Foto regio Drechtsteden-Gorinchem t.b.v. de Regio Deal propositie.pdf

‘Foto’ regio DrechtstedenGorinchem

Ten behoeve van de ontwikkeling van een Regio Deal propositie

15 MAART 2023

Vertrouwelijk

In deze ‘foto’ van de regio zetten we op een rij: • Brede welvaart: • Afwegingscriterium bij toekenning Regio Deals • Toelichting op de 8 thema’s van brede welvaart • Brede welvaart monitor: ontwikkeling op indicatoren per thema voor regio Drechtsteden-Gorinchem, afgezet tegen het Nederlands gemiddelde • Regionale ambities, geordend naar brede welvaartthema • Nationale opgaven: landelijke akkoorden en programma’s waaraan regionaal invulling moet worden gegeven

69556-Openbaar

Brede Welvaartsontwikkeling en maatschappelijke opgaven

69556-Openbaar

3

Brede welvaart – afwegingscriterium Regio Deals • Het doel van de Regio Deals is om als Rijk en regio samen de brede welvaart in een gebied te vergroten. • Bij de selectie van de Regio Deals heeft het Rijk speciale aandacht voor regio’s waar de brede welvaart onder druk staat. • Voor de 4e tranche van de Regio Deals gold het volgende afwegingscriterium t.a.v. brede welvaart. Wij gaan ervan uit dat dit ook voor tranche 5 zal gelden (NB: BZK verwacht in juni/juli 2023 de afwegingscriteria voor tranche 5 te publiceren). Afwegingscriterium ‘Opgave’: A. De propositie schetst een breed beeld van de huidige situatie in de regio (bijvoorbeeld aan de hand van de regionale Monitor Brede Welvaart, en eventueel aangevuld met andere vergelijkbare bronnen). B. De propositie omvat een regionaal streefbeeld: de gewenste situatie in relatie tot brede welvaart waar regionale partijen naar toe willen werken. De gewenste situatie kan breder zijn dan de opgaven die in de beoogde Regio Deal worden geadresseerd. Regionale partijen wordt verzocht in hun propositie ook te benoemen welke instrumenten en/of fondsen zij voor deze of andere opgaven in hun

regio (willen) inzetten. C. De propositie omschrijft de regionale opgave die met de beoogde Regio Deal aangepakt moet worden. •

De regionale opgave en de urgentie daarvan zijn onderbouwd met (objectieve) bronnen (onderzoeken, rapporten, data over brede welvaart, etc.).

D. Er is bij punt c. sprake van een meervoudige opgave. •

De opgave kent een samenspel van brede welvaartaspecten gerelateerd aan: kwaliteit van leven, wonen en werken en gaat dus

over meerdere beleidsdomeinen. •

De verschillende elementen van de opgaven vormen samen een onlosmakelijk verbonden opgave die een enkel beleidsdomein overstijgt e/o waarbij het geheel meer is dan de som der delen.

69556-Openbaar

4

Wat is brede welvaart? Wat is brede welvaart?

• De CBS monitor regionale brede welvaart brengt op 8 thema’s

Brede welvaart kan worden omschreven als het welzijn van

op een aantal indicatoren de kwaliteit van leven “hier en nu” in

inwoners in brede zin (vergelijkbaar met de Engelse term ‘well-

beeld. Daarnaast brengt de monitor het economisch, menselijk,

being’). Het betreft alles wat mensen van waarde vinden

natuurlijk en sociaal kapitaal van de regio in beeld: dit zijn de

(PBL/SCP/CPB 2017). Wat van waarde is, wordt daarbij breed

hulpbronnen die volgende generaties nodig hebben om een

opgevat: het gaat bijvoorbeeld om het kunnen voorzien in het

zelfde niveau van welvaart te kunnen bereiken als de huidige

levensonderhoud, gezondheid, veiligheid, persoonlijke ontplooiing

generatie (brede welvaart “later”). Ook aan deze dimensies

en sociale contacten, maar ook om zaken waar om ideologische

wordt hetzelfde gewicht toegekend.

redenen waarde aan wordt gehecht zoals het behoud van

• Deze thema’s en indicatoren hebben evenveel gewicht.

biodiversiteit of rechten voor groepen inwoners waar iemand zelf

• Politiek gaat daarentegen juist over kiezen: Op welke brede

niet toebehoort. Ook is er bij brede welvaart oog voor hoe het

welvaartsontwikkeling zetten we

huidig welzijn van inwoners van een land of regio samenhangt met

(extra) in? In deze keuze zijn we

het welzijn van mensen buiten de regio (‘elders’) en het

wel begrenst door wat sowieso

toekomstig welzijn binnen en buiten de regio (‘later’). Brede

moet (bijv. vanuit EU richtlijnen).

welvaart biedt dus een raamwerk, waarbij alle aspecten die

Welzijn

Samenleving

Materiele welvaart

Veiligheid

belangrijk zijn voor het welzijn van mensen, zowel in het ‘hier en nu’ als ‘elders’ en ‘later’, in samenhang worden bekeken. Het

Arbeid en vrije tijd

Gezondheid

formuleren van beleid dat brede welvaart wil bevorderen, gaat in wezen om het maken van afwegingen binnen dit raamwerk (voor een nadere toelichting zie Evenhuis et al. 2020). 69556-Openbaar

Wonen

Milieu

5

Brede welvaart: beschrijving 8 thema’s Samenleving: de mate waarin iemand in de samenleving kan deelnemen, de mate van het vertrouwen in elkaar en in instituties als de overheid en het rechtssysteem en de omvang en kwaliteit van sociale contacten

Welzijn: de waardering voor het eigen leven Materiele welvaart: het inkomen dat mensen te besteden hebben en de goederen en diensten die zij met dit inkomen kunnen kopen, waarmee zij zelf invulling en kleur kunnen geven aan hun leven

Arbeid en vrije tijd: het hebben van passend en betaald werk, waarbij werk en vrije tijd in balans zijn

Welzijn

Veiligheid: het feitelijk risico op slachtofferschap

Materiele welvaart

Veiligheid

Arbeid en vrije tijd

Gezondheid

en het gevoel van (on)veiligheid

Gezondheid: de daadwerkelijke en de ervaren gezondheid

Wonen

Wonen: een goed en betaalbaar dak boven het hoofd 69556-Openbaar

Samenleving

Milieu

Milieu: schone lucht, schoon drink- en oppervlaktewater, voldoende (gezonde) natuur en biodiversiteit en een niet-vervuilde bodem 6

Overzicht brede welvaartsontwikkeling COROP-regio Zuidoost-Zuid Holland (hier en nu) In onderstaande tabel wordt de relatieve positie op de brede welvaartindex aangegeven van COROP-regio Zuidoost-Zuid Holland (de Drechtstedengemeenten, Gorinchem en Molenlanden) ten opzichte van de andere COROP-regio’s (40). We geven alleen de indicatoren weer waarop de regio in het hoogste kwartiel (dus de beste 25%) scoort.

