Haalbaarstudie en kostenraming IBD wateroverlast locaties juni 2020.pdf

Ingenieursbureau

Haalbaarheidsstudie en kostenraming van maatregelen t.b.v. vermindering van de wateroverlast naar aanleiding van de buien van juni 2020

Dordrecht

Projectcode 20200101 Datum Maart 2021 Status Concept, versie 2.0

Opdrachtgever

Paraaf Opdrachtgever:

P. van Esch Gemeente Dordrecht Projectleider

Paraaf Projectleider:

P. Muller Ingenieursbureau Drechtsteden

Opsteller

Paraaf Opsteller:

R.J. Huisman Ingenieursbureau Drechtsteden

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

2 van 23

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

1.1

Aanleiding

4

1.2

Inleiding

4

1.3

Doel

5

1.4

Scope van onderzoek naar haalbaarheid

5

1.5

Scope van de kostenraming

6

1.6

Leeswijzer

6

2

Wetgeving

7

2.1

Wetgeving

7

3

Locaties wateroverlast juni 2020

9

3.1

Inleiding

9

3.2

Korte beschrijving van de locaties

9

4

Maatregelen

16

4.1

Inleiding

16

4.2

Strategie

16

4.3

Maatregelen

17

4.4

Effect van maatregelen

18

4.5

Bronnen

19

5

Kosten

20

5.1

Inleiding

20

5.2

Kosten per locatie

20

5.3

Uitgangspunten kostenraming

21

6

Samenvatting

22

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

3 van 23

1 Inleiding 1.1 Aanleiding De extreme neerslag in de zomer van 2020 heeft op diverse locaties geleid tot wateroverlast en zelfs waterschade aan gebouwen of woningen. Deze locaties komen overeen met de wateroverlast locaties uit de zomer van 2015, met uitzondering van de wijk Dubbeldam en Sterrenburg. De verkeersweg N3 was een scheidingslijn voor de extreme neerslag. De neerslagzone lag ten westen van de N3 tot aan de buitendijkse Binnenstad. De intensiteit van deze buien heeft ruimschoots de afvoercapaciteit van de riolering overtroffen. Met de bui van 16 juni viel in één half uur meer dan de helft van de maandelijke neerslag ! De overlast en schade is ontstaan in buurten waar er weinig waterberging op straat mogelijk is. Deze gebeurtenissen zijn te typeren als een overmacht situatie. Gebieden met weinig waterberging gaan vaak samen met niet paal-gefundeerde woningen die door bodemdalingen steeds dieper wegzakken ten opzichte van de paal-gefundeerde woningen en de buitenruimte.

1.2 Inleiding Om deze wateroverlast en schade in de toekomst te verminderen zijn er maatregelen bedacht en getoetst in een 3D model voor de buitenruimte en een 1D model riolering. Met behulp van ondergrondse leidinggegevens en hoogte metingen is de haalbaarheid van deze maatregelen onderzocht. De kosten hier van zijn inzichtelijk gemaakt met een raming volgens de SSK methodiek. Figuur 1. 1 – Locatie Reeweg Oost met wateroverlast, dinsdagmiddag 16 juni 2020

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

4 van 23

Figuur 1. 2 – Locaties wateroverlast

1.3 Doel Het doel van deze haalbaarheidstudie is tweeledig: 1. Met een onderzoek bepalen of de aangeleverde maatregelen ook daadwerkelijk technisch gerealiseerd kunnen worden; 2. Op basis van een SSK raming de investeringskosten van deze maatregelen inzichtelijk maken.

1.4 Scope van onderzoek naar haalbaarheid Voor het bepalen van de haalbaarheid zijn de onderstaande onderzoeken ingezet: o Gebruik maken van de kabels & leidingenbeheerkaarten; o Hoogtemetingen, door de afdeling GEO, van straten,trottoirs en deurdorpels zijn breed ingezet op alle locaties. Ook is van de Algemene Hoogtekaart Nederland (AHN) gebruik gemaakt waar nodig; o Archiefonderzoek naar bodemvervuiling; o Bouwkundig advies aangevraagd voor impact van de maatregelen op oude kwetsbare bebouwing, zoals aan de Korte Nieuwstraat; o Contacten gelegd met waterschap Hollandse Delta en ProRail; o Oplossingsrichtingen en specifieke maatregelen zijn in een breed team van beheerders, specialisten, waterschappers en een extern bureau Nelen & Schuurmans bekeken.

