Gebiedsplan - Eiland van Dordt.pdf

RAPPORT

Gebiedsplan Eiland van Dordt REPORT REPORT REPORT

RAPPORT REPORT

Versie 1.0

REPORT REPORT

RAPPORT REPORT

Titel:

Gebiedsplan Eiland van Dordrecht

Auteurs:

Petrus Postma en Joost Swiers, &flux

Datum:

21 oktober 2025

REPORT REPORT RAPPORT REPORT REPORT REPORT

Gebiedsplan Eiland van Dordt 2

Inhoud Gebiedsplan Eiland van Dordt ........................................................................................................................................................ 1 Inleiding .......................................................................................................................................................................................... 4 1. Waarden van het landelijk gebied .............................................................................................................................................. 6 2. Uitdagingen voor het landelijk gebied ....................................................................................................................................... 7 3. Eigenaarschap ............................................................................................................................................................................ 9 4. Maatregelen ............................................................................................................................................................................. 11 5. Samenwerking tussen de gebiedspartners .............................................................................................................................. 14 6.

Financiën .................................................................................................................................................................................. 15 Bijlage 1 – Doelbereik en beleidsachtergrond van de opgaves .................................................................................................... 16 Bijlage 2 – Projecten ..................................................................................................................................................................... 16 Bijlage 3 – Partners en drijfveren ................................................................................................................................................. 17

Gebiedsplan Eiland van Dordt 3

Inleiding Samen zoeken naar een werkende aanpak voor de toekomst van het landelijk gebied op het Eiland van Dordt. Dit Gebiedsplan is de kern van de visie op het landelijk gebied op het eiland van Dordt en hoe de gebiedspartners het landelijk gebied willen versterken. De oorsprong van dit plan ligt in het beëindigde Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Toen het Rijk het NPLG stop zette, inclusief de middelen die bij het programma hoorden, hebben de partners op het eiland van Dordt besloten door te gaan met het gebiedsproces. Dit heeft onder andere geleid tot de ‘Landbouwagenda EvD (2023)’. Daarna is een aanpak geïntroduceerd om in beeld te brengen welke waarden het landelijk gebied kent, welke uitdagingen we zien voor het gebied, welke maatregelen we daarvoor kunnen treffen en aan welke projecten we nu al werken. Dit plan is een basis van waaruit de gebiedspartners verder werken aan projecten en het acquireren van middelen voor die projecten. We beschrijven wie voor de verschillende uitdagingen aan de leiding staan en hoe we met elkaar samenwerken om het hele gebied sterker te maken. In dit plan komen de oorspronkelijke uitdagingen uit het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG) aan de orde. We vertalen de uitdagingen op het gebied van landbouw, water, natuur en klimaat naar maatregelen en projecten.

Daarbij nemen we ook andere thema’s als recreatie en klimaatverandering mee omdat zij – positief of negatief – een grote impact hebben op de toekomst van ons landelijk gebied. Dit Gebiedsplan heeft geen formele juridische status. Het is wel een basis voor verdere uitwerking van Omgevingsbeleid, sectoraal beleid en specifieke projecten. Parallel aan dit Gebiedsplan lopen er programma’s zoals het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), Watergebiedsplan Eiland van Dordrecht, gemeentelijke omgevingsvisies en anderen. De Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) is een goed voorbeeld van een programma dat kan bijdragen aan het bereiken van andere doelen zoals voor KRW en VHR/Natura2000. Dit is een programma van de ministeries van LVVN en IenW. De PAGW-opgave is gericht op het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit van de grote wateren. Hierbij worden systeemcondities gerealiseerd in de grote wateren en waar nodig in de directe binnendijkse omgeving daarvan. Het betreft grootschalige herinrichtingen voor meer ruimte voor natuurlijke processen, betere verbindingen, aanleg van ontbrekende leefgebieden en transities in gebruik en beheer. Het Gebiedsplan is een basis voor integratie van deze programma’s op het eiland van Dordrecht. Dat moet ook omdat voor concrete projecten misschien wel middelen uit deze programma’s nodig zullen zijn.

De scope van dit plan is het binnendijkse landelijk gebied op het eiland. Het proces om tot dit plan te komen heeft zijn uitdagingen gekend. Door een veranderende politiek-bestuurlijke context en het beëindigen van het NPLG zijn de spelregels voor het proces verschillende keren veranderd. Ondanks deze onrust hebben de partners een inhoudelijk gefundeerd plan opgesteld wat recht doet aan de waarden van het gebied en de mensen die er werken en wonen. In dit plan beschrijven we eerst de waarden die het landelijk gebied op het eiland van Dordt zo uniek maken. Daarna beschrijven we de uitdagingen die op het landelijk gebied af komen en die impact hebben op die waarden. Nadat we in hoofdstuk drie beschrijven wie er allemaal aan de lat staan voor de uitdagingen beschrijven we in hoofdstuk vier de maatregelen die we kunnen en/of willen uitvoeren om het landelijk gebied sterker te maken voor de toekomst. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk vijf en zes hoe we samen werken en hoe we aan middelen komen om projecten te kunnen realiseren. Hoofdstuk 7 beschrijft tot slot welke projecten we nu al in uitvoering of voorbereiding hebben. De bijlagen maken integraal onderdeel uit van het gebiedsplan. Daarin beschrijven we: 1) hoe de maatregelen en projecten bijdragen aan de oorspronkelijke doelen van het ZH-PLG.

Door deze concrete stappen te benoemen, laten we zien dat we ons onverminderd committeren aan de gezamenlijke doelen van het gebiedsplan en dat de koers vastgehouden wordt. 2) welke projecten we willen realiseren. 3) De drijfveren van de partners in de samenwerking Dit gebiedsplan is een levend document, wat betekent dat het kan worden bijgewerkt wanneer er zich nieuwe kennis en inzichten voordoen.

