Gebiedvisie Balanceren in de Biesbosch.pdf

Biesbosch Streekfonds

Het Biesbosch Streekfonds werkt in de omgeving van de Biesbosch aan een duurzame toekomst zodat ook toekomstige generaties van de prachtige Biesbosch kunnen blijven genieten. Gemeenten, ondernemers en particulieren leveren een bijdrage aan het streekfonds waarmee een breed scala aan projecten gefinancierd wordt.

Bakkerskil

27

6. Recreatie en toerisme Het thema recreatie en toerisme richt zich op de ambities en doelstellingen voor de ontwikkeling van recreatieve voorzieningen in en om de Biesbosch. Hierbij speelt het vinden van de juiste balans tussen natuur en recreatie natuurlijk een belangrijke rol. Bij dit thema wordt ook de schil rond het gebied betrokken.

6.1 Ambitie Het gebied wordt gebruikt om er te varen, vissen, wandelen en fietsen, maar ook voor specifieke doeleinden als fotografie, het spotten van vogels of onderzoek naar de natuur. Hierbij kan onderscheid gemaakt worden tussen land- en waterrecreatie. Er is behoefte aan recreatieve voorzieningen in het gebied om de verschillende gebruikers te faciliteren. Hierbij gaat het met name om: aanlegsteigers of aanmeervoorzieningen, wandel- en fietspaden en -routes, afvalvoorzieningen, toiletten, informatieborden, rustplekken en kampeervoorzieningen. De recreatie in het gebied neemt toe. Dit leidt tot knelpunten en biedt tegelijkertijd kansen. Tijdens de coronacrisis is het belang van het gebied als recreatiegebied eens te meer aangetoond, maar zijn ook de nodige knelpunten naar voren gekomen. Knelpunten zijn met name de hoeveelheid afval die wordt achtergelaten en het gebrek aan toiletten. Bovendien storen veel gebruikers zich aan andere gebruikers die hard varen en veel lawaai maken. Ook het verkeer door het gebied en parkeerproblemen leiden tot irritaties. De balans tussen natuur en recreatie staat onder druk en hierbij komen de belangentegenstellingen tussen de verschillende gebruikers nadrukkelijk naar voren.

de juiste plek moeten plaatsvinden en de juiste (op die plek gewenste) bezoekersgroepen moeten aantrekken. Bovendien wordt ingezet op duurzame recreatie en klimaatadaptatie . De recreatieve zonering is het kader voor de ontwikkeling van recreatie en toerisme. In de intensieve recreatiegebieden zoals de Nieuwe Dordtse Biesbosch en het recreatiegebied de Hollandse Biesbosch aan de kant van Dordrecht en in de schil rond het gebied liggen kansen om nieuwe recreatieve ontwikkelingen een plek te geven en om recreatieve activiteiten die de natuurwaarden aantasten op te vangen. Deze gebieden lenen zich uitstekend voor verblijfsrecreatie en het aanbieden van meerdaagse (verblijfs)arrangementen. Met recreatieve voorzieningen kan gestuurd worden op de bezoekersstromen zowel over land als over water (zie ook het thema bezoekersmanagement). De recreatieve zonering biedt het kader voor het sturen van de bezoekers, maar dient bovenal als afwegingskader voor (nieuwe) recreatieve ontwikkelingen in het gebied. Aandachtspunt voor de recreatieve activiteiten in het gebied is het toezicht en de handhaving op het naleven van de regels die in het gebied gelden.

6.2

Doelstellingen

Op basis van deze ambitie worden de volgende doelstellingen geformuleerd: • versterken van het voorzieningenniveau voor wandelen, fietsen, varen en vissen in het natuurgebied; • beter benutten van de bestaande intensieve recreatiegebieden binnen het gebied en de schil rondom het gebied voor verblijfsrecreatie, meerdaagse arrangementen en meer intensieve vormen van recreatie; • verduurzamen van de recreatieve en toeristische voorzieningen in het gebied; • inzetten op klimaatadaptatie gekoppeld aan recreatieve en toeristische voorzieningen in het gebied; • meer vormen van duurzame financiering genereren om het voorzieningenniveau te behouden en versterken.

Duurzame recreatie Onder het begrip duurzame recreatie verstaan we vormen van recreatie die de natuurwaarden niet schaden of die bijdragen aan de versterking van de natuurwaarden voor toekomstige generaties. Ofwel heeft de activiteit niet of nauwelijks invloed op de natuurwaarden, ofwel wordt met de activiteit bijgedragen aan een versterking van de natuurwaarden. Bij voorkeur zijn deze vormen van duurzame recreatie gelijktijdig ook milieuvriendelijk, klimaatbestendig, water- en energiezuinig en CO2neutraal. In de uitvoering gaan we aan de slag met duurzame recreatie. Ook wordt nagedacht over het sturen in het aantal bezoekers dat gelijktijdig gebruik maakt van het gebied en over afvalmanagement of een duurzaam afvalsysteem. Streven is dat recreatieve ontwikkelingen bijdragen aan klimaatadaptatie met bijvoorbeeld maatregelen om extra schaduw te generen of water op te vangen. Een financieringsmodel waarbij de gebruiker van het gebied betaalt voor beheer en onderhoud van de natuur en/of voor behoud van voorzieningen is tot slot ook een vorm van duurzame recreatie.

De ambitie is er op gericht het gebied toegankelijk en bereikbaar te houden. Er is ruimte voor nieuwe recreatieve ontwikkelingen, mits deze de natuurwaarden niet negatief beinvloeden en de recreatiedruk niet onevenredig toeneemt. Elke vorm van gebruik heeft een ander effect op de balans tussen natuur en recreatie. Dit betekent dat ontwikkelingen op

28

29

Belangen fietsers De Fietsersbond vertegenwoordigt de belangen van de fietsers in Nederland. In en rond de Biesbosch zijn twee provinciale (Zuid-Holland en Noord-Brabant) en drie gemeentelijke afdelingen (Drechtsteden, Drimmelen en Langstraat) actief. De afdeling Drechtsteden vervult hierin een coördinerende rol. Er komen verschillende typen fietsers in en door het gebied. Een beperkt aantal fietsers heeft een specifieke bestemming, bijvoorbeeld een bezoekerscentrum of horecagelegenheid. Fietstoeristen die langere afstanden fietsen trekken door het gebied en fietsrecreanten fietsen er een korter ommetje. Racefietsers maken ook, meestal in kleinere groepen, gebruik van de paden door en om het g ­ ebied. De Biesbosch is een belangrijk recreatie­ gebied voor de inwoners van de stedelijke gebieden in de omgeving en daarmee ook voor de Randstad. Fietsers zijn een belangrijke bron van inkomsten voor de horeca en verblijfsrecreatie in het gebied. Met name de fietstoeristen geven tijdens hun fietstochten veel geld uit. Ambitie van de Fietsersbond is om het fietsnetwerk in en om de Biesbosch te optimaliseren, door bijvoorbeeld meer veerverbindingen en vrij liggende en goede fietspaden te realiseren. Het realiseren van overstappunten waar­ ­bezoekers overstappen op de fiets (hubs), bij voorkeur aan de randen van het natuurgebied, is van belang.

Ook een goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer met aansluitend de mogelijkheid om een fiets te huren zorgt dat het gebied aantrekkelijker wordt voor fietsers. Het is wenselijk om fietsen in het gebied te stimuleren om op deze manier bij te dragen aan het verspreiden van b ­ ezoekers. Deelname van zoveel mogelijk horecagelegenheden in het gebied aan het keurmerk Fietsers Welkom borgt een gastvrije ontvangst voor de fietsers in het gebied. Daarnaast zou ingezet moeten worden op

30

Belangen jagers

voor­zieningen zoals bankjes of andere rustmogelijkheden, routes, informatievoorziening en bewegwijzering (inclusief vermelding van afstand) naar bezienswaardigheden. ­Fietstoeristen zijn geïnteresseerd in natuur en cultuur. Het is kansrijk hierop in te zetten in de promotie van en educatie over het gebied. Er liggen kansen om meer in te zetten op combinatiebezoeken aan het gebied, bijvoorbeeld een fietstocht in combinatie met een expositie in een bezoekerscentrum of een vaartocht.

