Gemeente Dordrecht - rapportage stresstest energiekosten d.d. 14.12.2022.pdf

Toelichting gesubsidieerde partijen Optisport is de exploitant van de sportboulevard. De gemeente is eigenaar van het pand. Optisport is contractueel verantwoordelijk voor haar eigen energiekosten. De vaste contracten hiervan zijn medio 2022 verlopen. Er wordt momenteel onderzoek gedaan naar de invloed van stijgende energiekosten en mogelijke compensatie van het rijk. De verwachte extra subsidievraag wordt door de gemeente voor het grootste gedeelte vanuit Optisport verwacht.

Veel gesubsidieerde partijen zijn sociaal maatschappelijke organisaties. Om dit soort organisaties tegemoet te komen heeft de gemeente een crisis- en herstelfonds opgericht. Dit fonds was in eerste instantie bestemd voor de gevolgen van de coronacrisis maar wordt nu ook gebruikt om maatschappelijke organisaties te steunen die geraakt worden door de energiecrisis. De omvang van dit fonds is ongeveer 5,1 miljoen euro en kan mogelijk worden ingezet om de gesubsidieerde partijen te helpen. Daarmee kan dit fonds incidenteel bijdragen aan dekking in kosten die de gemeente hierin maakt.

De DG&J is naast een verbonden partij ook een partij die activiteiten uitvoert waar de gemeente subsidies voor verstrekt. Dit geldt bijvoorbeeld voor activiteiten als TT&B, Veilig Thuis, OGGZ en Doe ff Gezond waarbij de bepalingen van het subsidierecht van toepassing zijn. Zoals eerder benoemd onder ‘Verbonden partijen’ beschikt de organisatie over voldoende financiële middelen en is de gemeente slechts gedeeltelijk eigenaar van de DG&J. Hierdoor is de kans dat ze een extra subsidie gaan vragen voor stijgende (energie)lasten laag, waardoor het risico voor Dordrecht beperkt blijft.

Ondanks de vele onduidelijkheden omtrent de impact van de stijgende energielasten bij gesubsidieerde partijen, heeft het subsidieteam van de gemeente toch een inschatting gemaakt van de benodigdheden van de partijen. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met partijen die een subsidie ontvangen van meer dan 20.000 euro. Er zijn al een aantal partijen die aan hebben gegeven dat ze verwachten subsidie nodig te hebben door problemen met energiekosten. Op basis van deze gesprekken en overige informatie vanuit de gemeente, is een top vijf samengesteld van partijen waarbij een stijging in de energiekosten en/of van de inflatie in het algemeen de grootste invloed kan hebben op de gemeentelijke begroting van 2023. Dit zijn de volgende partijen met bijbehorende totale subsidiebedragen:

De stichting openbare bibliotheek AanZet is eigenaar van een oud pand en huurt kleinere vestigingen van de gemeente. Het energiecontract voor het pand ligt vast tot eind 2023. Ze hebben geen informatie over eventueel stijgende energielasten van de huurobjecten. Er is weinig ruimte in de begroting om tegenvallers op te vangen. Ze hebben wel een reserve waar ze uit kunnen putten. Stichting Kunstmin exploiteert twee grote gebouwen van de gemeente. Kunstmin heeft zelf geen ruimte in de begroting om te investeren, maar kan voor de korte termijn beroep doen op een egalisatiereserve om de kostenstijgingen op te vangen. Er wordt gekeken naar energiebesparende maatregelen maar de gemeente zal hier als eigenaar van de gebouwen zelf aan moeten bijdragen.

20

Stressfactoren: Gesubsidieerde partijen (2/2) Impact van stijging energiekosten bij gesubsidieerde partijen (top vijf); De vijfde partij is het Leger des Heils. Zij zijn eigenaar van een aantal panden in Dordrecht, waaronder een groot, oud, niet energiezuinig pand. De impact van de stijgende energiekosten op de financiële positie is beperkt doordat de kosten grotendeels uit loonkosten bestaan en het Leger des Heils een landelijke organisatie is met verschillende entiteiten en reserves. Er zijn nog geen signalen ontvangen dat ze extra subsidie nodig hebben, maar de gemeente verwacht wel dat ze in 2023 wel een aanvraag in gaan dienen.

