Eindrapportage Tussenevaluatie programma Samen tegen armoede.pdf
Tekst van het document
PROGRAMMA SAMEN TEGEN ARMOEDE TUSSENEVALUATIE
KLANT AUTEUR(S) DATUM KENMERK VERSIE
Gemeente Dordrecht Nienke Bilo, Bart Geurts, Wouter Oosterom 10 december 2021 NB/jve/002747 Definitief
INHOUDSOPGAVE
Inhoudsopgave 1
2
3
4
Inleiding
3
1.1
Achtergrond en aanleiding
3
1.2
Opdrachtomschrijving
3
1.3
Aanpak
3
1.4
Leeswijzer
3
De opbouw en doelstellingen van het programma
5
2.1
Een reconstructie van de beleidslogica
5
2.2
Van programma tot resultaat
7
Activiteiten Programma samen tegen armoede
10
3.1
De context en voortgang van activiteiten beïnvloeden de mate waarin resultaat te verwachten is
10
3.2
Voortgang en resultaten kernactiviteiten
11
3.3
Voortgang en resultaten overige activiteiten
15
3.4
Belangrijkste resultaten van de activiteiten
18
Het doelbereik van het Programma samen tegen armoede
20
4.1
Met het Programma samen tegen armoede heeft de gemeente een goede basis voor de preventie en aanpak van schulden en armoede
20
4.2
De verbeterde samenwerking tussen betrokken organisaties en een verhoogde bewustwording vormen randvoorwaarden voor toekomstig succes
20
4.3
De effecten van de verschillende activiteiten blijven, mede door de coronapandemie, achter op de verwachtingen en het lukt nog onvoldoende om effecten meetbaar en inzichtelijk te maken
21
4.4
Ketenpartners willen verder op de ingeslagen weg, maar zien ook onbenut potentieel in het bereik van inwoners
23
4.5
Goed ingerichte monitoring is van belang om met cijfermatige inzichten tegemoet te komen aan de informatiebehoefte van bestuurders en projectleiders
24
Foto voorpagina: Aaron blanco op Unsplash
1 Inleiding b. 1.1
Achtergrond en aanleiding
Doel is om inzichtelijk te maken waar de gemeente staat op de verschillende beleidsdoelen en om aannemelijk te maken welke activiteiten in welke mate bijdragen (of hebben bijgedragen) aan het behalen van deze beleidsdoelen en
In januari 2018 heeft gemeente Dordrecht het Programma ‘samen tegen armoede’
de onderliggende sturingsdoelen;
opgestart, met als ambitie: ‘Dordrecht schuldenvrij en zo min als mogelijk armoede’.
c.
Neem hierbij de eerder opgestelde en bijgewerkte doelenboom als
Binnen dit programma zijn de afgelopen jaren meerdere activiteiten opgestart en
uitgangspunt, waarbij voor de evaluatie gebruik kan worden gemaakt van de
ontwikkeld, waarbij de gemeente op basis van verwachte impact, kosten en betrokken
evaluaties op (kern)activiteitenniveau.
stakeholders onderscheid maakt tussen activiteiten en kernactiviteiten. Om structuur aan te brengen in (de monitoring van) het programma is eind 2018 en begin 2019 een
1.3
Aanpak
Monitorings- en Evaluatieontwerp (M&E-ontwerp) opgesteld, met onder andere een (beleids-)doelenboom, kernactiviteitenplannen en afwegingskaders voor nieuwe
Voor de uitvoering van de evaluatie hebben wij gekozen voor een combinatie van
activiteiten.
documentenstudie en groepsgesprekken. Om inzicht te krijgen in de doelstellingen, voortgang en resultaten van de verschillende activiteiten hebben we bestaande
In 2022 loopt het programma af. Gemeente Dordrecht heeft de afgelopen jaren veel
documentatie en evaluaties van individuele activiteiten bestudeerd en een uitvraag
tijd en energie in het programma gestoken en wil evalueren wat het programma heeft
per activiteit gedaan met een door ons opgesteld evaluatieformulier. Hiernaast
opgeleverd en welke resultaten (zowel kwalitatief als kwantitatief) zijn behaald. De
hebben we de opbrengsten van het programma als geheel besproken met de
evaluatie is input voor verantwoording aan de Raad. Ook dient de evaluatie
gemeente en uitvoeringspartners tijdens een benen-op-tafeloverleg (BOT) en met de
inzichtelijk te maken wat vervolgstappen voor het programma kunnen zijn en welke
projectleiders van de kernactiviteiten.
activiteiten kansrijk zijn om voort te zetten in een volgende raadsperiode en in een vervolg op het huidige programma.
Omdat de vraag is om inzichtelijk te maken wat de resultaten van het programma zijn, uitgaande van het M&E-ontwerp en de doelenboom, werken we met een zogeheten
1.2
Opdrachtomschrijving
theory of change, ofwel beleidslogica. Hierin worden de verschillende doelstellingen en activiteiten samengebracht en wordt de verwachte bijdragen aan de ambitie ‘Dordrecht schuldenvrij en zo min als mogelijk armoede’ concreet gemaakt.
De gemeente Dordrecht heeft Significant Public gevraagd deze evaluatie uit te voeren. Op basis van de gevoerde gesprekken omschrijven wij de opdracht als volgt: a.
Kom op basis van het eerder opgestelde M&E-ontwerp tot een
1.4
Leeswijzer
evaluatierapport van het Programma samen tegen armoede over de periode 2018 - 2021;
We beginnen in hoofdstuk 2 met een reconstructie van het Programma samen tegen armoede en de theory of change (beleidslogica) die daarachter zit. In hoofdstuk 3
3
geven we een overzicht van de doelstellingen, voortgang en reeds behaalde resultaten van de individuele activiteiten. Hoofdstuk 4 is vervolgens de synthese van de uitkomsten van de verschillende onderdelen van de evaluatie. We kijken in dit hoofdstuk verder dan de directe resultaten van activiteiten en focussen op het beantwoorden van de vraag waar de gemeente staat op de verschillende beleidsdoelen.
4
2 De opbouw en doelstellingen van het programma concrete uitwerking van de ambitie, een zichtbare verandering binnen het systeem In dit hoofdstuk werken we het Programma samen tegen armoede uit aan de hand
waar de interventie op gericht is.
van de doelenboom van het programma. We reconstrueren op basis hiervan de theory of change. Met behulp hiervan werken we stapsgewijs uit hoe de activiteiten binnen het programma beogen bij te dragen aan de doelstellingen. Dit is de basis waarop we de voortgang van het doelbereik en resultaten van het programma in beeld brengen. In de volgende hoofdstukken kijken we naar de mate waarin de
Doelstelling
n ut
hrough ut
ut ut
utcome
m act
m itie eoogd ereik van eleid o interventie
De verandering in erk ijze o rotocol
erkzame elementen o ondernomen activiteiten
ereik en directe resultaten
erandering ij de ereikte doelgroe
erandering in het s steem
uitgewerkte stappen ook in de praktijk optreden of naar verwachting zullen gaan
2.1
optreden.
Figuur 1. Schematische weergave van de beleidslogica
Een reconstructie van de beleidslogica
In de ideale situatie resulteert een interventie via de verschillende stappen in de beoogde impact. Wanneer het gaat om veranderingen in een systeem (de impact),
Belangrijk voor de evaluatie van het Programma samen tegen armoede is een goed
zoals bijvoorbeeld een gemeente, kan het jaren duren voordat de resultaten van een
begrip van de relatie tussen de activiteiten van het programma en de ambitie
interventie binnen de gemeente zichtbaar worden. De throughput en output van een
‘Dordrecht schuldenvrij en zo min mogelijk armoede’. Hoe de activiteiten binnen
interventie zijn naar verwachting vaak op korte termijn al zichtbaar. Het kan echter zo
het programma bijdragen aan de programmadoelstelling kan uitgewerkt worden met
zijn dat een interventie weinig resultaat oplevert. De praktijk leert namelijk dat
behulp van de theory of change, in het Nederlands vaak beleidslogica genoemd. In de
bijvoorbeeld door externe factoren er in de verschillende stappen knelpunten kunnen
beleidslogica wordt expliciet gemaakt hoe activiteiten beogen een gesteld doel te
optreden waardoor de beoogde werking in de praktijk stokt. Dit kan op elk punt zijn,
halen of hieraan bij te dragen. Dit wordt in verschillende stappen uiteengezet.
