art. 10 statuten). geregeld zijn hoe de gemeente zijn toezichthoudende rol vervult. In de praktijk is er sprake van verschillende varianten, waarbij bijvoorbeeld een aantal benoemingseisen statutair wordt vastgelegd, het college van B&W betrokken wordt bij het opstellen van het profiel van de RvT en/of bij de voordracht van één of meer leden. 2. Statutenwijziging De stichtingsstatuten kunnen pas gewijzigd worden na instemming van De stichtingsstatuten kunnen pas gewijzigd worden na instemming van de de gemeenteraad. Instemming kan slechts worden onthouden als gemeenteraad overheersende invloed van de overheid in het bestuur niet is verzekerd voor zover het openbaar onderwijs betreft. 3.

Begroting en jaarrekening Vaststelling van de begroting en jaarrekening gebeurt door het bestuur, In de statuten moet een regeling opgenomen zijn over de vaststelling van na goedkeuring van de RvT en na overleg met de gemeenteraad. begroting en jaarrekening. Art 14 stichtingsstatuten: De RvT stuurt de jaarrekening en de begroting na vaststelling aan de gemeenteraad en licht deze desgewenst toe. De RvT informeert de gemeenteraad onmiddellijk over zaken en aangelegenheden die (negatieve) gevolgen kunnen hebben voor het primair onderwijs de financiële positie van de stichting 4. Verantwoording bestuur Het bestuur brengt jaarlijks aan de gemeenteraad van de gemeente Het bestuur brengt jaarlijks aan de gemeenteraad verslag uit over de waarin de school waar openbaar onderwijs wordt gegeven, gevestigd is, werkzaamheden, waarbij in ieder geval aandacht wordt geschonken aan de verslag uit over de werkzaamheden, waarbij in ieder geval aandacht wezenskenmerken van het openbaar onderwijs (ziet expliciet opgenomen in wordt geschonken aan de wezenskenmerken van het openbaar huidige statuten).

onderwijs. Samenwerkingsstichting openbaar en bijzonder onderwijs (artikel 17 Stichting voor openbaar onderwijs (artikel 48 WPO, huidige situatie) WPO, mogelijk toekomstige situatie) 5. Opheffen openbare school Een (voorgenomen) besluit tot opheffing van een openbare school Een (voorgenomen) besluit tot opheffing van een openbare school wordt uiterlijk wordt uiterlijk op 1 augustus van het schooljaar voorafgaand aan de op 1 augustus van het schooljaar voorafgaand aan de beoogde datum van beoogde datum van opheffing medegedeeld aan de gemeenteraad. Als opheffing medegedeeld aan de gemeenteraad. Als de gemeenteraad voor 1 de gemeenteraad voor 1 februari daaropvolgend besluit dat hij de februari daaropvolgend besluit dat hij de school in stand wenst te houden, wordt school in stand wenst te houden, wordt deze niet opgeheven, maar deze niet opgeheven, maar wordt de instandhouding daarvan overgedragen aan wordt de instandhouding daarvan overgedragen aan de gemeente. de gemeente. Een verzelfstandigd bestuur zoals OPOD kan volgens de Wet dus zelf besluiten over de opheffing van een openbare school. Vroeger was dit besluit voorbehouden aan de gemeenteraad. Een wetswijziging heeft daarin verandering gebracht, met het oog op het gelijktrekken van de positie van openbaar en bijzonder onderwijs.

In de statuten van OPOD is de bevoegdheid van de gemeenteraad te besluiten over de opheffing van een openbare school nog steeds opgenomen (art. 7) 6. Ingrijpen bij ernstige taakverwaarlozing bestuur en ontbinding stichting Primaat ligt bij de RvT. In geval van ernstige taakverwaarlozing door het Het primaat ligt hier bij de RvT (waarin de overheidsinvloed geborgd is). De RvT bestuur of functioneren in strijd met de wet, voor zover het openbaar heeft een informatieplicht als er sprake is van ernstige taakverwaarlozing door het onderwijs betreft, neemt de gemeenteraad de maatregelen die hij nodig bestuur (zie punt 3) en kan in het uiterste geval de stichting ontbinden (art. 16 acht om de continuïteit van het onderwijsproces te waarborgen voor stichtingsstatuten). zover het openbaar onderwijs betreft. In de statuten moet een regeling zijn opgenomen over de ontbinding van de stichting, met dien verstande dat een overheersende invloed van de overheid in de RvT is verzekerd voor zover het openbaar onderwijs betreft.

In de statuten moeten een regeling zijn opgenomen over de ontbinding van de stichting, met dien verstande dat een overheersende invloed van de gemeente in de RvT is verzekerd (zie ook art. 16 statuten- goedkeuringsbevoegdheid gemeenteraad).