Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordering Dordrecht 2023 - alle rapportages.pdf
Tekst van het document
Overallrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht 2023
Opdrachtnummer: Dataverzameling: Oplevering:
3267 april 2023 juni 2023
Projectbegeleiding:
Drs. J.P. Verwaaijen Drs. M. Caspers
Strabo bv Marktonderzoek en Vastgoedinformatie Postbus 15710 1001 NE Amsterdam Bezoekadres: Herengracht 560 1017 CH Amsterdam T: 020-6260817 info@strabo.nl www.strabo.nl
Overallrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ....................................................................................................................................... 2 1.1
Wettelijk kader ..................................................................................................................... 3
1.2
Huidige verordening Dordrecht en omliggende regio ....................................................... 5
1.3
Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht ................................. 7
2.
Hoofdpunten ............................................................................................................................... 8
3.
Conclusies deelrapportages ................................................................................................... 12 3.1
Gebruik huidige zondagopening .................................................................................. 12
3.1.1 Frequentie zondagopening door winkeliers.............................................................. 12 3.1.2 Gebruik koopzondag Dordrecht .................................................................................. 13 3.1.3 Locatie zondagbezoek Dordrecht ............................................................................... 14 3.1.4 Gebruik koopzondag elders ......................................................................................... 15 3.1.5 Branche zondagbezoek ................................................................................................ 16 3.1.6 Combinatiebezoek ......................................................................................................... 17 3.1.7 Extra zondagbezoek of substitutie? ........................................................................... 18 3.2
Gewenste open- en sluitingstijden en scenario’s ..................................................... 19
3.2.1 Gewenste openingstijden ............................................................................................. 19 3.2.2 Gewenste sluitingstijden .............................................................................................. 20 3.2.3 Gewenste openings- en sluitingstijden ..................................................................... 21 3.2.4 Scenario’s ........................................................................................................................ 22 3.3
Gebruik verlenging openingstijden ............................................................................. 24
3.3.1 Ondernemers .................................................................................................................... 24 3.3.2 Werknemers ...................................................................................................................... 25 3.3.3 Bewoners Dordrecht en randgemeenten + dagjesmensen ............................................... 26 3.4 4.
Belang zondag als rustdag ............................................................................................ 27
Economische en milieu-effecten ........................................................................................... 28 4.1
Economische effecten .................................................................................................... 28
4.2
Milieu effecten ................................................................................................................. 29
pagina 1
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
1. Inleiding In opdracht van de gemeenteraad van de gemeente Dordrecht heeft Strabo bv een onderzoek uitgevoerd naar het draagvlak voor het aanpassen van de winkeltijdenverordening in de gemeente Dordrecht. Dit naar aanleiding van een motie van de gemeenteraad Dordrecht. Het ‘dictum’ van de motie vraagt om een draagvlakonderzoek onder in ieder geval consumenten en ondernemers naar verruiming van de zondagsopeningstijden. De hoofdvraag van dit onderzoek betreft: In hoeverre is er onder bezoekers en inwoners van Dordrecht en Dordtse ondernemers en werknemers in retail en horeca draagvlak voor aanpassingen aan de winkelopenstelling op zondagen en in welke vorm en onder welke voorwaarden zou dit kunnen? Het onderzoek bestaat, buiten deze Overallrapportage, uit zes delen: -
Een onderzoek onder Dordtse ondernemers in de detailhandel, detailhandel-ondersteunende horeca en de ambachten- en dienstensector (deel 1);
-
Een onderzoek onder Dordtse werknemers in alle Dordtse winkelgebieden in de zojuist genoemde sectoren (deel 2);
-
Een onderzoek onder inwoners van Dordrecht (deel 3);
-
Een onderzoek onder inwoners van de Dordtse randgemeenten (deel 4);
-
Een onderzoek onder dagjesmensen en verblijfstoeristen in de Dordtse binnenstad (deel 5);
-
Een onderzoek naar het reeds in de binnenstad aanwezige potentieel (PerfectPlace (deel 6).
Voordat ingegaan wordt op de werkwijze en resultaten van deze onderzoeksdelen zal er eerst worden ingegaan om de achtergronden van dit onderzoek de winkeltijden, zondags en arbeidstijdenwet (1.1) en de huidige verordening in Dordrecht en de omgeving (1.2). In 1.3 zal worden ingegaan op de methodiek en respons van het draagvlakonderzoek.
pagina 2
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
1.1
Wettelijk kader
De gewijzigde Winkeltijdenwet is op 1 juli 2013 in werking getreden. Sindsdien kunnen gemeenten zelf bepalen of zij vrijstelling verlenen van het verbod om de winkels op zondagen, feestdagen en op werkdagen tussen 6:00 uur en 22:00 uur open te stellen. De Winkeltijdenwet van vóór 1 juli 2013 voorzag gemeenten in de mogelijkheid om twaalf keer per jaar een vrijstelling te verlenen voor het verbod op winkelopenstelling op zondagen en/of feestdagen. Daarnaast was het mogelijk voor gemeenten om vrijstelling te verlenen van het verbod op winkelopenstelling ten behoeve van toeristische gebieden en grensregio’s. In de gewijzigde Winkeltijdenwet zijn geen voorwaarden meer verbonden aan de mogelijkheid om vrijstelling of ontheffing te verlenen. Ten gevolge van de gewijzigde Winkeltijdenwet mogen gemeenten zelf bepalen of en in hoeverre vrijstelling of ontheffing wordt verleend van het verbod om winkels op zon-, feest- en op werkdagen vóór 6:00 uur en na 22:00 uur open te stellen. Belangenafweging door gemeenten In de vorige Winkeltijdenwet stond een aantal belangen expliciet genoemd die gemeenten in hun belangenafweging behoorden te betrekken indien zij gebruikmaakten van de toerismebepaling, zijnde: •
werkgelegenheid en economische bedrijvigheid;
•
de zondagsrust;
•
de leefbaarheid, de veiligheid en de openbare orde in de gemeente.
In de gewijzigde Winkeltijdenwet zijn deze belangen niet meer opgenomen. Echter, gemeenten dienen op grond van artikel 3:4 van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) bij elk besluit de betrokken belangen mee te wegen. Onder deze belangen vallen in dit geval ook de bovengenoemde belangen. Daarbij gaat het ook om de belangen van winkeliers. De wijze waarop zij de belangen onderzoeken staat niet vast. Juridisch gezien volstaat het wanneer gemeenten na een zorgvuldig onderzoek van de feiten een belangenafweging maken. De Zondagswet De Zondagswet heeft tot doel het wegnemen van beletselen die de viering van de zondagsrust in de weg kunnen staan. Op grond van artikel 2 is het verboden om onnodig gerucht in de nabijheid van kerken te veroorzaken, waardoor de godsdienstuitoefening wordt gehinderd. Artikel 3 verbiedt het zonder strikte noodzaak veroorzaken van gerucht dat hoorbaar is op meer dan 200 meter van het punt van verwekking van het geluid, uitgezonderd vergaderingen en betogingen in de zin van de Wet openbare manifestaties. Op grond van artikel 4 zijn openbare vermakelijkheden voor 13.00 uur verboden. Op grond van artikel 5 is het op zondag verboden om optochten of bijeenkomsten op openbare plaatsen te houden, daartoe gelegenheid te geven of daaraan deel te nemen. Ingevolge
pagina 3
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
artikel 6 is het verboden om zonder genoegzame reden de openbare rust te verstoren door arbeid in beroep of bedrijf. Overtreding van deze verboden levert een strafbaar feit op (artikel 8). Burgemeesters hebben een aantal bevoegdheden op grond van de Zondagswet en gemeenteraden kunnen aanvullende bepalingen opnemen in gemeentelijke verordeningen. De Arbeidstijdenwet Werknemers zijn in principe niet verplicht om te werken op zondag (artikel 5:4 lid 1 van de Arbeidstijdenwet), tenzij de aard van het werk of de bedrijfsomstandigheden het werken op zondag noodzakelijk maken. Hierover dienen afspraken te worden gemaakt die worden vastgelegd in een CAO of met een Ondernemingsraad. In de CAO zijn tevens afspraken vastgelegd over een toeslag voor zondagswerk. Of er sprake is van noodzaak om op zondag arbeid te verrichten vanwege de aard van de arbeid of vanwege bedrijfsomstandigheden laat de Arbeidstijdenwet over aan de beoordeling van sociale partners. In de CAO voor de detailhandel is de toeslag op werken op zondag per januari 2022 verlaagd naar 50% en op feestdagen blijft deze 100%. Uitzondering zijn de medewerkers die nu op zondag werken (en dit blijven doen). Zij behouden hun toeslag nog drie jaar. Per 1 januari 2025 is de toeslag voor de hele sector gehalveerd.