NB: voor de indicatoren op het thema Veiligheid zijn voor deze COROP-regio geen data beschikbaar. Thema

Indicator

Positie (uit 40)

Jaar

Trend

%

Wonen

Afstand tot basisschool

Gedeeld 3e – 8e

2021

-

Hoogste 7,5-20%

Samenleving

Contact met familie, vrienden of buren

9e

2021

-

Hoogste 22,5%

Milieu

Kwaliteit van zwemwater binnenwateren

Gedeeld 1e – 26e

2021

-

Hoogste 0-65%

Uit de tabel blijkt dat COROP-regio Zuidoost-Zuid Holland slechts op een klein aantal brede welvaart-indicatoren relatief hoog scoort.

7

Overzicht brede welvaartsontwikkeling COROP-regio Zuidoost-Zuid Holland (hier en nu) (II) In onderstaande tabel wordt de relatieve positie op de brede welvaartindex aangegeven van COROP-regio Zuidoost-Zuid Holland (de Drechtstedengemeenten, Gorinchem en Molenlanden) ten opzichte van de andere COROP-regio’s (40). We geven alleen de indicatoren weer waarop de regio in het laagste kwartiel (dus de laagste 25%) scoort. NB: voor de indicatoren op het thema Veiligheid zijn voor deze COROP-regio geen data beschikbaar. Thema

Indicator

Positie (uit 40)

Jaar

Trend

%

Gezondheid

Overgewicht

33e

2020

-

Laagste 20%

Hoogopgeleide bevolking

33e – gedeeld met 1 regio

2021

Verbetert

Laagste 20%

Tevredenheid met reistijd van en naar het werk

33e – gedeeld met 1 regio

2021

-

Laagste 20%

Tevredenheid met woning

32e

2021

-

Laagste 22,5%

Afstand tot sportterrein

Gedeeld 26e – 36e

2017

-

Laagste 10-35%

Vertrouwen in instituties

32e

2021

Verslechtert

Laagste 22,5%

Vertrouwen in anderen

35e

2021

Verslechtert

Laagste 15%

Natuurgebied per inwoner

34e - gedeeld met 1 regio

2017

-

Laagste 17,5%

Emissies van fijnstof naar lucht

35e

2020

-

Laagste 15%

Natuur- en bosgebieden

32e

2017

-

Laagste 22,5%

Arbeid en vrije tijd

Wonen

Samenleving

Milieu

8

Overzicht brede welvaartsontwikkeling COROP-regio Zuidoost-Zuid-Holland – later In onderstaande tabel wordt de relatieve positie op de brede welvaartindex “later” aangegeven van COROP-regio Zuidoost-Zuid Holland (de Drechtstedengemeenten, Gorinchem en Molenlanden) ten opzichte van de andere COROP-regio’s. Het betreft de hulpbronnen die volgende generaties nodig hebben om een zelfde niveau van welvaart te kunnen bereiken als de huidige generatie. De indicatoren die scoren in het hoogste kwartiel (dus de beste 25%) zijn groen gekleurd; die in het laagste kwartiel (dus de laagste 25%) zijn rood gekleurd. NB: voor de indicatoren op het thema sociaal kapitaal en enkele indicatoren op het thema natuurlijk kapitaal zijn voor deze COROP-regio geen data beschikbaar. Thema

Indicator

Positie (uit 40)

Jaar

Trend

Economisch kapitaal

Gemiddelde schuld per huishouden

22e

2021

Verslechtert

Mediaan vermogen van huishoudens

26e

2021

Verbetert

Arbeidsduur per week

4e

2020

-

Hoogopgeleide bevolking

33e – gedeeld met 1 regio

2021

Verbetert

Ervaren gezondheid

25e

2020

-

Natuur- en bosgebieden

32e

2017

Verslechtert

Emissies van fijnstof

35e

2020

Verslechtert

Groen-blauwe ruimte, excl. reguliere landbouw

33e

2021

Verslechtert

Bebouwd terrein

27e

2017

-

Menselijk kapitaal

Natuurlijk kapitaal

69556-Openbaar

9

1. Welzijn – Analyse brede welvaart Welzijn

Geluksbeleving naar COROP-gebied Tevredenheid met het leven (%)*

Nederland DrechtstedenGorinchem

Tevredenheid met vrije tijd (%)*

2015

2020

2015

2020

84,72

85,58

75,51

77,65

84,30

86,00

75,28

77,43

Legenda: verbetering – verslechtering

Op het gebied van welzijn scoort de regio Drechtsteden-Gorinchem redelijk in lijn met het landelijk gemiddelde: de score voor tevredenheid met het leven ligt net iets boven het landelijk gemiddelde, terwijl de score voor tevredenheid met vrije tijd net iets onder het landelijk gemiddelde ligt. Binnen de regio zijn er wel verschillen te zien: de gemeenten Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Papendrecht scoren relatief hoog op ‘tevredenheid met het leven’; Zwijndrecht scoort op deze indicator relatief laag. Op ‘tevredenheid met vrije tijd’ scoren Papendrecht en HendrikIdo-Ambacht wederom het best. Zwijndrecht en Gorinchem scoren relatief laag op deze indicator. *Voor deze brede welvaartsindicatoren zijn geen data beschikbaar voor Alblasserdam en Hardinxveld-Giessendam.