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

5 van 23

1.5 Scope van de kostenraming Voor het bepalen van de kosten zijn de aangeleverde maatregelen vanuit het projectteam als bron gehanteerd: o De methodiek van de Standaard Systematiek voor Kostenramingen (SSK) vanuit het CROW platform is toegepast;

1.6 Leeswijzer Hoofdstuk 2 laat zien hoe de wetgeving de verantwoordelijkheden bij wateroverlast situaties beschrijft tussen privaat en openbaar terrein. In hoofdstuk 3 worden de wateroverlast locaties beschreven vanuit bouw- en waterhuishoudkundig oogpunt. Hoofdtuk 4 laat de maatregelen zien die door het IBD op technische haalbaarheid en kosten onderzocht worden. In hoofdstuk 5 tenslotte zijn de kosten genoemd waarbij de gehanteerde uitgangspunten en methodiek opgeschreven zijn. In hoofdtuk 6 is de samenvatting van dit traject beschreven.

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

6 van 23

2 Wetgeving Regenval kan leiden tot wateroverlast en uiteindelijk zelfs tot schade. Via bijvoorbeeld de openbare weg of het particuliere riool kan hemelwater woningen instromen. Naast de praktische en technische vraag hoe schade zoveel mogelijk voorkomen kan worden, is juridisch de vraag interessant op welke wijze wetgeving en rechtspraak omgaan met hemelwateroverlast. Voor zowel gemeenten als burgers is het van belang te weten hoe de verantwoordelijkheden en zorgplichten zijn verdeeld. Wat mag er bijvoorbeeld van de gemeente als riool- en wegbeheerder worden verwacht en welke verantwoordelijkheid heeft een perceels-/gebouweigenaar zelf? Inzicht in de wetgeving maakt duidelijk of een gemeente aansprakelijk te houden is voor deze waterschade.

2.1 Wetgeving Gemeenten hebben op grond van artikel 10.33, lid 1 Wet milieubeheer (verder: Wm) een zorgplicht voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. In wet- en regelgeving zijn geen concrete normen opgenomen over het functioneren van rioolstelsels in de vorm van bijvoorbeeld eisen aan de maximaal toelaatbare frequentie van wateroverlast of het minimale niveau waarop regenwatervoorzieningen moeten zijn ontworpen. Het is aan gemeenten zelf om in het verplicht voorgeschreven rioleringsplan (GRP) een eigen invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken. Hierbij hebben zij een ruime beleidsvrijheid. Voor de invulling van de rioleringszorgplicht wordt in de praktijk gebruik gemaakt van de Leidraad Riolering van Stichting Rioned. De leidraad maakt duidelijk dat het rioleringsstelsel niet berekend hoeft te zijn op extreme neerslag. De riolering is bedoeld om bij ‘normale' neerslag het water van wegen en daken af te voeren. Overlast en schade als gevolg van extreme buien worden gerekend tot overmachtssituaties waartegen de gemeente zich in redelijkheid niet hoeft te verweren. Binnen juridische randvoorwaarden van goed bestuur mag een gemeente zelf de frequentie van water op straat bepalen waarop zij de riolering laat ontwerpen. Daarmee wordt de grens voor het reguliere functioneren vastgelegd.

Als het harder regent dan waarop de riolering is ontworpen, is sprake van extreme neerslag. Sinds 2008 hebben de gemeenten ook een bij wet vastgelegde hemelwaterzorgplicht. In relatie echter tot hemelwater dat vanaf de openbare weg naar particulier terrein stroomt, heeft deze zorgplicht juridisch geen betekenis. De zorgplicht zit namelijk op hemelwater dat bij degene die zich hiervan wil ontdoen valt en dat diegene niet zelf kan verwerken op eigen terrein. De gemeente heeft dan een zorgplicht om, als dat doelmatig is, het hemelwater in te zamelen en te verwerken, bijvoorbeeld door het af te voeren via het rioolstelsel. Voor de invulling van deze zorgplicht is het met andere woorden voldoende als de gemeente een voorziening aanbiedt waarin de perceeleigenaar het overtollige hemelwater kwijt kan. Omdat de bestuursrechtelijke hemelwaterzorgplicht niet van toepassing is op situaties waarin water vanuit de openbare ruimte naar particulier terrein stroomt en omdat er ook geen andere bestuursrechtelijke weg is om de wateroverlast op een laaggelegen perceel aan de orde te stellen, resteert veelal alleen de privaatrechtelijke weg. Op grond van het Burgerlijk Wetboek (BW) moeten lagere erven het water ontvangen dat van hogere erven van nature afloopt. Ook een openbare weg geldt als een erf. De overlast, hoe vervelend ook, kan in redelijkheid niet op de gemeente worden afgewenteld.