Na de aanwijzing van de Biesbosch tot Nationaal Park is het belang en de omvang van de jacht afgenomen. Rondom de Biesbosch liggen drie wildbeheereenheden, waarvan de Wildbeheereenheid (WBE) De Biesbosch het meest actief is. De wildbeheereenheden vallen, verdeeld op basis van de provinciegrenzen, binnen twee faunabeheereenheden. De mogelijkheid om hun jachtrecht te kunnen blijven benutten en de samenwerking met grondeigenaren, zoals Staatsbosbeheer en agrariërs, is voor de WBE van belang. De WBE pleit voor een gelijke behandeling voor alle gebruikers van de Biesbosch. Met name als het gaat om het toezien op wetgeving zoals vanuit de Wet natuurbescherming en op de stikstofemissie in het Natura 2000 gebied.

Belangen wandelaars Er komen verschillende typen wandelaars in het g ­ ebied. Mensen die voor een kort ommetje komen, voor een dagtocht of zelfs voor een meerdaagse trektocht. Elk type wandelaar heeft andere behoeften, maar voor alle w ­ andelaars geldt dat er behoefte is aan goede, ­ononderbroken en veilige wandelmogelijkheden. Daarbij zijn voorzieningen zoals bankjes, pontjes, openbaar ­vervoer en in beperkte mate horecavoorzieningen w ­ enselijk. De ­vereniging Te Voet zet zich specifiek in om de mogelijkheden voor onverhard wandelen in de Biesbosch uit te breiden. De ANWB vertegenwoordigt een brede groep wandelaars die op zoek is naar een uitje en een wandeling combineren met bijvoorbeeld een boottocht of een bezoek aan een horecagelegenheid. Kansen worden gezien in een samenwerking met ­gemeenten, waterschappen en agrarische onder­nemers om de wandelmogelijkheden uit te breiden en om het g ­ ebied beter te vermarkten als wandelgebied. De ­toekomstvisie van vereniging Te Voet is er op gericht het gebied nog aan­trekkelijker te maken voor wandelaars met meer ononderbroken wandelingen van 12 tot 20 kilometer over zoveel mogelijk onverharde paden. Hiervoor moeten wandel­gebieden beter aan elkaar verbonden worden en moeten dijklinten en enkele polders (bijvoorbeeld de Otterpolder en Polder Stededijk) toegankelijk worden.

Zuiderklip

31

Belangen bezoekerscentra In en rond de Biesbosch zijn meerdere bezoekerscentra. De belangrijkste vier zijn het Biesbosch Museum Eiland in Werkendam, het Biesboschcentrum Dordrecht, het Biesboschcentrum Drimmelen en het museum Twintighoeven (Nieuwe Dordtse Biesbosch). De bezoekerscentra zijn het visitekaartje voor het gebied en de entreepoorten van het gebied. De centra verschillen sterk in schaal, aard van product en programmering. Ze bieden de bezoekers informatie over de toegankelijkheid van het gebied, natuurbeleving, cultuurhistorie, recreatiemogelijkheden en excursies. Er zijn exposities in de bezoekerscentra en er is gelegenheid om wat te eten en drinken. Ze werken veel met vrijwilligers. In alle bezoekerscentra staat de Biesboschbeleving van de bezoeker centraal. Het merk de Biesbosch is voor de bezoekerscentra dan ook een belangrijk uitgangspunt voor de werkzaamheden. De bezoekerscentra hechten waarde aan de status van het gebied als Nationaal Park en Natura 2000 gebied. Ze onderschrijven het belang van de balans tussen natuur en recreatie, zowel wat betreft ontwikkelingen in het gebied als die op het terrein van klimaat en milieu. De bezoekerscentra hebben een hele belangrijke rol in het bezoekersmanagement en het sturen van bezoekers.

Om bezoekers te sturen liggen er kansen om aan de slag te gaan met: het versterken van de recreatieve voorzieningen (zowel in het natuurgebied als in de schil), communicatie over het gebied, educatie richting onderwijs en individuele bezoekers, maar ook richting de gastheren. De samenwerking met ondernemers uit het gebied kan worden versterkt, bijvoorbeeld door arrangementen te ontwikkelen.

Beleef de Biesbosch

Beleef de Biesbosch is een samenwerking tussen het voormalige Parkschap, de VVV’s en de gemeenten rondom de Biesbosch. De samenwerking is gericht op het informeren van de recreanten en toeristen over een bezoek aan de Biesbosch. De website die hieruit voort is gekomen biedt een compleet beeld van het aanbod aan toeristisch recreatieve voorzieningen in de Biesboschregio.

32

7. Bezoekersmanagement Dit thema beschrijft de ambitie en doelstellingen om bezoekers in en rondom het gebied te sturen om de balans tussen natuur en recreatie te bewaken. Er lijkt voldoende ruimte in zowel het natuurgebied als de schil rondom het gebied om extra bezoekers te ontvangen, mits de bezoekers worden gestuurd in plaats, tijd en activiteit.

7.1 Ambitie Bezoekersmanagement gaat over het verspreiden van bezoekers over het gebied en het sturen van bezoekers naar de juiste plekken in het gebied. Daarnaast gaat het ook over het verspreiden van bezoekers in de tijd. Dit betekent spreiding over de seizoenen, over de dagen van de week en zelfs over de tijd van de dag. Hierbij wordt uitgegaan van het bezoekmotief van de bezoekers.

Samengevat is de ambitie voor het thema bezoekersmanagement:

De recreatieve zonering vormt hiervoor de basis, maar ook de schil rondom het gebied moet betrokken worden bij dit thema. Met name is het interessant te verkennen in welke bestaande gebieden buiten het Natura 2000-gebied de recreatieve voorzieningen versterkt kunnen worden en of er nieuwe gebieden aangewezen kunnen worden waar intensieve recreatie kan plaatsvinden (al dan niet in combinatie met de ontwikkeling van nieuwe natuur).

7.2 Doelstellingen

Omdat met de juiste voorzieningen op de juiste plekken bezoekers gestuurd kunnen worden, is een goede afstemming op de ambitie, doelstellingen en activiteiten vanuit het thema recreatie en toerisme noodzakelijk. Hierbij moet aandacht zijn voor zowel voorzieningen gericht op landrecreatie als voorzieningen gericht op waterrecreatie. Ook communicatie en marketing zijn belangrijk in relatie tot dit thema. De bezoekerscentra zien voor zichzelf een belangrijke rol binnen dit thema.

Het sturen van bezoekers van het gebied in plaats, tijd en activiteit, zodanig dat de balans tussen natuur en recreatie geborgd is.

Voor het thema bezoekersmanagement worden op basis van de bovenstaande ambitie de volgende doelstellingen geformuleerd: • beter laten aansluiten van de recreatieve voorzieningen (voor zowel land- als waterrecreatie) op de recreatieve zonering; • communicatie en marketing meer richten op het sturen van bezoekers in plaats, tijd en activiteit; • beter benutten van de schil rondom het gebied om recreatiedruk op te vangen; • bezoekers meer spreiden in de tijd om de recreatiedruk te spreiden.

Pont Nieuwe Merwede

Druktemeter Brabantse Natuurgebieden Vanuit Visit Brabant (marketingorganisatie voor de provincie Noord-Brabant) is een druktemeter ontwikkeld voor de Brabantse Natuurgebieden: https:// www.visitbrabant.com/nl/routes/routes-in-brabantnieuwsoverzicht/veilig-recreeren-in-brabant. Deze druktemeter geeft voor het gehele gebied de actuele drukte aan met een kleurcode. Dus niet alleen voor het Brabantse deel van de Biesbosch (en binnen dit gebied afzonderlijk voor de Noordwaard en de Aakvlaai), maar ook voor de Nieuwe Dordtse Biesbosch. Deze druktemeter kan ingezet worden om bezoekers over het gebied te spreiden in de tijd.

33

8. Communicatie en marketing Communicatie en marketing zijn een belangrijke middelen om te sturen op de balans tussen natuur en recreatie. Het thema communicatie en marketing gaat over de interne communicatie binnen de netwerksamenwerking en over de extern gerichte communicatie. Extern gericht omvat het communicatie over de natuur- en cultuurhistorische waarden van het gebied, maar ook over (gedrags)regels en de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het gebied. In de marketing gaat het over de positionering, het imago en de naamsbekendheid van het gebied. Hierbij staat het merk Biesbosch centraal.