De geluksbeleving in de COROP-regio Zuidoost-Zuid-Holland ligt iets boven het landelijk gemiddelde: 88,9% van de inwoners geeft aan gelukkig te zijn. Dit is ruim hoger dan de laagste score van 84,3% in Oost-Groningen/Delfzijl en iets lager dan de hoogste score van 90,8% in de Gooi en Vechtstreek.

10

1. Welzijn - Analyse ambities van de regio Drechtsteden: Groeiagenda 2030 en Regionale Visie Sociaal Domein • Langere verblijfsduur en meer bestedingen (toeristische) bezoekers binnenstad Dordrecht • Ontwikkeling naar werk, vanuit de visie dat werk bijdraagt aan geluk Regiodeal Drechtsteden-Gorinchem • Verbetering van ruimtelijke inrichting om te wonen én recreëren aan het water: verschuiven van bedrijfslocaties om o.a. natuurbeleving (toegankelijkheid, verblijfskwaliteit aan de oevers te vergroten, een regionaal waterbusnetwerk te realiseren, Werelderfgoed Kinderdijk beter bereikbaar te maken en een kleurrijk stedelijk gebied nabij Gorinchem te realiseren.

Gemene deler op schaalniveau ZHZ (Economisch Netwerk ZHZ) • Opgaven in de sector recreatie & toerisme zijn opgaven voor de hele regio ZHZ.

11

2. Samenleving – Analyse brede welvaart Samenleving

Nederland DrechtstedenGorinchem

Contact met familie, vrienden of buren (%)*

Vertrouwen in anderen (%)*

Vertrouwen in Vrijwilligerswerk instituties (%)* (%)*

2015 2020

2015

2020

2015

2020

2015

2020

73,86

71,82

59,78

62,81

56,97

68,99

50,28

45,28

74,43

73,03

55,78

59,68

55,94

67,42

47,04

43,02

Legenda: verbetering – verslechtering

Niet voor iedere gemeente is data beschikbaar voor deze bede welvaartsindicatoren: • Contact met familie, vrienden of buren: geen data beschikbaar voor Alblasserdam en HardinxveldGiessendam. • Vertrouwen in anderen: geen data beschikbaar voor Alblasserdam, Hardinxveld-Giessendam, Sliedrecht en Zwijndrecht. • Vertrouwen in instituties: geen data beschikbaar voor Alblasserdam, Hardinxveld-Giessendam en Sliedrecht. • Vrijwilligerswerk: geen data beschikbaar voor Alblasserdam, Hardinxveld-Giessendam en Gorinchem.

In de regio Drechtsteden-Gorinchem is het contact met familie, vrienden en buren in de periode 2015-2020 afgenomen. Hiermee volgt de regio de trend die in Nederland is te zien. Inwoners van Hendrik-Ido-Ambacht en Papendrecht hadden veel contact met familie, vrienden of buren ten opzichte van de rest van de regio. Het vertrouwen in anderen is de afgelopen jaren toegenomen in de regio Drechtsteden-Gorinchem. De regio scoort nog wel onder gemiddeld op deze indicator.

Het vertrouwen in instituties is tussen 2015 en 2020 landelijk en ook in de regio sterk toegenomen, al is het regionale gemiddelde lager dan het landelijk gemiddelde. Er is echter nog geen data beschikbaar voor 2021 en 2022. Gegeven de coronapandemie en verschillende landelijke crises vermoeden wij dat het vertrouwen in instituties is gedaald. Het aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet is in de periode van 2015-2020 afgenomen. Dit is in lijn met de landelijke trend. Sliedrecht scoort hoog op deze indicator, terwijl Dordrecht ruim onder het gemiddelde scoort.

Vertrouwelijk

12

2. Samenleving – Analyse ambities van de regio Regionale visie sociaal domein Drechtsteden • Samen gaan we voor een inclusieve samenleving, waaraan iedereen kan deelnemen. Waarin iedereen het gevoel heeft erbij te horen, waardering krijgt en zich nuttig voelt. • We moeten maatschappelijke prestaties leveren die een positief effect hebben voor de samenleving als geheel.

Gemene deler op schaalniveau ZHZ (Meerjarenplan Dienst Gezondheid & Jeugd 2019-2022 • Zorgen voor een inclusieve samenleving: iedereen doet mee en vindt zijn plek. • Specifieke ambities op het bestrijden van eenzaamheid, een dementie-vriendelijke samenleving zijn speerpunten.

Adviesteam Dynamische Oevers Smart Delta Drechtsteden: • Cultuur verdient extra aandacht. In de combinatie met natuur en natuurontwikkelingen versterken zij elkaar.

13

3. Veiligheid– Analyse brede welvaart (I) Veiligheid: brede welvaartindicator Geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners

2015

2020

Nederland

49,58

40,50

DrechtstedenGorinchem

44,00

37,88

Legenda: verbetering – verslechtering

Het aantal geregistreerde misdrijven is in de regio Drechtsteden-Gorinchem in de periode 20152020 fors afgenomen, net als in de rest van Nederland. De regio scoort op deze indicator beter dan het landelijk gemiddelde. Alleen Dordrecht en Gorinchem scoren slechter dan het landelijk gemiddelde. Hardinxveld-Giessendam kende in 2020 het laagst aantal (nl. 25) geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners van de regio. Met betrekking tot de meest recente criminaliteitscijfers valt op dat de regio DrechtstedenGorinchem beter dan landelijk gemiddeld scoort op het gebied van relatief ‘lichte’ vergrijpen. Er vinden echter relatief veel ‘zware’ vergrijpen plaats in de regio. Zo werden 3,5 keer meer overvallen geregistreerd dan landelijk gemiddeld en kwam mensensmokkel ruim 4 keer meer voor dan landelijk gemiddeld. Op het gebied van sociale veiligheid* valt op dat de criminaliteitscijfers flink, en sterker dan landelijk gemiddeld, zijn gedaald t.o.v. indexjaar 2014. Op het gebied van overlast is echter nog geen vooruitgang te zien: de score is nog hetzelfde als in indexjaar 2014. *Sociale (on)veiligheid wordt gevormd door criminaliteit, ondervonden overlast en onveiligheidsbeleving.