Gebiedsplan Eiland van Dordt 4

Gebiedsplan Eiland van Dordt 5

1. Waarden van het landelijk gebied In dit hoofdstuk beschrijven we de waarden van het Eiland van Dordrecht die we met elkaar afgestemd hebben en graag willen behouden. Zij maken de waarde van het landelijk gebied die we met elkaar hebben te beschermen en versterken. Ze hangen ontzettend sterk met elkaar samen, er is dus ook geen volgorde in prioriteit of belangrijkheid. We hebben ze allemaal en samen te versterken. Het eiland van Dordrecht, gelegen in de Zuid-Hollandse delta, wordt omringd door uitgestrekte waterwegen, waaronder de Beneden-Merwede, Oude Maas, Nieuwe Merwede, Hollands Diep en Dordtse Kil. Het eiland wordt doorkruist door het spoor en de A16 aan de westkant. Het gebied kent een aantal grote, rationeel verkavelde en zeer productieve landbouwgebieden. Daarnaast herbergt het landschap de Sliedrechtse Biesbosch in het oosten en de Dordtse Biesbosch in het zuiden.

Landschap De identiteit en waarden van het landschap van het eiland van Dordrecht zijn diepgeworteld in de rijke geschiedenis, gevarieerde landschappen en de relatie tussen mens, landschap en natuur. Het eiland onderscheidt zich door zijn unieke combinatie van de historische grote stad Dordrecht, het uitgestrekte Natura 2000- en NNN-gebied (de Biesbosch en nieuwe Dordtse Biesbosch) en de agrarische sector op één eiland. De drie functies op het eiland zijn heel duidelijk van elkaar gescheiden, wat het landschap herkenbaar en duidelijk leesbaar maakt. Het agrarische landschap laat nog duidelijk de ontginningsgeschiedenis zien en bevat nog oude kreekstructuren. Juist door de leesbaarheid van het landschap en de duidelijke contrasten is het een uniek landschap.

Biodiversiteit De prachtige Biesbosch omarmt het Eiland van Dordrecht met zijn uitgestrekte wetlands, getijdennatuur en rietvelden, bloemrijke graslanden, en een dynamisch landschap dat talloze iconische planten- en diersoorten herbergt. Als zeldzaam zoetwatergetijdennatuur is dit ecosysteem van internationaal onmisbaar belang en speelt ook een cruciale rol in de waterhuishouding. Met de Wantijzone en het Stadspark komt de Biesboschnatuur tot diep in de stad. Daarnaast is biodiversiteit in het landbouwgebied van onmisbare waarde voor de gezondheid van de bodem en het watersysteem. Zonder gezonde bodem en water geen gezonde landbouw.

Genoeg en schoon water Water speelt een cruciale rol op het eiland. Het eiland wordt omringd door water en kent historische krekenstructuren, zoetwatergetijden en zoetwatervoorraad voor de landbouw. Het watersysteem is de levensader van het eiland en is met zorg ontworpen, zodanig dat alle gebruiksfuncties op het eiland er heel goed mee uit de voeten kunnen. Dat hebben we te koesteren en te beschermen. En nog robuuster te maken waar dat kan.

Recreatie Polder De Biesbosch kent als relatief recente inpoldering uit begin 20ste eeuw nog een uniek oorspronkelijk en herkenbaar open karakter, dat ook ruimtelijk beschermd wordt. Voor de stedeling is het landbouwgebied een welkome plek om te eten te kopen, te bewegen en tot rust te komen. De Biesbosch is één van de natuurparels in de regio die vele verschillende vormen van recreatie aantrekt voor mensen uit de wijde omgeving. De schoonheid van beide en het contrast maken het eiland uniek voor de bezoeker.

Landbouw De vruchtbare gronden bieden ruimte aan landbouwactiviteiten en worden optimaal benut. Hier vinden we boeren die generaties lang het land bewerken, waarbij ze de tradities van het boerenleven koesteren en tegelijkertijd openstaan voor innovatie en duurzame landbouwpraktijken. Ze zien al lang in dat de stad hun beste vriend is en zetten deels in op korte ketens, en bieden zich aan als achtertuin van de stad. Hierbij wordt de openheid van het landschap zeer gekoesterd en gewaardeerd als één van de belangrijkste kernwaarden van het karakter van het buitengebied. Op het eiland zijn ca. 28 agrarisch ondernemers actief, waarvan 2 veetelers en de rest akkerbouwers.

Gebiedsplan Eiland van Dordt 6

2. Uitdagingen voor het landelijk gebied In het gebiedsproces hebben we samen met de partners nagedacht over welke uitdagingen we zien die de waarden van het landelijk gebied bedreigen. Deze uitdagingen kennen we allereerst uit de dagelijkse praktijk van de landbouw en de natuurorganisaties. Zij zien welke uitdagingen er zijn om de gezondheid van de landbouw en de bodem te versterken en om soorten planten en dieren een goede staat van instandhouding te geven. Een andere bron voor het ophalen van de uitdagingen zijn de ZH-PLG doelen van de provincie en de analyses die het waterschap doet. Daaruit weten we wat we moeten doen om de ecologische kwaliteit van het watersysteem te versterken. Daarnaast zijn de gemeente en provincie bezig met hun eigen onderzoeken en analyses, zoals de natuurdoelenanalyse Natura 2000 Biesbosch en de waterbodem sturend- en klimaatonderlegger die de basis vormt van elke ruimtelijke ontwikkeling. De resultaten hieruit zijn zoveel mogelijk meegenomen in dit plan. Ten slotte hebben we onze uitdagingen getoetst en verrijkt door middel van een scenario analyse die we eind 2024 organiseerden. Hier zagen we dat het eiland van Dordrecht er, in vergelijking met andere eilanden, al redelijk goed voor staat, maar ook dat we niet stil kunnen zitten. Met dit plan pakken we deze handschoen op. We onderscheiden negen uitdagingen.