8.1 Ambitie Er is onderscheid tussen de communicatie binnen de netwerksamenwerking en de extern gerichte communicatie en marketing. Intern is de communicatie gericht op het betrokken houden van alle partners in de netwerksamenwerking en het informeren van alle partners binnen en buiten de netwerksamenwerking. Het uitvoeringsprogramma vormt hiervoor de leidraad. Op basis hiervan informeren de partijen elkaar over actualiteiten en ontwikkelingen in het gebied. De netwerkpartners zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de communicatie binnen het netwerk. De externe communicatie en marketing is gericht op het merk Biesbosch. De Biesbosch is een sterk merk en trekt veel (inter)nationale bezoekers. In de afgelopen jaren is met verschillende partijen uit het gebied samengewerkt op het gebied van communicatie en marketing. Zo is bijvoorbeeld samengewerkt met de regionale marketingorganisaties en is de Biesbosch opgenomen als één van de iconen in de marketingcampagne voor Nederland Waterland van het Nationaal Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC). Deze samenwerking wordt behouden en verder uitgebouwd binnen de nieuwe netwerksamenwerking. Hierbij wordt gewerkt aan één merk, één identiteit, één verhaal, één (basis)huisstijl en één strategie. Er komt een overkoepelend verhaal met hierbinnen ruimte voor ieders eigen verhaal.

Communicatie en marketing worden door de netwerksamenwerking ingezet om de gewenste bezoekersgroepen aan te spreken en de bezoekers naar en in het gebied te sturen. Hiervoor wordt geredeneerd

34

vanuit de bezoeker of gebruiker van het gebied. De behoeften en wensen van de bezoekers zijn leidend voor het benodigde of gewenste aanbod aan voorzieningen en zo kan via het voorzieningenaanbod gestuurd worden op de bezoekersstromen. Hierbij wordt ook nagedacht over (arrangementen) voor meerdaags verblijf. Daarnaast worden communicatie en marketing ingezet om de bezoekers te informeren over de natuur- en cultuurhistorische waarden en de (gedrags)regels in een natuurgebied. De communicatieboodschap moet zich daarom enerzijds richten op het verhaal van het gebied vanuit de cultuurhistorie en de unieke natuurwaarden (zoetwatergetijden). Gelijktijdig moet het gaan over de balans tussen natuur en recreatie. In principe zijn alle bezoekers welkom in het gebied, mits ze respect hebben voor de natuur(waarden) en zich hiernaar gedragen. Daarom richten communicatie en marketing zich voornamelijk op het informeren en voorlichten van bezoekers en het uitdragen van de identiteit en hierbij behorende boodschap van het gebied. Hierbij gaat het over: • natuurwaarden en cultuurhistorische waarden • recreatieve voorzieningen • toegankelijkheid/bereikbaarheid • gedragsregels en bewustwording

Ook de thema’s duurzaamheid en klimaatadaptatie kunnen in de communicatie terugkomen. Afstemming in de communicatie tussen alle partijen in het Biesboschnetwerk is belangrijk. Richting de gebruikers van het gebied moet eenduidig en helder gecommuniceerd worden. Gericht op de interne communicatie is de ambitie gericht op het realiseren van een sterk netwerk dat goed op de hoogte is van ontwikkelingen en actualiteiten in het gebied en dat elkaar weet te vinden om in gezamenlijkheid te werken aan de uitvoeringsprojecten en activiteiten. Extern gericht is de ambitie communicatie en marketing in te zetten als middel om de gewenste bezoekersgroepen aan te spreken, bezoekers te sturen en de bewustwording van bezoekers te vergroten. Hierbij wordt gericht ingezet op de gewenste gebruikersgroepen. Het gezamenlijk uitdragen van één identiteit en boodschap staat hierbij voorop.

Schrankkeet op de Pannekoek Figuur 1: Bezoekersgroepen die door de netwerksamenwerking genoemd worden als belangrijk (groen) en die minder gewenst zijn (rood)

Gebiedsessentie In 2012 is vanuit het Parkschap Nationaal Park De Biesbosch samen met verschillende partners en stakeholders een gebiedsessentie opgesteld:

8.2 Doelstellingen De doelstellingen die voor communicatie en marketing geformuleerd worden zijn: • communicatie binnen het biesboschnetwerk inzetten om betrokkenheid en eigenaarschap binnen de netwerksamenwerking te vergroten ent de netwerksamenwerking te versterken; • verder uitbouwen en benutten van het merk Biesbosch; • communicatie en marketing over het gebied meer aansluiten op de recreatieve zonering en het bezoekersmanagement; • vergroten van de bewustwording van bezoekers over de natuurwaarden en de hierbij behorende (gedrags)regels;

•

•

•

gerichter communiceren richting bezoekersgroepen die interessant zijn voor het gebied en respect hebben voor de natuur(waarden); communicatie en marketing beter benutten om de verwachting van de bezoekers en de zogeheten klantreis te beïnvloeden; meer eenduidigheid in de communicatie naar bezoekers vanuit alle netwerkpartners.

De Biesbosch is een rivierdelta met getij, bewerkt land van kreken en wilgenbossen. Elke hoofdpoort van de Biesbosch heeft hierbij een eigen identiteit. Deze wordt vermeld op informatieborden bij de poorten. Drimmelen: Delta van rivieren, kreken en wilgenbossen Werkendam: Bewerkt land van grienden, kreken en polders Dordrecht: Land van eb en vloed, doolhof van kreken en wilgenbossen

35

9. Educatie In aansluiting op het thema communicatie en marketing is ook educatie een middel om te sturen op de balans tussen natuur en recreatie. Het begrip educatie moet breed uitgelegd worden. Het gaat niet alleen over educatie over natuur en cultuurhistorie op scholen, maar ook over excursies met gidsen, bewustwording over de natuur en cultuurhistorie en de rol van ondernemers als gastheer van het gebied. De samenwerking met de bezoekerscentra in het gebied is hierbij erg belangrijk, maar ook kennis vanuit andere delen van de delta wordt benut.

9.1 Ambitie De ambitie voor het thema educatie is om in vervolg op het bestaande educatieprogramma een gezamenlijk educatieprogramma uit te werken, dat aansluit op het educatieprogramma in de Nederlandse delta. Dit educatieprogramma is gericht op: • een programma voor scholen; • de opleiding en coördinatie van de vrijwillige school- en publieksgidsen in het gebied; • het behoud en de ontwikkeling van het gastherennetwerk. Focus in de educatie ligt op het vergroten van de bewustwording van de schoonheid en de waarde van de natuur en de cultuurhistorie bij alle bezoekers van het gebied. Bij het opstellen van het educatieprogramma worden Staatsbosbeheer, IVN en de bezoekerscentra (Biesboschcentrum Dordrecht, Biesbosch MuseumEiland en Biesboschcentrum Drimmelen) nauw betrokken. Daarnaast kunnen alle netwerkpartners die zich bezig (willen) houden met het thema educatie hierbij aanhaken. Momenteel is een groot netwerk van vrijwilligers actief als gids in het gebied. Deze vrijwilligers worden door IVN, Staatsbosbeheer en de bezoekerscentra ondersteund. Ook de gemeenten zijn hierbij aangehaakt. Het netwerk van vrijwilligers wordt in stand gehouden en bij voorkeur verder versterkt. Ook hierop is de samenwerking tussen IVN, Staatsbosbeheer, de vrijwilligersorganisaties en de bezoekerscentra gericht.

De ambitie is één gidsennetwerk voor het gehele gebied in stand te houden en te versterken. Vanuit het huidige Nationaal Park is ook een gastherennetwerk opgezet en uitgebouwd. In dit

36

9.2 Doelstellingen gastherennetwerk participeren toeristisch recreatieve ondernemers in en rond de Biesbosch. Doel van dit netwerk is dat de gastheren: • de verhalen over het gebied beter leren kennen en deze doorgeven aan hun gasten; • een band met de Biesbosch opbouwen en dit overdragen aan hun gasten; • met elkaar beleefconcepten en arrangementen ontwikkelen om de beleving van de Biesbosch door bezoekers te versterken. Alle gastheren volgen hiervoor een gastheercursus. Daarnaast worden er netwerkbijeenkomsten georganiseerd voor de gastheren. Het gastherennetwerk wordt behouden en doorontwikkeld. De gastheren worden hierbij nauw betrokken en krijgen meer eigen verantwoordelijkheid en eigenaarschap. Hiermee groeit ook de toegevoegde waarde van de gastheren voor het gebied.