van de uitvoering van de activiteiten die anders loopt tot het uitblijven van resultaten. Het kan ook zijn dat er verkeerde aannames zijn over de werking van een interventie,
In figuur 1 zijn de verschillende stappen uit de beleidslogica schematisch
wat resulteert in bijvoorbeeld een beperkte vertaling van de verandering binnen de
weergegeven. Dit maakt inzichtelijk hoe de theorie de beoogde werking van een
doelgroep naar het systeem. Tegelijkertijd kan de (beoogde) impact ook optreden
interventie concretiseert. Er is een ambitie (de doelstelling). Om deze ambitie te
door een andere factor dan de input van de interventie.
realiseren is een interventie nodig (input). Dit kan een nieuwe werkwijze zijn of een verandering in een bestaande werkwijze. Dit kan door invoering van instrumenten of
Ondanks de beperkingen van het werken met een beleidslogica, helpt de
het ondernemen van activiteiten (throughput). Het beoogde gevolg is een direct
reconstructie ervan inzichtelijk te maken wat verwacht wordt van een interventie. Dit
(ander) resultaat (output), die op grotere schaal leidt tot een verandering bij de
maakt het vervolgens mogelijk om de werking van een interventie te toetsen en op de
doelgroep van de interventie (outcome). In de loop van de tijd zal dit doorwerken in
onderliggende aannames te reflecteren. Hieronder werken we de verschillende
het systeem waarbinnen de doelgroep zich bevindt (impact). Deze impact is de
stappen van de beleidslogica beknopt uit voor het programma.
5
2.1.1
Doelstellingen van het Programma samen tegen armoede
Het Programma samen tegen armoede is erop gericht schulden en armoede binnen de gemeente zoveel als mogelijk terug te dringen. Het programma richt zich daarbij enerzijds o de ‘voorkant’ o het eerder signaleren en voorkomen van een problematische financiële situatie. Anderzijds richt het programma zich op het aanpakken en oplossen van schulden en armoede en het beperken van de neveneffecten hiervan. De nadruk ligt hierbij op preventie, eerdere signalering en snel en adequaat handelen bij (dreigende) financiële problemen. In 2019 is een doelenboom opgesteld1 waarin de doelstellingen voor het programma zijn uitgewerkt (zie figuur 2). Hierin is een onderscheid gemaakt tussen beleidsdoelen en sturingsdoelen. De doelenboom bevat ook de onderliggende activiteiten per sturingsdoel. Voor de leesbaarheid zijn deze in figuur 2 achterwege gelaten. De volgende paragraaf gaat verder in op de activiteiten.
2.1.2
De input en werkzame elementen van het Programma samen tegen armoede
Het Programma samen tegen armoede is opgezet om de ambitie ‘Dordrecht schuldenvrij en zo min als mogelijk armoede’ te realiseren. Dit is de input. De activiteiten binnen het programma zijn vervolgens de throughput: de werkzame elementen die moeten gaan zorgen voor resultaat en verandering. In figuur 3 zijn de programmalijnen en activiteiten van het programma weergegeven. Het programma Figuur 2. Doelenboom van het Programma samen tegen armoede, zoals opgenomen in het M&E-ontwerp van het programma
bestaat uit vier programmalijnen en 12 activiteiten. Binnen het programma zijn vier activiteiten aangewezen als kernactiviteiten. Dit zijn Vroeg Eropaf, de Ketenaanpak, Schouders onder Stress en de Dordtpas/Leergeld. Deze activiteiten zijn geselecteerd als kernactiviteiten vanwege hun plaats binnen het programma op basis van2:
1
Significant Public (2019). M&E-ontwerp Programma samen tegen armoede 2018 -
2022.
2
Significant Public (2019). M&E-ontwerp Programma samen tegen armoede 2018 -
2022.
6
a.
De verwachte impact;
woorden, de sturingsdoelen zijn de output die met de activiteiten wordt beoogd en de
b.
De kosten die met de activiteit gemoeid zijn;
uitsplitsingen van de beleidsdoelen zijn de beoogde outcome. In paragraaf 2.2.
c.
De betrokkenheid van verschillende stakeholders.
maken we deze vertaalslag van doelen naar concrete resultaten en veranderingen.
rogrammalijn
chulden
rogrammalijn
. roeg ero a
inderen
2.1.4
Beoogde impact van het Programma samen tegen armoede
. chouders onder tress Doelstelling
. etenaan ak schulden
rogrammalijn
. eldenzo Dordt .
n ut
hrough ut
ut ut
utcome
. roject indero vang
eld it
erkende armen
De drie ‘hogere’ beleidsdoelen in de doelenboom (zie figuur 2) kunnen vertaald worden naar de verandering die in het ‘systeem’, de Dordtse samenleving, worden
. Dordt as eergeld
beoogd. Gezegd kan worden dat het Programma samen tegen armoede gericht is op . m uls ereik dienstverlening
. n ormatie en advies unt voor
rogrammalijn
. om jij eruit . Dash oard ociaal Domein
erkgevers
de volgende drie veranderingen in de gemeente Dordrecht:
rmoede en gezondheid
. ezonde
ijk de taart
a.
Het voorkomen van (verergering van) armoede en schulden;
b.
Het (effectief) aanpakken van armoede en schulden;
c.
Het (effectief) aanpakken van neveneffecten van armoede en schulden.
Figuur 3. Programmalijnen en activiteiten van het programma Samen tegen Deze punten zijn de impact die het programma uiteindelijk beoogt, de concrete
Armoede. De omlijnde activiteiten zijn de kernactiviteiten (1, 2, 8 en 10) van het
uitwerking van de ambitie van ‘Dordrecht schuldenvrij en zo min als mogelijk
programma.
armoede’. Alle activiteiten binnen het programma beogen bij te dragen aan de ambitie en impact. De verwachting is dat de kernactiviteiten een grotere bijdrage zullen hebben.
2.1.3
2.2
Van programma tot resultaat
In figuur 4 zijn de verschillende elementen van de beleidslogica van het Programma
Beoogde resultaten en verandering
samen tegen armoede samengebracht. De doelen uit de doelenboom zijn hierin Doelstelling
n ut
hrough ut
O
O
m act
herschreven als beoogde resultaten op de verschillende niveaus, van output tot impact.
In de doelenboom (zie figuur 2) worden drie beleidsdoelen onderscheiden en elk uitgewerkt naar twee ‘lagere’ eleidsdoelen, met elk meerdere sturingsdoelen. De sturingsdoelen kunnen gezien worden als concrete beoogde resultaten en de uitsplitsingen van de beleidsdoelen kunnen gezien worden als veranderingen die nodig zijn om de overkoepelende beleidsdoelen te kunnen realiseren. In andere
De verwachte werking van het programma op basis van de gereconstrueerde beleidslogica is als volgt: a.
Als de verschillende activiteiten onder de verschillende programmalijnen werken zoals beoogd (throughput), dan zullen de beoogde resultaten op cliëntniveau of hulpverlenersniveau gerealiseerd worden (output);
7
b.
Voorbeeld ‘Vroeg Eropaf’: wanneer de activiteit werkt zoals beoogd, dan
werkwijze en meer mensen met schulden of armoede worden bereikt met de
worden dreigende financiële problemen eerder gesignaleerd en wordt bij
activiteiten. Op langere termijn, wanneer de output omvangrijker wordt en meer direct
minima effectief inkomensreparatie ingezet. In andere woorden: gezinnen met
resultaat wordt behaald, dan wordt dit zichtbaar op grotere schaal of bij een groep.
(dreigende) financiële problemen komen eerder in beeld bij hulpverleners dan
Verwacht wordt op basis van de beleidslogica dat er bij verschillende doelgroepen
voorheen het geval was. Daar waar mogelijk wordt inkomensreparatie ingezet
sprake is van preventie van armoede en schulden en de neveneffecten hiervan, en
en wordt escalatie van schulden voorkomen;
dat binnen de keten sprake is van een integrale aanpak die geborgd is in het sociaal
Als de beoogde resultaten gerealiseerd worden (output), dan zal dit leiden tot
domein. Op de lange termijn, wanneer de activiteiten goed uitgewerkt en ingebed zijn
een verandering binnen de gemeente Dordrecht wat betreft de preventie en
in de aanpak van schulden en armoede in Dordrecht, wordt verwacht dat in de
aanpak van armoede en schulden en de neveneffecten hiervan (outcome);
gemeenten schulden en armoede waar mogelijk worden voorkomen en anders
Voorbeeld ‘Vroeg Eropaf’: daar waar gezinnen met (dreigende) financiële
effectief en tijdig worden aangepakt. De verwachting is dat dit in de loop van de tijd
problemen eerder in beeld zijn en worden geholpen met inkomensreparatie
zichtbaar zal worden in een afname van de intensiteit en complexiteit van
worden schulden voorkomen. Onder de groep met betalingsachterstanden is
schuldhulpverleningstrajecten en de gemiddelde schuldenlast in Dordrecht.
sprake van preventie van schulden; c.