Alleen als sprake is geweest van een onrechtmatige wijziging in de loop of de hoeveelheid van het openbare terrein stromend water (art. 5:39 BW) kan dit oordeel anders luiden. Gemeenten moeten dan ook erg alert zijn bij werken aan de openbare weg. Jurisprudentie leert dat een gereconstrueerde weg van een Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

7 van 23

zodanig afwateringssysteem moet worden voorzien dat regenwater onder normale omstandigheden wordt afgevoerd zonder schade toe te brengen aan naastgelegen panden. Voor schade als gevolg van extreme regenval is de gemeente niet aansprakelijk te houden (overmacht). Ook burgers hebben een verantwoordelijkheid om overlast en schade zoveel mogelijk te voorkomen. Vaak kan dit al met relatief eenvoudige maatregelen. Ook via de particuliere afvoer- en aansluitleidingen kan hemelwater de woning inlopen. Het Bouwbesluit 2012 bevat voorschriften waaraan de gebouwriolering moet voldoen. Zowel nieuwe als bestaande bouwwerken moeten een zodanige voorziening voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater en hemelwater hebben dat dit water zonder nadelige gevolgen voor de gezondheid is af te voeren. Voor nieuwbouw zijn er aan de afvoer van afvalwater vanuit laaggelegen lozingstoestellen en goten of putten voor hemelwater specifieke eisen gesteld (waaronder een pomp en terugstuwbeveiliging). Dergelijke voorzieningen zijn echter lang niet altijd aanwezig, zeker niet bij bestaande bouwwerken. Ook hiervoor geldt echter dat dergelijke preventieve voorzieningen, met een beroep op de zorgplicht van de Woningwet, wel aanwezig zouden moeten zijn.

De eigenaar van een bouwwerk is zelf verantwoordelijk om die voorzieningen te treffen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat er geen gevaar voor de gezondheid ontstaat. Ook zonder dat de gemeente een beroep doet op de zorgplicht (en alsnog maatregelen voorschrijft), zouden de eigenaren dus al dergelijke voorzieningen moeten treffen. Omdat burgers vaak niet weten wat men zelf kan doen, stellen wij ons voor dat eerst via voorlichting wordt verteld wat men zelf kan doen. Daarna resteert de juridische weg. Bron: Tijdschrift voor Bouwrecht, 2015/174, 1 november 2015 (Instituut voor Bouwrecht). mr. ir. S. Handgraaf en mr. P. de Putter

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

8 van 23

3

Locaties wateroverlast juni 2020 3.1 Inleiding Op 16 en 26 juni werd de regio getroffen door twee onweersbuien met extreme neerslagintensiteiten. Beide buien leidden tot wateroverlast en schade op onderstaande locaties. Deze locaties zijn "oude bekenden" en kwetsbaar bij extreme neerslag. Hieronder worden de locaties kort beschreven, waarbij ook de drooglegging en de bodemdaling snelheid wordt genoemd.

3.2 Korte beschrijving van de locaties Voor alle locaties zal een korte beschrijving komen hoe deze buurt scoort qua waterhuishouding. In het algemeen gelden vooral de volgende kenmerken die er voor zorgen dat deze buurten bij intense regenbuien wederom waterschade oplopen:  De lage ligging van deze straten ten opzichte van de open water- en grondwaterpeilen;  De lage ligging van deze straten ten opzichte van de nabij gelegen buurtstraten;  De grote afstand tot het open water;  De woningen zijn niet paal gefundeerd en hebben een lage drempel bij de voordeur, door bodemdaling wordt dit waterprobleem alsmaar groter en hebben de maatregelen een beperkte houdbaarheidsdatum.

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

9 van 23

Komatistraat: De Komatistraat maakt onderdeel uit van de oude wijk Indische buurt Zuid en ligt haaks op de Reeweg-Oost richting de spoorlijn. In de periode 1900-1930 zijn de meeste huizen gebouwd en zijn niet op palen gefundeerd. De straten in de buurt (bv Ambonstraat) liggen wat hoger zodat vaak het regenwater juist naar de Komatistraat toe stroomt. Ook vanaf de trap bij de spoorwegovergang en het talud van de spoorbaan. Tabel 2.1 Locatie Komatistraat

Drooglegging laagste deurdorpel * 70 cm

Drooglegging straat **

Bodemdaling snelheid in cm per jaar *** 0,5-0,9

46 cm

*de laagst ingemeten deurdorpel is NAP -1,30 m (nr. 36). Vaak ligt de woningvloer nog 15-20 cm lager dan de entree. **Komatistraat ligt in peilgebied waterschap NAP -2,00 m, laagste ingemeten (2020) straathoogte is NAP -1,54 m.

Figuur 3.1 – overzicht straatbeeld Komatistraat, ondiep wegdek en lage entrees

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

10 van 23

Reeweg Oost:

De Reeweg Oost maakt onderdeel uit van de oude wijk Indische buurt Zuid. Ook deze woningen stammen ongeveer uit de periode 1910-1950. Vooral de zuidkant van de straat vanaf de Komatistraat tot aan het Sumatraplein heeft last van waterschade bij extreme neerslag. De huizen aan de noordkant staan hoger omdat deze gefundeerd zijn met palen. De straat loopt af van de noord- naar de zuidkant. Hierdoor krijgen de lagere woningen sneller wateroverlast. Ook stroomt het water vanaf het hoger gelegen Sumatraplein de Reeweg Oost in. De huizen, aan de onevenkant, vanaf 1 t/m 121 zijn ingemeten inclusief het trottoir. Tabel 2.2 Locatie Reeweg Oost

Drooglegging laagste deurdorpel * 74 cm

Drooglegging straat **

Bodemdaling snelheid in cm per jaar *** 0,5-0,6

60 cm

*de laagst ingemeten deurdorpel is NAP -1,26 m (nr. 115). Vaak ligt de woningvloer nog 15-20 cm lager dan de entree. **Reeweg Oost ligt in peilgebied waterschap NAP -2,00 m, laagste ingemeten (2020) straathoogte is NAP -1,40 m.