Gekoppeld aan de bovengenoemde ambities worden de volgende doelstellingen geformuleerd: • opstellen van een educatieprogramma voor de Biesbosch; • meer scholen uit de omgeving van de Biesbosch laten deelnemen aan het scholenprogramma; • verder versterken van het netwerk van vrijwillige gidsen in het gebied (gericht op één gidsennetwerk voor het hele gebied); • verder versterken en ontwikkelen van het gastherennetwerk in de Biesbosch; • inzetten op bewustwording en de kwaliteit van natuur en cultuurhistorie bij de bezoekers van de Biesbosch.

De rol van IVN in de Nationale Parken IVN Natuureducatie verbindt mens en natuur en laat jong tot oud beleven hoe leuk, leerzaam, gezond en belangrijk natuur is . Hiervoor richt IVN zich op vier thema’s: • kind & natuur • natuur in de buurt • natuur & recreatie • natuur & gezondheid Educatie betekent bij IVN: samen ontdekken, beleven en meedoen. Via verschillende programma’s worden deze thema’s vertaald naar concrete projecten en activiteiten. Voorbeelden hiervan zijn: beleefweken, slootjesdagen, schone rivieren en de nationale buitenlesdagen. In de nationale parken verzorgt IVN de coördinatie van het totale educatieprogramma. Daarnaast bouwt IVN aan een landelijke kennisnetwerk gericht op educatie over en in de nationale parken. Hiermee beheert en vergroot IVN het maatschappelijk draagvlak voor natuur, landschap en cultuurhistorie en wordt de bewustwording van de schoonheid en de waarde van de natuur vergroot. Binnen het huidige Nationaal Park De Biesbosch coördineert IVN het educatieprogramma en het gastherennetwerk. Het ministerie van LNV financiert deze uren. Het lijkt waarschijnlijk dat er vanaf 2022 nog slechts uren beschikbaar gesteld worden voor de coördinatie van de educatie binnen het Nationaal Park NLDelta.

37

Belangen agrarische ondernemers In het Natura 2000 gebied van de Biesbosch is slechts één agrarisch bedrijf actief. Een unieke situatie, geheel in lijn zelfs met de situatie voordat de Biesbosch ontstond door de St. Elisabethsvloed in 1421. In deze tijd was de Groote of Zuidhollandse Waard het landbouwkerngebied van het Graafschap Holland tussen Dordt en Geertruidenberg. De Biesbosch is dan ook een uniek natuurgebied. Het is een reliek van een oudere tijd. De agrarische sector vindt het belangrijk in dit gebied de natuur en landbouw in samenhang te koesteren. Wees bewust van die eeuwenoude rijke Hollandse historie van dit gebied, door juist de landbouw er haar historische plek te laten houden. In de schil rondom het gebied en met name in de Noordwaard zijn veel agrarisch ondernemers gevestigd. Belangrijk is voor deze ondernemers dat bij ontwikkelingen in en rond de Biesbosch rekening gehouden wordt met hun belangen. De ondernemers verdienen met hard werken hun boterham in deze omgeving en zijn tegelijkertijd inwoner en ook gebruiker van de Biesbosch. De agrarische ondernemers in de schil van de Biesbosch hebben schade door de foeragerende vogels op de akkers. Daarnaast ondervinden zij hinder van de Nieuwe Dordtse Biesbosch vanwege de grote toestroom van recreanten die auto’s parkeren waardoor de landbouwwegen en -gronden niet bereikbaar zijn.

Natuurontwikkeling in de schil biedt sommige ondernemers kansen, maar meer ondernemers vrezen dat bedrijfsontwikkeling hierdoor moeilijker wordt. Tegelijkertijd liggen er kansen voor de agrariërs in de schil, bijvoorbeeld voor agrariërs met een neventak. De gebiedsgerichte aanpak stikstof is voor de sector een belangrijk dossier. Hieraan wordt vanuit de landbouwsector een bijdrage geleverd, bijvoorbeeld in het project carbon farming gericht op de opslag van CO2 in de bodem.

38

10. Uitvoeringsprogramma Dit hoofdstuk geeft een eerste aanzet voor het uitvoeringsprogramma. De doelstellingen vanuit de voorgaande hoofdstukken zijn in dit hoofdstuk vertaald naar activiteiten op hoofdlijnen. Deze zijn per thema benoemd en hierbij worden de betrokken partijen benoemd. Het uitvoeringsprogramma wordt jaarlijks door de netwerksamenwerking uitgewerkt in een jaarplan en geconcretiseerd in projecten en activiteiten. Voor elk project of elke activiteit wordt een werkgroep samengesteld die verantwoordelijk is voor het opstellen van een gedragen plan van aanpak.

10.1 Regulering en toezicht/handhaving Een Biesboschverordening wordt opgesteld en actueel gehouden door Staatsbosbeheer en de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen. Op basis van de Biesboschverordeningen worden vergunningen, ontheffingen en toestemmingen verstrekt door Staatsbosbeheer (met mandaat vanuit de gemeenten). Voor toezicht en handhaving is in de dienstverleningsovereenkomst tussen Staatsbosbeheer, Rijkswaterstaat, Evides en de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen een aantal opdrachten omschreven. Hierbij gaat het bijvoorbeeld over het jaarlijks opstellen van een veiligheids- en/of handhavingsplan, het uitwerken van een meerjarig integraal handhavingsbeleid, het gevraagd en ongevraagd adviseren van gebiedspartners en het organiseren van overleggen met verschillende partijen. Er is een samenwerkingsconvenant opgesteld tussen deze partijen om op elkaars grondgebied te mogen werken en handhavingsinformatie te kunnen en mogen delen. Aanvullend hierop stellen Staatsbosbeheer en de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen in 2021 een nieuw (integraal) veiligheidsbeleid op voor de Biesbosch. Hierbij wordt verkend of toezicht en handhaving in het gebied geïntensiveerd kunnen worden. Dit kan betekenen dat andere prioriteiten gesteld worden of de inzet op een andere manier verspreid wordt over het gebied en/of in de tijd.

Indien hiervoor meer middelen (geld en/of uren) nodig zijn, wordt onderzocht hoe dit gefinancierd kan worden.

Betrokken partijen en samenwerkingspartners

Staatsbosbeheer en de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor regulering en toezicht/handhaving in het gebied. Voor de recreatieve zonering wordt afgestemd met de gebruikers van het gebied. Op het gebied van toezicht en handhaving wordt samengewerkt met Rijkswaterstaat en Evides in de dienstverleningsovereenkomst en het samenwerkingsconvenant en daarnaast met verschillende andere partijen die zich in het gebied bezig houden met toezicht en handhaving (bijvoorbeeld verschillende gebruikersgroepen in het gebied zoals de sportvisserij en watersportverenigingen). Verkend wordt hoe deze samenwerking in de komende jaren versterkt kan worden.