Als de beoogde verandering in preventie en aanpak wordt gerealiseerd
In het volgende hoofdstuk gaan we per activiteit in op de voortgang en de resultaten
(outcome) dan zal dit resulteren in veranderingen op gemeentelijk niveau in
in relatie tot de gestelde doelen.
Dordrecht (impact) en zullen armoede en schulden effectief worden voorkomen en/of aangepakt en zullen de neveneffecten van armoede en schulden worden beperkt; Voorbeeld ‘Vroeg Eropaf’: wanneer er sprake is van preventie van schulden (door inkomensreparatie) onder de groep met betalingsachterstanden, dan zal dit gemeentebreed effect hebben op het aantal inwoners dat schulden opbouwt. Samen met andere activiteiten zorgt Vroeg Eropaf voor preventie van schulden. De impact van Vroeg Eropaf, als deze activiteit succesvol is, is een bijdrage aan de preventie van schulden, wat zichtbaar is in een afname van het aantal inwoners met schulden in Dordrecht.
In de uitwerking van de beleidslogica zit een volgordelijkheid. Deze is ook zichtbaar in de praktijk bij de opzet en implementatie van een interventie. Zo geldt voor het Programma samen tegen armoede dat op de korte termijn met name resultaten verwacht kunnen worden op het niveau van de throughput (de vormgeving van de activiteiten) en de output (het directe bereik en resultaat). Specifiek valt te verwachten dat meer hulpverleners worden geïntroduceerd met en getraind in een uniforme
8
T D
chulden
rogrammalijn
. roeg ero a . etenaan ak schulden .
eldenzo Dordt
r is
einig tot geen ta oe en stigma rond inanci le ro lematiek
r is voldoende laagdrem elige toegang tot in ormatie en ondersteuningsaan od inderen en jongeren leren at gezond inancieel gedrag is Dreigende inanci le ro lemen gesignaleerd
. eld it
niversele reventie van armoede en schulden ij Dordtenaren chulden en arm oede orden voorkomen
orden eerder
. m uls ereik dienstverlening
r ordt e ectie geantici eerd o risico s als gevolg van levensge eurtenissen
. om jij eruit
ij minima ordt e ectie inkomensre aratie ingezet ij dreigende inanci le ro lemen
electieve reventie van armoede en schulden ij k ets are doelgroe en
. Dash oard ociaal Domein
rogrammalijn
inderen
. chouders onder tress . roject indero vang
rogrammalijn
erkende armen
. Dordt as eergeld
ul verleners en vrij illigers eten hoe te handelen ij inanci le ro lemen et terugdringen van armoede is integraal onderdeel van het rogramma
De k aliteit van dienstverlening en de samen erking tussen keten artijen is goed De gemeente hee t een goede in ormatie ositie over schulden ositie van in oners
r is goede kennis over de relatie gezondheid en armoede
. n ormatie en advies unt voor erkgevers
De start ositie van kinderen in armoede is goed
rmoede en rogrammalijn gezondheid . ezonde
ijk de taart
inderen doen mee met s ort o andere activiteiten lle Dordtenaren kunnen artici eren
r is een integrale aan ak gericht o e ectie handelen ij schulden en het terugdringen van armoede De aan ak van armoede en schulden is ge orgd innen het sociaal domein
ezondheids ro lemen ij minima orden tegengegaan
aatscha elijke artici atie van minima zo el kinderen als vol assen
chulden en armoede orden e ectie aange akt en o gelost
De nevene ecten van armoede en schulden orden e erkt
Figuur 4. Uitwerking van de beleidslogica van het rogramma ‘ amen tegen rmoede’ naar de stappen throughput en beoogde output, outcome en impact
9
3 Activiteiten Programma samen tegen armoede mogelijkheden om fysiek contact met elkaar te hebben en fysiek mensen te In dit hoofdstuk beschrijven we kort de voortgang van de activiteiten die onder het
benaderen. Voor de activiteiten onder het programma geldt dat activiteiten die voor
programma Samen tegen Armoede vallen en de resultaten tot en met het derde
een groot deel georganiseerd zijn rond groepsbijeenkomsten, fysieke trainingen en/of
kwartaal van 2021. We sluiten het hoofdstuk af met een reflectie in het licht van de
huisbezoeken, in de uitvoering vertraging hebben opgelopen of zelfs stil zijn komen te
doelstellingen van het programma zoals besproken in hoofdstuk 2. We gaan in op de
liggen. Denk bijvoorbeeld aan huisbezoeken bij 'Vroeg Eropaf' en 'Schouders onder
resultaten van het programma op output- en outcome-niveau en wat dit betekent in
stress', die niet konden doorgaan, maar ook aan de Impuls bereik dienstverlening en
termen van het doelbereik. We baseren ons op bestaande programmadocumenten en
'Gezonde wijk De Staart' waarbij de hulpverlening draait om het persoonlijke contact.
interne en externe (tussen)evaluaties van de verschillende activiteiten en de
Omdat het hier gaat om werkzame elementen (oftewel throughput) van de
evaluatieformulieren die wij hebben uitgezet bij de gemeente voor de overige
verschillende activiteiten, is de verwachting dat deze gevolgen van corona een
activiteiten.
dempend effect zullen hebben op het bereik (oftewel de output) van de activiteiten en daarmee op de outcome en impact.
3.1
De context en voortgang van activiteiten beïnvloeden de mate waarin resultaat te verwachten is
Ook de NVVK heeft over de effecten van corona op de schuldhulpverleningsketen gepubliceerd. In mei van dit jaar publiceerde de vereniging dat ‘de maanden januari
De uitbraak van corona heeft de context en de ontwikkeling van de activiteiten sterk
en februari 2021 weer een daling in aanmeldingen zien ten opzichte van dezelfde
beïnvloed
periode in 20203.” Landelijk is dus het dempende effect van corona waarneembaar op het bereik binnen schuldhulpverlening. Dit effect is ook te verwachten binnen de
Inzicht in de context waarbinnen de activiteiten van het Programma samen tegen
gemeente Dordrecht.
armoede worden uitgevoerd, is belangrijk voor een goede duiding van de resultaten. Zoals al genoemd in hoofdstuk 2.1 schetst een beleidslogica de werking van een
Niet alle activiteiten zijn al zover dat resultaten verwacht kunnen worden
interventie in de ideale, theoretische situatie. Externe factoren kunnen er echter voor zorgen dat een interventie vertraging oploopt of dat het hele proces stokt.
Naast inzicht in de context, is inzicht in de voortgang belangrijk voor deze evaluatie. In 2019 is een monitoring- en evaluatieontwerp opgesteld om de voortgang op
Sinds de start van het Programma samen tegen armoede is de Nederlandse
activiteitniveau te monitoren4. Daarin zijn de verschillende fasen ontleed (opstart,
samenleving flink veranderd door de uitbraak van corona en de maatregelen om deze
doorontwikkeling en borging). De opstartfase richt zich met name op het creëren van
pandemie onder controle te krijgen. Dit heeft met name geleid tot beperkingen in de
draagvlak in de keten en het opstarten van de activiteit. De doorontwikkelingsfase
3
4
NVVK nieuwsbericht, online via: https://www.nvvk.nl/page/1439/2021/05/18/Ook-
januari-en-februari-nog-rustig-bij-schuldhulploketten
Significant Public (2019). M&E-ontwerp Programma samen tegen armoede 2018 -
2022.
10
richt zich op het verhelpen van kinderziektes en het monitoren van de eerste
De cursief en vetgedrukte activiteiten in figuur 5 zijn de vier kernactiviteiten binnen het
resultaten. De borgingsfase richt zich op de effecten van een activiteit. In figuur 5 is
programma. Van deze activiteiten wordt om twee redenen meer resultaat verwacht
de voortgang van de verschillende activiteiten in beeld gebracht op basis van de
dan van de andere activiteiten. Enerzijds lopen deze activiteiten lang en zitten ze in
periode waarin ze zijn gestart en de fase waarin ze zich momenteel bevinden.
de doorontwikkeling of borging. Anderzijds is de inzet op en verwachte impact van deze activiteiten het grootst. We kijken daarom eerst naar de vier kernactiviteiten.