Figuur 3.2 – Reeweg Oost, verschil entree hoogtes Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

11 van 23

Papeterspad/Zomerhof: Papeterspad en Zomerhof maken onderdeel uit van de 19 Eeuwse Schil. De woningen stammen uit de periode 1922-1935. Enkele woningen (10,12) zijn na 2002 gebouwd waar de deurdorpels iets hoger liggen dan de buren. Vooral de woningnummers 2 t/m 32 en Zomerhof 1 t/m 4 liggen laag ten opzichte van de Hellingen en de Singel. De panden aan de overkant van de straat zijn gefundeerd en liggen hoger, hierdoor ligt ook de straat schuin. Er is hier, enige jaren geleden, een ondergrondse waterberging gerealiseerd van 215 m³ om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen. Dat is ook in de zomer van 2015 niet gelukt. De woningen en panden in de 19e Eeuwse Schil zijn zeer afhankelijk van de afvoercapaciteit van de riolering. De riolering voert het overtollige regenwater af naar Krispijn waar het via een riooloverstort op het Weizigtpark en het uitwateringgemaal Weeskinderendijk het rioolsysteem ontlast.

Figuur 3.3 – straatbeeld Papeterspad

Tabel 2.3 Locatie Papeterspad Zomerhof

Drooglegging laagste deurdorpel * 15 cm

Drooglegging straat **

Bodemdaling snelheid in cm per jaar *** 0,3-0,6

14 cm

*de laagst ingemeten deurdorpel is NAP – 0,95 m (nr. 20). Vaak ligt de woningvloer nog 15-20 cm lager dan de entree. **Papeterspad ligt in peilgebied waterschap NAP -1,10 m (bijzondere hier van is dat er geen oppervlaktewater aanwezig is), laagste ingemeten (2020) straathoogte is NAP – 0,96 m. Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

12 van 23

Geldelozepad: Geldelozepad ligt tussen Papeterspad en de Spuiweg en maakt onderdeel uit van de 19e Eeuwse Schil. De woningen stammen uit de periode 1910-1930. De kantoorpanden tegenover het Geldelozepad worden binnen enkele jaren gesloopt. De nieuwe inrichting van dit gebied zal veel regenwater gaan bergen zodat de wateroverlastlocaties in het Geldelozepad, Papeterspad en Zomerhof hiervan gaan profiteren. Tabel 2.4 Locatie Gelderlozepad

Drooglegging laagste deurdorpel * 51 cm

Drooglegging straat **

Bodemdaling snelheid in cm per jaar *** 0,1-0,3

36 cm

*de laagst ingemeten deurdorpel is NAP – 0,59 m (nr. 20). Vaak ligt de woningvloer nog 15-20 cm lager dan de entree. **Geldelozepad ligt in peilgebied waterschap NAP -1,10 m (bijzondere hier van is dat er geen oppervlaktewater aanwezig is), laagste ingemeten (2020) straathoogte is NAP – 0,74 m.

Museumstraat/Augustijnenkamp/Nieuwstraat: Deze locatie ligt in de Binnenstad. De woningen dateren van 1825 t/m 1935 en er staan wat nieuwbouwpanden. Deze locatie ligt ingeklemd tussen de Vest en de Voorstraat, die als waterkeringen dienst doen. Het vele regenwater stroomt af naar deze laag gelegen straten. Enkele jaren geleden is er een pompgemaal aangebracht in de Augustijnenkamp naar aanleiding van de bui in 2015. Deze heeft goed gefunctioneerd tijdens de onweersbuien in juni 2020 maar de bui intensiteit was groter dan de pompcapaciteit waardoor ook hier water op straat ontstond.

Figuur 3.4 – straatbeeld Augustijnenkamp, aan linkerzijde regenwater pompgemaal (groene kast)

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

13 van 23

Tabel 2.5 Locatie

Drooglegging laagste deurdorpel * 66 cm

Museumstraat Augustijnenkamp Nieuwstraat

Drooglegging straat **

Bodemdaling snelheid in cm per jaar *** 0,1-0,5

51 cm

*de laagst ingemeten deurdorpel is NAP + 0,46 m (Museumstraat 57). **Museumstraat e.o. ligt in peilgebied waterschap NAP - 0,20 m, laagste ingemeten (2020) straathoogte is NAP + 0,31 m.