10.2 Belangenbehartiging en omgevingsmanagement Vanuit de doelstellingen binnen het thema belangenbehartiging en omgevingsmanagement worden een aantal structurele bespreekpunten benoemd voor het overleg tussen Staatsbosbeheer en de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen: • afstemmen belangen, visies, ambities en relevante ontwikkelingen en actualiteiten vanuit Staatsbosbeheer en de gemeenten; • actualiteiten vanuit het Biesboschnetwerk. Met de provincies Noord-Brabant en Zuid-Holland worden concrete afspraken gemaakt over de samenwerking met de Biesbosch. Gestreefd wordt naar een structureel afstemmingsoverleg met deze partijen. De partners in de netwerksamenwerking kunnen gezamenlijk bespreekpunten formuleren voor dit afstemmingsoverleg. Andersom kunnen

de provincies via dit overleg informatie delen met de netwerksamenwerking. Staatsbosbeheer en de gemeenten zetten zich gezamenlijk in voor het versterken van de netwerksamenwerking. Een Biesboschregisseur wordt aangesteld met als taak het versterken van het Biesboschnetwerk. Daarnaast coördineert de Biesboschregisseur de samenwerking binnen de netwerksamenwerking en de communicatie en informatiestructuur binnen het netwerk. De Biesboschregisseur stuurt op de uitvoering van voorliggend uitvoeringsprogramma en verbindt partners binnen de netwerksamenwerking. Het bestaande netwerk wordt onderhouden door de partners betrokken te houden en regelmatig te informeren over actualiteiten en ontwikkelingen. Dit gebeurt op basis van het gezamenlijke uitvoeringsprogramma. Daarnaast wordt geïnvesteerd in nieuwe contacten met partijen die zich aan willen sluiten bij het Biesboschnetwerk. Belangrijk hierbij is dat deze partijen zich verantwoordelijk voelen voor het gebied en een bijdrage willen leveren aan de toekomst van de Biesbosch en/of de projecten en activiteiten uit de gebiedsvisie. De sleutelwoorden hierbij zijn eigen verantwoordelijkheid en eigenaarschap.

Betrokken partijen en samenwerkingspartners

Voor dit thema ligt de verantwoordelijkheid vooral bij Staatsbosbeheer en de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen. Gericht op het versterken van de netwerksamenwerking wordt uiteraard uitdrukkelijk de samenwerking gezocht met de overige partners in de netwerksamenwerking.

39

10.3 Recreatie en toerisme Om het voorzieningenniveau te versterken in balans met de natuurwaarden worden de handen ineengeslagen. Staatsbosbeheer, gemeenten, natuurverenigingen, watersporters en ondernemers trekken samen op om de bestaande voorzieningen te onderhouden en verduurzamen en nieuwe voorzieningen te realiseren. Hiervoor wordt een plan gemaakt vanuit de basiswaarden van de natuur, landschap en cultuurhistorie. De focus ligt hierbij op actieve vormen van recreatie (varen, wandelen, fietsen). De volgende onderdelen krijgen in het recreatieplan een plek: • onderhoud van bestaande aanlegplaatsen; • nieuwe aanlegplaatsen (voor verschillende doelgroepen) op locaties waar de natuurwaarden dit toelaten (inclusief het onderhoud ervan); • recreatievoorzieningen op basis van de recreatieve zonering en het bezoekersmanagement; • afvalmanagement; • verkennen van mogelijkheden om (compost)toiletten te plaatsen; • verantwoordelijkheid voor het onderhoud van de voorzieningen; • kostenplaatje en financieringsvoorstel via een Biesboschpas of -vignet. Voor de ontwikkeling van nieuwe recreatieve activiteiten (zoals bijvoorbeeld meerdaagse arrangementen) in en rond het gebied wordt gerekend op ondernemerschap vanuit particulieren en ondernemers. Duurzaamheid dient hierbij centraal te staan. Bij het toetsen van nieuwe ontwikkelingen besteden de gemeenten hier uitdrukkelijk aandacht aan.

De recreatieve zonering vormt een belangrijke basis voor het toetsen van nieuwe ontwikkelingen. Hierbij wordt ook gekeken naar de schil rondom het gebied.

40

Gericht op het verduurzamen en klimaatadaptief maken van de bestaande en nieuwe recreatieve en toeristische voorzieningen in het gebied nemen Staatsbosbeheer en de gemeenten het voortouw. De transitie naar stil en duurzaam varen wordt ingezet. Ook hierbij wordt uiteraard samengewerkt met de watersporters, ondernemers en andere gebruikersgroepen in het gebied. De samenwerking wordt gezocht met de provincies om hiervoor wellicht middelen beschikbaar te krijgen.

•

•

•

Betrokken partijen en samenwerkingspartners

Bij dit thema zijn alle partijen uit de netwerksamenwerking in meer of mindere mate betrokken. Binnen de netwerksamenwerking kunnen kleinere samenwerkingsverbanden en coalities ontstaan die met dit thema aan de slag gaan.

10.4 Bezoekersmanagement Om de doelstellingen binnen het thema bezoekersmanagement te bereiken, moeten ook voor dit thema de handen ineen geslagen worden. Alle partners in de netwerksamenwerking kunnen immers bijdragen aan het sturen van de bezoekers in plaats en tijd, bijvoorbeeld door gasten te verwijzen naar de juiste locaties in het gebied en door evenementen of activiteiten te organiseren op rustige momenten. Hiervoor wordt: • in het recreatieplan (zie onder het thema recreatie en toerisme) ingezet op de juiste voorzieningen op de juiste plekken (op basis van de recreatieve zonering); • een verkenning uitgevoerd naar de bestaande gebieden buiten het Natura 2000-gebied waar de recreatieve voorzieningen versterkt kunnen worden en naar eventuele

nieuwe gebieden die aangewezen kunnen worden voor intensieve recreatie (al dan niet in combinatie met de ontwikkeling van nieuwe natuur); verkend of de druktemeter van Visit Brabant ingezet kan worden als communicatiemiddel (zie het thema communicatie en marketing) om bezoekers te spreiden in de tijd; ingezet op communicatie om de bewustwording van bezoekers te verbeteren en (gedrags)regels over te brengen (zie ook het thema communicatie en marketing); de samenwerking met en tussen ondernemers en vrijwilligers die in het gebied werkzaam zijn versterkt;

Voor het versterken van de samenwerking met en tussen ondernemers en vrijwilligers die in het gebied werkzaam zijn, wordt het bestaande gastherennetwerk benut en verder uitgebouwd. Deze activiteit is verder uitgewerkt binnen het thema educatie.

Betrokken partijen en samenwerkingspartners

Ook bij dit thema zijn alle partijen uit de netwerksamenwerking in meer of mindere mate betrokken. Binnen de netwerksamenwerking kunnen kleinere samenwerkingsverbanden en coalities ontstaan die met dit thema aan de slag gaan.

10.5 Communicatie en marketing Gericht op de interne communicatie wordt een beknopt communicatieplan opgesteld waarin beschreven wordt op welke wijze de betrokkenheid van de partners in de netwerksamenwerking wordt behouden en versterkt. Daarnaast wordt ingegaan op de wijze waarop de partijen, zowel binnen als buiten de netwerksamenwerking, worden geïnformeerd over de stand van zaken van het

Jongeneele Ruigt

41

uitvoeringsprogramma en de actualiteiten en ontwikkelingen in het gebied. Het uitvoeringsprogramma vormt de leidraad voor de interne communicatie. De netwerkpartners zijn hiervoor gezamenlijk verantwoordelijk. Voor de externe communicatie en marketing is het belangrijk dat alle partners in het netwerk hetzelfde verhaal vertellen aan de bezoekers, zodat de identiteit en boodschap van het gebied duidelijk is en behouden blijft. Een periodiek overleg wordt opgezet met alle partners die zich bezig houden met communicatie en marketing in en rond het gebied. Hierbij worden ook de toeristische beleidsambtenaren van de gemeenten betrokken. Gezamenlijk wordt een marketingplan opgesteld. Dit plan borduurt voort op wat er in de afgelopen jaren in gang is gezet vanuit een breed marketing- en communicatieteam en strategisch kernteam onder aanvoering van het Parkschap. Het plan richt zich hoofdzakelijk op het doorontwikkelen van het merk Biesbosch (mede in relatie tot NLDelta). Daarbij wordt ingezet op het informeren en voorlichten van bezoekers en het uitdragen van de identiteit en hierbij behorende boodschap van het gebied. Hierbij komen de volgende thema’s aan bod: • natuurwaarden en cultuurhistorische waarden • recreatieve voorzieningen • toegankelijkheid/bereikbaarheid • gedragsregels en bewustwording • duurzaamheid en klimaatadaptatie

Het themajaar rondom 600 jaar Sint Elisabethvloed in 2021 wordt benut om extra aandacht te genereren voor (het verhaal van) de Biesbosch. Gezamenlijk wordt ingezet op een interessant programma van activiteiten.