Wanneer er op zondag wordt gewerkt dan geldt de norm dat werknemers recht hebben op tenminste dertien vrije zondagen per jaar. Van deze norm kan door een collectieve afspraak worden afgeweken. Echter, in dat geval heeft de individuele werknemer ten alle tijden het recht om te weigeren om meer dan 40 zondagen te werken.
pagina 4
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
1.2
Huidige verordening Dordrecht en omliggende regio
Winkels mogen in Dordrecht open zijn op: •
werkdagen en zaterdagen tussen 06.00 uur en 22.00 uur
•
zondagen tussen 12.00 uur en 18.00 uur
Het college van burgemeester en wethouders van Dordrecht heeft besloten de winkeltijden in Dordrecht in 2023 te verruimen op Goede Vrijdag, Tweede Paasdag, Hemelvaartsdag, Tweede Pinksterdag en Tweede Kerstdag. De toegestane openingstijden voor winkels tijdens de feestdagen sinds 2023 zijn: •
Goede Vrijdag 06.00 en 22.00 uur
•
Tweede Paasdag 06.00 en 22.00 uur
•
Dodenherdenking 06.00 en 19.00 uur
•
Hemelvaartsdag 06.00 en 22.00 uur
•
Tweede Pinksterdag 06.00 en 22.00 uur
•
Tweede Kerstdag 06.00 en 22.00 uur
Op de volgende dagen zijn de winkels in Dordrecht gesloten: •
Eerste Pinksterdag
•
Nieuwjaarsdag
•
Eerste Paasdag
•
Eerste Kerstdag
Dordrecht heeft hiermee een relatief ruime vrijstelling afgezet tegen de buurgemeenten. In het volgende overzicht zijn de winkeltijden in Dordrecht vergeleken met de omliggende gemeenten/plaatsen.
pagina 5
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
huidige situatie Dordrecht
Zwijndrecht
Papendrecht
Hendrik-I-A
Sliedrecht
s Gravendeel
Barendrecht
gesloten
10.00 tot 18.00
Reguliere zondag
12.00 tot 18.00
13.00 tot 17.00
12.00 tot 16.00
gesloten
alleen winkels boven A15 open
Nieuwjaarsdag:
gesloten
gesloten
gesloten
12.00 tot 22.00
gesloten
gesloten
12.00 tot 18.00
Goede Vrijdag:
06.00 tot 22.00
06.00 tot 19.00
06.00 tot 19.00
06.00 tot 19.00
06.00 tot 19.00
06.00 tot 19.00
06.00 tot 19.00
1e Paasdag
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
2e Paasdag:
6.00 tot 22.00
13.00 tot 17.00
12.00 tot 16.00
12.00 tot 22.00
alleen winkels boven A15 open
gesloten
12.00 tot 18.00
alleen winkels boven A15 open
gesloten
12.00 tot 18.00
Hemelvaartsdag:
6.00 tot 22.00
13.00 tot 17.00
12.00 tot 16.00
12.00 tot 22.00
1e Pinksterdag
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
12.00 tot 18.00
2e Pinksterdag
6.00 tot 22.00
13.00 tot 17.00
12.00 tot 16.00
12.00 tot 22.00
alleen winkels boven A15 open
24 december:
06.00 tot 19.00 (valt deze dag op een zondag? Dan geldt 12.00 tot 18.00)
06.00 tot 19.00
06.00 tot 19.00
06.00 tot 19.00
06.00 tot 19.00
gesloten
06.00 tot 19.00
1e Kerstdag
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
gesloten
12.00 tot 18.00
12.00 tot 22.00
alleen winkels boven A15 open
gesloten
12.00 tot 18.00
2e Kerstdag
6.00 tot 22.00
13.00 tot 17.00
12.00 tot 16.00
Er bestaan veel verschillen tussen de gemeenten in deze regio: •
Barendrecht heeft een ruimer openingsbeleid. Winkels mogen al om 10.00 uur opengaan en ook op Nieuwjaarsdag mogen de winkels open. Het is met name de Ikea en andere woonwinkels die daar gebruik van maken, volledig gebruik van de mogelijkheden in het centrum (middenbaan) wordt maar beperkt gebruik gemaakt.
•
Sliedrecht maakt een duidelijk onderscheid tussen de (woon)winkels boven de A15 met ruime winkeltijden en de rest van Sliedrecht (geen koopzondagen).
•
In Papendrecht is het compromis bereikt dat wel alle winkels op zondag open mogen maar dat dat beperkt is tussen 12.00 en 16.00 uur.
•
In Zwijndrecht is de zondagopening beperkt tot 13-17 uur.
•
In Hendrik-Ido-Ambacht is geen zondagopening, maar op de feestdagen die niet op zondag vallen (inclusief Nieuwjaarsdag) is wel mogelijkheid om na 12.00 open te gaan.
•
In ’s Gravendeel zijn alle winkels op zon- en feestdagen gesloten.
plaats
inwoners
Rotterdam
655.000
Alle zon- en feestdagen (ook die op zondag vallen) van 8.00 tot 22.00 uur
Breda
180.000
Alle zon- en feestdagen (ook die op zondag vallen) van 6.00 tot 23.00 uur
Delft
100.000
Alle zon- en feestdagen (ook die op zondag vallen) van 9.00 tot 22.00 uur
Gouda
73.000
openstelling tussen 6.00 en 22.00 uur, alle zondagen en feestdagen die niet op zondag vallen en 1e Kerstdag en Nieuwjaarsdag. Alleen op 1e Paasdag en 1e Pinksterdag zijn de winkels gesloten.
Bovenstaande tabel geeft inzicht het openingsbeleid in enkele andere toeristische steden in Zuid-Holland. Dordrecht kent in vergelijking met deze grote steden dus een beperktere openstelling op reguliere koopzondagen maar ook op de feestdagen wanneer de winkels in Dordrecht gesloten zijn.
pagina 6
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
1.3
Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht
Het onderzoek bestaat, buiten deze Overallrapportage, uit zes delen: -
Een onderzoek onder Dordtse ondernemers in de detailhandel, detailhandel-ondersteunende horeca en de ambachten- en dienstensector (deel 1);
-
Een onderzoek onder Dordtse werknemers in alle Dordtse winkelgebieden in de zojuist genoemde sectoren (deel 2);
-
Een onderzoek onder inwoners van Dordrecht (deel 3);
-
Een onderzoek onder inwoners van de Dordtse randgemeenten (deel 4);
-
Een onderzoek onder dagjesmensen en verblijfstoeristen in de Dordtse binnenstad (deel 5);
-
Een onderzoek naar het reeds in de binnenstad aanwezige potentieel (PerfectPlace (deel 6).
In totaal zijn er voor dit onderzoek 2.401 enquêtes afgenomen. Onderstaande tabel geeft per onderdeel inzicht in de methodiek, het aantal afgenomen enquêtes en indien van toepassing de populatie en het responspercentage. Aantal enonderdeel
methodiek
populatie
quêtes
respons
Ondernemers (1)
Breng en haalmethode bij alle ondernemers
717 ondernemers
463
65%
717 ondernemingen
173
Door middel van een aan de werkgever uitWerknemers (2)
gereikte QR-code die doorlinkte naar een online-enquête. Werkgever is verzocht deze te delen met de werknemers
Bewoners Dordrecht (3)
Op doordeweekse dagen onder bezoekers Dordtse winkelconcentraties
935
-
Op centrale plekken en huis-aan-huis in ’s Bewoners randgemeenten (4)
Gravendeel, Hendrik-Ido-Ambacht, Papend-
521
recht, Sliedrecht en Zwijndrecht Dagjesmensen (5)
Zondagse bezoekers binnenstad die niet woonachtig zijn in Dordrecht
309
Voorafgaand is een analyse gemaakt van 43 vergelijkbare onderzoeken uit andere Nederlandse gemeenten. Hierbij is onder andere gekeken naar een best practice wat betreft methodiek alsmede de gestelde vragen. Ieder deelonderzoek kent een eigen waarbij bepaalde vragen tussen de onderzoeken met elkaar overlappen. Voor de methode van weging van de resultaten wordt verwezen naar de uitleg in de inleiding van deelrapportages. De percentages in de figuren zijn de afgeronde percentages. In de achterliggende data bevatten de percentages ook decimalen. Het handmatig optellen van de afgeronde percentages in de figuren telt hierdoor niet altijd op tot 100%.