Arend Maartenshof Het hofje werd gebouwd in 1625 en werd vernoemd naar de oprichter Arend Maartenszoon. Hij stond als geldwolf bekend en probeerde zijn reputatie te verbeteren door het bouwen van 38 woningen voor arme vrouwen. In de Museumstraat, op nummer 56, geeft een rijk versierd renaissancepoortje toegang tot de binnentuin van het Arend Maartenshof. Het groene binnenterrein is eigendom van de gemeente en de woningen worden verhuurd door Woonbron. Wat opvalt is dat de zuidelijke kant van het hofje beduidend hoger ( circa 40 cm) ligt dan de noordelijke kant. Tabel 2.6 Locatie Arend Maartenshof

Drooglegging laagste deurdorpel * 70 cm

Drooglegging straat **

Bodemdaling snelheid in cm per jaar *** 0,3-1,1

46 cm

*de laagst ingemeten deurdorpel is NAP + 0,50 m (nr. 4). **Arend Maartenshof ligt in peilgebied waterschap NAP - 0,20 m, laagste ingemeten (2020) straathoogte is NAP + 0,26 m.

Figuur 3.5 – enige toegang naar binnenplaats hof

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

14 van 23

Figuur 3.6 – Luchtfoto, groene binnenplaats is eigendom gemeente

De Vereniging Dit zijn historische arbeiderswoningen, gesticht in 1867 en voltooid in 1911. Ook in 2015 is hier wateroverlast ontstaan. Door de lage ligging van het woonblok, het grote laag gelegen particuliere terrein en de kleiige bodem stroomt het regenwater niet vanzelf uit de tuinen naar de kolken van de straat. Hier zullen de bewoners zelf aan de slag moeten om het regenwater op te vangen. Op de website GroenBlauw van de gemeente staan vele tips hoe dit te organiseren (www.groenblauwdordrecht.nl). Tabel 2.7 Locatie De Vereniging

Drooglegging laagste deurdorpel * 23 cm

Drooglegging straat **

Bodemdaling snelheid in cm per jaar *** 0,1-0,5

5 cm

*de laagst ingemeten deurdorpel is NAP – 0,87 m (nr. 9). **Arend Maartenshof ligt in peilgebied waterschap NAP - 1,10 m, laagste ingemeten (2020) straathoogte is NAP – 1,05 m.

N.B.: De Toulonselaan is niet meegenomen in deze rapportage omdat men nog bezig is met een nieuwe verkeerskundige inrichting van deze straat. Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

15 van 23

4 Maatregelen 4.1 Inleiding Om de juiste en meest effectieve maatregelen in te zetten is een actuele hoogte meting van de overlast locaties noodzakelijk. Deze hoogtemetingen gaan we periodiek inzetten om de bodemdalingen te monitoren. Deze metingen hebben in het najaar van 2020 plaatsgevonden. Ook is met een externe partij, de firma Nelen & Schuurmans, een 3D berekening gedaan van het gebied. De 3D berekening simuleert de afvoer van de rioolbuizen en het regenwater over het maaiveld wat niet meer door de volle riolering afgevoerd kan worden. Het 3D model geeft waterdieptes op straat aan. Door de maatregelen in het model te verwerken kunnen we zien hoeveel waterdiepte er over blijft en of dit leidt tot water in de woning.

4.2 Strategie De oplossingen die in het team bedacht zijn, zijn vooral maatregelen in de openbare ruimte zowel onder- als bovengronds. o Vasthouden, bergen en dan afvoeren (zie figuur 4.1); o Zoveel mogelijk water bovenstrooms of uit hoger gelegen gebieden tegenhouden; o Het water in de laag gelegen gebieden (kuilen) zo snel mogelijk afvoeren; o Onderzoek gewenst op systeemniveau. Bijvoorbeeld naar een nieuw rioolgemaal voor Reeland/Vogelbuurt of regenwater afvoeren naar de westkant van de spoorlijn (plan Maasterras-Dordtwijkzone-Park Weizigt); o In de openbare ruimte in de overlastgebieden zoveel mogelijk waterberging op straat zien te realiseren; o Bij nieuwbouwplannen waterberging op het perceel of een centrale voorziening eisen; o Goede communicatie naar burgers over verantwoordelijkheden en oplossingen op privaat terrein (o.a. tuincoach beschikbaar voor bewoners vanuit gemeente); Het besef is groot dat deze maatregelen niet toereikend zullen zijn. Ook op privaat terrein moeten maatregelen genomen worden om de gevolgen van deze extreme buien effectief te kunnen aanpakken.