Betrokken partijen en samenwerkingspartners

Binnen het thema communicatie en marketing wordt samengewerkt tussen en met veel verschillende partijen uit de netwerksamenwerking: Staatsbosbeheer, gemeenten, provincies, de bezoekerscentra, het gastherennetwerk, ondernemers, marketingorganisaties, vrijwilligers, enzovoorts. Belangrijk is dat alle partijen hetzelfde verhaal vertellen aan de bezoekers, zodat de identiteit en boodschap van het gebied duidelijk is en behouden blijft.

10.6 Educatie De projecten en activiteiten voor het thema educatie betreffen de drie onderdelen: • een programma voor scholen • de opleiding en coördinatie van de vrijwillige gidsen in het gebied • behoud en ontwikkeling van het gastherennetwerk.

Scholenprogramma

De activiteiten ten behoeve van het scholenprogramma zijn gericht op: • het opzetten van een gezamenlijk scholenprogramma met het Biesboschcentrum Dordrecht, het Biesbosch MuseumEiland en het Biesboschcentrum Drimmelen; • afstemmen van het scholenprogramma met het programma vanuit de Nederlandse delta; • de thema’s klimaatadaptatie en duurzaamheid een plek geven binnen het scholenprogramma; • het zoeken naar financiering voor het verder uitbouwen van het scholenprogramma; • het werven van nieuwe scholen die mee gaan doen; • het voortzetten van het project ‘Groen doet Goed’ gericht op scholieren binnen de provincie Zuid-Holland.

Gidsennetwerk

Gericht op de vrijwillige school- en publieksgidsen wordt ingezet op: • coördinatie van het vrijwilligersnetwerk door IVN in samenwerking met de bezoekerscentra (uniformiteit in de vergoedingen, uitstraling en boodschap); • het verzorgen van een opleiding voor de gidsen in de Biesbosch door IVN; • het werven van nieuwe vrijwilligers en het vormen van één gidsennetwerk voor de Biesbosch; • het organiseren van activiteiten in het gebied vanuit het vrijwilligersnetwerk in samenwerking met onder andere bezoekerscentra en ondernemers (bijvoorbeeld lezingen, wandeltochten, kanotochten en excursies).

Gastherennetwerk

Activiteiten gericht op het versterken van het gastherennetwerk zijn: • het gastherennetwerk voortzetten en uitbouwen samen met de gastheren; • samen met de gastheren een financieringsmodel voor het gastherennetwerk uitwerken; • organiseren van activiteiten voor en door het gastherennetwerk; • het gastherennetwerk benutten om bewustwording voor natuurwaarden bij bezoekers te vergroten; • het gastherennetwerk betrekken bij het opstellen en uitvoeren van het communicatieplan (zie hoofdstuk communicatie en marketing).

Overige

Daarnaast zouden de volgende projecten en activiteiten (die soms in het verleden al in gang gezet zijn) opgepakt kunnen worden: • Beleefweek: gedurende één week van het jaar worden verschillende activiteiten georganiseerd in de Biesbosch. Doel is het beleven van het gebied, maar gelijktijdig het uitdragen van de boodschap en het vergroten van het bewustzijn van de bezoekers. • Natuur en theater: het organiseren van theatervoorstellingen in het natuurgebied met respect voor de natuurwaarden. • Biesbosch, bron van gezond leven: dit project is gericht op de natuur als belangrijke basis voor de gezondheid van mensen. • Schone Rivieren acties: minimaal één keer per jaar wordt een opschoonactie georganiseerd in het gebied, waarbij alle gebruikers worden betrokken om samen het gebied schoner te maken. Het netwerk van rivierafvalonderzoekers in de Biesbosch wordt uitgebreid.

Betrokken partijen en samenwerkingspartners

Om de activiteiten rond het thema educatie te coördineren wordt de werkgroep educatie die voorheen actief was binnen het Parkschap nieuw leven ingeblazen. In deze werkgroep zullen in elk geval IVN, Staatsbosbeheer, het Biesboschcentrum Dordrecht, het Biesbosch MuseumEiland en het Biesboschcentrum Drimmelen participeren. Ook andere partijen uit het netwerk kunnen hierbij aanhaken. Belangrijk is bovendien om ook partners vanuit de delta gelegenheid te geven hierbij aan te sluiten en vice versa.

Daarnaast worden in het communicatieplan afspraken gemaakt over de communicatie uitingen (bijvoorbeeld een huisstijl, website, nieuwsbrieven, info-mailadres, publicaties, informatieborden).

42

43

Schotse Hooglanders

44

Bijlagen 45

Bijlage 1

Overzichtskaart gebied de Biesbosch 47

Bijlage 2

Relevante (beleids)kaders Nationale parken in Nederland Op nationaal niveau ligt de focus in de Nationale Omgevingsvisie op ‘een duurzaam perspectief voor de leefomgeving’ . Het gaat over het inspelen op uitdagingen, zoals onder andere: veranderende en groeiende steden, de overgang naar een duurzame en circulaire economie en inspelen op klimaatverandering. Hiervoor is een nieuwe manier van werken nodig: in goede samenwerking tussen overheden, bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en burgers. Uitgangspunt is dat ontwikkelingen in samenhang met elkaar bekeken worden, zodat betere en meer geïntegreerde keuzes worden gemaakt. Interessante ambities voor natuur vanuit de Nationale Omgevingsvisie zijn: • De natuur floreert in 2050. • Goede balans tussen gebouwde omgeving en open landschap, tussen natuur en cultuur en tussen land en water met goede verbindingen tussen de gebieden. • Landgebruik in balans met natuurlijke systemen en ontwikkelingen in het landelijk gebied gaan niet ten koste van de landschappelijke waarden. • Natuur nabij de stad is belangrijk voor een goede leefkwaliteit. • Voor een veilig en gezond leven is een robuuste natuur belangrijk. • Natuurinclusieve ontwikkeling is van belang: het areaal natuur neemt toe en water- en milieucondities zijn verbeterd. • Erfgoed en identiteit zijn belangrijk.

• Naast het realiseren van een goede leefomgevingskwaliteit (waarvoor natuur en landschap belangrijk zijn), zijn ook het behouden en versterken van cultureel erfgoed en landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten van (inter)nationaal belang en het verbeteren en beschermen van de biodiversiteit van nationaal belang. • Nationale parken kunnen een bijdrage leveren aan grote ruimtelijke opgaven mits de bescherming van de unieke waarden in deze gebieden is gewaarborgd. Het Rijk is medeverantwoordelijk voor de bescherming van belangrijke open ruimten, zoals de nationale parken. • Onderdeel van de opgave om biodiversiteit te verbeteren en beschermen is het realiseren van 80.000 ha extra natuurgebied. • Gemeenten hebben de primaire verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de leefomgeving, waarvan natuur en landschap integraal onderdeel uitmaken. • Een robuust en verbonden geheel van natuurgebieden is noodzakelijk voor het herstel van de biodiversiteit.

48

Wet natuurbescherming en Beheerplan Natura 2000

NLDelta Vanuit het voormalige Parkschap is met een aantal partijen uit de omgeving toegewerkt naar één Nationaal Park NLDelta. De Biesbosch is binnen dit grotere geheel een belangrijk icoon. Vanwege onvoldoende draagvlak vanuit de benodigde partners en omdat er ook in de landelijke wetgeving onduidelijkheid is over de nationale parken van de toekomst, is besloten vooralsnog geen aanvraag in te dienen om NLDelta de status van Nationaal Park toe te kennen. Nog onduidelijk is of en op welke termijn het gebied de status van Nationaal Park aanvraagt en toegekend krijgt. Een kernteam van enkele betrokken partijen verkent de mogelijkheden hiervoor.

De Wet natuurbescherming beschermt Nederlandse natuurgebieden en planten- en diersoorten. Binnen deze wet is ook de bescherming van Natura 2000-gebieden geregeld. Deze Natura 2000-gebieden zijn aangewezen beschermingszones op grond van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen. Voor alle Natura 2000-gebieden worden beheerplannen opgesteld waarin de maatregelen staan die nodig zijn om de instandhouding van het gebied te borgen.