pagina 7
-
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
2. Hoofdpunten Deelname koopzondag ondernemers 55% van de ondernemers maakt gebruik van de koopzondag. Dit varieert per winkelgebied (relatief hoog in de binnenstad en Sterrenburg, lager in de kleinere wijkcentra), branche (vrijwel alle supermarkten zijn iedere zondag open, van de modezaken geldt dit voor de helft) en bedrijfsomvang (42% van de eenmanszaken is iedere zondag open tegenover ruim 80% van bedrijven met 11 of meer werknemers). Omzetverhoging is duidelijk de belangrijkste reden van een eventuele zondagopening, al ziet een vijfde van de ondernemers die op zondag open is het ook als een service aan de klant. Het belang van de zondag als rustdag1 wordt het meest genoemd als reden om niet op zondag open te zijn. Gebruik koopzondag consumenten Onder consumenten geldt dat niet alleen het gebruik van de koopzondag in Dordrecht hoog ligt (78% van de Dordtenaren doet dit en daarnaast een op de drie inwoners van de randgemeenten), ook de frequentie van dit gebruik ligt relatief hoog: één op de drie Dordtenaren maakt er iedere week gebruik van, de helft doet dit minimaal 2 keer per maand. Ook uit de cijfers van PerfectPlace met betrekking tot de Dordtse binnenstad blijkt het belang van de koopzondag in Dordrecht. De koopzondag in de Dordtse binnenstad wordt, afgezet tegen het druktebeeld gedurende de week, goed bezocht in vergelijking met Rotterdam Centrum en Breda Centrum.
Het zondagbezoek is overigens niet altijd om uitgebreid te winkelen in de binnenstad: de koopzondag wordt vaak gebruikt voor het bezoek aan winkels in de dagelijkse sector2 en dan met name de supermarkten. Ook van buiten Dordrecht vindt er bezoek plaats aan de Dordtse supermarkten. In de niet-dagelijkse sector3 bezoekt men op zondag met name de modewinkels, hoewel blijkt dat een aanzienlijk deel van de modewinkels niet open is op zondag. De huidige zondagopening betekent daarnaast vaak een moment om extra te winkelen. De zondagopening leidt daarmee dus tot meer winkelbezoek. 45% van alle Dordtenaren (of 58% van de Dordtse gebruikers van de koopzondag) en 16% (of 53%) van de inwoners van de randgemeenten gebruikt de zondagopening om een keer extra te winkelen. Dat maakt de huidige zondagopening, ondanks dat niet alle ondernemers en inwoners er gebruik van maken, van belang.
1
Met een rustdag wordt hier gewoonweg een dag van rust bedoelt en deze heeft niet per definitie een religieuze beteke-
nis. 2
Tot de dagelijkse artikelen behoren levensmiddelen, drogisterij artikelen, alcoholische dranken, tabak en schoonmaak-
artikelen. 3
De niet-dagelijkse sector bestaat uit drie branchegroepen: mode en luxe (mode, huishoudelijke artikelen), vrije tijd
(sport en spel, media en hobby) en in en om het huis (elektronica, doe-het-zelf artikelen, woninginrichting, tuinartikelen en planten).
pagina 8
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
Belang zondag als rustdag Consumenten kijken iets anders naar het belang van de zondag als rustdag dan ondernemers. Voor beide groepen geldt dat een derde dit (zeer) belangrijk vindt, maar het verschil zit hem vooral in het aandeel dat het (zeer) onbelangrijk vindt. Bijna de helft van de consumenten vindt dit tegenover een derde van de ondernemers. Daarnaast geldt wederom dat er voor de ondernemers een duidelijk verschil zit in de grootte van de onderneming en het gebruik van de koopzondag. Hoe groter de onderneming, hoe hoger het gebruik van de koopzondag en hoe minder belangrijk men de zondag als rustdag vindt. Gewenste open- en sluitingstijden Als de zondagse winkelopeningstijden bepaald zouden kunnen worden door de ondernemers en consumenten zelf, dan lopen de meningen uiteen: 35% van de ondernemers, 35% van de Dordtenaren en 21% van de inwoners van de randgemeenten geeft de voorkeur aan uitbreiding van het aantal uren. Daarbij wordt eerder open het vaakst genoemd. Respectievelijk 41%, 43% en 35% geeft de voorkeur aan de huidige tijden en 25%, 14% en 24% is tegen de zondagopening. Daarbij geldt dat de ondernemers en consumenten die tegen de zondagopening zijn, er, vrijwel uitsluitend, zelf geen gebruik van maken.
Verder geldt dat een scenario met openingstijden op alle koopzondagen van 6.00 en 22.00 uur een meerderheid aan tegenstanders kent en dat een tweede scenario, met zondagopening tussen 10.00 en 18.00 uur een meerderheid van voorstanders kent. Dit geldt voor zowel de ondernemers als de consumenten. Jonge consumenten zijn daarbij duidelijk vaker voorstander van beide scenario’s dan oudere consumenten. Zowel de vraag waarbij men zelf de open- en sluitingstijd kon bepalen als de beide scenario’s laten zien dat er draagvlak bestaat onder zowel ondernemers als consumenten voor verlenging. Gebruik verlenging openingstijden Een ruime meerderheid van de ondernemers (81%) geeft aan zelf gebruik te maken van verlenging of er geen bezwaar tegen te hebben als anderen dat doen. Van alle ondernemers zegt 24% er gebruik van te zullen maken, waarbij geldt dat hoe meer personeel de onderneming kent, hoe groter de deelname hieraan zal zijn. Belangrijkste reden om er gebruik van te zullen maken is ook hier de kans op omzetverhoging. 70% geeft aan er geen gebruik van een verlenging te zullen maken waarbij men vaak het belang van de zondag als rustdag noemt. Deelname aan een eventuele verlenging komt, bekeken naar branche, sterk overeen met de huidige deelname. Dat wil zeggen: hoog onder supermarkten en een stuk lager onder modezaken.
Verlenging van de openingstijden zal niet leiden tot een grotere deelname van ondernemers aan de koopzondag. Indien men er nu niet aan deelneemt zal dit bij verlenging ook zo zijn. Wel zal het bezoek van consumenten toenemen. Ruim één op drie Dordtenaren en een op de vijf inwoners van de randgemeenten geven aan gebruik te gaan maken van
pagina 9
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
verlenging in Dordrecht. En 3% van alle Dordtenaren, inwoners van de randgemeenten en dagjesmensen/verblijfstoeristen geeft aan dat eventuele ruimere openingstijden leidt tot meer bezoek aan winkels in Dordrecht ten koste van online winkelen of een winkelbezoek elders. Deze 3% is in principe de extra toegevoegde waarde die een verlenging in theorie kan opleveren. Het betreft dan waarschijnlijk vooral gemiddeld hogere bestedingen in de niet-dagelijkse sector die nu online of elders gedaan worden. Economische en milieu-effecten Hoewel het niet duidelijk is hoeveel vaker dit ‘extra bezoek’ zal zijn, zou één extra bezoek per jaar per huishouden, naar schatting reeds zorgen voor zo’n 5.000 extra bezoekers en extra omzet van tussen de € 100.000 en € 210.0004, verspreid over alle Dordtse winkellocaties. Dit bedrag geldt dus voor één extra bezoek per jaar, twee extra bezoeken zou vanzelfsprekend het dubbele opleveren, et cetera. Het KSO Randstad heeft de totale detailhandelsomzet in Dordrecht bepaald op 550 miljoen (excl. btw)5. Het effect van één of enkele extra bezoeken op de totale omzet is daarmee beperkt. Extra bezoek zal ook leiden tot meer autobewegingen binnen Dordrecht. Bij één extra bezoek op jaarbasis zal dit, verdeeld over Dordrecht leiden tot zo’n 1.200 tot 2.400 extra autobewegingen op jaarbasis leiden.
Extra bezoek ontstaat niet alleen door een aanzuigende werking van verlenging van de openingstijden maar ook ten dele, zoals PerfectPlace laat zien, doordat er nu reeds potentieel voor ruimere winkelopening aanwezig is in de Dordtse binnenstad: In het tijdvak 10 tot 12 uur komt in Dordrecht 15% van het totale bezoek op zondag en in het tijdvak 1821 uur komt 11% van het totale zondagbezoek. Er is dus meer potentieel in de ochtenduren (10-12 uur) dan na 18.00 uur. Wat betekent dit voor de werkgelegenheid? 7% van de ondernemers geeft aan dat zij dan meer personeel nodig zullen hebben. 15% van de ondernemers geeft aan dat verlenging van de openingstijden betekent dat zijzelf of personeel meer uren zullen maken: bij eenmanszaken of kleinere ondernemingen zal de ondernemer zelf meer uren maken, bij grotere bedrijven (25 of meer personeelsleden) leidt dit tot meer uren voor het huidig personeel en het aantrekken van nieuw personeel. Om hoeveel fte’s het uiteindelijk zal gaan is aan de hand van dit onderzoek niet exact vast te stellen. Het zal niet om grote aantallen gaan omdat het maar om een beperkt aantal uren zal gaan. Overall conclusie •
Bij de open vraag naar gewenste openingstijden op zondag is er geen meerderheid die aangeeft dat het vervroegen naar 10.00 uur gewenst is, zowel bij ondernemers als bewoners.