Veiligheid: aanvullende indicatoren per 10.000 inwoners Diefstal van brom-, Snor-, fietsen

Winkeldiefstal

Overval

Q4 2022

Q4 2022

Nederland

13,74

DrechtstedenGorinchem

8,56

Vertrouwelijk

Mensensmokkel

Sociale Veiligheid, index criminaliteit

Sociale Veiligheid, index overlast

Q4 2022

Q4 2022

2021

2021

5,12

3,90

0,03

76

98

6,93

5,39

0,13

62

100

Zedenmisdrijven

Verboden wapenbezit en -handel

Q4 2022

Q4 2022

22,82

0,10

20,46

0,35

14

3. Veiligheid– Analyse brede welvaart (II) Veilig Thuis-meldingen kindermishandeling / 100.000 inw. 450 400

381

25 369

350

345

369

200

20,11

360 20

16,54

15,51

300 250

Politieregistraties overlast jeugd / 10.000 inw.

12,87

15 176

184

182

170

169

150 100

10

15,81

13,92

13,39

14,14 11,59

11,05

5

50 0

0 eerste halfjaar tweede halfjaar eerste halfjaar tweede halfjaar eerste halfjaar 2020 2020 2021 2021 2022

Drechtsteden-Gorinchem

vierde kwartaal eerste kwartaal tweede kwartaal derde kwartaal vierde kwartaal 2021 2022 2022 2022 2022

Nederland

De veiligheidscijfers met betrekking tot jeugd in de regio DrechtstedenGorinchem zijn opvallend. Zo is het aantal Veilig Thuis-meldingen van kindermishandeling meer dan twee keer hoger dan het landelijk gemiddelde. Deze verhouding is de afgelopen jaren ongeveer gelijk gebleven. Ook op het aantal politieregistraties van jeugdoverlast scoort de regio Drechtsteden-Gorinchem slechter dan het landelijk gemiddelde. Het verschil met het landelijk gemiddelde neemt toe op deze indicator. Desalniettemin neemt het aantal verwijzingen naar Bureau Halt af. Waar in 2019 nog 17 op de 1.000 jongeren een verwijzing naar Bureau Halt kreeg, was dit in 2021 nog maar 7 op de 1.000 jongeren. De regio duikt hiermee onder het dalende landelijke gemiddelde.

Drechtsteden-Gorinchem

Verwijzingen Halt / 1.000 jongeren 18 16 14

17

16 13

14 12

13 11

12 10

8 7

8 6 4 2 0 2017

2018

2019

Drechtsteden-Gorinchem

Vertrouwelijk

Nederland

2020

2021

Nederland

15

3. Veiligheid – Analyse ambities van de regio Drechtsteden – Groeiagenda 2030 • ‘Externe veiligheid’ waarborgen bij ontwikkeling goederenvervoer (goederenspoortunnel) • Dordrecht (Opgave Veilige Stad): inzet op buurtpreventie (samenwerking politie-gemeente-burger)

Gemene deler op schaalniveau ZHZ – Veiligheidsregio Zuid Holland Zuid / Zorg- en Veiligheidshuis ZHZ • Aandachtsgebieden o.a. technologische omgeving (verkeer, infrastructuur) en sociaal-maatschappelijke omgeving (tegengaan grof en extreem geweld) • Deskundig adviseren op risico’s, o.a. door bovenregionaal samen te werken. • Focus op personen met een (hoog) veiligheidsrisico als personen met ernstig verward gedrag (procesregie en samenwerking met RIEC) • Verbinding met de omgeving: regionale jeugdnetwerken, sociale wijkteams voor preventieve inzet, intensiever onderzoek naar mensenhandel met RIEC

Gemene deler op schaalniveau ZHZ – DG&J Zuid-Holland Zuid • Veilig opgroeien: uitvoering regionaal basispakket Veilig Thuis, met aandacht voor verbeterde ketensamenwerking tussen jeugden sociale wijkteams voor de aanpak van (kinder)mishandeling. • Vitaal ouder worden: sociale veiligheid van ouderen en het voorkomen van ouderenmishandeling. • Gezondheid en milieu: beperken van veiligheidsbedreigingen in de directe leefomgeving.

16

4. Gezondheid – Analyse score brede welvaart Gezondheid: brede welvaart indicatoren Ervaren gezondheid

Overgewicht

Personen met een of meer langdurige ziekten of aandoeningen 2016 2020

2016

2020

2016

2020

Nederland

76,74%

79,61%

50,26%

50,92%

33,39%

32,47%

DrechtstedenGorinchem

76,60%

78,68%

51,24%

53,71%

31,88%

33,13%

Legenda: verbetering – verslechtering

De ervaren gezondheid is in de regio Drechtsteden-Gorinchem in de periode 2016-2020 toegenomen, maar ligt nog steeds onder het landelijk gemiddelde. Met name in Zwijndrecht, Dordrecht, Sliedrecht en Alblasserdam staat de ervaren gezondheid onder druk. Het percentage inwoners met overgewicht neemt in de regio sneller toe dan het landelijk gemiddelde. Alleen de gemeenten Hendrik-Ido-Ambacht kent een lager percentage inwoners met overgewicht dan landelijk gemiddeld. Waar het aantal personen met een of meer langdurige ziekten of aandoeningen landelijk afneemt, neemt dit in de regio Drechtsteden-Gorinchem juist toe. Iedere gemeente, met uitzondering van Hardinxveld-Giessendam en HendrikIdo-Ambacht, scoort slechter dan het landelijk gemiddelde. Daar komt bij: de inwoners van de regio bewegen vaker onvoldoende en gebruiken meer huisartsenzorg. Vertrouwelijk

Gezondheid: aanvullende indicatoren Beweegt voldoende

Gebruik huisartsenzorg

2020

2021

Nederland

49,9%

76,3%

DrechtstedenGorinchem

44,8%

79,3%

17

4. Gezondheid – Analyse ambities van de regio Drechtsteden (Regionale Visie Sociaal Domein – 2022, Groeiagenda 2030) • Ontwikkelen naar werk: wie werkt, is geestelijk én lichamelijk een stuk gezonder dan wie niet werkt. • Kwalitatief en doelmatig ondersteunen van kwetsbare groepen, inclusief het bevorderen van positieve gezondheid • Groeiagenda: gezonde woongebieden om aantrekkelijkheid te vergroten, inzet op bereikbaarheid van het Gezondheidspark.