Net als bij de kosten voor verbonden partijen, komen ook deze kosten bovenop de energiekosten die de gemeente zelf maakt. Het effect van de subsidies in de verschillende scenario’s op de begroting 2023 van de gemeente is in de tabel en grafiek hiernaast weergegeven. Dit betreft de verwachte aanvraag die genoemde partijen richting de gemeente doen. Het is aan de gemeente zelf in hoeverre ze aan de mogelijke subsidievraag van voorgenoemde partijen tegemoet komen. Dit kan variëren van ‘geheel niet’ tot ‘volledig’. De gesubsidieerde partijen kunnen geen rechten ontlenen aan deze inschatting.

Stresstest gesubsidieerde partijen Op basis van de informatie, zoals hiervoor beschreven is door het subsidieteam per partij een inschatting gemaakt van de range waartussen de subsidie waarschijnlijk zal gaan vallen. Samen vormen deze ranges het positieve en negatieve scenario voor de stressfactor gesubsidieerde partijen. In te tabel hieronder is een overzicht opgenomen van de begrote subsidies die de partijen ontvangen vanuit de gemeente. Daarnaast is weergegeven welk deel van de gestegen energiekosten van de betreffende partij mogelijk bij de gemeente Dordrecht terecht kunnen komen in het basisscenario. Hieruit blijkt dat de verwachte aanvragen t.b.v. de stijging van de energiekosten 6,9% van de totale subsidiebedragen omvatten. Ondanks dat dit een substantieel gedeelte is, is ook te zien dat het bijna volledig voortkomt uit de verwachte aanvraag van Optisport.

Nr

Partij

Negatief

Basis

Positief

1

Optisport

€ 1.600.000

€ 1.000.000

€ 400.000

2

DG&J Zuid-Holland Zuid

-

-

-

3

Openbare Bibliotheek AanZet

€ 50.000

€ 38.000

€ 25.000

4

Kunstmin

€ 40.000

€ 30.000

€ 20.000

5

Leger des Heils

p.m.

p.m.

p.m.

Totaal

€ 1.690.000

€ 1.068.000

€ 445.000

Nr

Partij

Begrote subsidie vanuit Dordrecht 2023 (1)

Verwachte extra subsidie basisscenario (2)

Verhouding (2)/(1)

2.000.000

1

Optisport

€ 4.062.000

€ 1.000.000

24,6%

1.500.000

2

DG&J Zuid-Holland Zuid

€ 3.726.000

-

-

3

Bibliotheek AanZet

2.877.000

€ 38.000

1,3%

4

Kunstmin

€ 2.657.000

€ 30.000

1,1%

500.000

5

Leger des Heils

€ 2.209.000

p.m.

p.m.

-

Totaal

€ 15.531.000

€ 1.068.000

6,9%

1.000.000

21

Kosten subsidies

1.690.000 1.067.500 445.000 Negatief

Basis

Positief

Stressfactoren gecombineerd (1/2) Tarieven en Verbruik Stresstest tarieven en verbruik Aangezien de energiekosten voor het grootste gedeelte worden beïnvloedt door de energietarieven en het verbruik, combineren we eerst deze twee stressfactoren om tot een basis, positief en negatief scenario te komen. Dit betreft de kosten voor gas, elektra en vaste kosten samengevoegd. Hierdoor ontstaat de hiernaast weergegeven matrix en grafiek met daarin de eigen energiekosten van de gemeente Dordrecht.

Totale kosten

Uit de matrix en grafiek valt op te maken dat op basis van de gehanteerde aannames en stressfactoren, de totale eigen energiekosten van de gemeente tussen de 11,3 en 9,3 miljoen euro bedragen. De uiteindelijke uitkomst is afhankelijk van de volatiliteit van de energiemarkten en de mate waarin de gemeente in staat blijkt het verbruik te verlagen.

Tarief

Verbruik Negatief

Basis

Positief

Negatief

€ 11.263.000

€ 10.842.000

€ 10.421.000

Basis

€ 10.642.000

€ 10.273.000

€ 9.904.000

Positief

€ 10.022.000

€ 9.704.000

€ 9.386.000

12.000.000 10.000.000 8.000.000

5.253.000

4.988.000

4.729.000

6.000.000 4.000.000 2.000.000

Gas 2.899.000

2.174.000

1.546.000

3.111.000

3.111.000

3.111.000

Negatief

Basis

Positief

-

22

Elektra Overige vaste kosten

Stressfactoren gecombineerd (2/2) Alle stressfactoren Stresstest alle stressfactoren

Effect op exploitatiesaldo

Als we alle stressfactoren combineren uit de voorgaande pagina’s, komen we op het totaal van de bandbreedtes van energiekosten voor de gemeente Dordrecht voor de begroting 2023. De combinatie van de stressfactoren tarieven en verbruik is op de vorige pagina weergegeven. Voor de gecombineerde scenario’s nemen we voor deze stressfactor de scenario’s waarin tarief en verbruik hetzelfde zijn, omdat deze nauw met elkaar verbonden zijn (dikgedrukt op voorgaande pagina). Kortom bedraagt het basisscenario het basistarief, maal het basisverbruik van zowel gas als elektra.