4
Uitgaande van een gemiddelde besteding van € 35 en € 40, op basis van referentiegegevens Strabo
5
Bron: KSO Randstad 2021
pagina 10
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
•
Wordt echter het scenario ‘open op zondag van 10-18 uur’ voorgelegd, dan is er een meerderheid voor dit scenario, zowel bij ondernemers als bewoners.
•
En slechts één op de vijf ondernemers heeft er bezwaar tegen indien anderen vervroegd open gaan.
•
Zowel bij de Dordtse bewoners, regiobezoekers en toeristische bezoekers is er belangstelling voor een vervoegde openstelling.
•
De vervroegde openstelling zal leiden tot enige extra omzet die naar verwachting ten koste gaat van zowel online bestedingen als bezoek aan steden met een vervroegde zondagopenstelling.
•
Voor het volledig vrijgeven van de openstelling op zondag is geen draagvlak.
•
Bij het aanpassen van de openstelling op zondag lijkt het logisch om de openstelling op de feestdagen (nu van 6.00 tot 22.00 uur) hieraan aan te passen.
pagina 11
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3. Conclusies deelrapportages In het navolgende zullen bevindingen en conclusies uit de verschillende deelrapportages worden gebundeld. 3.1
Gebruik huidige zondagopening
3.1.1 Frequentie zondagopening door winkeliers Tabel 1: Hoe vaak bent u open op zondag? Ondernemers
Werknemers
nooit open op koopzondag
45%
40%
wisselend open op koopzondag
10%
7%
elke koopzondag open
44%
53%
Totaal
100%
100%
•
55% van de ondernemers maakt gebruik van de koopzondag, al varieert dit per winkelgebied. In de binnenstad is 61% op zondag geopend en in Sterrenburg 53%. In de Crabbehof ligt de deelname het laagst ten opzichte van andere wijkwinkelcentra (41%).
•
Er bestaan grote verschillen naar branche. Van de supermarkten is 92% iedere zondag open. Ook drogisterijen/parfumerieën (88%) en horeca (77%) zijn vaak iedere zondag open. Voor de Dordtse modezaken ligt het gebruik lager: de helft van hen is iedere zondag.
•
Daarnaast bestaat er een duidelijke samenhang tussen deelname aan de zondagopening en de omvang van het bedrijf. De deelname bij eenmansbedrijven ligt slechts op 42% tegen ruim 80% voor de groep met 11 of meer werknemers.
•
Omzetverhoging is voor 47% van alle ondernemers die open gaan op zondag de belangrijkste drijfveer. Voor 18% is service voor de klant de belangrijkste beweegreden. Beleid vanuit de organisatie (10%) en angst voor verliezen van klanten aan concurrenten binnen of buiten de gemeente die wel open zijn (defensief) is voor 13% de belangrijkste reden.
•
Voor diegenen die niet open zijn op zondag is het belang van de zondag als rustdag en persoonlijke reden het meest genoemd (in totaal 61%). Economische redenen zijn voor een vijfde deel van de ondernemers reden om niet op zondag open te gaan. Gebrek aan personeel speelt geen belangrijke rol.
•
De doelgroepen die ondernemers met de zondagopening zeggen te bedienen is zeer breed. De klantenkring bestaat voor de meeste ondernemers uit de Dordtse bewoners al dan niet aangevuld met bewoners uit omliggende gemeenten, dagjesmensen en verblijfstoeristen.
pagina 12
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.1.2 Frequentie zondagopening werknemers •
60% van de werknemers die mee hebben gewerkt aan het onderzoek zijn werkzaam bij een onderneming die op zondag geopend is.
•
50% van de respondenten geeft aan wel eens op zondag te werken en de andere helft werkt dus nooit op zondag, grotendeels doordat de winkel waar zij werken niet zondag open is.
•
Jonge werknemers (<25 jaar, 60%) werken iets vaker op zondag dan oudere respondenten (45-plus, 39%).
3.1.3 Gebruik koopzondag Dordrecht Tabel 2: Hoe vaak heeft u het afgelopen jaar op zondag een winkel bezocht in de gemeente Dordrecht? (één antwoord mogelijk) Bewoners
Bewoners
Dordrecht
Randgemeenten
wekelijks
32%
3%
2-3 keer per maand
20%
5%
Eén keer per maand
13%
10%
1-5 keer per half jaar
10%
11%
één keer per jaar
4%
3%
nooit
22%
69%
totaal
100%
100%
•
Zowel in Dordrecht als in de randgemeenten is bewoners gevraagd hoe vaak zij in het afgelopen jaar een winkel hebben bezocht in Dordrecht. 78% van de Dordtenaren en 31% van de inwoners in de randgemeenten heeft dit gedaan.
•
32% van alle Dordtenaren en 41% van de koopzondagbezoekers uit Dordrecht bezoekt wekelijks minimaal een winkel op zondag.
•
Daarnaast ligt het bezoek hoger onder jonge inwoners (<35 jaar) en neemt het af naarmate men ouder wordt. Dit geldt voor zowel Dordtenaren als inwoners van de randgemeenten.
•
22% van alle Dordtenaren en 69% van de inwoners van de randgemeenten bezoekt dus geen winkels in Dordrecht op zondag. Maar waarom doen zij dit niet?
•
Voor Dordtenaren geldt dat 6% van allen (of 27% van de niet-koopzondaggebruikers) op zondag niks nodig heeft, 5% (of 22%) van de Dordtenaren noemt een principiële persoonlijke reden en eveneens 5% (of 22%) noemt de rust op zondag als reden om op zondag geen winkels te bezoeken.
•
Voor de randgemeenten geldt dat de belangrijkste reden om nooit op zondag in Dordrecht te winkelen met name redenen van persoonlijke aard zijn. Allereerst een groep die geen behoefte heeft om op zondag te winkelen (21%). Vervolgens een groep die om persoonlijke redenen (geloofsovertuiging of principieel) niet op zondag winkelt pagina 13
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
(18%) en in het verlengde daarvan een deel dat hecht aan het belang van zondag als rustdag (10%). De kwaliteit van Dordrecht als winkelstad wordt slechts door 2% aangevoerd als reden om Dordrecht niet te bezoeken. •
Ook aan de dagjesmensen en verblijfstoeristen is deze vraag gesteld, maar wel op het moment dat zij Dordrecht op zondag bezochten. Dat maakt de uitkomsten niet één op één vergelijkbaar. Hieruit kwam naar voren dat 30% dit nog nooit had gedaan (dus ook niet tijdens dat bezoek) en dat het voor 29% de eerste keer was.
3.1.4 Locatie zondagbezoek Dordrecht Tabel 3: Waar (in welk winkelgebied) in de gemeente Dordrecht bezoekt u winkels op zondag? (meerdere antwoorden mogelijk) Bewoners
Bewoners
Bewoners
Bewoners
Dordrecht
Randgemeenten
Dordrecht
Randgemeenten
Binnenstad
47%
26%
60%
84%
Sterrenburg
24%
3%
31%
9%
Crabbehof
14%
1%
18%
2%
Admiraalsplein/Wielwijk
12%
1%
15%
2%
Oud/NW -Krispijn
11%
1%
14%
2%
Bieshof
10%
0%
13%
0%
Vogelbuurt (Adelaarstraat e.o.)
9%
0%
12%
0%
Damplein
7%
0%
9%
0%
Stadspolders/Pearl Buckerf
5%
0%
6%
0%
Maasplaza
5%
1%
6%
2%
Woonboulevard Dordt
3%
1%
4%
5%
elders
3%
2%
4%
3%
Winkel niet op zondag in Dordrecht
22%
69%
-
-
•
De binnenstad en in mindere mate Sterrenburg worden door Dordtenaren op zondag het meest bezocht van de Dordtse winkellocaties. 47% van alle inwoners en 60% van de gebruikers van de zondagopening bezoekt winkels in de binnenstad, 24% of 31% bezoekt winkels in Sterrenburg.