Gemene deler op schaalniveau ZHZ (DG&J ZHZ) • Gezond en veilig opgroeien • Vitaal ouder worden: gezondheid kwetsbare ouderen stimuleren • Gezonde leefomgeving, incl. gezondheidsbevordering (uitnodigen tot bewegen).

18

5. Milieu – Analyse brede welvaart Milieu: brede welvaartindicatoren Broeikasgasemissies per inwoner (ton)

Kwaliteit van zwemwater binnenwateren (schaal 1-4)*

Natuur- en bosgebieden (%)

Natuurgebied per inwoner (ha per 1.000)**

2015

2020

2015

2021

2015

2017

2015

2017

Nederland

11,90

10,95

3,74

3,64

14,88

14,98

77,38

78,53

DrechtstedenGorinchem

5,95

5,39

4

4

5,05

5,73

3,13

3,13

Legenda: verbetering – verslechtering De score voor de brede welvaartindicator ‘kwaliteit van zwemwater binnenwateren’ is gebaseerd op de gemeenten Alblasserdam, Dordrecht en Hendrik-IdoAmbacht. **De definitie van natuur van het CBS omvat bossen (zowel beschermd bos als bijvoorbeeld productiebossen); open natuur zoals natuurlijke graslanden, heide en zandverstuivingen; de natte natuurgebieden, zoals veengebieden en moerassen; en duinen en strand. Agrarisch terrein valt niet onder natuur.

De broeikasgasemissies per inwoner in de regio zijn meer dan de helft lager dan

landelijk gemiddeld. Met name in Hendrik-Ido-Ambacht en Papendrecht zijn de broeikasgasemissies laag. In Dordrecht zijn deze relatief hoog. De kwaliteit van het binnenwateren laat geen schommelingen zien en ligt iets boven het landelijk gemiddelde. De hoeveelheid natuur- en bosgebieden** en natuurgebieden per inwoner** liggen in de regio een stuk lager dan het landelijk gemiddelde. De

gemeente Dordrecht scoort, vermoedelijk vanwege de aanwezigheid van de Biesbosch, hoger dan de andere gemeenten, maar nog altijd ruim onder het landelijk gemiddelde.

19

5. Milieu – Analyse brede welvaart (II) Milieu: aanvullende indicatoren Particuliere zonne-energie (gem. watt per woning)

2015 Nederland Drechtsteden-Gorinchem

166,38 85,00

2019 529,18 275,00

Oppervlakte groen

Blootstelling stikstofdioxid e (µg/m3)

Blootstelling fijnstof (µg/m3)

2021

2021

2021

14,2

16,4

18,5

17,3

46,8% 35,5%

Veel van de data op waarstaatjegemeente.nl t.a.v. de energietransitie

20

5. Milieu – Analyse ambities van de regio RES Drechtsteden: • Opwekking duurzame elektriciteit (0,37 TwH, 1,1% bijdrage aan nationale opgave): in uitwerkingsgebieden Kijfhoek, A15-A16, westzijde en Betuwelijn. • Nadruk op aanvulling van zonnepanelen op daken. • Energiegebruik gebouwde omgeving met 20% reduceren in 2030, met nadruk op maatschappelijk vastgoed en bedrijfsvastgoed.

RES Alblasserwaard (relevant voor Gorinchem): • Opwekking duurzame elektriciteit (0,32 TwH): zoeklocaties windenergie Avelingen en A15-oost, geen grootschalige zoekgebieden voor zonne-energie tot 2030. • Aquathermie in waterrijk gebied, geothermie Gorinchem en ten westen Molenlanden, gebruik van restwarmte van industrie, waterpompoen. • Doel 2030: 20% energie bespaard + 35% van energiegebruik gebruiken uit hernieuwbare bronnen regio. Adviesteam Dynamische Oevers Smart Delta Drechtsteden: • Klimaatadaptatie: Met het oog op toenemende waterstanden, is het goed om door middel van ruimtelijke ontwikkeling meer robuustheid en veerkracht te ontwikkelen. Het is verstandig om zo veel mogelijk bestaande woonlocaties te verdichten. De nabij en relatief hoog gelegen oeverlocaties kunnen als “veilige havens” functioneren. Gemene deler op schaalniveau ZHZ (Economisch Netwerk ZHZ): • Verduurzaming bedrijventerreinen • Nb. RES’en overlappen in de keuze voor de opwek van zonne-energie binnen de gebouwde omgeving.

69556-Openbaar

21

6. Wonen – Analyse brede welvaart (I) De afstand tot een basisschool is in de regio Drechtsteden-Gorinchem licht

Wonen: brede welvaartsindicatoren Afstand tot basisschool (km)

Nederland DrechtstedenGorinchem

Afstand tot café ed. (km)

2015

2021 2015 2021

0,74

0,79

1,23

1,55

0,58

0,61

1,29

1,30

toegenomen, maar ligt ruim onder het landelijk gemiddelde. De afstand tot café ed. is in de regio vrijwel gelijk gebleven, terwijl deze gemiddeld genomen ruim is gestegen. De gemiddelde adressendichtheid is in de regio erg hoog. Zowel de

gemiddelde oppervlakte van woningen als het percentage kopers uit de eigen gemeente liggen dan weer een stuk lager dan landelijk gemiddeld. De gemiddelde huizenprijs is ruim lager dan het landelijk gemiddelde. Dit verschil is in de periode 2015-2020 toegenomen, ondanks dat de

Legenda: verbetering – verslechtering

huizenprijzen in de regio flink zijn gestegen.

Wonen: aanvullende indicatoren Gem. aantal Legenda: verbetering – verslechtering

Nederland DrechtstedenGorinchem

adressen per km2

Gem. opp. Woningen (m2)

Kopers uit eigen gemeente

Gemiddelde huizenprijs (€)

2021

2023

2022

2015

2020

1.162

114

59,3%

230.565

335.849

1.772

106

49%

202.440

287.936 22

6. Wonen – Analyse brede welvaart (II) Energielabel woningen (2022)

Woningen naar bouwjaar Drechtsteden-Gorinchem

14,3%

Nederland

28,5%

18,3% 0%

10% <1945

30,2%

23,1% 20% 1945-1970

30%

11,4%

29,2% 40%

1971-1990

50% 1991-2000

60% 2001-2010

11,3% 70%

80%

8,5%

9,1%

5,9%

7,3%

90%

100%

>2010

De gemiddelde WOZ-waarde van woningen ligt in de regio lager dan het landelijk gemiddelde, maar volgt wel de landelijke trend. De regio kent relatief veel woningen uit de periode 1945-1990 en relatief weinig heel oude of heel nieuwe woningen. Deze hebben vaker dan landelijk gemiddeld een energielabel C of lager. Verder heeft de regio iets meer koop- en corporatie-huurwoningen, maar minder woningen in de overige huur dan landelijk gemiddeld.