Zoals eerder weergegeven in het begin van dit rapport, bedraagt het begrote exploitatiesaldo voor de gemeente Dordrecht in 2023 4.582k euro. In de begroting is rekening gehouden met circa 8,2 miljoen aan energiekosten. Het meest positieve scenario o.b.v. de stresstest pakt circa 500k euro positief uit t.o.v. de begrote 8,2 miljoen euro. Het basisscenario 2,1 miljoen euro negatief. Dit wordt echter reeds verwacht door de organisatie, gelet op het risicoprofiel van de gemeente in de begroting 2023. In het negatieve scenario dienen de reserves aangewend te worden en is de omvang van risico’s in het risicoprofiel niet voldoende om de extra kosten te dekken voor dat jaar. Het is echter niet waarschijnlijk dat dit scenario zich voordoet, gezien meerdere variabele negatief uit moeten pakken en de gemeente nog andere dekkingsmiddelen heeft (denk aan crisis- en herstelfonds). Echter heeft de energiecrisis waarschijnlijk meerjarig impact op de gemeente en zijn niet alle middelen reeds structureel begroot. Dit kan op langere termijn financiële uitdagingen geven.

Voor de overige stressfactoren hebben we bedragen vastgesteld die bovenop de energiekosten van de gemeente zelf komen. Voor de stressfactor Rijksbeleid geldt dat deze van het totaal wordt afgetrokken, omdat dit opbrengsten betreft. De totale verwachte energiekosten in 2023 zien er (o.b.v. de gehanteerde aannames) als volgt uit: Stressfactor

Negatief

Basis

Positief

Tarieven en Verbruik

€ 11.263.000

€ 10.237.000

€ 9.386.000

Verbonden Partijen

€ 592.000

€ 468.000

€ 344.000

Gesubsidieerde Partijen

€ 1.690.000

€ 1.068.000

€ 445.000

Rijksbeleid (opbrengst)

€ 500.000

€ 1.492.000

€ 2.483.000

Totale energiekosten

€ 13.045.000 € 10.317.000 € 7.692.000

Energiekosten begroting

€ 8.200.000

€ 8.200.000

€ 8.200.000

Extra energiekosten t.o.v. begroting 2023

€ 4.845.000

€ 2.117.000

-508.000

Exploitatiesaldo begroting 2023

€ 4.582.000

€ 4.582.000

€ 4.582.000

Exploitatiesaldo 2023 met extra energiekosten

€ -263.000

€ 2.465.000

€ 5.090.000

In het meest waarschijnlijke scenario heeft de gemeente meer dan 10 miljoen euro aan energiekosten. De uiteindelijke extra energielasten zullen voornamelijk afhangen van de volatiliteit van de gas- en elektramarkt en het vermogen van de gemeente om het energieverbruik te verminderen. Verder zal de subsidie aan Optisport een grote rol spelen en kunnen de compensaties vanuit het Rijk een verschil maken in de wijze waarop de gemeente de energiecrisis (financieel) doorkomt. 6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000 2.000.000 1.000.000 -1.000.000

23

5.090.000 4.582.000 2.465.000

negatief scenario basisscenario positief scenario Exploitatiesaldo 23

-263.000

Conclusie, adviezen en handvatten voor de auditcommissie Conclusie

De gemeente dient daarnaast voor de komende begrotingen en begrotingswijzigingen na te gaan in hoeverre de stijgende energiekosten structureel van aard zijn en dit te verwerken in voorgenoemde. Daarnaast dient de gemeente na te gaan of met de huidige inzichten de opgenomen kosten voor energie in de begroting, afdoende zijn om de werkelijk verwachte kosten te dekken. De uitkomsten van deze stresstest kunnen als input hiervoor dienen.