Ook hier merken we weer dat deze negen sterk met elkaar samenhangen. Een gezond watersysteem is onmisbaar voor de toekomst van de landbouw en recreatie in balans voorkomt biodiversiteitsverlies bijvoorbeeld.

1)Ruimtelijke claims Zonder expliciet ruimtelijk beleid verliest het landelijk gebied het langzaam van economisch grotere sectoren zoals woningbouw, industrie en logistiek. Zowel de gemeente als de provincie zien de enorme waarde van het landelijk gebied op het eiland. Om het landschap te beschermen en te versterken, werken provincie en gemeente aan een restrictief beleid t.a.v. ruimtelijke claims in het landelijk gebied. Met respect voor de bredere maatschappelijke opgave die de gemeente draagt en de ruimtelijke consequenties die dat vraagt. Concreet dreigt bijvoorbeeld de aanleg van hoogspanningsleidingen een serieus beslag op het gebied te leggen. Belangrijk is dat, als deze leidingen daadwerkelijk over het gebied komen, zodanig compensatie plaats vindt dat het landelijk gebied er per saldo niet slechter van wordt.

2)Natura 2000 Natura 2000- en NNN-gebieden zijn onmisbaar voor een landelijk netwerk van natuurgebieden en de basis voor onze biodiversiteit. Het Natura2000 gebied de Biesbosch is uniek in Europa, maar slechts iets meer dan de helft van de natuurdoelen worden momenteel behaald. Om de natuur te versterken, werkt Staatsbosbeheer (en het Biesbosch netwerk) in opdracht van de provincie aan natuurherstel, versterking van natuurgebieden en exotenbestrijding (bv. commerciële honingbij). De agrarische sector en de gemeente via haar recreatiebeleid werken aan het wegnemen van drukfactoren (recreatiedruk, gebrek aan getijdendynamiek, exoten, vergroten leefgebied specifieke soorten) op de Natura 2000 gebieden waar zij dat kunnen.

3)Biodiversiteit landschap Het landschap heeft in de afgelopen generaties veel aan biodiversiteit verloren. We zullen dus met elkaar aan het herstel hiervan moeten werken. De provincie en waterschap werken aan het versterken van de biodiversiteit in het landschap en de bodem (bv. NNN-realisatie, subsidies voor boerenlandvogels en akkerranden GBDA). Staatsbosbeheer en Stichting Natuur- en Vogelwacht Biesbosch doen dat in de door hen beheerde gebieden. Het waterschap en de agrarische sector werken hard aan natuurvriendelijke elementen zoals akkerranden, boerenlandvogelgebieden, natuurvriendelijke oevers, en aan koolstof vastlegging in de bodem en het vermijden van uitspoeling. De gemeente heeft nadrukkelijk beleid om biodiversiteit te behouden en te versterken.

4)Biodiversiteit watersysteem Een goede ecologie in het watersysteem is een randvoorwaarde voor een gezonde bodem, landbouw en natuur. De ecologie in het Dordtse watersysteem is niet slecht maar kan nog veel beter en dat moet ook om onze doelen te halen. Om de Gebiedsplan Eiland van Dordt 7

biodiversiteit en waterkwaliteit in het watersysteem te versterken, werkt het waterschap aan een breed scala aan maatregelen, waaronder natuurvriendelijke oevers en bredere watergangen met een goede ecologie. De landbouw werkt aan het vermijden van emissies (gewasbeschermingsmiddelen, nutriënten) naar het watersysteem. Daarnaast werkt Rijkswaterstaat aan het verbeteren van de waterkwaliteit in het aanvoergebied van zoet water.

5)Watertekort Zonder voldoende water geen gezonde landbouw en geen gezonde natuur. Gelukkig kent het eiland goede inlaten op plekken die ook de komende tijd weinig risico op verzilting met zich meebrengen. Bij langere periodes van droogte zal de natuur zich aanpassen aan die situatie.

6)Wateroverlast Tekort aan water is een probleem, overlast is dat ook. Om wateroverlast tegen te gaan, werkt het waterschap aan een robuuster watersysteem met bredere watergangen en kunstwerken zoals duikers en gemalen, om zo meer bergend vermogen te creëren. Zij doet dit door middel van de uitvoering van het Watergebiedsplan Eiland van Dordrecht. Waar mogelijk combineren we deze oplossingen natuurlijk met versterking van de ecologie in het watersysteem en het landschap in het algemeen. Een gezond watersysteem is niet alleen nodig voor landbouw, maar ook voor natuur. Tegennatuurlijk waterpeil, belangrijk voor de landbouw, is voor natuur juist niet gunstig. Het is het onderzoeken waard of en zo ja waar het waterbeheer beter afgestemd kan worden op de functie.

7)Recreatie in balans Recreatie en toerisme zijn economische dragers onder de toekomst van het landelijk gebied. De verwachting is dat door vergrijzing en toenemende verstedelijking in de zuidelijke Randstad de behoefte aan meer ruimte voor recreatie zal groeien. Dat gaat echter soms gepaard met overlast voor landbouw en natuur. Samen met de gebiedspartners onderzoekt de gemeente (samen met de provincie) hoe zij kan bijdragen aan een bloeiende recreatiesector die met respect omgaat met landbouw en natuur maar daar juist ook een bijdrage aan levert als dat kan. De gemeente is bezig met het programma Recreatie en Toerisme in de Buitengebieden dat aan de slag gaat met het creëren van balans tussen recreanten, toeristen en andere waardes van het gebied.