Woningen naar eigendom (2021)

Gemiddelde WOZ-waarde woningen (x €1.000) 350 300 250

250 206

271 225

290 244

313

Drechtsteden-Gorinchem

Nederland

265

9,8%

13,9%

200

31,3% 58,8%

28,8% 57,1%

150 100 50 0 2019

69556-Openbaar

2020 Drechtsteden-Gorinchem

2021 Nederland

2022

Koop

Corporatiehuur

Overige huur

23

6. Wonen – Analyse ambities van de regio Drechtsteden: Woonvisie 2017-2030, Groeiagenda 2030, Groeiagenda Zuid-Holland • Sociaaleconomisch blijven de Drechtsteden achter. Woningen in het hogere segment trekken hogere inkomens aan, en extra arbeidsplaatsen zijn een voorwaarde voor woningbouw. • Bereikbaarheid staat onder druk: A15, A16 en N3 aandachtspunten • 25.000 nieuwe woningen en bijpassende investeringen in voorzieningen die bijdragen aan een fijne woon- en leefomgeving. Regiodeal Drechtsteden-Gorinchem • Bedrijven (zware industrie aan de oevers) maken plaats voor herbestemming tot woningen. • Bereikbaarheidsmaatregelen. GR Alblasserwaard Regionaal Maatschappelijke Agenda 2021 • Gemeenschappelijke woningbouwplanning Gorinchem-Molenlanden op verzoek van Provincie Zuid-Holland nog gaande – Molenlanden 1460 woningen en Gorinchem 500. • ‘Flexibele schil’ rondom de woningmarkt voor kortetermijn-verblijvers zoals starters, statushouders en arbeidsmigranten. Gemene deler op schaalniveau ZHZ. • Bij het aangaan van de woningopgave moet er samenhang zijn met maatregelen op het gebied van mobiliteit/bereikbaarheid, onderwijs, duurzaamheid en recreatie. Adviesteam Dynamische Oevers Smart Delta Drechtsteden: • De oevers lenen zich vanuit woonkwaliteit extreem goed voor verdichting.

De Drechtsteden moeten zich richting op de oevers voor de woningbouwopgave en het polderlandschap niet verkruimelen. • De aanlegplaatsen van de waterbus zouden de entreepoorten moeten zijn tot de bedrijven, de aanliggende gemeenten en de natuur. Meer specifiek vormgegeven en aangevuld met een programma om meer te zijn dan een opstappunt, kunnen de verschillende locaties elkaar versterken. 69556-Openbaar

24

7. Arbeid en vrije tijd – Analyse brede welvaart Zowel de bruto als de netto Arbeid en Vrije tijd: brede welvaartindicatoren arbeidsparticipatie is in de regio DrechtstedenTevredenheid Gorinchem in de periode 2015 tot 2021 sneller Bruto Netto Hoogmet reistijd dan landelijk gemiddeld toegenomen. De regio arbeidsarbeidsopgeleide Werkloosscoort op deze indicatoren iets boven het landelijk van en naar Participatie participatie bevolking heid (%) gemiddelde. Het aantal hoogopgeleiden laat een het werk (%) (%) (%) sterke stijging zien, maar ligt ruim onder het (%)* landelijk gemiddelde. Het percentage hoogopgeleiden neemt tevens niet zo snel toe als 2015 2021 2015 2021 2015 2021 2015 2021 2015 2021 landelijk gemiddeld. De tevredenheid met reistijd van en naar het werk is in de regio Nederland 72,38 73,68 67,28 71,06 25,17 28,78 83,38 85,06 7,07 3,56 Drechtsteden-Gorinchem ook licht toegenomen, DrechtstedenGorinchem 72,95 74,96 67,99 72,13 20,84 23,93 83,20 83,60 6,81 3,80 maar ligt onder het landelijk gemiddelde. De werkloosheid is in de regio in vijf jaar tijd flink Legenda: verbetering – verslechtering gedaald. Waar de regio in 2015 nog iets beter scoorde dan het landelijk gemiddelde, scoorde het Arbeid en Vrije tijd: aanvullende indicatoren in 2021 net iets minder dan het landelijk Personen met Huishoudens met gemiddelde.

Het relatieve aantal banen in de Aantal banen regio ligt net iets onder het landelijk gemiddelde, bijstandsuitkering per bijstandsper 1.000 inw. net zoals het relatieve aantal personen met 10.000 inw. uitkering (%) een bijstandsuitkering. De regio kent iets meer huishoudens met een bijstandsuitkering dan het landelijk gemiddelde. 2021 2021 Sept. 2022 * De score op deze brede welvaartsindicator voor de regio Drechtsteden-Gorinchem is alleen gebaseerd op data van de gemeenten Dordrecht en Zwijndrecht.

Nederland DrechtstedenGorinchem

686

431

4,8

657

396

5,1

25

7. Arbeid en vrije tijd – Analyse brede welvaart (II) Banen naar sector

Drechtsteden-Gorinchem

22,4%

Nederland

16,0%

0% Industrie

0,3%

2,5%

10% Landbouw

20,2%

28,2%

17,4%

20% Handel

30%

27,1%

30,6%

40%

Collectieve dienstverlening

50%

1,7%

31,3%

60%

Zakelijke dienstverlening

70%

80%

2,2%

90%

100%

Overige dienstverlening

Relatief veel mensen in de regio Drechtsteden-Gorinchem werken in de industriële sector. Deze sector is in de regio 1,4 keer groter dan landelijk gemiddeld. Alhoewel de collectieve dienstverlening in de regio voor de meeste banen zorgt, is deze kleiner dan landelijk gemiddeld. De zakelijke dienstverlening biedt ruim een kwart van de banen in de regio, maar is toch ruim 4 procentpunten kleiner dan landelijk gemiddeld. Ook het percentage banen in de overige dienstverlenende sector is klein dan landelijk gemiddeld. De sector handel is in de regio weer een stuk groter dan landelijk gemiddeld. De landbouwsector is, vergeleken met het landelijk gemiddelde, erg klein in de regio.