Zoals eerder al benoemd, kost het tijd om resultaat te bereiken, zeker als het gaat om veranderingen bij doelgroepen of in een systeem. Hoe langer een activiteit loopt hoe
3.2
Voortgang en resultaten kernactiviteiten
meer zichtbare effecten verwacht mogen worden. Dit geldt dus met name voor activiteiten die in de borgingsfase zitten of ver zijn met de doorontwikkeling. Voor
Vroeg Eropaf (activiteit 1)
activiteiten die pas sinds kort zijn opgestart, is het niet realistisch al veel concreet resultaat te verwachten.
Start:
mei 2018
Fase:
borgingsfase
(Sturings)doelstellingen: Dreigende inanci le ro lemen eerder gesignaleerd
orging
orging .
eldenzo Dordt
.
eld it
orging Dooront ikkeling
. m uls ereik dienstverlening
Dooront ikkeling
. indero vang
. ezonde
start
financiële problemen. De gemeente werkt samen met signaalpartners om vroegtijdig te signaleren wanneer huishoudens niet voldoen aan hun maandelijkse verplichtingen, zoals huur, nutsvoorzieningen of zorgverzekering. Met deze huishoudens wordt door het sociaal wijkteam (hierna: SWT) of de Sociale Dienst
Dooront ikkeling orging
Drechtsteden (hierna: SDD) contact gezocht. Bij huurachterstand of meerdere
start
schuldeisers wordt een huisbezoek afgelegd om meer inzicht te krijgen in de
erkgever
ijk de taart startdatum on ekend
emeente hee t een goede in ormatie ositie over schulden ositie van in oners
De aanpak Vroeg Eropaf is gericht op het eerder signaleren van (dreigende)
Dooront ikkeling
. n ormatie unt
ij minima ordt e ectie inkomensre aratie ingezet ij dreigende inanci le ro lemen
start
. om jij eruit activiteit is uitgesloten van deze evaluatie . Dash oard sociaal domein
. roeg ro a
orden
Dooront ikkeling
problematiek en een passend hulpaanbod te doen5.
Figuur 5. Voortgang activiteiten Programma samen tegen armoede
5
Bron: Projectplan versie 14 Vroeg Eropaf Dordrecht 2021006.
11
Wat is in de afgelopen periode bereikt?
c.
Analyse van de procesketen schulden om klantmeerwaarde te genereren;
Dankzij de aanpak van Vroeg Eropaf wordt een nieuwe doelgroep bereikt. Slechts 4%
d.
Standaardiseren/inrichten ketenaanpak voor de meest voorkomende profielen
van de 4000 huishoudens waar een betalingsachterstand werd geconstateerd, was al
op basis van stress-sensitieve dienstverlening;
bekend bij de SDD. Circa 10% van de 4000 huishoudens kwam in aanmerking voor
e.
Implementatie van de ketenaanpak inclusief vorming van de nodige tools;
een huisbezoek. Met ongeveer de helft van deze huishoudens is contact gelegd. Een
f.
deel heeft gebruikgemaakt van de geboden hulp (30%). In de meeste gevallen is een
g.
Effect schuldentafel opnemen in ketenaanpak;
quick fix gerealiseerd (55%) en een klein deel is doorverwezen naar
h.
Borgen aanpak in beleid;
schuldhulpverlening (16%). In 77% van de gevallen waarin contact is gelegd, is de
i.
Continu vastleggen en delen van voortgang trainingen en implementatie.
betalingsachterstand na drie maanden afgenomen. Bij veel huishoudens die het
De samenwerking tussen betrokken partijen in de keten is een van de prioriteiten van
hulpaanbod hebben geweigerd is het betaalgedrag verbeterd6.
de ketenaanpak. De focus van de ketenaanpak ligt op dit moment nog bij de
rganiseren ‘schuldenta el’ voor zicht en gri o niet-standaard cases;
samenwerking tussen, en de dienstverlening van, de sociale wijkteams de SDD. Ketenaanpak schulden (activiteit 2) Kenmerken stress-sensitieve dienstverlening: Start:
2019
a.
Geen stress toevoegen in de dienstverlening;
Fase:
borgingsfase
b.
Dienstverlener toont steun in interactie met de cliënt;
(Sturings)doelstellingen:
c.
Cliënt krijgt inzicht in de effecten van stress op het eigen denkproces;
ul verleners en vrij illigers eten hoe te handelen ij inanci le ro lemen
d.
Cliënt en dienstverlener beschikken over ondersteunende tools en
et terugdringen van armoede is integraal onderdeel van het rogramma
e.
instrumenten; . etenaan ak schulden
De k aliteit van dienstverlening en de samen erking tussen keten artijen is goed De gemeente hee t een goede in ormatie ositie over schulden ositie van in oners
De schaarste wordt opgeheven.
Figuur 6. Kenmerken van stress-sensitieve dienstverlening7
Wat is er in de afgelopen periode bereikt? Binnen de ketenaanpak zijn voor het uniformeren van de werkwijze een toolbox en trainingen ontwikkeld. De toolbox bestaat uit klantprofielen en vijf ‘slimme vragen’. De
De ketenaanpak is erop gericht de keten van hulpverlening rondom schulden
klantprofielen zijn opgesteld om in het hulpverleningstraject (klantroute) duidelijkheid
uniformer, sneller, passend en stresssensitief (zie figuur 6) te maken door:
te scheppen over welke organisatie welke taak heeft, hoe de onderlinge afstemming
a.
Trainen en borgen van stress-sensitieve dienstverlening;
plaatsvindt en wie er contactpersoon is voor de cliënt. De samenwerkingsverbanden
b.
Bepalen van klantprofielen;
tussen het SWT en de SDD zijn duidelijk, medewerkers kennen hun rol, vinden elkaar
6
Bron: Evaluatie & stand van zaken Vroeg Eropaf (Bijlage 2, gemeenteraad 20 juli
2021).
7
Bron: Nadja Jungmann, in Stress-sensitieve dienstverlening voor
eenoudergezinnen. Conceptprojectplan (versie 0.4) (2018, Tien organisatieadvies bv).
12
steeds beter en er steeds meer uitgegaan wordt van en vertrouwd op de expertise die
SOS ondersteunt alleenstaande ouders in chronische armoede om zelf hun financiële
bij verschillende partijen in de keten zit. De ontwikkelde training is verplicht gesteld
en sociale problemen aan te pakken. De leefwereld en doelen van de cliënt staan
voor medewerkers van de SWT en SDD en ook te volgen voor medewerkers van
centraal en de projectleden bieden coaching op basis van gelijkwaardigheid. Het doel
andere organisaties die in de keten meedraaien. Van de SDD (afdeling ABS) heeft 30
is dat cliënten doelgerichter leren handelen. Er wordt gewerkt aan het inzetten van
procent van de 37 medewerkers, die werkzaam is in de ketenaanpak, de training
hulpbronnen, het versterken van vaardigheden en het creëren van duurzame
gevolgd. Bij de SWT is dit 72 procent van de 72 medewerkers. In totaal hebben 130
gedragsverandering die nodig zijn om economische zelfredzaamheid te bereiken en
medewerkers deze training gevolgd.
te behouden. De aanpak is gebaseerd op activerende gespreksmethodieken en verschillende ondersteunende instrumenten zoals de Dordtse Brug naar
De ontwikkelde werkwijze wordt stress-sensitief ingestoken en prioriteert het op orde
Zelfredzaamheid, Stress-praatplaat, Psycho-educatie, Doel-actieplannen, inzet van
brengen van de bestaanszekerheid van cliënten over het aanpakken van schulden. In
ervaringsdeskundigen en beloningen. Tot slot proberen de professionals om stress-
de periode tot en met 16 september 2021 zijn 106 cliënten door de SWT geholpen in
verhogende prikkels tijdens de fysieke, telefonische en schriftelijke contactmomenten
de nieuwe ketenaanpak. Hiervan zijn er 83 ingedeeld volgens de opgestelde
met deelnemers te minimaliseren.
klantprofielen. Hoeveel cliënten door de SDD geholpen zijn, de klantervaring en de duur van de trajecten zijn niet bekend8.