8)Landbouwemissies Een gezonde landbouw gaat efficiënt met haar grondstoffen om en voorkomt waardevermindering van de bodem en het watersysteem. Daarin zijn nog behoorlijke stappen te zetten. Om emissies zo veel mogelijk te vermijden, werkt de agrarische sector aan projecten die uit- en afspoeling en emissies van gewasbeschermingsmiddelen, nutriënten (waaronder stikstof) en broeikasgassen vermijden. Daarin zoeken zij ook naar oplossingen die kringlopen sluiten (zodat er minder ingekocht hoeft te worden) en zorgen voor veel minder behoefte (bijvoorbeeld aan gewasbescherming).

9)Toekomst landbouw Ruimtegebrek, een scheve balans tussen gefinancierd vermogen, omzet en rendement, gebrek aan terugverdienvermogen van niet-productieve investeringen, calamiteiten en andere uitdagingen drukken op het realiseren van een toekomstbestendige landbouwsector. Parallel aan deze uitdagingen werkt de provincie daarom aan een voedselvisie en aan landbouwbeleid, en werken de individuele agrariërs aan plannen voor hun bedrijf. In dit gebied faciliteren we graag pilots die daaraan bijdragen.

Samenvatting Met deze uitdagingen leggen we met elkaar vast wat er moet gaan gebeuren in het gebied: deze negen uitdagingen oplossen. Alles wat we in het kader van dit Gebiedsplan gaan doen moet dus bijdragen aan een oplossing van één – of lieve meerdere – uitdagingen uit deze lijst. In bijlage 1: ‘ZH-PLG Doelbereik en beleidsachtergrond van de (wettelijke) opgaves’ gaan we dieper in op de kwantitatieve kant van deze uitdagingen en de mate waarin ze bijdragen aan doelen op het gebied van landbouw, natuur, water en klimaat. Gebiedsplan Eiland van Dordt 8

3. Eigenaarschap Zoals gezegd hangen de uitdagingen voor het eiland van Dordrecht met elkaar samen. Dat betekent dat oplossingen vaak ook meerdere belangen dienen en het project van de ene partner invloed heeft op de andere partner. Dit hoofdstuk probeert te beschrijven wie primair verantwoordelijk zijn voor de uitdagingen en ook hoe zij met andere partners en uitdagingen samen werken.

Ruimtelijk beleid – beschermen De primaire verantwoordelijkheid voor het landelijk ligt bij de provincie Zuid-Holland. Zij is bevoegd gezag voor het landelijk gebied en maakt daarover in de Ruimtelijke Koers (2024) een duidelijk keuze voor het open houden ervan. De gemeente Dordrecht geeft haar visie op het landelijk gebied in de Omgevingsvisie. Naar verwachting zijn hierin de waarden zoals beschreven in het Gebiedsplan herkenbaar.

Natura 2000 versterken Staatsbosbeheer is de beheerder van het Natura 2000 gebied en voert in opdracht van de provincie natuurherstelplannen uit. Zij doet dat in samenwerking met het Biesboschnetwerk. De andere gebiedspartners kunnen meehelpen om drukfactoren op het gebied weg te nemen.

Biodiversiteit in het landschap verbeteren Alle gebiedspartners hebben een rol te spelen in het verbeteren van de biodiversiteit van het landschap. Staatsbosbeheer werkt aan het verbeteren van de biodiversiteit in de N2000 en NNN-gebieden. Tegelijkertijd heeft de landbouwsector een belangrijke rol, omdat zij de meeste grond in beheer heeft. Zij kunnen met ondersteuning van de provincie en andere subsidieverstrekkers werken aan allerlei maatregelen die bijdragen aan biodiversiteit. Daarnaast werkt de provincie aan het subsidie instrumentarium voor de landbouw en het afronden van het NNN. Het waterschap werkt aan natuurvriendelijke oevers en de gemeente werkt aan recreatie in balans en kan bijdragen aan biodiversiteit verbeteren op haar gronden. De ambitie is om met behulp van allerlei maatregelen 10% van het landschap hier gericht op aan te passen d.m.v. 53-105 hectare aan Groenblauwe Dooradering. Voor het herstel van de populatie akkervogels is het de ambitie om in 200-300 hectare volveldse maatregelen te treffen.

Biodiversiteit watersysteem verbeteren Het waterschap staat aan de lat voor het verbeteren van de ecologie in het watersysteem. Daarvoor heeft zij vaak verbreding van watergangen en de aanleg van natuurvriendelijke oevers nodig in het landbouwgebied. Daarvoor is wel altijd samenwerking met de aanliggende grondeigenaar, meestal een agrariër, nodig. Omdat het watersysteem zelf robuuster wordt met dit soort maatregelen en de agrarische sector daar belang bij heeft, zal dit naar verwachting op basis van goede samenwerking mogelijk zijn. Waar mogelijk combineren we natuurlijk deze uitdaging met het versterken van biodiversiteit in het landschap. Voor emissies uit de landbouw, zie hier onder. In de natuurgebieden werkt het waterschap samen met Staatsbosbeheer aan een nog betere biodiversiteit in het watersysteem.