Denk bijvoorbeeld aan de volgende maatregelen:  De woningen waterdicht maken;  Deurdorpels en ventilatieroosters verhogen;  De tegels uit de tuin halen en veel meer vergroenen;  Zorgen voor extra opslagcapaciteit of verlaagde gedeeltes in de tuin;  Ontlastvoorziening aanbrengen in regenpijp;  Woning opvijzelen of voorzien van funderingspalen, dit is alleen technisch haalbaar bij vrijstaande of twee-onder-een-kap woningen;  De woning isoleren van de omgeving door het maken van een waterkering en een eigen bemalingsgebied (polder) creëren;  De oude woning afbreken en een nieuw klimaatbestendige woning realiseren. De oplossingen ondergronds zijn vaak duur en beperkt in opvang- en afvoercapaciteit. Het meeste effect is het regenwater zoveel mogelijk opvangen (en hergebruiken) op de plek waar het valt. De ingrepen die in het verleden gedaan zijn zoals het plaatsen van een ondergrondse opvangbassin in Papeterspad en een regenwater pompinstallatie in Augustijnenkamp laten zien dat de intensiteit Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

16 van 23

van de buien steeds vaker de ontwerpcapaciteiten daar van overtreffen. Ook heeft dit te maken met voortzettende bodemdalingen.

Figuur 4.1 - Vasthouden, bergen en afvoeren

4.3 Maatregelen De onderstaande maatregelen zijn door het projectteam bedacht en door veldonderzoek en deskresearch ondersteund. In de Binnenstad en de 19e Eeuwse Schil zijn drie thema's die een negatieve rol spelen om de wateroverlast problematiek goed aan te kunnen pakken of de overlast te verminderen:  Het gebrek aan oppervlaktewater of op grote afstand daarvan;  De vele niet paal gefundeerde en verzakte panden waardoor een minimale drooglegging aanwezig is;  Ondergrondse ingrepen soms risicovol voor kwetsbare oude bebouwing, waardoor schade aan bebouwing kan ontstaan. Tabel 4.1 – overzicht mogelijke maatregelen per locatie

Locaties Papeterspad

Maatregelen 

Kolkenriool noordelijke rijbaan Spuiboulevard afkoppelen van gemengd rioolsysteem Centrum, water vergunning is aangevraagd en goedgekeurd

Geldelozepad



Riool 250 mm vergroten naar 500 mm

Augustijnenkamp/



Speelplaats verdiepen en straatwerk iets aanpassen om lokaal water te bergen

Museumstraat e.o.



Extra kolken plaatsen in Museumstraat, Korte Nieuwstraat, Achterklooster en Lastig Eendstraat (is al gedaan)



Extra nooduitlaat riolering via Vest naar Spuihaven, vergunning aanvragen bij waterschap

Arend Maartenshof



Rioolbuis Korte Nieuwstraat richting Vest vergroten



Plaatsen stalen rand en tuin licht afgraven net voor de rand voor waterkering als extra wateropvang

Singel



Verdiepte parkeerplaatsen (is al gerealiseerd)

Komatistraat



Aanbrengen hwa-riool en aansluiten op spoorsloot Ambonstraat



Spoorsloot verlengen richting Komatistraat



Extra nooduitlaat bij sloot/duiker begraafplaats



Afbuigen waterstroom op Sumatraplein naar oorlogs herdenkings monument



Optrekken trottoirband in de Singel, meeliften met rioolproject in deze straat waar

Reeweg Oost De Vereniging

ook afvoercapaciteit regen wordt vergroot Burgemeester de Raadtsingel



Hier geen korte termijn maatregelen. Eerst moet een water visie voor het gehele gebied onderzocht worden.

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

17 van 23

Toulonselaan



Hier komt een nieuwe verkeerskundige inrichting waar wij gaan meeliften

4.4 Effect van maatregelen Het effect van deze maatregelen is per locatie verschillend. Het doel is om de riolering een bui van 30 mm in één uur te laten afvoeren zonder dat hier water op straat ontstaat. Dat is niet overal mogelijk gebleken vanwege de lage ligging van de straat of woningen op deze locaties. Ook is met een bui van 70 mm in één uur getoetst. Dat is vooral om de waterstromen over straat in beeld te krijgen. Dat is door Nelen & Schuurmans gedaan met een 3D model. In de bijlage zijn de resultaten hiervan te raadplegen. Wel is door de maatregelen de waterdiepte en de tijdsduur van wateroverlast verminderd. De maatregelen die in het rioleringsstelsel zijn genomen zijn getoets in het hydrodynamisch rekenmodel Sobek Urban (versie 2.16). De toetsingen zijn gedaan met bui 08 en bui 09. De maatregelen zorgen voor een verbetering van de opvang en afvoer van bui 08. Ook zorgen de maatregelen er voor dat meer punten wel aan bui 09 voldoen of het hele overlast gebied zoals de Komatistraat. 4.1 Tabel resultaten toetsing van maatregelen

Locatie

Bui 08- 20 mm in één uur (T=2)

Bui 09- 30 mm in één uur (T=5)