•
Indien men vanuit de randgemeenten Dordrecht op de koopzondag bezoekt, gaat men voornamelijk naar de binnenstad (26% van allen, 84% van de koopzondagbezoekers). Voor bewoners uit ’s Gravendeel is Sterrenburg ook een relatief belangrijke locatie.
pagina 14
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.1.5 Gebruik koopzondag elders Tabel 4: Winkelbezoek op koopzondagen? Bewoners
Bewoners
Dordrecht
Randgemeenten
In de eigen gemeente en in andere plaatsen
27%
19%
In de eigen gemeente en niet in andere plaatsen
52%
14%
Niet in de eigen gemeente, wel in andere plaatsen
1%
26%
Niet in de eigen gemeente, niet in andere plaatsen
20%
41%
Totaal
100%
100%
•
80% van de Dordtenaren en 59% van de inwoners in de randgemeenten bezoekt wel eens winkels op zondag. Respectievelijk 20% en 41% doet dit dus niet.
•
Daarnaast maakt 52% van alle Dordtenaren uitsluitend gebruik van de zondagopenstelling in de eigen gemeente. Voor de randgemeenten geldt dit voor gemiddeld 14%, als wordt dit gemiddelde gedrukt door het feit dat in enkele gemeenten de winkels op zondag gesloten zijn.
•
Indien men buiten de eigen gemeenten winkels op zondag bezoekt is dit vooral in Rotterdam en Breda. Dordtenaren bezoeken winkels in andere plaatsen vanwege het completere winkelaanbod (17% van alle Dordtenaren of 65% van gebruikers) en omdat zij het er gezelliger vindt dan in Dordrecht (12% of 46%).
•
Langere openingstijden buiten Dordrecht zijn voor 5% van de Dordtenaren een reden om naar bijvoorbeeld Rotterdam, Breda of elders te gaan.
pagina 15
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.1.6 Branche zondagbezoek Tabel 5: Naar welke winkels gaat u vooral op zondag in Dordrecht? (meerdere antwoorden mogelijk) Bewoners
Bewoners
Bewoners
Bewoners
Dordrecht
Randgemeenten
Dordrecht
Randgemeenten
supermarkt
70%
11%
90%
35%
verswinkel
13%
2%
17%
5%
drogisterij
23%
7%
29%
22%
modewinkels
24%
25%
31%
80%
warenhuis
11%
6%
14%
20%
boekwinkel / kantoorvakhandel
9%
4%
12%
14%
bouwmarkt / tuincentrum
8%
3%
10%
9%
woonwinkel (meubels, keukens)
7%
3%
9%
10%
antiekwinkel / galeries
4%
3%
5%
10%
witgoed / elektronicawinkel
4%
4%
5%
14%
anders, namelijk:
3%
0%
4%
0%
Winkel niet op zondag/NVT
22%
69%
-
-
•
In totaal bezoekt 70% van alle Dordtenaren (of 90% van de Dordtse zondagbezoekers) vooral winkels in de dagelijkse sector en bezoekt 33% (of 42%) winkels in de nietdagelijkse sector.
•
70% van alle Dordtenaren en 90% van Dordtenaren die winkels bezoekt op zondag, bezoekt die dag vooral een supermarkt. Ook het bezoek aan een drogisterij of modewinkel wordt genoemd.
•
Indien men vanuit de randgemeenten naar Dordrecht komt voor winkels is dit met name vanwege de modewinkels (80%) of vanwege een supermarkt (35%).
•
Aan de dagjesmensen en verblijfstoeristen is de vraag gesteld of zij tijdens dat zondagbezoek ook winkels hadden bezocht. 56% had dit gedaan of was van plan dit te doen. Onder bezoek uit de omliggende gemeenten lag dat op die zondag op 82%. Men bezocht daarbij vooral mode en warenhuizen al bezocht 30% van het recreatieve bezoek uit de omliggende gemeenten die dag ook een supermarkt.
pagina 16
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.1.7 Combinatiebezoek Tabel 6: Combineert u doorgaans het winkelen/ boodschappen doen op zondag met een andere activiteit? (meerdere antwoorden mogelijk) Bewoners
Bewoners
Bewoners
Bewoners
Dordrecht
Randgemeenten
Dordrecht
Randgemeenten
Nee
36%
8%
46%
25%
Ja, namelijk:
42%
23%
54%
75%
ja, met horecabezoek
30%
19%
38%
62%
ja, met iets actiefs
18%
6%
23%
21%
ja, met bezoek familie/vrienden
9%
3%
12%
9%
ja, met een leisure activiteit
5%
2%
6%
8%
ja, anders
1%
0%
1%
0%
22%
69%
-
-
Winkel niet op zondag/NVT
•
42% van alle Dordtenaren (en 54% van de zondagbezoekers uit Dordrecht) combineert het winkelbezoek doorgaans met een andere activiteit. 36% (of 46%) doet dit juist niet en gaat gericht winkelen/boodschappen doen.
•
Onder de regiobewoners ligt het combinatiebezoek hoger. 75% van de zondagbezoekers uit de randgemeenten combineert het winkelbezoek doorgaans met een andere activiteit. 25% doet dit juist niet en gaat gericht winkelen/boodschappen doen.
•
Het bezoek aan de koopzondag leidt ook tot meer horecaomzet. Respectievelijk 38% en 62% van de zondagbezoekers geeft aan het zondagse winkelen/boodschappen doen doorgaans te combineren met horecabezoek. Dit varieert overigens sterk met het doel van het bezoek (boodschappen of winkelen) en de bestemming (binnenstad of wijkcentra).
•
Aan de dagjesmensen en verblijfstoeristen is exact dezelfde vraag gesteld maar dan wel tijdens hun zondagbezoek. Hier zitten ook respondenten tussen die op de die dag geen winkels bezoeken. Dit zorgt ervoor dat deze cijfers niet goed één op één vergeleken kunnen worden met het combinatiebezoek van de bewoners van Dordrecht en de randgemeenten. Wel blijkt dat de dagjesmensen die winkels bezoeken of boodschappen doen vaak aangeven dit te combineren met horecabezoek.
pagina 17
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.1.8 Extra zondagbezoek of substitutie? Tabel 7: Wanneer u op zondag winkels in Gemeente Dordrecht bezoekt, gaat u dan een keer extra winkelen of doet u dit dan in plaats van winkelbezoek op een andere dag? (één antwoord mogelijk) Bewoners
Bewoners
Bewoners
Bewoners
Dordrecht
Randgemeenten
Dordrecht
Randgemeenten
keer extra winkelen
45%
16%
58%
53%
in plaats van doordeweekse dag
15%
7%
19%
21%
in plaats van zaterdag
7%
6%
9%
20%
in plaats van koopavond
2%
0%
3%
1%
weet niet
8%
2%
10%
6%
Winkel niet op zondag/NVT
22%
69%
-
-
totaal
100%
100%
100%
100%
•
Zondagopening leidt tot meer winkelbezoek: 45% van alle Dordtenaren (of 58% van de Dordtse gebruikers) en 16% (of 53%) van de inwoners van de randgemeenten gebruikt de zondagopening om een keer extra te winkelen.
•
24% van alle Dordtenaren (of 31% van de gebruikers) geeft aan dat er sprake is van substitutie: zij bezoeken een winkel op zondag in plaats van op een ander moment.
pagina 18
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.2
Gewenste open- en sluitingstijden en scenario’s
3.2.1 Gewenste openingstijden Tabel 8: Op welk tijdstip vindt u dat de winkels op koopzondagen open mogen gaan? Ondernemers
Bewoners
Bewoners
Dagjesmensen/
Dordrecht
Randgemeenten
verblijfstoeristen
wil geen zondagopening
25%
14%
24%
4%
8 uur of vroeger
5%
7%
1%
7%
9 uur
7%
4%
4%
2%
10 uur
15%
14%
8%
19%
11 uur
4%
4%
5%
6%
12 uur
43%
46%
35%
37%
13 uur
2%
1%
2%
2%
Geen mening
0%
9%
21%
21%
Totaal
100%
100%
100%
100%
Vóór 12 uur open
31%
29%
18%
34%
•
31% van de ondernemers, 29% van de Dordtenaren en 18% van de inwoners van de randgemeenten verkiest een openingstijdstip dat ligt voor de huidige 12 uur, waarbij 10 uur het vaakst genoemd wordt.
•
Respectievelijk 43%, 46% en 35% verkiest het huidige tijdstip.