De gemeente Dordrecht wordt geraakt door de energiecrisis. De energiekosten stijgen naar verwachting in 2023 ten opzichte van de voorgaande jaren. Tevens verwachten wij op basis van de door ons uitgevoerde stresstest dat de kosten voor energie hoger uitvallen dan hetgeen hiervoor in de begroting opgenomen.

Gezien de impact die de verbonden partijen kunnen hebben op de energiekosten van de gemeente, adviseren wij tevens om tijdig met deze partijen in gesprek te gaan over de verwachtingen hieromtrent. Daarnaast adviseren wij de gemeente om (in afstemming met eventuele partners) afspraken met de verbonden partijen te maken met betrekking tot de eigen verantwoordelijkheid van de betreffende partij en eventuele besparings- en verduurzamingsmogelijkheden.

De gemeente is zich hier terdege van bewust. Dit blijkt uit de hiervoor opgenomen posten in het risicoprofiel van de begroting 2023. Maar dit is ook gebleken uit de gesprekken die wij hebben gevoerd met de ambtelijke organisatie, gedurende de uitvoering van deze stresstest. De stijgende energiekosten zijn waarschijnlijk deels structureel van aard, de opgenomen kosten hiervoor nog niet (volledig). De gemeente dient ervoor te waken dat ook dit meerjarig perspectief goed in de komende begrotingen verwerkt wordt. Om zo de komende jaren niet verrast te worden door de (eventueel verder) stijgende energiekosten.

Tevens adviseren wij tijdig perspectief te bieden aan de gesubsidieerde partijen. Door hier als gemeente (evt. afhankelijk van rijksbeleid) duidelijkheid in te scheppen over hetgeen (eventueel onder voorwaarden) voor subsidie in aanmerking kan komen omtrent de energiekosten. Ook met deze partijen kan het gesprek worden aangegaan, dan wel hulp worden geboden om te besparen op de energiekosten of te verduurzamen.

De uiteindelijke uitkomsten en gevolgen voor de gemeentelijke exploitatie van de energiekosten is van diverse variabelen afhankelijk. Op de belangrijkste daarvan, is in deze stresstest een analyse uitgevoerd. Met de huidige kennis achten wij dit degelijke ramingen, echter is de markt volatiel en is ook rijksbeleid ter compensatie nog in ontwikkeling. Het volgen hiervan is nodig, om actueel inzicht en overzicht te houden op de gevolgen van de stijgende energiekosten voor de gemeente Dordrecht.

Perspectief voor de auditcommissie/gemeenteraad Vanuit de kaderstellende en toezichthoudende rol van de gemeenteraad is ook het vraagstuk rondom de energiekosten van de gemeente een relevante. De raad en meer specifiek, de auditcommissie, is zich hiervan bewust, getuige de opdracht tot uitvoering van deze stresstest. Belangrijke onderwerp waarin de gemeenteraad op dit vraagstuk een rol kan spelen is de begrotingsrealisatie en waar nodig de (vaststelling van de) aanpassing ervan. Daarnaast heeft de gemeenteraad een rol in het vaststellen van beleid rondom eventuele tegemoetkoming in de kosten aan verbonden en/of gesubsidieerde partijen en kunnen zij hier kaders in stellen (voorwaarden aan verbinden).

Adviezen Wij adviseren de ontwikkelingen voor wat betreft de energiekosten van de gemeente te monitoren. Gezien de volatiliteit in de markt en de elkaar snel opvolgende ontwikkelingen (m.b.t. sancties Rusland, rijksbeleid, onvoorspelbaarheid van het weer) die van invloed zijn op de kosten, kunnen deze kosten namelijk snel veranderen. Zowel van aard als van omvang. Deze stresstest is dan ook een momentopname, opgesteld met de kennis die beschikbaar was ten tijde van het uitvoeren ervan. Gebeurtenissen die zich na het onderzoek hebben voorgedaan, zijn niet verwerkt in deze rapportage. Deze rapportage en de door ons uitgevoerde stresstest kan dienen als nulmeting, aan de hand waarvan ontwikkelingen worden gemonitord.

Belangrijk om de gemeenteraad diens rol te laten vervullen, is juiste, relevante en tijdige informatie. Monitoring en verantwoording vanuit de ambtelijke organisatie aan college en gemeenteraad is gezien de dynamiek rondom dit vraagstuk evident. Alleen voorzien van de juiste informatie, kan elk gremium diens rol en verantwoordelijkheid pakken en de ander hierin faciliteren of het vertrouwen geven.

24