Hierop aansluitend zijn voor de Biesbosch enkele specifieke kernopgaven en instandhoudingsdoelstellingen voor de verschillende soorten beschreven. In onderstaande tabel zijn de kernopgaven samengevat:

De Biesbosch is aangeduid als Natura 2000-gebied. De Biesbosch is van belang voor een groot aantal habitattypen en moerassoorten, waaronder de bever, ijsvogel, blauwborst, noordse woelmuis, fint en grote modderkruiper. Ook is het gebied rijk aan bijzondere mossen . De belangrijkste opgave voor de Biesbosch is een kwaliteitsverbetering van het zoetwatergetijdengebied voor vochtige alluviale bossen, ruigten en zomen, slikkige rivieroevers, vissoorten, de noordse woelmuis, de tonghaarmuts en de bever. Daarnaast moet er kwaliteitsverbetering en uitbreiding van het rietmoeras plaatsvinden met daarbij behorende (broed)vogels. En ten slotte ligt er een opgave voor herstel en verbetering van de stroomdalgraslanden en glanshaver- en vossenstaarthooilanden. De Biesbosch valt onder het landschapstype rivierengebied. De landschappelijke kernopgaven voor het rivierengebied worden als volgt beschreven:

Citaat uit: ontwerp Nationale Omgevingsvisie (Novi)

“Versterken van landschappelijke samenhang binnen het rivierengebied en met omgeving door herstel van ecologische relaties tussen binnendijkse en buitendijkse gebieden. Verbinden van leefgebieden van amfibieën, leefgebieden van vissen, met bossen binnendijks, met moerassystemen op de Natte As, met hogere zandgronden en beeksystemen. Verder behoud van huidige slaapplaatsen en foerageergebieden vogels in komgronden, behoud en herstel binnen uiterwaarden van afwisseling tussen grootschalige én open gebieden met kleinschalige én half open gebieden. Herstel van evenwichtige verdeling met laaggelegen uiterwaarden (rietmoerassen en vochtige alluviale bossen) met hooggelegen uiterwaarden (met droge hardhoutooibossen) met nevengeulen en met diepe plassen bij voorkeur door herstel van erosie en sedimentatieprocessen, herstel van rivierdelta’s én zoetwatergetijdegebied met voldoende doorstroming en overstromingsdynamiek én met doorgaande verbinding naar Europese achterland voor trekvissen” (Aanwijzingsbesluit, Ministerie van EZ, 2013).

Voor de meeste habitattypen en soorten zijn de omstandigheden in het gebied goed genoeg om de instandhoudingsdoelstellingen te kunnen bereiken. Voor een aantal habitattypen is een extra beheerinspanning nodig. Voor een enkele vogelsoort is nader onderzoek nodig om helderheid te krijgen over het bereiken van de doelstellingen. De oorzaak voor het niet kunnen realiseren van een aantal doelstellingen ligt voor een aantal soorten buiten het gebied. Voor de meeste soorten en een groot aantal habitattypen lijkt het inzetten op procesnatuur en het vergroten van de dynamiek te leiden tot het halen van de doelstellingen. Om de Natura 2000-doelstellingen te halen wordt ingezet op: • procesnatuur en het vergroten van de dynamiek; • beheermaatregelen voor enkele habitattypen; • monitoring van de autonome ontwikkeling van recreatie in relatie tot de verstoring van soorten.

49

Bijlage 2

Relevante (beleids)kaders

Het beheerplan gaat in op de benodigde maatregelen om de doelstellingen te behalen. Aanvullend op het beheerplan wordt een recreatieve zonering uitgewerkt. Hiermee moet worden voorkomen dat de verstoring van soorten als gevolg van recreatie toeneemt. Als basis hiervoor is monitoring essentieel. Het beheerplan is opgesteld in overleg met alle direct betrokkenen (beheerders, gebruikers, omwonenden, gemeenten, natuurorganisaties en waterschappen). Samen geven partijen invulling aan beschermen, gebruiken en beleven. In 2023 gaat de provincie van start met een herziening van het huidige beheerplan.

Recreatieve Zonering Op basis van het beheerplan Natura 2000 werken Staatsbosbeheer en gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen aan de recreatieve zonering voor de Biesbosch. In de recreatieve zonering worden gebieden aangeduid waar meer en minder intensieve recreatie mogelijk is. De zonering is gebaseerd op bestaand recreatief gebruik en geeft de kaders voor toekomstige ontwikkelingen. Doel hiervan is het voorkomen van verstoring van soorten als gevolg van recreatie.

Gebiedsgerichte aanpak stikstof

Omgevingswet, omgevingsvisies en omgevingsplannen Op 1 juli 2022 moet de Omgevingswet ingaan. Doel van deze wet is de regels voor ruimtelijke projecten te vereenvoudigen en te bundelen. Hierbij staat een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving centraal. Op basis van de omgevingswet stellen zowel de provincies als gemeenten omgevingsvisies op waarin de ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn worden vastgelegd. De provinciale omgevingsvisies worden vertaald in een provinciale omgevingsverordening waarin alle regels zijn verankerd. De gemeentelijke omgevingsvisies worden vertaald in omgevingsplannen die de bestaande bestemmingsplannen moeten gaan vervangen. Zowel bij de provincie Noord-Brabant als de provincie Zuid-Holland wordt voorgesorteerd op de Omgevingswet en zijn er omgevingsvisies en (ontwerp) omgevingsverordeningen opgesteld. Ook bij de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen wordt gewerkt aan omgevingsvisies. De gebiedsvisie voor De Biesbosch moet uiteraard aansluiten op de verschillende omgevingsvisies. De ambities en beleidsdoelen mogen niet tegenstrijdig zijn. De gebiedsvisie is echter geen visie in de zin van de omgevingswet, maar geeft op strategisch niveau richting aan de netwerksamenwerking. (www.brabant.nl/onderwerpen/aanpak-stikstof/gebiedsgerichte-aanpak)

Met de gebiedsgerichte aanpak stikstof werkt de provincie met verschillende partners aan het verbeteren van de condities rond stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden. Ook rond de Biesbosch wordt hiervoor een proces opgestart. Hierbij worden terreinbeheerders, gemeenten, waterschappen, inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden betrokken. In deze gebiedsgerichte aanpak wordt gekeken naar verschillende vraagstukken die in de gebieden bij elkaar komen. Hierbij kan gedacht worden aan de consequenties van klimaatverandering, uitputting van de bodem en het neerslaan van stikstof. Maar ook de transitie van de landbouw, ontwikkelingen in vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen, energietransitie en soms ook woningbouw of infrastructurele opgaven. Het slim combineren van deze opgaven moet leiden tot een integrale aanpak.

50

51

Bijlage 3

Bijlage 4

Stakeholders

Verslag werksessies

Bij het opstellen van de gebiedsvisie zijn de volgende stakeholders betrokken:

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

52

Provincie Noord-Brabant Provincie Zuid-Holland Rijkswaterstaat IVN Jachthavens Historische haven Woudrichem Biesboschcentrum Dordrecht Biesbosch Museumeiland Dordrecht Marketing VVV Biesboschlinie Stichting toerisme en recreatie Geertruidenberg Beleef de Biesbosch Biesbosch Streekfonds Bewoners (bewonersvereniging Noordwaard) Biesboschgidsen Gastheren van de Biesbosch Horeca Verblijfsrecreatie Bootverhuurders Rondvaartbedrijven Outdoorbedrijven Veerverbindingen

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Verslag werksessies gebiedsvisie De Biesbosch

Natuurfederatie Geertruidenberg Agrarische Natuurvereniging Drimmelen ZLTO Federatie Hengelsportverenigingen Sportvisserij Zuidwest Nederland Varend Erfgoed Landelijke Vereniging Behoud Historische Bedrijfsvaartuigen Federatie van Watersportverenigingen ‘De Biesbosch’ Watersporters Kanoverenigingen Vereniging Te Voet / Wandelnetwerk Drechtsteden Waterscouts Wildbeheereenheid De Biesbosch Natuur- en Vogelwacht Biesbosch Vogelwerkgroep De Biesbosch SOVON Vogelonderzoek Nederland Stichting Natuuronderzoek Nederland Vereniging van Vrijwilligers Hollandse Biesbosch Uitvoeringscoalitie Waterdriehoek Gemeente Molenlanden (ambtelijke vertegenwoordiging) Gemeente Geertruidenberg (ambtelijke vertegenwoordiging) Raadsleden van de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen

53

zonering verantwoordelijkheid

toegankelijkheid duurzaamheid wandelen

handhaving

Hierna hebben we in verdiepende werksessies doorgepraat over drie thema’s: duurzaam toerisme, bezoekers en het merk Biesbosch. Per thema is in een wordcloud de input verzameld.

elijk e heid subsidie educ atie

rust

snelheid

parel

opschoonacties

balans definieren

an stilvaren respect ke capaciteit belonen lij kh afvalmanagement ei toiletten ecotoerisme schoonhouden d voorzieningen visserijplan

provincie

communicatie

rs

ism

er

duid

to

jfs

bli

ve r

t

afwisselend

m rdu verh a a natuur z ur uu r u recreatiedruk za rde u d to kwaliteitstoerisme me rs eg n transitie vissteigers

rin

gezondheid

handhaving

schil

etp

ruig kamp eren

d i e h ve boot

belangen

vo

trekpleisters

tie

sa

ni

horeca ov

n

Link naar de presentatie

bankjes

ge

Op basis van de wettelijke kaders vanuit de Natuurbeschermingswet en Natura 2000 wetgeving is een voorstel tot stand gekomen voor de zonering in het gebied. In het najaar wordt een (fysieke) bijeenkomst georganiseerd waarin de zoneringskaarten besproken worden en waarbij specifieke vragen gesteld kunnen worden en opmerkingen gemaakt kunnen worden. De hoofdlijnen van de zonering zijn weergegeven in de presentatie die via de link hieronder te bekijken is.

Dordrecht routes

we

In de nieuwe netwerksamenwerking staan participatie, flexibiliteit en eigen verantwoordelijkheid centraal. We vragen betrokkenheid van alle partijen die actief zijn in het gebied en vragen deze partijen om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor bepaalde thema’s of activiteiten. Anderzijds ontstaat er ook voor alle partijen vrijheid om zelf met nieuwe thema’s of activiteiten in het gebied aan de slag te gaan.

2. Recreatieve Zonering

Brabant

ter

Netwerksamenwerking

In het najaar is een concept gebiedsvisie en de eerste aanzet voor het uitvoeringsprogramma gereed. Hiermee komen we terug bij alle netwerkpartners. Streven is aan het eind van het jaar de visie en het uitvoeringsprogramma af te ronden.

toerisme zonering capaciteit belangen samenwerking do recreatiedruk el ed onderhoud natuurwaarden gro uca ep t verantwoordelijkheid i uniek en e n varen voorzieningen mesturen o schil ssgtrcommunicatie fietsen r e ontverbindingen e k dr la e o z balans ag ste be lokale n identiteit

kleinschaligheid bezoekersstromen

watersport

wa

Staatsbosbeheer en de gemeenten gaan op een nieuwe manier samenwerken in de Biesbosch. Per 1 januari 2021 wordt de huidige samenwerking in de Gemeenschappelijke Regeling (GR) van het Parkschap Nationaal Park De Biesbosch opgeheven. Er wordt gebouwd aan een netwerksamenwerking met alle partijen die actief zijn in en betrokken zijn bij het gebied.

Proces

respect ondernemerschap afvalvoorzieningen

ga

1. Aanleiding en achtergrond gebiedsvisie

De gebiedsvisie en een hierbij behorend uitvoeringsprogramma vormen de basis voor de nieuwe netwerksamenwerking. Daarnaast is de gebiedsvisie een belangrijke basis voor de positionering van De Biesbosch binnen het grotere Nationaal Park in oprichting NLDelta. In de visie worden de toekomstrichting en de doelstellingen voor het gebied vastgelegd. In het uitvoeringsprogramma ligt de agenda met projecten en activiteiten vast. De partijen in de netwerksamenwerking zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de uitvoering van het programma. Er komt een Biesboschregisseur om de netwerksamenwerking verder uit te bouwen en het uitvoeringsprogramma aan te jagen. We vragen alle netwerkpartners hierbij om verantwoordelijkheid te nemen voor de uitvoering van projecten en activiteiten in het gebied.

or

Er zijn twee verschillende digitale bijeenkomsten georganiseerd. In de eerste bijeenkomsten hebben we in de drie deelgebieden Altena, Dordrecht en Drimmelen algemene input opgehaald over de toekomst van De Biesbosch. In de tweede ronde bijeenkomsten hebben we wederom in de drie deelgebieden input opgehaald. Dit keer aan de hand van drie thema’s: duurzaam toerisme, bezoekers en het merk Biesbosch.

zeggenschap gebruikersgroepen

Gebiedsvisie en uitvoeringsprogramma

Geconstateerd is dat het begrip duurzaamheid gedefinieerd moet worden. Het begrip duurzaamheid spreekt iedereen aan, maar ook hierbij zijn de belangen verschillend. Behoud van de balans tussen natuur en recreatie komt hierbij duidelijk naar voren. Zonering en spreiding van bezoekers zijn belangrijke middelen om met dit thema aan de slag te gaan, de schil rond het gebied kan een belangrijke rol spelen en ondernemers moeten aan de slag met verduurzamen. Stil of elektrisch varen, afvalmanagement en technische ontwikkelingen worden genoemd als kansrijke maatregelen.

tte n

In opdracht van Staatsbosbeheer en de gemeenten Altena, Dordrecht en Drimmelen wordt een gebiedsvisie voor De Biesbosch opgesteld. Onderdeel van deze visie is een uitvoeringsprogramma met concrete uitvoeringsprojecten en -activiteiten. In verschillende bijeenkomsten is input opgehaald voor de gebiedsvisie en het uitvoeringsprogramma. Dit document vormt het verslag van alle bijeenkomsten. Een deelnemerslijst van de aanwezigen is toegevoegd aan het einde van het verslag. Daarnaast is door 250 stakeholders een vragenlijst ingevuld om (aanvullend) input te leveren voor de gebiedsvisie en het uitvoeringsprogramma.

spre iden r sp e c r o eati e be rtviss lev eri toi ingj le

Inleiding

In deze werksessie zijn we ingegaan op het begrip duurzaam kwaliteitstoerisme. Wat betekent dit? Welke voorzieningen passen hierbij? Welke vormen van recreatie en toerisme passen in het gebied en welke niet? Hoe kunnen ondernemers hieraan bijdragen?

ad on krac der h ne t me

In de eerste werksessies hebben we input opgehaald gericht op de toekomst van De Biesbosch. Belangrijke conclusie vanuit deze werksessies is dat voor iedereen de natuurwaarden in het gebied voorop staan. Het belangrijkste knelpunt in het gebied is de balans tussen de recreatiedruk en de natuurwaarden. Er spelen veel verschillende belangen in het gebied. Kansen worden gezien in het betrekken van de schil rond het natuurgebied, het beïnvloeden van het gedrag van bezoekers en het sturen van de bezoekersstromen in en rond het gebied. In een wordcloud wordt de input vanuit de werksessies in kernwoorden weergegeven.

Inleiding

54

Thema duurzaam toerisme

da

3. Werksessies toekomst van De Biesbosch Toekomst van De Biesbosch

technische-ontwikkelingen elektrisch-varen ins

y

green-ke dho spr udi eidi ng tan

ng

55

We hebben nagedacht over het merk Biesbosch en het verhaal dat we willen vertellen aan de bezoekers. In 2012 is met een brede groep stakeholders de identiteit van het gebied geformuleerd: De Biesbosch is een rivierdelta met getij, bewerkt land van kreken en wilgenbossen. Hierbij zijn twee kernwoorden geformuleerd waarmee de Biesbosch zich momenteel profileert: dynamisch en avontuurlijk. Wordt deze identiteit onderschreven? Op welke gebruikersgroepen richten we de communicatie? En hoe profileren we het gebied binnen het nationaal park in oprichting NLDelta? De identiteit wordt onderschreven, maar de kernwoorden moeten meer aansluiten op de unieke natuurwaarden in het gebied. De gebruikersgroepen waarop de communicatie gericht zou moeten worden zijn divers; gezinnen met kinderen, senioren, scholieren, sportieve mensen, wandelaars, fietsers en de inwoners. De verschillende deelgebieden verschillen van karakter en spreken daarom verschillende gebruikersgroepen aan. Hierop moet ingespeeld worden in de communicatie.