26

7. Arbeid & vrije tijd – Analyse ambities van de regio Drechtsteden arbeidsmarktregio, Groeiagenda Drechtsteden 2030, Groeiagenda ZH • 30.000 extra arbeidsplaatsen, o.a. door nieuwe bedrijven naar de regio te halen en te investeren in goed opgeleide mensen die aan de vraag van het bedrijfsleven kunnen voldoen. • Inzet op de ontwikkeling van kansrijke sectoren: ICT/zakelijke dienstverlening (7.000 extra arbeidsplaatsen), logistiek (8.000 extra arbeidsplaatsen), technische en maritieme sector en de zorgsector (6.000 arbeidsplaatsen). • Mismatches op de arbeidsmarkt vooral beperken voor inwoners met een uitkering en/of beperking. Regiodeal Drechtsteden-Gorinchem: • Vitalere arbeidsmarkt, door het onderwijs beter te laten aansluiten op de arbeidsmarkt: faciliteren van een breder aanbod in omscholing, hoger onderwijs en stageplekken. GR Alblasserwaard (Regionale Maatschappelijke Agenda) / Arbeidsmarksregio Gorinchem • Crisisdienstverlening voortkomend uit Corona • Dienstverlening aan bedrijven om vraag en aanbod te matchen in een krappe arbeidsmarkt en veranderende economische omstandigheden. • Een leven lang ontwikkelen: iedereen een startkwalificatie op de arbeidsmarkt. • Werknemersdienstverlening: het activeren en langdurige uitkeringsontvangers en het ontwikkelen van deze doelgroep richting werk of vrijwilligerswerk. Gemene deler op schaalniveau ZHZ.

• Bevorderen van aansluiting tussen de (verschillende) onderwijsmogelijkheden in de regio: onderling, én op de vraag binnen de arbeidsmarkt.

27

7. Arbeid & vrije tijd – Analyse ambities van de regio Speerpuntenboekje Drechtsteden: Vanuit ondernemerschap actief verbinden, vernieuwen en versterken: 1. Innovatie is de eerste van vijf speerpunten in de Drechtsteden. Er wordt ingezet op de invalshoeken Tech en Zorg. 2. Het tweede speerpunt is human capital. Het belang hiervan is al ook bevestigd in de huidige Regio Deal, waarin voor dit doel financiële middelen beschikbaar zijn gesteld. 3. Het leef- en vestigingsklimaat is het derde speerpunt. Dit sluit aan op de gezamenlijke ambitie van de gemeente Dordrecht en de Dordrechtse Ondernemersvereniging: Dordrecht in de top 5 van de ‘MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland’. 4. Het vierde speerpunt waar de Drechtsteden op inzetten is de energietransitie. 5. PFAS en Stikstof vormen het vijfde speerpunt. Adviesteam Dynamische Oevers Smart Delta Drechtsteden: • Veel oevers blijven een belangrijke plek voor bedrijvigheid en werken. Het is van belang om stevig in te zetten op hoogwaardige werkgelegenheid en innovatie. Het maken van maritieme clusters is daarvoor een kans. • Koppelen, verbeteren en vergroten van het recreatief product, door het versterken van de relatie tussen de aanliggende gebieden en de oevers van de rivier. Zo is een groeispurt van het toerisme mogelijk.

Het versterken van het fietspadennetwerk langs de oevers, met een bijbehorend fijnmazig watervervoersnetwerk, is van belang. Een voorbeeld van een uitstekend recreatief product is de Sliedrechtse Biesbosch. • Het kenmerkende karakter van de Drechtsoevers is meer dan het behouden waard en onderdeel van de transformatieopgave voor de overs. Bestuurlijke stuurgroep werken en economie: • Focus op het bestaande: De clusters en ecosystemen die nodig zijn worden versterkt, optimaal ruimtegebruik en de Drechtsteden is de ‘place to be’ voor de slimme (maritieme) maakindustrie. • Human capital: het behouden en versterken van human capital, versterken verbinding onderwijs en arbeidsmarkt, inzetten op toekomstbestendige beroepen en Leven Lang Ontwikkelen, stimuleren maatschappelijk betrokken ondernemen. • Samenwerking: bundelen van de krachten van ondernemers-overheid-onderwijs op strategisch, tactisch en operationeel niveau, het hebben van een netwerk en het daarin samenwerken om (maatschappelijke) transities aan te pakken vanuit economische kansen, het versterken van de innovatiekracht in de regio. 28

8. Materiële welvaart – Analyse brede welvaart BBP per COROP-regio (2021)

Materiële welvaart Mediaan besteedbaar inkomen (€)*

BBP per inwoner (€)*

2015

2019

2015

2021

Nederland

32.500

36.500

40.733

49.099

DrechtstedenGorinchem

24.800

26.500

36.960

46.149

Legenda: verbetering – verslechtering

Het mediaan besteedbaar inkomen is in de periode 2015-2019 toegenomen, maar ligt zeer ruim onder het landelijk gemiddelde. Daarnaast is de groei ervan in de regio minder snel dan het landelijk gemiddelde. Ook het BBP per inwoner is lager dan landelijk gemiddeld, al is het in de periode 2015-2021 wel even snel toegenomen. *De data voor deze brede welvaartsindicatoren is gebaseerd op de COROP-regio ZuidoostZuid-Holland (dus incl. Molenlanden).

Het BBP is in 2021 in Nederland met gemiddeld 4,9% gestegen. In de COROP-regio Zuidoost-Zuid-Holland is het BBP in tussen 2020 en 2021 met 3,8% gestegen. In de periode 2015-2021 groeide het BBP in de regio relatief iets sneller dan het landelijk gemiddelde.