•
Het resultaat van de dagjesmensen/verblijfstoeristen betreft dat van zondagbezoekers. Zij zijn tenslotte op zondag geënquêteerd. Hoewel zij niet uitsluitend in Dordrecht centrum waren vanwege de winkels en zij die ook niet allen hebben bezocht, blijft het niet één op één vergelijkbaar. Vervroeging wordt hier vaak genoemd (34%) en ook bij hen gaan in dat geval de voorkeur uit naar 10 uur. 37% verkiest overigens het huidige tijdstip.
pagina 19
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.2.2 Gewenste sluitingstijden Tabel 9: Op welk tijdstip vindt u dat de winkels op koopzondagen uiterlijk moeten sluiten? Ondernemers
Bewoners
Bewoners
Dagjesmensen/
Dordrecht
Randgemeenten
verblijfstoeristen
25%
14%
24%
4%
16 uur
1%
1%
1%
2%
17 uur
37%
9%
13%
17%
18 uur
22%
47%
31%
34%
19 uur
2%
4%
1%
4%
20 uur
4%
9%
6%
10%
21 uur
3%
2%
3%
1%
22 uur
7%
6%
2%
5%
Geen mening
0%
9%
20%
21%
Totaal
100%
100%
100%
100%
Na 18 uur open
16%
20%
12%
20%
wil geen zondagopening
•
16% van de ondernemers, 20% van de Dordtenaren en 12% van de inwoners van de randgemeenten verkiest een openingstijdstip dat ligt na de huidige 18 uur
•
Respectievelijk 59%, 56% en 44% verkiest het huidige tijdstip (17 of 18 uur).
•
Ook hier geldt dat het resultaat van de dagjesmensen/verblijfstoeristen niet één op één vergelijkbaar is. 51% van hen verkiest het huidige tijdstip. Opening tot na 18 uur wordt door 20% genoemd.
pagina 20
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.2.3 Gewenste openings- en sluitingstijden Tabel 10: Openings- en sluitingstijden op zondag Ondernemers
Bewoners
Bewoners
Dagjesmensen/
Dordrecht
Randgemeenten
verblijfstoeristen
14%
24%
4%
geen zondagopening
25%
12-17 uur
29%
8%
7%
11%
12-18 uur
10%
35%
25%
23%
13-17/18 uur
2%
0%
3%
2%
eerder open
18%
14%
10%
16%
langer open
4%
6%
2%
4%
eerder en langer open
12%
15%
9%
16%
eerder open en vroeger dicht
1%
0%
0%
2%
Geen mening
0%
7%
20%
20%
100%
100%
100%
100%
Totaal
•
35% van de ondernemers, 35% van de Dordtenaren en 21% van de inwoners van de randgemeenten geeft de voorkeur aan uitbreiding van het aantal uren. Daarbij wordt eerder open en de combinatie van eerder open en later sluiten het vaakst genoemd.
•
Respectievelijk 41%, 43% en 35% geeft de voorkeur aan de huidige tijden en 25%, 14% en 24% is tegen de zondagopening.
•
Het antwoord ‘geen zondagopening’ is in alle onderzoeken met name gegeven door respondenten die zelf geen gebruik maken van de zondagopening.
•
Van de dagjesmensen/verblijfstoeristen, waar de resultaten zoals gezegd niet één op één vergelijkbaar zijn, is 38% voor uitbreiding, 36% voor behoud van de huidige tijden en 4% tegen de zondagopening.
Afbeelding 1: Openings- en sluitingstijden op zondag Ondernemers
25%
Bewoners Dordrecht
35%
14%
Bewoners randgemeenten
35%
24%
Dagjesmensen/ verblijfstoeristen 4% 0%
41% 43%
21%
38% 10%
geen zondagopening
20%
30%
meer uren
0%
40%
50%
gelijke uren
7%
35%
20%
36%
20%
60%
70%
80%
90%
100%
weet niet/geen mening
pagina 21
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.2.4 Scenario’s Respondenten is een tweetal scenario’s voorgelegd: -
“Alle koopzondagen mogen winkels open zijn tussen 6.00 en 22.00 uur”
-
“Alle koopzondagen mogen winkels open zijn tussen 10.00 en 18.00 uur”
Beide scenario’s zijn apart gevraagd en voor beiden is aan respondenten gevraagd of zij voor of tegen zijn. Er is dus niet gevraagd naar een keuze tussen beide scenario’s. Dit blijkt ook uit de resultaten. Voorstanders van het eerste scenario zijn dan ook vrijwel altijd, uitzonderingen daargelaten, ook voorstander van het tweede scenario. •
Inclusief de respondenten zonder uitgesproken mening is een kleine meerderheid tegen het volledig vrijlaten van de huidige zondagsopeningstijden (tussen 6.00 en 22.00 uur).
•
Eveneens inclusief de respondenten zonder uitgesproken mening is een meerderheid vóór een vervroegde opening (10.00 uur in plaats van 12.00 uur).
•
Indien de respondenten zonder uitgesproken mening buiten beschouwing wordt gelaten liggen (zie hiervoor tabel 11) ligt de verhouding voor opening tussen 6.00 en 22.00 op tussen de 32%/43% vóór en 57%/68% tegen. Vóór opening tussen 10.00 en 18.00 zijn dan tussen de 58%/70% vóór en 30%/42% tegen.
Afbeelding 2: Ik leg u twee scenario’s voor. Kunt u aangeven of u er voor of tegen bent.
“Alle koopzondagen mogen winkels open zijn tussen 6.00 en 22.00 uur” Ondernemers
24%
Bewoners Dordrecht
52%
23%
35%
Bewoners randgemeenten
55%
39%
Dagjesmensen/ verblijfstoeristen
51%
33% 0%
10% 10%
46%
20%
22%
40%
60%
80%
100%
voor
tegen
weet niet
“Alle koopzondagen mogen winkels open zijn tussen 10.00 en 18.00 uur” Ondernemers
58%
Bewoners Dordrecht
64%
Bewoners randgemeenten
20%
9%
36%
52% 0%
16% 27%
49%
Dagjesmensen/ verblijfstoeristen
pagina 22
25%
15%
22%
25%
40%
60%
80%
voor
tegen
weet niet
100%
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
Tabel 11: scenario’s (exclusief weet niet) Ondernemers
Bewoners
Bewoners
Dagjesmensen/
Dordrecht
Randgemeenten
verblijfstoeristen 42%
“Alle koopzondagen mogen winkels open zijn tussen 6.00 en 22.00 uur” Voor
32%
39%
43%
Tegen
68%
61%
57%
58%
Totaal
100%
100%
100%
100%
70%
“Alle koopzondagen mogen winkels open zijn tussen 10.00 en 18.00 uur” Voor
70%
70%
58%
Tegen
30%
30%
42%
30%
Totaal
100%
100%
100%
100%
Opmerkelijk is dat de resultaten van de vraag waarbij men zelf de gewenste openings- en sluitingstijden kon bepalen, niet lijken overeen te komen met de resultaten van de scenario-vragen. Het verschil zit hem waarschijnlijk in het feit dat men bij de eerste vraag de specifieke persoonlijke voorkeur heeft aan kunnen geven en dat er bij de scenario’s ook een bepaalde mate van ‘geen bezwaar’ meespeelt.
pagina 23
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.3
Gebruik verlenging openingstijden
Aan zowel de ondernemers, de werknemers, de inwoners van Dordrecht als de randgemeenten en de dagjesmensen/verblijfstoeristen is gevraagd of zij zelf gebruik zouden maken van een verlenging van de openingstijden. 3.3.1 Ondernemers •
Van de ondernemers zegt 25% gebruik van te maken (inclusief de 2% die reeds langer open is) van een eventuele verlenging van de openingstijden.
•
70% geeft expliciet aan er geen gebruik van te zullen maken: 55% van de ondernemers zegt zelf er geen bezwaar tegen te hebben als andere ondernemers hier gebruik van maken, maar geven zelf aan er geen gebruik van te maken en 15% gaat er geen gebruik van maken maar heeft er wel bezwaar tegen wanneer andere ondernemers wel open gaan.
•
Minimaal 81% (22%+55%+2% die reeds langer open is) zou dus gebruik maken van de verlenging of er geen bezwaar tegen hebben.
•
Hoe meer personeel een onderneming heeft, hoe groter de eventuele deelname.
•
Omzetverhoging (10%) en service aan de klant (9%) worden het meest genoemd als reden om gebruik te zullen maken van een verlenging van de openingstijden. Ook vrees dat de klant elders gaat winkels wordt enkele keren als reden genoemd (5%).