Wat is er in de afgelopen periode bereikt? In juni 2021 namen 54 gezinnen deel aan het project. De inzet van een
Schouders onder Stress (SOS, activiteit 8)
inkomenscheck geeft veel van de deelnemers geldrust. De hulptool de Dordtse Brug geeft inzicht in persoonlijke situatie en zelfredzaamheid, helpt prioriteiten stellen en
Start:
september 2019
langetermijndoelen te formuleren. De persoonlijke aanpak en langdurige begeleiding
Fase:
doorontwikkelfase
leiden tot positieve reacties en betekenisvolle vooruitgang bij deelnemers wat betreft stressbeleving en ervaren rust voor het werken aan gestelde doelen9.
(Sturings)doelstellingen: ul verleners en vrij illigers eten hoe te handelen ij inanci le ro lemen . chouders onder tress
Dordtpas/Kindtegoed (activiteit 10)
De k aliteit van dienstverlening en de samen erking tussen keten artijen is goed De start ositie van kinderen in armoede is goed
Start:
januari 2020
Fase:
borgingsfase
(Sturings)doelstelling(en):
8
Bronnen: projectplan Ketenaanpak; implementatieplan Ketenaanpak; BOT-
presentatie van 3 juni 2021; evaluatie ketenstandaardisatie schulden Dordrecht
9
Bronnen: projectplan Stress-sensitieve dienstverlening, tussenevaluatie SOS
(september 2020) en voortgangsrapportage SOS (juli 2021).
(Adromi, oktober 2021, cijfers trainingen op basis van definitieve versie 30 november 2021).
13
. Dordt as indtegoed
inderen doen mee met s ort o andere activiteiten
Het gebruik van de pas door minima voor acties is in tabel 1 weergegeven. Van alle
lle Dordtenaren kunnen artici eren
of gratis aanbod van producten of diensten. De inzet van acties voor kinderen is 41
volwassen minima heeft 18 procent van de pashouders de pas gebruikt voor korting
procent en is daarmee aanzienlijk hoger. De Dordtpas is een pas waarmee de inwoners van Dordrecht korting krijgen of gratis toegang tot een groot aantal voorzieningen gericht op cultuur, sport of ontspanning. Inwoners met een laag inkomen en mantelzorgers ontvangen de pas gratis. Het doel
Volwassen minima Kind minima
van de pas is: a.
Dordtenaren te laten participeren;
b.
De startpositie van kinderen in armoede te verbeteren en hen te laten
Aantal pashouders
Aantal keer gebruikt
Unieke gebruikers
% gebruik onder pashouders
6.937
2.593
1.279
18%
€
3.371
2.858
1.395
41%
€ 31.225
Genoten korting .
Tabel 1. Actiegebruik Dordtpas door de groepen volwassen en kind minima11
deelnemen aan sport en andere activiteiten. In tabel 2 is een overzicht van de beschikbaarheid en het gebruik van de Dordtpas Inwoners die niet tot de lage inkomens of mantelzorgers behoren kunnen een
voor kinderen opgenomen, uitgesplitst naar gebruik van het Kinderfondstegoed en het
Dordtpas kopen. Alleen inwoners met een bijstandsuitkering krijgen van de
Extra Kindcadeau. Naast de inzet van de pas binnen het 'reguliere' aanbod, is het
gemeenten een uitnodiging toegestuurd om de Dordtpas aan te vragen. Minima
kindtegoed 1041 keer ingezet voor onderwijs. Hierbij gaat het om extra kindtegoed
zonder bijstandsuitkering krijgen geen uitnodiging, waarmee de Dordtpas mogelijk
dat aangevraagd kan worden voor school- en onderwijsgerelateerde uitgaven.
minder bekend is onder hen. Voor gezinnen met een laag inkomen bevat de Dordtpas ook een kindtegoed. Dit tegoed mag worden uitgeven aan leermiddelen en participatiebevorderende activiteiten. Aantal pashouders Bedrag per kindminima Geladen tegoed 2021 Besteed tegoed 2021 Aantal transacties Resterend tegoed 2021 Unieke gebruikers
Wat is er in de afgelopen periode bereikt?
Sinds januari 2020 geeft de gemeente Dordrecht de Dordtpas uit. Aan het eind van dat jaar zijn 277 aanbieders met een variërend aanbod aangesloten. Veel ondernemers binnen Dordrecht hebben de voordelen van een samenwerking met de Dordtpas in beeld. Van de inwoners met een laag inkomen heeft 80% een pas ontvangen. In september 2021 zijn er 6937 volwassen minima met een Dordtpas en 3371 kind minima10. 10
Bronnen: interne documenten, te weten een evaluatie uit 2020
Kinderfondstegoed Voortgezet Basisonderwijs onderwijs 1.891 1.102 €
3.371
€
€
€ €
. . 5.142
€ €
. . 3.924
€ €
. .
€
.
€
.
€
.
1.548
988
Tabel 2. Beschikbaarheid en gebruik Dordtpas voor kindminima
11
Extra Kindcadeau
2.222 11
Cijfers d.d. 4 november 2021, via persoonlijke communicatie.
(Raadsinformatiebrief d.d. 11 februari 2021) en overzichten waaruit tegoeden, bestedingen en gebruik blijken.
14
3.3
Voortgang en resultaten overige activiteiten
GeldFit (activiteit 4)
Voor de beschrijving en resultaten van de overige activiteiten onder het Programma
Start:
september 2020
samen tegen armoede, baseren wij ons op de informatie die wij hebben uitgevraagd
Fase:
doorontwikkelingsfase
bij de gemeente Dordrecht via door ons opgestelde evaluatieformulieren.
(Sturings)doelstelling:
GeldenzoDordt (activiteit 3)
Start:
november 2019
Fase:
borgingsfase
r is voldoende laagdrem elige toegang tot in ormatie en ondersteuningsaan od
. eld it
Op de website van GeldFit kunnen inwoners en ondernemers hun financiële positie en risico’s in kaart rengen. Ze krijgen vervolgens een advies dat ast ij hun
(Sturings)doelstelling:
persoonlijke situatie en worden eventueel verwezen naar hulp. GeldFit is onderdeel . eldenzo Dordt
r is voldoende laagdrem elige toegang tot in ormatie en ondersteuningsaan od
van de Nederlandse schuldhulproute.
Wat is er in de afgelopen periode bereikt? Op de website GeldenzoDordt kunnen inwoners toegang krijgen tot informatie over
Van de 3065 inwoners uit Dordrecht die de website bezocht hebben vanaf september
lokale initiatieven, voorzieningen en regelingen waar inwoners kosteloos of tegen een
2020 tot juni 2021, heeft 31 procent de test afgerond en een advies ontvangen. Dit is
kleine vergoeding gebruik van kunnen maken. Ook professionals kunnen
hoger dan het landelijke gemiddelde van 24%. Het aantal bezoekers steeg tijdens de
gebruikmaken van de website als tool in de communicatie naar inwoners.
landelijke cam agne van de ijksoverheid “Kom jij eruit ” ieruit valt te leren dat het actief deelnemen aan landelijke campagnes bevorderend werkt.
Wat is er in de afgelopen periode bereikt? In het voorjaar van 2021 heeft een evaluatie plaatsgevonden. Professionele
Impuls bereik dienstverlening (activiteit 5)
hulpverleners, vrijwilligers en een bewonerspanel zijn bevraagd over de bekendheid met de website en hun ervaringen in het gebruik. Van de professionals/vrijwilligers die
Start:
2020
de vragenlijst ingevuld hebben, is 61% bekend met de website. Het merendeel van
Fase:
opstartfase
hen gebruikt de website in hun communicatie met cliënten, of is voornemens dat te
(Sturings)doelstelling:
doen. De respondenten geven de website een ruime voldoende, waarbij ze noemen dat de website handig is als verzameling van verschillende lokale initiatieven van hulporganisaties. Met 2056 unieke bezoekers in het eerste jaar dat de website online
. m uls ereik dienstverlening
r is voldoende laagdrem elige toegang tot in ormatie en ondersteuningsaan od
stond en een dalend aantal bezoekers dit jaar, zijn de bezoekersaantallen echter lager dan de beoogde 5000 per jaar.
De Sociale Basis (Mee/Vivenz), Buurtwerk en de Alliantie Vrijwillige Schuldhulp (AVS) zijn een samenwerking gestart om de hulpverlening dichterbij inwoners te brengen.
15
Dit willen zij gaan doen door spreekuren in te richten op belangrijke vindplaatsen en
c.