Opmerking

*Museumstraat/Augustijnenkamp

Op enkele punten ontstaat water op

Arend Maartenshof

straat, merendeel niet

**Spuiboulevard

Riool afgekoppeld naar Spuihaven om afstroom naar Papeterspad te voorkomen

***Geldelozepad

Sluit aan op Spuiweg stamriool 1100 mm

***Reeweg Oost

Bij hele lage woningen ontstaat wateroverlast

**Komatistraat

Hwa-riool doorgetrokken naar bestaande spoorsloot

***Papeterspad

Geldt voor woningen die aangesloten zijn op waterbassin

*deze locatie voldoet niet aan bui 08 in de huidige situatie **deze locaties voldoen niet aan bui 09 in de huidige situatie *** meer punten voldoen nu wel aan bui 09

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

18 van 23

4.5 Bronnen De bronnen die gebruikt zijn om te komen tot deze rapportage zijn:  Onderzoek waterstromen met T=5 en T=100 door Nelen & Schuurmans, d.d. maart 2021;  Hydrodynamisch rekenmodel Sobek Urban van Deltares, versie 2.16;  Tekeningen van IBD om maatregelen visueel te maken voor calculatie team;  Hoogtemetingen die uitgezet zijn bij de afdeling GEO;  Bouwkundig onderzoek voor project Korte Nieuwstraat/Vest door de firma Ifco. De tekeningen en het rapport van Nelen & Schuurmans zijn opgenomen in de bijlagen.

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

19 van 23

5 Kosten 5.1 Inleiding Het projectteam heeft een lijst van maatregelen aangeleverd aan het calculatie team van het IBD. Deze kosten zijn geraamd op basis van de SSK methodiek, die het CROW hanteert. De CROW (oorspronkelijk een acroniem voor Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) is een Nederlandse stichting die zich opstelt als kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid. De totale kosten per wateroverlast locatie is in tabel 5.1 beschreven. In de bijlage is de uitsplitsing te vinden.

5.2 Kosten per locatie In onderstaande tabel staan de totale kosten per locatie: Tabel 5.1 – overzicht kosten per locatie

Locaties Papeterspad

Maatregelen 

Kosten in euro's afgerond, excl. btw

Kolkenriool noordelijke rijbaan



55.000,-



298.000,-



79.000,-



266.000,- totaal



41.000,-

Spuiboulevard afkoppelen van gemengd rioolsysteem Centrum Geldelozepad



Riool (gres 250 mm) vergroten naar beton 500 mm

Augustijnenkamp/



Museumstraat e.o.

Speelplaats verdiepen en straatwerk iets aanpassen



Extra kolken plaatsen (is al gedaan)



Extra nooduitlaat riolering via Vest naar Spuihaven



Rioolbuis Korte Nieuwstraat richting Vest vergroten

Arend



Maartenshof

Plaatsen stalen rand en tuin licht afgraven net voor de rand voor waterkering en buffer

Singel



Verdiepte parkeerplaatsen



Niet relevant

Komatistraat



Aanbrengen hwa-riool en aansluiten op



366.000,-



9.000,-



5.000,-

spoorsloot Ambonstraat Reeweg Oost



Spoorsloot verlengen richting Komatistraat



Extra nooduitlaat bij sloot/duiker begraafplaats



Afbuigen waterstroom op Sumatraplein naar oorlogs herdenkings monument

De Vereniging



Optrekken trottoirband in de Singel



Niet relevant

Burgemeester de



Hier geen korte termijn maatregelen. Eerst



Niet relevant



1.120.000,-

Raadtsingel

moet een water visie voor het gehele gebied onderzocht worden

Totaal

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

20 van 23

5.3 Uitgangspunten kostenraming In de deelbegrotingen zijn opgenomen: o Engineeringskosten; o Milieukundig bodemonderzoek; o Voorlopig, Definitief ontwerp, bestek, aanbesteding, uitvoering, toezicht en nazorg; o Waar noodzakelijk opname van aangrenzende panden en monitoring; o Afvoeren van uitkomende verontreinigende grond. Hiervoor zijn inschattingen gedaan (geen onderzoek beschikbaar). In de deelbegrotingen zijn niet opgenomen: o BTW; o Plankosten en managementkosten opdrachtgever. Opgenomen opslagpercentages: o Nader te detailleren – 15%; o Aannemersopslagen – circa 25%; o Risicoreservering onvoorzien – 10%