Zoetwatertekort voorkomen In het kader van het Watergebiedsplan doet het waterschap er alles aan om tot een zo robuust mogelijk watersysteem te komen. Ondanks deze inspanningen kunnen door lange periodes van droogte of door gebrek aan aanvoer van zoet water problemen ontstaan. Het is daarom de verantwoordelijkheid van alle gebiedspartners om in te schatten welke gevolgen dit kan hebben, welke maatregelen zij kunnen treffen en welke aanvullende inspanningen nodig zijn.

Gebiedsplan Eiland van Dordt 9

Water overlast verminderen Het waterschap werkt met het Watergebiedsplan primair aan het vermijden van wateroverlast. De daarvoor benodigde grondverwerving en uitvoering gaat normaal gesproken in goede harmonie met de grondeigenaren. Het is aan de grondeigenaren zoals agrariërs en recreatie ondernemers om te onderzoeken of zij synergie kunnen maken met andere uitdagingen. Door ruimte te creëren voor water opslag in geval van overmatige neerslag kunnen zij bijvoorbeeld bassins aanleggen voor periodes van water tekorten.

Recreatie in balans Recreatie op het Eiland van Dordrecht is ontzettend belangrijk voor de inwoners van Dordrecht en daarbuiten. Die recreatie leidt soms en op sommige plaatsen echter wel tot overlast op de natuur en voor de agrariërs. De gemeente is de eerst verantwoordelijke voor het ontwerpen van recreatieve routes en verblijfplaatsen. Wellicht kan de agrarische sector hierin ook van betekenis zijn, met name voor wandel- en struinpaden. Staatsbosbeheer doet dat in de Natura 2000 en andere gebieden in haar beheer. We hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om recreanten dor voorlichting uit te leggen welk gedrag wel en niet schadelijk is voor de omgeving.

Landbouwemissies vermijden De landbouwpraktijk zoals die de afgelopen drie generaties is ontwikkeld, is vooral gericht op specialisatie, product maximalisatie en schaalvergroting. In de afgelopen 10 tot 15 jaar groeit het besef dat de emissies van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen naar het watersysteem en ammoniak, CO2 en methaan emissies naar de atmosfeer drastisch moeten verminderen om de landbouwbodems, het watersysteem en het milieu in het algemeen gezond te houden. De complexiteit is daarbij mede dat er een internationale markt is waarbij producenten uit verschillende landen te maken hebben met verschillende wetgeving en marktomstandigheden. Dat maakt het moeilijk aanpassingen te doen die leiden tot een hogere kostprijs van het product zonder compensatie daarvoor. De agrariër is uiteindelijk de eerst verantwoordelijke voor een zo emissievrij mogelijke landbouw. De ondernemer kan zelf ook sturen op de voordelen van de nodige aanpassingen: minder inkoop van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen en credits voor koolstof vastlegging bijvoorbeeld. Zij kunnen dat vaak nog niet op eigen kracht omdat de benodigde maatregelen nog niet beproefd, kostenefficiënt of voorgeschreven (level playing field) zijn.

Daarom staat de provincie aan de lat om – naast andere overheden – de ondernemers te ondersteunen met subsidieregelingen en informatie om nieuwe maatregelen toe te kunnen passen. Het waterschap speelt daar ook een belangrijke rol bij. Maar het blijven de agrariërs die moeten besluiten om hun bedrijfsvoering aan te passen.

Toekomstbestendige landbouw versterken De verhouding tussen gefinancierd vermogen, omzet en resultaat in de landbouw is scheef en wordt steeds schever. Daarnaast nemen in de landbouw de risico’s waar de ondernemer zelf deels of niet op kan sturen toe (zoetwater beschikbaarheid, ziektedruk, prijsvorming landbouwproducten). Maar de waarde van ons voedsel wordt in de toekomst wel steeds belangrijker bij een groeiende wereldbevolking die haar voedsel van een wereldwijd afnemend areaal landbouwgrond moet halen in een systeem dat gevoeliger wordt voor disrupties zoals geopolitiek en rampen. Met het aanpakken van de eerste uitdaging (strikt ruimtelijk beleid) spelen de overheden hierop in. De provincie werkt verder aan het opstellen van landbouwbeleid dat hierop ingaat en zoekt naar manieren om de sector te ondersteunen. De provincie agendeert dit probleem ook bij andere overheden en partners zoals financiële instellingen. De agrariërs op het eiland van Dordt staan klaar om mee te werken aan pilots die helpen om deze uitdagingen op te lossen.

Gebiedsplan Eiland van Dordt 10

4. Maatregelen In dit hoofdstuk beschrijven we de groslijst van mogelijke maatregelen die we als gebiedspartners uit kunnen en willen voeren om de negen uitdagingen op te lossen. Het is daarmee de lijst van maatregelen waarvan alle partners begrijpen dat deze nodig zijn. Vanuit deze lijst formuleren we concrete projecten te vinden in bijlage 2. Alle gebiedspartners worden uitgedaagd om projecten voor te bereiden uit de groslijst zodat we ook samen op zoek kunnen gaan naar dekking voor de middelen die nodig zijn om de projecten uit te voeren. In het volgende hoofdstuk beschrijven we hoe we dat doen. De maatregelen per uitdaging geven we vorm in een tabel met maatregelen per uitdaging. In bijlage 1 worden – voor zover bekend – de kwantitatieve opgaven op de verschillende uitdagingen beschreven. Dat is onze referentie bij de vraag of projecten nuttig en noodzakelijk zijn. Maatregel

Toelichting

Ruimtelijk beleid Ruimtelijke Koers

Provincie borgt openheid landschap (deels erfgoed) + begrenzing

Omgevingsvisie

Gemeente borgt openheid landschap

Natura 2000 BeheerplanN2000 gebieden

SBB voert beheerplan uit, waarin ook maatregelen buiten het Natura2000 gebied benoemd kunnen worden

Recreatiedruk in balans

SBB en gebiedspartners zorgen voor een slimme recreatieve zonering

Stikstof reduceren

Doelsturing op provinciaal niveau door alle agrariërs + landelijk emissiebeleid landbouw, verkeer, industrie, etc.