Ontdekken van trends (versterken informatiepositie);
ontmoetingsplekken. Door gebruik te maken van elkaars netwerk, het gezamenlijk
d.
Beredeneren beleidslogica en interventies (versterken informatiepositie en
inzetten van personeel en het inrichten van mobiele teams met dag- en avondspreekuren moet het bereik worden vergroot. Het doel is meer dan 350
eerder signaleren); e.
vindplaatsen te realiseren, waarvan bij tien vindplaatsen een mobiel team aanwezig is.
Monitoren en evalueren beleidslogica en interventies (versterken informatiepositie en eerder signaleren);
f.
Ontdekken/voorspellen van ongekende/onverwachte samenhangen (versterken informatiepositie en eerder signaleren).
Wat is er in de afgelopen periode bereikt? Er zijn 373 vindplaatsen in kaart gebracht. In kwartaal 3 van 2021 zullen 10 tot 15
Wat is er in de afgelopen periode bereikt?
vrijwilligers worden geworven en opgeleid. Vervolgens zullen vanaf september 2021
Er zijn koppelingen gerealiseerd met de Basisregistratie Personen (BRP), Sociale
de mobiele teams worden geformeerd en ingezet. Het is nog niet duidelijk op welke
Dienst Drechtsteden, Gemeentebelastingen Drechtsteden (GBD).
vindplaatsen de teams zich gaan richten. Kinderopvang (activiteit 9) Dashboard sociaal domein (activiteit 7) Start:
2021 (vertraagd door corona)
Start:
oktober 2020
Fase:
opstartfase
Fase:
doorontwikkelingsfase
(Sturings)doelstellingen:
(Sturings)doelstelling: . Dash oard ociaal Domein
De gemeente hee t een goede in ormatie ositie over schulden ositie van in oners
In het dashboard sociaal domein komen onder andere geanonimiseerde en gepseudonimiseerde informatie over de inkomens- en schuldenpositie van inwoners van Dordrecht terug, maar ook gebruik van Wmo- en jeugdvoorzieningen. Dit gebeurt op basis van BRP-gegevens, waardoor er onder andere koppelingen gemaakt kunnen worden tussen thema's op persoonsniveau.
De doelstellingen van het project Kinderopvang zijn wat lastiger direct te linken aan de (sturing)doelstellingen van het Programma samen tegen armoede. Het project beoogt het realiseren van overbruggende kinderopvang zodat ouders met een uitkering van de SDD snel aan de slag kunnen met hun traject richting werk of scholing. Daarnaast heeft het project tot doel te komen tot vernieuwende ondersteuningsvormen omdat de structuur van vergoedingen/toeslagen voor een deel
Het dashboard dient meerdere doelen en gaat naar verwachting, naarmate de doorontwikkeling steeds meer mogelijkheden en voorspellende waarde krijgen, door: a.
Volgen gebruik hulpverlening (versterken informatiepositie);
b.
Ontdekken van geografische verschillen (versterken informatiepositie);
van de groep ouders met een laag inkomen niet werkt. In deze zin is het project een middel dat als onderdeel van de stress-sensitieve dienstverlening in de keten moet worden geïntegreerd om effectief scholing en trajecten richting werk in te kunnen zetten om armoede terug te dringen.
16
Wat is er in de afgelopen periode bereikt?
Gezonde Wijk de Staart (activiteit 12)
Door corona is de start van dit project vertraagd en zijn er tot nu toe nauwelijks middelen uitgegeven. De looptijd van het project is daarom verschoven van 2020 en
Start:
startdatum onbekend
2021 naar 2021 tot en met september 2022.
Fase:
doorontwikkelingsfase
(Sturings)doelstelling: Informatie- en adviespunt voor werkgevers (activiteit 11)
Start:
augustus 2021
Fase:
opstartfase
. ezonde ijk de taart
ul verleners en vrij illigers eten hoe te handelen ij inanci le ro lemen r is goede kennis over de relatiegezondheid en armoede
(Sturings)doelstellingen: . n ormatie en advies unt voor erkgevers
r is voldoende laagdrem elige toegang tot in ormatie en ondersteuningsaan od Dreigende inanci le ro lemen eerder gesignaleerd
orden
'Gezonde wijk de Staart' moet de vicieuze cirkel van armoede en gezondheidsproblemen doorbreken. Wanneer inwoners ten gevolge van armoede stress ontwikkelen, heeft dit gevolgen voor hun gezondheid. Een slechtere gezondheid leidt ook weer tot slechtere baankansen en minder mogelijkheden om te
Het informatie- en adviespunt voor werkgevers biedt dienstverlening die werkgevers
participeren aan activiteiten. Het doel van het project is effectieve routes te creëren
moet helpen (dreigende) financiële problemen bij hun werknemers te signaleren en
waarlangs inwoners hulp kunnen krijgen op het vlak van gezondheid en armoede.
om vervolgens het gesprek met hen aan te gaan en indien nodig toe te leiden naar professionele hulp. De werkgevers kunnen daarnaast medewerkers helpen in het
Wat is er in de afgelopen periode bereikt?
ontwikkelen van financiële vaardigheden, bijvoorbeeld door budgetcoaching.
De gemeente Dordrecht heeft samen met professionals in het (para)medische en sociaal-maatschappelijke domein een wijknetwerk opgebouwd. Tot dusver is er vooral
Wat is er in de afgelopen periode bereikt?
kennis opgedaan over hoe de sociaal-maatschappelijke problemen zich manifesteren
Dit project is recent gestart waardoor er nog weinig concrete resultaten zijn. Wel is er
en hoe de doelgroep het beste naar passende hulp kan worden geleid. Een plan dat
al een netwerk opgezet van betrokken werkgevers die aan de slag willen gaan met
goed aansluit op Gezonde wijk de Staart, is het door huisartsen laten doorverwijzen
deze werkgeversdienstverlening. In gesprekken met deze groep is kennis gedeeld
van inwoners met financiële problemen, via sociaal makelaars naar passende hulp.
over hoe gehandeld moet worden in het geval van schulden en wie daarvoor de
Huisartsen zien de gezondheidsklachten die mogelijk veroorzaakt worden door
belangrijkste samenwerkingspartners zijn. Daarbij is de bekendheid van de SDD
financiële problemen; zij kunnen naast het verwijzen naar medische hulp ook
verhoogd, maar ook van tools zoals GeldFit.
verwijzen naar meer financieel georiënteerde hulp. Zo wordt de inwoner ook geholpen om de (mogelijke) oorzaak van de gezondheidsklachten op te lossen.
17
3.4
Belangrijkste resultaten van de activiteiten
b.
Het aanpakken en oplossen van schulden en armoede: i.
Dankzij de ketenaanpak en Schouders onder Stress is de werkwijze
In figuur 7 op de volgende pagina hebben we de beschreven resultaten uit dit
geüniformeerd en is de handelingsbekwaamheid van hulpverleners
hoofdstuk samengebracht. In deze figuur hebben we onderscheid gemaakt tussen:
vergroot dankzij ontwikkelde tools en trainingen;
a.
Niet gevonden maar wel verwachte resultaten (de grijze lijnen);
b.
Wel naar voren gekomen resultaten of resultaten die verwacht worden omdat
betere en effectievere samenwerking tussen betrokken ketenpartners.
de basis hiervoor staat, maar waarvoor nog geen harde resultaten zijn behaald
Er duidelijkheid en kennis over eigen rol en over de expertise van
(de onderbroken lijnen);
andere partijen;
c.
d.
ii.
Resultaten, waarvoor reeds de eerste cijfermatige onderbouwing of
iii.
De stress-sensitieve aanpak in beide genoemde activiteiten maakt dat
documentatie beschikbaar is (de dunne doorgetrokken lijnen), en;
de kwaliteit van de dienstverlening verbeterd is. De ervaringen van
Concrete resultaten in het bereik van de beoogde doelgroep en betrokken
professionals en cliënten zijn positief. Cliënten die meededen aan de
hulpverleners (de dikke doorgetrokken lijnen).
pilot ervoeren minder stress door de aanpak; iv.
Wanneer we kijken naar de drie onderscheiden doelen van preventie, aanpak en
Het voorkomen van schulden en armoede (preventie): i.
ii.
Binnen het programma is gewerkt aan het uitbreiden van het aantal
Op het gebied van het daadwerkelijk terugdringen van armoede en de informatiepositie van de gemeente zijn minder directe resultaten
neveneffecten, zien we het volgende: a.