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

21 van 23

6 Samenvatting Aanleiding De extreme buien op 16 en 26 juni van vorig jaar hebben op meerdere locaties tot overlast en schade geleid. Deze locaties zijn grotendeels in de Binnenstad te vinden. Vanuit de gemeenteraad is het verzoek gekomen aan de afdeling Stadsbeheer om hier een pakket van maatregelen voor op te stellen en een inzicht in de kosten. Vraagstelling De door de opdrachtgever aangeleverde maatregelen te toetsen op de technische haalbaarheid daarvan. Ook moeten deze maatregelen in kosten worden gebracht door middel van een SSK raming. Wetgeving De gemeente heeft een zorgplicht voor het hemelwater, maar ook de bewoners zelf. De doelen en taakvelden van de riolering zijn in het Gemeentelijk Rioleringsplan beschreven. Waar de verantwoordelijkheden liggen bij overlast is in een juridisch artikel in hoofdstuk 2 beschreven. Aanpak Met een team van beheerders, specialisten van IBD en Nelen&Schuurmans is een pakket van maatregelen bedacht en onderzocht op technische haalbaarheid. De meeste maatregelen zijn in een 3D model getoetst op effectiviteit. De inzet is om op middellange termijn oplossingen (1-5 jaar) in te zetten en waar mogelijk mee te liften met onderhouds- of nieuwbouwprojecten. Voor de langetermijn oplossingen zal een adaptatie visie moeten komen waarbij ook het waterschap aan deelneemt. Dit is deels al met de Stresstest (2019) ingevuld.

Vooral in de 19e Eeuwse Schil is het grotendeels ontbreken van oppervlaktewater een groot gemis. Maatregelen en kosten per locatie Locaties Papeterspad

Maatregelen 

Kosten in euro's afgerond, excl. btw

Kolkenriool noordelijke rijbaan



55.000,-



298.000,-



79.000,-



266.000,- totaal



41.000,-



Niet relevant

Spuiboulevard afkoppelen van gemengd rioolsysteem Centrum Geldelozepad



Augustijnenkamp/



Riool (gres 250 mm) vergroten naar beton 500 mm

Museumstraat e.o.

Speelplaats verdiepen en straatwerk iets aanpassen



Extra kolken plaatsen (is al gedaan)



Extra nooduitlaat riolering via Vest naar Spuihaven



Rioolbuis Korte Nieuwstraat richting Vest vergroten

Arend



Maartenshof Singel

Plaatsen stalen rand en tuin licht afgraven net voor de rand voor waterkering en buffer



Verdiepte parkeerplaatsen

Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

22 van 23

Komatistraat



Aanbrengen hwa-riool en aansluiten op



366.000,-



9.000,-



5.000,-

spoorsloot Ambonstraat Reeweg Oost



Spoorsloot verlengen richting Komatistraat



Extra nooduitlaat bij sloot/duiker begraafplaats



Afbuigen waterstroom op Sumatraplein naar oorlogs herdenkings monument

De Vereniging



Optrekken trottoirband in de Singel



Niet relevant

Burgemeester de



Hier geen korte termijn maatregelen. Eerst



Niet relevant



1.120.000,-.

Raadtsingel

moet een water visie voor het gehele gebied onderzocht worden

Totaal

Effect van maatregelen Het effect van deze maatregelen is per locatie verschillend. Het doel is om de riolering een bui van 30 mm in één uur te laten afvoeren zonder dat hier water op straat ontstaat. Dat is niet overal mogelijk gebleken vanwege de lage ligging van de woningen op deze locatie. Ook is met een bui van 70 mm in één uur getoetst. Wel is door de maatregelen de waterdiepte en de tijdsduur van wateroverlast verminderd. Meer informatie hierover staat in het rapport van Nelen & Schuurmans. De maatregelen die in het rioleringsstelsel zijn genomen zijn getoets in het hydrodynamisch rekenmodel Sobek Urban (versie 2.16). De toetsingen zijn gedaan met bui 08 en bui 09. De maatregelen zorgen voor een verbetering van de opvang en afvoer van bui 08 (komt eens in de twee jaar voor). Ook zorgen de maatregelen er voor dat meer punten wel aan bui 09 (komt eens in de vijf jaar voor) voldoen. 4.1 Tabel resultaten toetsing van maatregelen

Locatie

Bui 08- 20 mm in één uur

Bui 09- 30 mm in één uur

Opmerking

*Museumstraat/Augustijnenkamp

Op enkele punten ontstaat water op

Arend Maartenshof

straat, merendeel niet

**Spuiboulevard

Riool afgekoppeld naar Spuihaven om afstroom naar Papeterspad te voorkomen

***Geldelozepad

Sluit aan op Spuiweg stamriool 1100 mm

***Reeweg Oost

Bij hele lage woningen ontstaat wateroverlast

**Komatistraat

Hwa-riool doorgetrokken naar bestaande spoorsloot

***Papeterspad

Geldt voor woningen die aangesloten zijn op waterbassin

*deze locatie voldoet niet aan bui 08 in de huidige situatie **deze locaties voldoen niet aan bui 09 in de huidige situatie *** meer punten voldoen nu wel aan bui 09 Haalbaarheidsstudie & kostenraming maatregelen wateroverlast

Projectcode

Status

Datum

Pagina

20200101

concept

Maart 2021

23 van 23