Zoetwatervoorziening

WSHD optimaliseert Watergebiedsplan voor de water aanvoer

Exoten

Bestrijden van allerlei exoten (inclusief de commerciële honingbij)

Getijdenwerking

PAGW-opgave: Kwaliteitsverbeteringen in de bestaande intergetijdengebieden; Uitbreiding van zout- en zoetwatergetijdennatuur langs de randen van de Rijn-Maasmonding en Biesbosch met ruimte voor leefgebieden; Verbeteringen van de landwater gradiënten en het zoeken naar binnendijkse ruimte.

Biodiversiteit landschap Robuuster maken van de natuur o.a. door het realiseren van verbindingen

Verbindingen tussen gebieden versterken, zoals uitbreiding Nieuwe Dordtse BB in Zuid-Buitenpolder door SBB

GBDA

Beheren van de kanten langs de kreken. Kwaliteit voor kwantiteit. NVOs, Akkerranden, kleine bosaanleg en realiseren van (niet NNN) verbindingen dragen bij aan GBDA.

Natuurvriendelijke oevers (NVOs)

Flauwe taluds met vegetatie onder en boven het water. NVO’s in kleine kreken kunnen gerekend worden als GBDA als ze meer dan 3 meter breed zijn.

Exoten bestrijding

Bestrijden diverse exoten via faunabeheerplan

Wildbeheer

Ondersteunen bij gewenst evenwicht in diversiteit soorten

Akkerranden

Natuurvriendelijke inrichting en beheer van akkerranden

NNN realisatie

Provincie completeert NNN Gebiedsplan Eiland van Dordt 11

Boerenlandvogels

Agrariërs voeren beheermaatregelen uit voor met name akkervogels. Provincie stelt zowel beheersubsidie (ANLb) als projectsubsidie (Verbeteren leefgebied boerenlandvogels) beschikbaar.

Bos en bomen

Aanleg van bos en bomen buiten het landbouwgebied

Biodiversiteit watersysteem Exotenbestrijding

Bestrijden diverse exoten

Natuurvriendelijke oevers

Flauwe taluds met vegetatie onder en boven het water

Voorkomen emissies

Ingrepen door de landbouwsector

Zoetwatertekort Hemelwateropslag

Bassins op akkers

Slimme beregening

Efficiëntere vormen van beregening ipv waterkanonnen

Robuuster watersysteem

Vasthouden van water in het gebied en natuurlijk peilbeheer in natuurgebieden

Wateroverlast Uitvoeren watergebiedsplannen

Analyse van knelpunten en het oplossen daarvan

Bredere watergangen

vooral het verbreden van smalle hoofdwatergangen/kreken, graag icm NVO

Recreatie in balans Onderzoek recreatiedruk natuurgebieden

Door gemeente (2025)

Educatie bezoekers

door SBB en anderen

Nieuwe recreatieve routes

Gemeente, SBB leggen slimme nieuwe routes aan. Agrariërs wellicht langs akkers (wandel- en struinpaden)

Landbouwemissies Erfcoaches

Lopen project gericht op gedrag agrariër

Doelsturing stikstof

Bedrijfsmaatregelen die leiden tot minder stikstof emissies

Slimme mestkringlopen

Voorkomen van uitspoeling naar het watersysteem door efficiënte benutting Sluiten regionale mestkringlopen met mest uit Alblasserwaard (verkennende onderzoek)

Energiehub

Duurzame energie ter voorkoming van uitstoot door gebruik fossiele brandstoffen

Wasplaatsen

Lokale afvang en zuivering van machines te voorkoming van afspoeling gbm naar watersysteem

Spotbestrijding

Zeer zuinig gebruik van gbm ter voorkoming afspoeling naar watersysteem en betere prestaties gehele gewas

Gebiedsplan Eiland van Dordt 12

Precisiebemesting

Zeer gerichte bemesting in inhoud, volume en plek ter voorkoming van uitspoeling en minder gebruik (minder kosten)

Koolstof vastlegging

Verhogen organische stofgehalte in de bodem voor bodemgezondheid, bodemstructuur, water vasthouden en netto koolstof vastlegging

Methaan onbekend

PM

Toekomstbestendige landbouw Landbouwbeleid PZH

Bieden van een gezond toekomstperspectief voor de agrarische sector; Onder dit beleid wordt onder andere gewerkt aan een biodiversiteitsmonitor voor de akkerbouw in de Delta, koolstofboeren en agricycling maar ook aan de bredere randvoorwaarden voor de toekomst van de sector

Pilots toekomst landbouw

Experimenteren met nieuwe oplossingen

Gebiedsplan Eiland van Dordt 13

5. Samenwerking tussen de gebiedspartners Dit hoofdstuk gaat over de samenwerking tussen gebiedspartners binnen de ambtelijke én bestuurlijke gebiedstafel. Er lopen veel overlappende programma’s en projecten in het landelijk gebied. Daarom is het, meer dan ooit, belangrijk om beleid en projecten op elkaar af te stemmen, zodat we met minder euro’s en minder inspanning doelbereik realiseren op alle thema’s. Hier zijn ook bestuurlijke keuzes en/of afstemming voor nodig. In het ambtelijk overleg informeren we elkaar over belangrijke ontwikkelingen en vraagstukken die spelen in het landelijk gebied. Waar we kunnen formuleren we daar projecten op. We gaan samen op zoek naar dekking voor projecten en stemmen in de uitvoering ervan via dit overleg af. De primaire agenda van het overleg gaat over landbouw, water, natuur, klimaat en recreatie, omdat deze onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn in de dynamiek in het landelijk gebied. Waar raakvlakken zijn met thema’s als energie, mobiliteit en ruimtelijke ordening worden deze in het overleg gemarkeerd en – waar mogelijk – inhoudelijk besproken of doorverwezen naar andere overlegstructuren.