Binnen de ketenaanpak en Schouders onder Stress is gewerkt aan een
behaald. c.
Het beperken van de neveneffecten van armoede en schulden: i.
De Dordtpas is de activiteit gericht op het beperken en terugdringen
vindplaatsen voor informatie en ondersteuningsaanbod, zowel digitaal
van de neveneffecten van armoede. De resultaten van de pas zijn
als fysiek, voor de doelgroep, hulpverleners en andere betrokken
wisselend. Het kindtegoed wordt goed gebruikt, waardoor kinderen in
actoren. Er zijn geen harde resultaten, maar de verwachting is dat de
armoede een betere startpositie hebben op bijvoorbeeld school. Het
effecten hiervan op termijn zichtbaar worden;
resultaat van de Dordtpas op participatie van kinderen en volwassen
Vroeg Eropaf is een regulier werkproces geworden dat aantoonbaar
minima is echter beperkt inzichtelijk;
resultaat heeft. Dreigende financiële problemen worden eerder gesignaleerd, waardoor snel hulpverlening ingeschakeld kan worden.
ii.
Op de kennis over de relatie tussen gezondheid en armoede is geen resultaat zichtbaar.
Door Vroeg Eropaf worden meer schulden in een vroegtijdig stadium gesignaleerd en opgepakt, mede door inzet van inkomensreparatie
In het volgende hoofdstuk gaan we in op hoe de behaalde resultaten bijdragen aan de
daar waar mogelijk. Het vroegtijdig signaleren heeft ook als resultaat
gestelde beleidsdoelen en beoogde impact van het Programma tegen armoede.
dat kleine betalingsachterstanden afnemen; iii.
Een aantal sturingsdoelen krijgt minder of zelfs (nog) geen (directe) aandacht binnen de activiteiten van het programma. Het gaat om het verminderen van het stigma, het leren van gezond financieel gedrag en anticipatie op risico's door levensgebeurtenissen.
18
. etenaan ak schulden
. eldenzo Dordt .
einig tot geen ta oe en stigma rond inanci le ro lematiek
r is voldoende laagdrem elige toegang tot in ormatie en ondersteuningsaan od inderen en jongeren leren at gezond inancieel gedrag is Dreigende inanci le ro lemen eerder gesignaleerd
eld it
. m uls ereik dienstverlening . om jij eruit
orden
r ordt e ectie geantici eerd o risico s als gevolg van levensge eurtenissen ij minima ordt e ectie inkomensre aratie ingezet ij dreigende inanci le ro lemen
orden voorkomen
. roeg ero a
r is
chulden en armoede
chulden
rogrammalijn
inderen
. chouders onder tress . roject indero vang
rogrammalijn
erkende armen
. Dordt as eergeld . n ormatie en advies unt voor erkgevers
rmoede en rogrammalijn gezondheid . ezonde
ijk de taart
et terugdringen van armoede is integraal onderdeel van het rogramma De k aliteit van dienstverlening en de samen erking tussen keten artijen is goed De gemeente hee t een goede in ormatie ositie over schulden ositie van in oners
r is goede kennis over de relatie gezondheid en armoede De start ositie van kinderen in armoede is goed inderen doen mee met s ort o andere activiteiten lle Dordtenaren kunnen artici eren
De nevene ecten van armoede en schulden orden e erkt
rogrammalijn
ul verleners en vrij illigers eten hoe te handelen ij inanci le ro lemen
chulden en armoede orden e ectie aange akt en o gelost
. Dash oard ociaal Domein
oncrete resultaten met cij ermatige onder ou ing oncrete resultaten maar nog cij ermatige onder ou ing
e erkte
enoemde o ver achte resultaten maar nog geen cij ermatige onder ou ing een resultaten de eleidslogica
el ver acht o
asis van
Figuur 7. Samenvatting van de resultaten van het programma op basis van de verwachte relatie tussen de activiteiten en beoogde resultaten
19
4 Het doelbereik van het Programma samen tegen armoede In dit hoofdstuk bouwen we voort op de bevindingen besproken in hoofdstuk 3. We
Bij de bespreking van waar de gemeenten staat op de verschillende beleidsdoelen en
kijken echter verder dan de directe resultaten van activiteiten en focussen op het
welke activiteiten in welke mate bijdragen (of hebben bijgedragen), nemen we de
beantwoorden van de vraag waar de gemeente staat op de verschillende
bevindingen uit hoofdstuk 3 en de input uit het BOT-overleg en van de projectleiders
beleidsdoelen. Hierin nemen we ook de input uit de groepsgesprekken met het BOT
mee. Alles samengenomen zien we dat er in de afgelopen jaren dat het Programma
en de projectleiders mee, evenals kerncijfers over armoede en schulden in Dordrecht.
samen tegen armoede heeft gedraaid een goede basis is neergezet voor het bereiken
We beginnen in paragraaf 4.1 met een korte terugblik om de context van onze
van de gestelde doelen. We zien positieve resultaten, maar er zijn ook een paar
bevindingen te schetsen. Ook benoemen we hier al de belangrijkste bevindingen over
kanttekeningen. Onze bevindingen zijn samen te vatten in drie punten, te weten:
het doelbereik van het Programma samen tegen armoede. Vervolgens onderbouwen
a.
we deze bevindingen in de paragrafen 4.2 tot en met 4.4.
verhoogde bewustwording vormen randvoorwaarden voor toekomstig succes; b.
4.1
De verbeterde samenwerking tussen betrokken organisaties en een
De effecten van de verschillende activiteiten blijven, mede door de
Met het Programma samen tegen armoede heeft de gemeente een goede basis
coronapandemie, achter op de verwachtingen en het lukt nog onvoldoende om
voor de preventie en aanpak van schulden en armoede
effecten meetbaar en inzichtelijk te maken; c.
De gemeente Dordrecht beoogt met het Programma samen tegen armoede schulden
Ketenpartners willen verder op de ingeslagen weg, maar zien ook onbenut potentieel in het bereik van inwoners en het inzichtelijk maken van het bereik.
en armoede in de gemeente zoveel als mogelijk terug te dringen. De drie
In de volgende paragrafen gaan we dieper in op elk van deze punten.
beleidsdoelen van het programma zijn het eerder signaleren en voorkomen van een problematische financiële situatie, het aanpakken en oplossen van schulden en armoede en het beperken van de neveneffecten hiervan. In hoofdstuk 2 zijn met
4.2
De verbeterde samenwerking tussen betrokken organisaties en een verhoogde bewustwording vormen randvoorwaarden voor toekomstig succes
behulp van een reconstructie van de beleidslogica de stappen voor het bereiken van deze doelen uitgewerkt. In hoofdstuk 3 is vervolgens op basis van beschikbare
Het belangrijkste resultaat dat genoemd is in de gesprekken die we hebben gevoerd
documenten in kaart gebracht in hoeverre deze stappen al zijn gerealiseerd.
en in de evaluatiedocumenten die we hebben bestudeerd, is dat de activiteiten onder
Hoofdstuk 3.4 geeft hiervan een samenvatting. Zowel de doelstellingen als de
het Programma samen tegen armoede een aantal belangrijke randvoorwaarden invult
realisatie hiervan zijn besproken bij het BOT en met de projectleiders. In deze
voor een succesvolle aanpak van schulden en armoede. Deze zijn op te delen in drie
gesprekken is meer uitgezoomd op de afzonderlijke activiteiten en meer gekeken
punten:
naar het bereik van het programma als geheel.
a.
De samenwerking tussen ketenpartners is verbeterd;
20
b.
c.
De ketenaanpak draagt bij aan effectieve inzet van alle betrokken
schuldhulpverlening door het programma beter op elkaar aangesloten en kunnen alle
organisaties;
partijen effectiever worden ingezet.
Er is meer bewustwording en gevoel van urgentie voor de aanpak van schulden.