•
Het belang van een vaste rustdag voor zichzelf of het personeel (22%) en het feit dat het niet rendabel zal zijn (geen extra omzet of omzet weegt niet op tegen extra kosten; 19%) worden het meest genoemd als reden om zelf geen gebruik te maken van een eventuele verlenging. Ook de geloofsovertuiging (van zichzelf alsmede het personeel) (9%) of het lastig verkrijgen van personeel (6%) speelt bij een deel van de ondernemers een rol.
pagina 24
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
Tabel 12: Zou u zelf gebruik maken van een verlenging van de zondagopenstelling (eerder open en/of later dicht) (ONDERNEMERS) Ondernemers ja, voor 12 uur open
15%
ja, tussen 18 en 22 uur open
2%
beiden
6%
zou er geen gebruik van maken, maar heb er geen bezwaar tegen als andere winkels open zijn ik zou er geen gebruik van maken, en heb er wel bezwaar tegen als andere winkels open zijn
55% 15%
Wij zijn reeds langer open
2%
Anders
4%
totaal
100%
3.3.2 Werknemers Tabel 13: Stel dat de winkels in Dordrecht op zondag langer open mogen. Denkt u dan dat dit bedrijf daar gebruik van gaat maken? (WERKNEMERS) Totaal werknemers ja, ik verwacht van wel
26%
nee, ik verwacht van niet
58%
weet niet/geen mening
16%
Totaal
100%
•
Een meerderheid (58%) van de werknemers verwacht niet dat hun werkgever gebruik zal maken van de ruimere zondagopeningstijden. 26% verwacht niet dat hun werkgever er gebruik van gaat maken. Dit cijfer wordt sterk beïnvloed door de bedrijven die nu nooit op zondag open zijn. Hiervan verwacht 91% van de werknemers dat dit niet zal veranderen en slechts 2% denkt dat dit wel het geval zal zijn. Onder werknemers van de bedrijven die nu wisselend of iedere zondag open zijn denkt echter 43% dat zij langer open zullen gaan.
pagina 25
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.3.3 Bewoners Dordrecht en randgemeenten + dagjesmensen •
De bewoners van Dordrecht en de randgemeenten en de dagjesmensen/verblijfs-toeristen is gevraagd of zij gebruik zouden maken van de verlenging en zo ja, wat het effect zal zijn op hun winkelgedrag. Respectievelijk 36%/21%/27% zegt hier dan gebruik van te zullen maken.
•
3% van alle Dordtenaren, inwoners van de randgemeenten en dagjesmensen/verblijfstoeristen geeft aan dat eventuele ruimere openingstijden leiden tot meer bezoek aan winkels in Dordrecht ten koste van online winkelen of een winkelbezoek elders. Deze 3% is in principe de extra toegevoegde waarde die een verlenging in theorie kan opleveren. Het betreft dan waarschijnlijk vooral gemiddeld hogere bestedingen in de niet-dagelijkse sector die nu online of elders gedaan worden.
Tabel 14: Wanneer de winkels op zondag langer open mogen zijn, gaat u daar dan gebruik van maken? Zo ja, wat is het effect dan op uw winkelgedrag? Naar gebruik koopzondag Bewoners
Bewoners
Dagjesmensen/
Dordrecht
Randgemeenten
verblijfstoeristen
nee , ga hier geen gebruik van maken
57%
74%
68%
Ja, ga hier wel gebruik van maken, nl:
36%
21%
27%
ja, geen effect op winkelgedrag
16%
6%
9%
ja, kom in plaats van een ander tijdstip
15%
9%
13%
ja, ten koste van andere dagen
4%
4%
1%
ja, ten koste van online-winkelen
2%
2%
1%
ja, ten koste van winkelgebieden buiten Dordrecht
1%
1%
2%
ja, ten koste van andere winkelgebieden in Dordrecht
1%
1%
1%
7%
5%
5%
weet niet
pagina 26
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
3.4
Belang zondag als rustdag
Tabel 15: In hoeverre vindt u het belangrijk om de zondag als rustdag te behouden? Is dit……(één antwoord mogelijk) Ondernemers
Bewoners
Bewoners
Dagjesmensen/
Dordrecht
Randgemeenten
verblijfstoeristen
zeer belangrijk
23%
15%
26%
5%
belangrijk
12%
17%
13%
19%
neutraal
24%
14%
10%
23%
onbelangrijk
14%
13%
15%
19%
zeer onbelangrijk
18%
42%
36%
26%
weet niet
8%
0%
0%
8%
Totaal
100%
100%
100%
100%
(zeer) belangrijk
35%
32%
39%
24%
(zeer) onbelangrijk
32%
55%
51%
45%
•
Voor respectievelijk 35% van de ondernemers is de zondag (zeer) belangrijk als rustdag. Een vergelijkbaar aandeel van 32% vindt dit (zeer) onbelangrijk.
•
Onder consumenten (bewoners en dagjesmensen) ligt het aandeel dat dit (zeer) onbelangrijk vindt een stuk hoger (45%-55%).
Afbeelding 3: In hoeverre vindt u het belangrijk om de zondag als rustdag te behouden? Is dit……(één antwoord mogelijk) (Exclusief ‘weet niet’) Ondernemers
25%
Bewoners Dordrecht
15%
Bewoners randgemeenten
Dagjesmensen/ verblijfstoeristen
17%
5%
13%
21%
10%
zeer belangrijk
26%
14%
26%
0%
•
13%
20%
13%
10%
belangrijk
40% neutraal
20%
42%
15%
25%
30%
15%
36%
21%
50%
60%
onbelangrijk
28%
70%
80%
90%
100%
zeer onbelangrijk
Hoewel de werknemers niet gevaagd is naar hun kijk op de zondag als rustdag, is hen wel gevraagd hoe zij staan tegenover werken op zondag. Circa de helft van alle werknemers zegt nooit te willen werken op zondag maar dit is inclusief de werknemers die nu niet werken op zondag. Dit is vaak doordat hun werkgever gesloten is op zondag. Als we specifiek kijken naar de groep die nu al (wel eens) op zondag werkzaam is, wil 20% hiervan vaker werken. 43% van hen wil niet vaker werken en opvallend genoeg is er ook een deel (16%) dat nu reeds op zondag werkt maar dit liever niet doet.
pagina 27
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
4. Economische en milieu-effecten 4.1 •
Economische effecten 36% van de Dordtenaren, 21% van de inwoners van de randgemeenten en 27% van de dagjesmensen/verblijfstoeristen geeft aan gebruik te zullen maken van een verlengde zondagopening.
•
Opvallend genoeg geldt dat het aandeel dat aangeeft dat eventuele ruimere openingstijden leiden tot meer bezoek aan winkels in Dordrecht ten koste van online winkelen of een winkelbezoek elders voor alle drie de groepen op 3% ligt. Desalniettemin zal er hier gerekend worden met de bandbreedte 2%-4%.
•
Het is niet duidelijk hoeveel vaker dit ‘extra bezoek’ zal zijn, bijvoorbeeld of dit van eens per maand nu, naar iedere zondag bij verlenging van de openingstijden is. Indien we rekenen met 1 extra bezoek per jaar, zouden tussen de 2.300 en 4.600 huishouden een extra bezoek brengen. Uitgaande van een gemiddelde besteding van € 35 en € 406 resulteert dan in een extra omzet van tussen de € 80.000 en € 184.000, verspreid over alle winkellocaties in Dordrecht. Dit is exclusief de mogelijke extra omzet door extra dagjesmensen en verblijfstoeristen, waarvan 3% aangaf dat dit tot extra bezoek leidt, en exclusief extra horecabestedingen. 38% van de Dordtse zondagbezoekers en 62% zondagbezoekers uit de randgemeenten combineert het bezoek doorgaans met horecabezoek. Een extra omzet van tussen de € 100.000 en € 210.000, inclusief winkelomzet vanuit dagjesmensen en horecaomzet lijkt ons daarmee reëel.
•
Dit bedrag geldt dus voor één extra bezoek per jaar, twee extra bezoeken zouden vanzelfsprekend het dubbele opleveren, et cetera.
•
Het KSO Randstad heeft de totale detailhandelsomzet in Dordrecht bepaald op 550 miljoen (excl. btw)7. Het effect van één of enkele extra bezoeken op de totale omzet is daarmee beperkt.