De ambtelijke vertegenwoordigers van de zes gebiedspartners: 1) Gemeente 2) Agrariërs 3) TBO's 4) Provincie 5) Waterschap zijn vertegenwoordigd in een kernteam, dat plaatsvindt via een 4-wekelijks online overleg van 1,5 uur, aan de hand van een standaard agenda. Bij belangrijke en/of urgente onderwerpen vindt dit overleg fysiek plaats. In het bestuurlijk overleg worden bestuurders geïnformeerd rondom lopende zaken uit het gebiedsplan, synergie zoeken in de aanpak, vieren van successen, agenderen van problemen / discussies, en samen werken aan acquisitie van middelen voor projecten die de kwaliteiten in het landelijk gebied versterken. Hier zijn bestuurlijke vertegenwoordigers van de zes gebiedspartners: 1) Gemeente 2) Agrariërs 3) TBO's 4) Provincie5) Waterschap, vertegenwoordigd in een Eilandraad. Dit overleg vindt halfjaarlijks fysiek plaats en duurt 1,5 uur.

De uitvoering en de samenwerking aan dit gebiedsplan wordt gecontinueerd vanaf het bestuurlijk overleg in oktober 2025. Het Gebiedsplan wordt jaarlijks geëvalueerd en bijgesteld indien nodig, bijvoorbeeld naar aanleiding van nieuw beleid zoals de Natuurherstelverordening of de Kaderichtlijn Water (KRW) na de actualisatie van het regionaal waterprogramma 20222027. Dit doen we om goed voorbereid te zijn op mogelijke nieuwe doelen die uit nieuw beleid voortkomen.

Gebiedsplan Eiland van Dordt 14

6. Financiën De provincie draagt in 2025 de kosten voor het gebiedsproces. Alle partners investeren hun tijd in het gebiedsproces vanuit hun rol als vertegenwoordiger. Daarnaast zullen eigenaren en beheerders altijd eigen middelen moeten investeren om maatregelen uit te kunnen voeren. Zij kunnen daarbij wel ondersteund worden uit allerlei financieringsbronnen; Voor Natura 2000 middelen kijken we eerst naar de natuurbudgetten van de provincie. Daarnaast zoeken we synergie met middelen uit programma’s zoals de PGAW. Voor de biodiversiteit in het landschap zoeken we middelen voor de boerenlandvogels bij het ANLb (beheervergoedingen). Voor overige maatregelen leunen we op subsidieregelingen die via de provincie Zuid-Holland worden opengesteld, zoals projectsubsidie (voor onder andere aanleg). Voor de biodiversiteit in het watersysteem werkt het waterschap op basis van het KRW budget. Dat is een strikt gereguleerd budget waar geen aanvullende middelen uit geput kunnen worden. Er zijn geen middelen beschikbaar om uitdagingen die specifiek gaan over watertekort aan te pakken. Gebiedspartners zullen keuzes hierin vooral uit eigen budget uit moeten voeren. Voor maatregelen met betrekking tot wateroverlast maakt het waterschap afwegingen in het Watergebiedsplan. Aan dat plan wordt een uitvoeringsbudget gekoppeld.

Om de recreatie in balans te brengen kunnen gemeente en provincie eigen middelen inzetten. SBB kan investeringen ramen in het herstelplan. Om emissies te kunnen vermijden zijn we met name afhankelijk van subsidies van de provincie Zuid-Holland. Datzelfde geldt voor pilots in het kader van toekomstbestendige landbouw. Willen we uitdagingen versneld oppakken, dan zal er meer geld bij moeten. Daarom gaan de gebiedspartners samen op zoek naar middelen, aanvullend aan het bovenstaande overzicht. Bijvoorbeeld door een begroting te maken van projecten die we het liefst nu uit zouden voeren en die in de lobby naar het Rijk te brengen.

Gebiedsplan Eiland van Dordt 15

Bijlage 1 – Doelbereik en beleidsachtergrond van de opgaves De tabel in hoofdstuk 4 geeft per uitdaging een lijst van maatregelen. De mate waarin we die maatregelen toepassen bepaalt in hoeverre (wettelijke) doelen bereikt gaan worden. Dit noemen we Doelbereik. Het doel is daarmee de wettelijke norm (zoveel mogelijk kwantitatief); het bereiken doen we door uitvoering van de maatregelen. Voor niet alle natuur, water en klimaat doelen is exact bekend hoeveel we kwantitatief moeten doen om de doelen te bereiken. Daarnaast geldt voor een aantal doelen dat we wel maatregelen kunnen nemen, maar dat de effectiviteit ervan niet volledig voorspelbaar is (denk aan ruimte voor vogels, of ze komen is niet helemaal te voorspellen). In het overzicht in bijlage 1 worden de doelen zo kwantitatief mogelijk beschreven en, waar dat kan, dus ook de maatregelen die we uit moeten voeren.