Er is meer bewustwording en gevoel van urgentie voor de aanpak van schulden
De samenwerking tussen de ketenpartners is verbeterd
Schulden worden steeds meer gezien als onderdeel van het bredere sociale domein. Medewerkers worden getraind in het herkennen van schulden en de daarmee
Op voorhand was er onderlinge onbekendheid over de expertise en werkwijze tussen
gepaard gaande stress. Er is meer bewustwording over de mogelijke effecten die
ketenpartners die een goede samenwerking in de weg stonden. Via training, het
schulden hebben op bestaanszekerheid en andere vraagstukken in het sociaal
duidelijker afbakenen van rollen, maar ook investeren in het contact tussen de
domein. Daardoor is meer urgentie ontstaan voor een goede aanpak van schulden.
partijen, zijn de ketenpartners meer in hun kracht gaan staan. De
Een goed voorbeeld hiervan zijn de vijf slimme vragen, die als methode recent
handelingsbekwaamheid van hulpverleners en vrijwilligers aan de preventieve kant,
geïntroduceerd zijn bij jeugdprofessionals. Zij ervaren de vijf slimme vragen echt als
dus in het signaleren van armoede en schulden, is toegenomen. Er is meer
eyeopener. Ook vanuit andere domeinen, zoals het onderwijs, of vanuit huisartsen,
duidelijkheid over en bekendheid met de rollen van de betrokken ketenpartners,
ontstaat meer bewustwording voor het thema schulden en de gevolgen die dit kan
waardoor ook het onjuist handelen vanwege de onduidelijke rol(verdeling) is
hebben. Die bewustwording kan leiden tot het ontdekken van meer mensen die in
afgenomen. Iedereen weet beter wat zijn of haar rol in de schuldhulpverleningsketen
schulden leven. Zij zien namelijk gedrags- of gezondheidsproblemen, die mogelijk het
is en bovendien zijn de schakels daartussen beter op elkaar aangesloten. Dit punt is
gevolg zijn van schulden. Wanneer zij de schulden ook als oorzaak kunnen
in de gesprekken met het BOT en de projectleiders benadrukt als een van de
identificeren, kunnen zij die personen leiden naar organisaties binnen de
belangrijkste resultaten van het Programma samen tegen armoede.
schuldhulpverleningsketen.
De ketenaanpak draagt bij aan effectieve inzet van alle betrokken organisaties
4.3
De effecten van de verschillende activiteiten blijven, mede door de coronapandemie, achter op de verwachtingen en het lukt nog onvoldoende om
Daar waar de ketenaanpak begon bij de sociale wijkteams en de SDD, is er een
effecten meetbaar en inzichtelijk te maken
ontwikkeling gaande om de ketenbrede aanpak te introduceren aan andere organisaties die zich richten op armoede en schulden. Zo worden
De activiteiten van het programma leiden, mede door de coronapandemie, nog niet
vrijwilligersorganisaties nauwer betrokken en er is beter zicht op hoe zij binnen de
tot de verwachte effecten
keten kunnen deelnemen. De kracht van vrijwilligers ligt bijvoorbeeld in het laagdrempelig contact kunnen leggen met de inwoner, die van de sociale wijkteams in
In hoofdstuk 2 spraken we op basis van de beleidslogica een aantal verwachtingen uit
vroegtijdige detectie van schulden en het vinden van een passend vervolgtraject, en
voor de korte en lange termijn van het programma:
die van de SDD in het professionele schuldhulpverleningstraject. Door integratie of
a.
Op de korte termijn verwachten we met name resultaat op het niveau van de
actieve betrokkenheid van samenwerkingspartners in de wijze van opereren van de
throughput (de vormgeving van de activiteiten) en de output (het directe bereik
keten, worden de krachten van vrijwilligers, de sociale wijkteams en de professionele
en resultaat). Specifiek verwachten we dat meer hulpverleners (vrijwillig en
21
b.
professioneel) en mensen met schulden of armoede worden bereikt met de
worden bereikt. Omdat het doel van Vroeg Eropaf is om vroeg schulden te signaleren
activiteiten. De realisatie hierop hebben we vervolgens in kaart gebracht in
en escalatie te voorkomen, kan het zijn dat het resultaat niet terug te zien is in het
hoofdstuk 3;
aandeel inwoners die gebruikmaakt van schuldhulpverlening. In het geval van Vroeg
Op middellange termijn, wanneer de output omvangrijker wordt en meer direct
Eropaf geldt namelijk dat effectieve vroegsignalering resulteert in een groep mensen
resultaat wordt gehaald, verwachten we zichtbaar resultaat op grotere schaal
die niet in de schulden en dus niet in de schuldhulpverlening komen.
of binnen een groep. Specifiek verwachten we dat bij verschillende doelgroepen sprake is van preventie van armoede en schulden en de neveneffecten hiervan, en dat binnen de keten sprake is van een integrale aanpak die geborgd is in het sociaal domein; c.
Voor de lange termijn verwachtten we dat in de gemeenten schulden en armoede waar mogelijk worden voorkomen en anders effectief en tijdig worden aangepakt en dat dit een afname zal zijn van de intensiteit en complexiteit van schuldhulpverleningstrajecten en de gemiddelde schuldenlast in Dordrecht.
De resultaten die tot nu toe binnen het programma zijn behaald, laten niet de verwachte kortetermijneffecten zien. Zowel in het dashboard sociaal domein (activiteit 7) als vanuit de keten (vrijwilligers en de Sociale Dienst Drechtsteden) zien en horen we signalen dat het bereik nog niet is toegenomen. De overkoepelende cijfers bevestigen dit. Hierin is met name in de periode vanaf januari 2020 geen groter bereik
Figuur 8. Ontwikkeling percentage inwoners in het schuldhulpverleningsproces13 of uitkeringsgerechtigd in Dordrecht
te zien van mensen die tot de doelgroep van het programma behoren (zie figuur 8). Gezien de context is dit niet geheel negatief. In hoofdstuk 3 schreven we al over de
Het lukt nog onvoldoende om effecten meetbaar en inzichtelijk te maken
verwachtingen in relatie tot de coronapandemie. De inzichten van het NVVK hierover laten duidelijk een afname zien in het aantal aanmeldingen bij schuldhulploketten12. Dat het bereik niet is toegenomen binnen de gemeente Dordrecht is daarmee positief afwijkend van het landelijke beeld en zelfs iets 'beter' dan de verwachting.
In de gesprekken met het BOT en de projectleiders is aangegeven dat het nog te vroeg is om effecten meetbaar en inzichtelijk te maken, maar dat het soms ook onvoldoende lukt om dit goed te doen. Wanneer we kijken naar de resultaten, is het enerzijds ook verklaarbaar dat er nog niet veel meetbare resultaten zijn, aangezien
Bereik dat niet terug te zien is in de overkoepelende cijfers, is de vroegsignalering. In hoofdstuk 3 schreven we al dat met Vroeg Eropaf (activiteit 1) nieuwe doelgroepen
een deel van de activiteiten nog in de opstartfase of doorontwikkeling zit. Bovendien heeft een deel van de activiteiten stilgelegen door de uitbraak van corona en daaraan verbonden maatregelen. Anderzijds echter is de beschikbare data niet altijd
12
NVVK nieuwsbericht, online via: https://www.nvvk.nl/page/1439/2021/05/18/Ook-
januari-en-februari-nog-rustig-bij-schuldhulploketten
13
Onder het schuldhulpverleningsproces vallen ook workshops en
oriëntatiegesprekken.
22
toereikend gebleken om inzichtelijk te krijgen wie bereikt worden en hoe het bereik
a.
Blijf de samenwerking in de keten stimuleren en alle partijen actief betrekken;
zich ontwikkelt. Ook is de duiding en betrouwbaarheid van de beschikbare cijfers niet
b.
Besteed extra aandacht aan het bereiken van meer inwoners in armoede of
altijd even goed. Het is daarmee lastig feitelijk te maken of het bereik inderdaad niet is toegenomen. Antwoord op de vraag wat de effecten zijn van de verschillende activiteiten op het behalen van de beleidsdoelstellingen blijft daarmee veelal gestoeld
met schulden; c.
Richt de monitoring en evaluatie scherper in voor het vergroten van inzicht en de mogelijkheid voor sturing.
op aannames en gevoel. Wel is er in meerdere gesprekken aangegeven dat men verwacht dat de echte effecten nog zullen optreden.
Blijf de samenwerking in de keten stimuleren en alle partijen actief betrekken
Hoewel we uitgaan van volgordelijkheid in directe resultaten, vervolgens
Zowel in het projectleidersoverleg als bij het BOT is aangegeven dat men gelooft in
veranderingen bij groepen en uiteindelijk impact in Dordrecht, betekent het uitblijven
de ingeslagen weg. De samenwerking tussen de Sociale Wijkteams, de Sociale
van direct resultaat en zichtbare veranderingen niet dat er geen andere resultaten zijn
Dienst Drechtsteden (SDD) en de vrijwilligersorganisaties is verbeterd en er wordt