29

8. Materiele welvaart – Analyse ambities van de regio Groeiagenda Zuid-Holland • Systeeminterventies: € 24 miljard extra BBP, kennis en innovatie-ecosystemen (sleuteltechnologieën), maakindustrie en nieuwe waardeketens, energie-infrastructuur, mobiliteitstransitie, human capital. Groeiagenda Drechtsteden • Onder ‘Goed werken’: koppelen van regionale start-up milieus aan open innovatiemilieus, faciliteren van kansrijke startups, hoge waardering in de Top-5 MKB-vriendelijke gemeenten. Regiodeal Drechtsteden-Gorinchem • Innovatiekracht van de regio vergroten, met speerpunten manufacturing, duurzaam varen (scheepsbouw), deltatechnology en zorginnovatie. Gemene deler op schaalniveau ZHZ (Economisch Netwerk ZHZ) • Sectoren smart industry, bouw & installatie, zorg en recreatie & toerisme zijn belangrijk in de hele regio. • Sub-regionale verschillen: o.a. landbouwsector (Molenlanden, Hoeksche Waard)

30

Landelijke ontwikkelingen die moeten landen in de regio

69556-Openbaar

31

Landelijke opgaven met regionale impact Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) [LNV, IenW,

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid [BZK]

BZK]

Brede welvaartthema’s: veiligheid, welzijn, wonen

Brede welvaartthema: milieu

• 4 actielijnen: (1) zorgen voor integrale aanpak; (2) verbeteren

• Gebiedsprogramma’s met daarin gebiedsgerichte opgaven en

slechte woningen en zorgen voor meer gemengde wijken; (3)

maatregelen op voor natuur, stikstof, landbouw, water, bodem

ervoor zorgen dat meer mensen kunnen meedoen in de

en klimaat.

samenleving; (4) preventie jeugdcriminaliteit & vergroten

• Transitiefonds Rijk: €24,3 miljard t/m 2035. • Coördinatie bij provincies; de gemeenten uit regio Drechtsteden-Gorinchem vallen onder kerngebieden ‘ZuidHollandse Delta’ en ‘Veenweiden’.

weerbaarheid jongeren. • 19 gemeenten met 20 stedelijke focusgebieden, waaronder Dordrecht-West. • Uitvoering in (lokale) publiek-private allianties; het Rijk als partner.

Regionale Woondeals [BZK] Brede welvaartthema: wonen

Programma NOVEX [BZK]

• Rijk en provincie Zuid-Holland hebben afgesproken dat er

Brede welvaartthema’s: wonen

235.460 woningen bruto bij zullen komen tot 2030. hiervan is

• Doel is om te komen tot een inrichtingsplan voor Nederland.

2/3e betaalbaar en wordt 1/3e gebouwd door coöperaties.

• Coördinatie bij provincies; de Zuidelijke Randstad, waaronder de

• Coördinatie bij provincies; 1 regionale

Oude Lijn, is 1 van 16 NOVEX gebieden. Er ligt een

woondeal/realisatieagenda voor de regio Drechtsteden,

verstedelijkingsakkoord met afspraken over 170.000 woningen

Alblasserwaard, Hoeksche Waard en Goeree-Overflakkee.

langs de Oude Lijn.

69556-Openbaar

32

Landelijke opgaven met regionale impact (II) Nationaal Programma Regionale Energiestrategie [EZK]

Nationaal Deltaprogramma [IenW]

Brede welvaartthema: milieu

Brede welvaartthema: milieu

• Doel: in 2030 ten minste 35 TWh aan grootschalige duurzame

• Aanpak waterveiligheid, zoetwater en ruimtelijke adaptatie.

elektriciteit opwekken. • Regionale afspraken per RES (in onze regio: RES Drechtsteden en RES Alblasserwaard); coördinatie bij nationaal programma.

• Regionale uitvoering, bij ons in het regionaal verband RijnmondDrechtsteden/Zoetwaterregio West-Nederland. • Doelstelling voor onze regio is de verbinding tussen opgaven op het gebied van zoetwater en ruimtelijke adaptatie, met

Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid [EZK]

aandacht voor externe ontwikkelingen zoals woningbouw, de

Brede welvaarthema: materiele welvaart

energietransitie, bodemdaling en natuurontwikkeling.

• Maatschappelijke uitdagingen zijn vertaald naar 25 missies, waaraan innovaties een bijdrage kunnen leveren (en daarmee in

Voortijdig schoolverlaten en Van school naar werk [SZW,

aanmerking komen voor (Europese) financiering).

OCW]

• Regionale Innovatiestrategie Drechtsteden sluit hierbij aan op de onderscheidende regionale sectoren (technologische) maakindustrie, maritiem, zorg en welzijn.

Brede welvaartthema: arbeid en vrije tijd • Tegengaan voortijdig schoolverlaten en bevorderen gelijke kansen voor jongeren op de arbeidsmarkt. Wetsvoorstel Van school naar werk is in ontwikkeling. • 39 RMC (regionale meld- en coördinatiefunctie) regio’s waarin

gemeenten en scholen samenwerken. in onze regio is dat RMC Zuid-Holland-Zuid.

69556-Openbaar

Landelijke opgaven met regionale impact (III) Integraal zorgakkoord (IZA) [VWS]

Nationaal Preventieakkoord [VWS]

Brede welvaartthema: gezondheid

Brede welvaartthema: gezondheid

• Akkoord tussen het Rijk, VNG, GGD’s, zorgverzekeraars en een

• Akkoord tussen GGD GHOR en +70 partijen met als doel het

aantal andere partijen (beroepsverenigingen zorgverleners,

terugdringen van roken, overgewicht en problematisch

patiënten federatie, zorgklinieken e.d.) met als doel de zorg

alcoholgebruik.

voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar houden. • Uitvoering van het akkoord in zorgkantoorregio’s; in onze regio

• Gemeenten formuleren een lokale of regionale aanpak voor de ambities uit het Nationaal Preventieakkoord.

Zorgkantoor Waardenland. Gezond en actief leven akkoord (GALA) [VWS] Brede welvaartthema: gezondheid

• Akkoord tussen Rijk, gemeenten, GGD’s en zorgverzekeraars voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. • Domeinoverstijgende inzet vanuit regionale preventieinfrastructuur per 01-01-2025.

69556-Openbaar

34