Tabel 16: Economische effecten bij één extra bezoek op jaarbasis Aantal huishoudens
2%-4%
Extra omzet bij besteding
Extra aantal
€35-€40 (*€ 1.000)
bezoekers (*1,4 8)
Dordrecht
55.000
1.100-2.200
€38-€88
1.500-3.100
Randgemeenten
61.000
1.200-2.400
€42-€96
1.700-3.300
Totaal9
116.000
2.300-4.600
€80-€184
3.200-6.400
•
Extra bezoek ontstaat niet alleen door een aanzuigende werking van verlenging van de openingstijden maar ook ten dele, zoals PerfectPlace laat zien, doordat er nu reeds potentieel voor ruimere winkelopening aanwezig is in de Dordtse binnenstad: In het tijdvak 10 tot 12 uur komt in Dordrecht 15% van het totale bezoek op zondag en in
6
Op basis van referentiegegevens Strabo
7
Bron: KSO Randstad 2021
8
Op basis van referentiegegevens Strabo
9
Exclusief dagjesmensen en horeca-omzet
pagina 28
Hoofdrapportage Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
het tijdvak 18-21 uur komt 11% van het totale zondagbezoek. Er is dus meer potentieel in de ochtenduren (10-12 uur) dan na 18.00 uur. •
Wat betekent dit voor de werkgelegenheid? 7% geeft aan dat zij dan meer personeel nodig zullen hebben. 15% van de ondernemers geeft aan dat verlenging van de openingstijden betekent dat zijzelf of personeel meer uren zullen maken: bij eenmanszaken of kleinere ondernemingen zal de ondernemer zelf meer uren maken, bij grotere bedrijven (25 of meer personeelsleden) leidt dit tot meer uren voor het huidig personeel en het aantrekken van nieuw personeel.
4.2 •
Milieu effecten Indien inwoners uit de randgemeenten Dordrecht op zondag bezoeken, maakt 65% van gebruik van de auto. Van alle dagjesmensen komt nu 45% met de auto naar Dordrecht. Voor de Dordtenaren is dit onbekend, maar op basis van referentiegegevens, is dit aandeel, voor alle winkellocaties samen, bepaald op 40% autogebruik.
•
Dit zou respectievelijk kunnen leiden tot 440-880 meer Dordtse autobezoeken en 780 -1.560 meer vanuit de randgemeenten, samen dus tussen de 1.220 en 2.440 op jaarbasis bij één extra bezoek.
•
Dit is exclusief de mogelijke extra vervoerbewegingen door extra dagjesmensen en verblijfstoeristen, waarvan het aantal niet goed te bepalen is.
Tabel 17: Economische effecten bij één extra bezoek op jaarbasis Extra
% autogebruik
bezoekeenheden
Aantal extra autobewegingen
Dordrecht
1.500-3.100
40%
440-880
Randgemeenten
1.700-3.400
65%
780 -1.560
totaal
3.200-6.500
•
1.220-2.440
Naast extra vervoersbewegingen door consumenten zullen deze er mogelijk ook zijn door meer logistiek verkeer. Supermarkten worden reeds op zondag bevoorraad en de omvang van de extra afzet is te beperkt voor extra leveranties. Ook voor andere ondernemingen zal gelden dat het huidige aantal bevoorradingen gelijk zal blijven.
pagina 29
Deel 1: Ondernemersonderzoek Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht 2023
Opdrachtnummer: Dataverzameling: Oplevering:
3267 april 2023 juni 2023
Projectbegeleiding:
Drs. J.P. Verwaaijen Drs. M. Caspers
Strabo bv Marktonderzoek en Vastgoedinformatie Postbus 15710 1001 NE Amsterdam Bezoekadres: Herengracht 560 1017 CH Amsterdam T: 020-6260817 info@strabo.nl www.strabo.nl
Deel 1: Ondernemersonderzoek Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ........................................................................................................................................ 2
2.
Ondernemersonderzoek ............................................................................................................ 5 2.1
Frequentie zondagopening ................................................................................................ 5
2.2
Reden zondagopening ........................................................................................................ 6
2.3
Doelgroepen zondagopening ............................................................................................ 7
2.4
Reden niet open op zondag? ............................................................................................ 8
2.5
Gewenste openings- en sluitingstijden zondag ............................................................ 9
2.5.1
Openingstijden ................................................................................................................ 9
2.5.2
Sluitingstijden ................................................................................................................ 11
2.5.3
Openings- en sluitingstijden ....................................................................................... 12
2.6
Belang zondag als rustdag .............................................................................................. 13
2.7
Scenario’s ........................................................................................................................... 14
2.8
Gebruik verlenging zondagopenstelling ....................................................................... 15
2.9
Effect verlenging zondagopenstelling ........................................................................... 17
2.10
Toelichtingen – gebruik verlenging zondagopenstelling ....................................... 18
2.11
Toelichtingen - geen gebruik, geen bezwaar ......................................................... 20
2.12
Toelichtingen - geen gebruik, wel bezwaar ........................................................... 23
pagina 1
Deel 1: Ondernemersonderzoek Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
1. Inleiding In opdracht van de gemeente Dordrecht heeft Strabo bv een draagvlakonderzoek inzake de wijziging van de winkeltijdenverordening uitgevoerd onder ondernemers in de gemeente Dordrecht. Dit betreft een deelonderzoek (deel 1) en bestaat verder nog uit een onderzoek onder Dordtse werknemers (deel 2) in alle winkelgebieden, een onderzoek onder inwoners van Dordrecht (deel 3) en van de randgemeenten van de gemeente Dordrecht (deel 4) en een onderzoek onder dagjesmensen en verblijfstoeristen (deel 5). Methode en response In totaal zijn er in weken 16 t/m 19 van 2023 463 succesvolle enquêtes afgenomen onder ondernemers in Dordrecht. In het onderzoek zijn de volgende branches meegenomen: •
detailhandel;
•
daghoreca (lunchrooms, fastfood en overige daghoreca);
•
ambachten en diensten (schoenherstel, kapper, nagelstudio, tattoo-studio etc.).
Op basis van het door opdrachtgever aan ons verstrekte Locatus verkenner-bestand is aan de hand van bovenstaande selectie een basisbestand gemaakt. Dit bestand leverde in totaal 876 adressen op. Tijdens het veldwerk is het bestand opgeschoond en zijn er in totaal 151 adressen verdwenen als gevolg van onder andere: •
horeca bleek afhaalhoreca of avond/nachthoreca;
•
bedrijf verdwenen/opgeheven;
•
bedrijf niet publiek toegankelijk;
•
bedrijven dubbel opgenomen in lijst;
•
inpandige slijterij in supermarkt.
In totaal bestaat het opgeschoonde bestand uit 725 adressen. Hiervan waren er 7 niet geopend (tijdelijk of permanent) en 1 in verbouwing. Dat betekent dat de populatie uit 717 bedrijven bestaat. De deelname lag op 463 geslaagde enquêtes, een respons van 64,6%. Dit is een zeer goed resultaat. Het resultaat is behaald door middel van de breng- en haalmethode: de enquête werd persoonlijk uitgereikt aan de zelfstandig ondernemer, franchisenemer of (in geval van een filiaalbedrijf) de bedrijfsleider. Op een afgesproken moment een week later werd de enquête opgehaald. De respondent kreeg de mogelijkheid om de enquête óf schriftelijk in te vullen op de uitgereikte papieren versie óf deze online in te vullen. In totaal is 63% schriftelijk en 37% online ingevuld.
pagina 2
Deel 1: Ondernemersonderzoek Draagvlakonderzoek wijziging winkeltijdenverordening Dordrecht, 2023
Reden non-response Op 30 adressen was op drie momenten dat wij langs geweest zijn niemand aanwezig. Indien mogelijk is een schriftelijke enquête met antwoordenvelop achtergelaten. Bij 5 adressen was dit niet mogelijk bij gebrek aan een brievenbus. Andere redenen voor het niet-deelnemen waren persoonlijke omstandigheden zoals ziekte of vakantie. Vijftien ondernemers gaven aan de enquête online in te gaan vullen, maar hebben dat vervolgens niet gedaan. In totaal hebben wij 27 expliciete weigeringen geregistreerd (4% van de populatie) om deel te nemen aan het onderzoek. Geen tijd/te druk (6x), geen belangstelling (3x) en wantrouwen jegens de gemeente (2x) waren de motivaties. representativiteit van de respons De respons lag bij de formules (78%) hoger dan bij zelfstandige ondernemers (59%). De respons varieerde in de detailhandelsector tussen de 73% in de dagelijkse sector en 64% in de overige detailhandel. Uitschieters in positieve zin zijn juwelier/optiek-branche (91%) en persoonlijke verzorging (84%). Antiek & Kunst (22%) gaf de laagste deelname te zien. Bij de horeca (55%) en ambachten/diensten (53%) lag deze iets lager maar nog altijd boven de 50%. Afbeelding 1: Deelname naar WVO 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20%