Bijlage 2 – Projecten Separaat bij dit document is een map met projectformats geleverd waarin alle projecten zijn uitgewerkt die de partners willen opstarten onder het Gebiedsplan. Daarnaast lopen er natuurlijk veel projecten, bijvoorbeeld op het gebied van recreatie. De volgende projecten zijn opgenomen in de scope voor het ZH-PLG programma in Zuid-Holland:

Gebiedsplan Eiland van Dordt 16

Bijlage 3 – Partners en drijfveren Partners kernteam Op het eiland van Dordt zijn vele partijen direct en indirect betrokken. Allen met een eigen belang. Hieronder een kort overzicht van alle stakeholders op het eiland van Dordrecht. Om overzicht te creëren, zie figuur 2, zijn de actoren in verschillende klasse onderverdeeld.

Sleutelfiguren zijn gedefinieerd als actoren die een grote invloed hebben en een groot belang hebben bij de transitie van het landelijk gebied op het Eiland van Dordt. De volgende actoren zijn sleutelfiguren: -

Provincie Zuid-Holland

-

Waterschap Hollandse delta

-

Gemeente Dordrecht

-

Boeren van Dordt (LTO)

-

Natuurorganisaties

Figuur 2: stakeholdersanalyse

Provincie Zuid-Holland De provincie Zuid-Holland speelt een cruciale rol in de implementatie van het ZH-PLG op het Eiland van Dordrecht. Met een gebiedsgerichte aanpak vervult de provincie een faciliterende rol, waarbij ze zich (zowel procesmatig als inhoudelijk) inzet voor het behalen van ZH-PLG doelstellingen op het eiland. Waterschap Hollandse delta Het waterschap is verantwoordelijk voor een robuust watersysteem en de naleving van de KRW-richtlijnen op het Eiland van Dordrecht, waaronder het waarborgen van waterkwaliteit en -kwantiteit. Het stelt eisen aan de wateromstandigheden op het eiland om te voldoen aan deze richtlijnen. Gemeente Dordrecht Het eiland valt onder de gemeente Dordrecht. De gemeente is betrokken bij het opstellen van de omgevingsvisie. De gemeente streeft naar synergie tussen processen om conflicten te voorkomen en een harmonieus ontwikkelingspad te bevorderen. Boeren van Dordt (LTONoord) De belangen van de boeren op het eiland worden vertegenwoordigd door LTONoord. Aangezien het landelijk gebied grotendeels in handen is van agrariërs, hebben de voorgestelde maatregelen aanzienlijke invloed op hun bedrijfsvoering en land. Natuurorganisaties De natuurorganisaties hebben een aanzienlijk belang bij en zorg voor de natuurkwaliteit van het eiland, vooral gezien het enorme ecologische belang van de Biesbosch.

Natuurbehoud en ontwikkeling is een cruciaal aspect van hun betrokkenheid. Drijfveren partners Het kernteam op het Eiland van Dordrecht bestaat uit individuen die de belangen van deze bovengenoemde partijen vertegenwoordigen. De gebiedsgerichte aanpak brengt ons in contact met een scala aan complexe vraagstukken en uitdagingen, waarbij men vaak conflicterende standpunten tegenkomt. Samen met de sleutelfiguren in dit proces, het kernteam, hebben we onderzocht wat hen motiveert om zich gezamenlijk in te zetten voor deze ingewikkelde taak.

Gebiedsplan Eiland van Dordt 17

Het is opmerkelijk en inspirerend hoe de gesprekken op het Eiland van Dordrecht een positieve en constructieve toon hebben. Deze sfeer van samenwerking en optimisme fungeert als een krachtige drijfveer voor velen om deel te nemen aan het proces. Daarnaast ervaren veel betrokkenen een diepe verbondenheid met de identiteit van het gebied. Ze voelen een sterke band met het karakteristieke landschap, de landbouw en het natuurgebied de Biesbosch die het eiland kenmerken. Vanuit deze betrokkenheid en kennis willen ze hun expertise inzetten om bij te dragen aan het behalen van de gestelde doelen op het Eiland van Dordrecht. Het kernteam deelt verschillende drijfveren die hen motiveren in dit proces:

-

-

-

-

Allereerst is er een sterke drijfveer om actief betrokken te blijven op het Eiland van Dordrecht vanwege de positieve en constructieve sfeer die er heerst. Het gevoel van samenwerking en het zien van tastbare resultaten stimuleert hen om zich te blijven inzetten voor de ontwikkeling van het gebied. Een andere belangrijke gedeelde motivatie is het streven naar verbinding en netwerkvorming tussen de verschillende belanghebbenden. Door bruggen te slaan tussen diverse partijen streven ze naar een inclusief proces waarin alle stemmen gehoord worden en waar gezamenlijk naar oplossingen wordt gezocht. Daarnaast voelen de leden van het kernteam een sterke behoefte om te adviseren en mee te denken over hoe de gestelde doelen het beste bereikt kunnen worden. Hun expertise en kennis van het gebied stellen hen in staat om waardevolle inzichten en suggesties aan te dragen voor effectieve strategieën en maatregelen. Tenslotte delen ze een diepe verbondenheid met de identiteit van het landschap, de landbouw en de natuur op het Eiland van Dordrecht. Deze gedeelde liefde voor het gebied drijft hen om zich in te zetten voor het behoud en de verbetering ervan, zodat het karakter en de biodiversiteit van het eiland behouden blijven voor toekomstige generaties.

Al met al vormen deze gedeelde drijfveren een sterke motor achter het werk van het kernteam op het Eiland van Dordrecht, waarbij ze zich gezamenlijk willen inzetten voor de toekomst van het gebied.

Gebiedsplan Eiland van Dordt 18

&flux Het Industriegebouw Goudsesingel 128, Unit 2.01 3011 KD Rotterdam nflux.nl