Dordrecht - Concept accountantsverslag 2021 t.b.v. auditcommissie.pdf

10 JUNI 2022

ACCOUNTANTSVERSLAG 2021

Gemeente Dordrecht

CONCEPT 10 JUNI 2022

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Dordrecht T.a.v. mevrouw A.E.T. Wepster, raadsgriffier Postbus 8 3300 AA DORDRECHT

Wij hebben de jaarrekening 2021 van gemeente Dordrecht (hierna te noemen ‘de gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 13 september 2021, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2021. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

Rotterdam, 10 juni 2022

Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.

Kenmerk: MS/MF/RAXXXX

Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van uw organisatie bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Tevens was het weer mogelijk om de controle fysiek op locatie uit te voeren. Wij danken u hartelijk voor de gastvrijheid. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Hoogachtend, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze, C.M. Steehouwer MSc RA Partner BDO Audit & Assurance B.V.

Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING

AANDACHTSPUNTEN VOOR 2022



Wij verstrekken bij de jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid.



De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 8.911.300 respectievelijk € 26.733.900.



Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.



De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.



De WNT is nageleefd.



Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.









ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN



Tussentijdse winstneming in 2021 op de grondexploitatie is € 11,2 mln. De voorziening voor verlieslatende grondexploitaties is met € 13 mln. toegenomen in 2021.



Dordtse Kil IV loopt langer dan 10 jaar. Dit is toegestaan mits gemotiveerd en na het treffen van risicobeperkende maatregelen, wat correct is toegelicht in de paragraaf grondbeleid.



Meer structurele aandacht nodig voor het evalueren van taxaties en de impact hiervan op andere deelgebieden of velden van Stadswerven.



GR Sociaal (voormalige Sociale Dienst Drechtsteden) voert in opzet dezelfde basistaken uit als voorheen. Incidentele taken als de afwikkeling van de toeslagenaffaire en uitkering leefgeld aan vluchtelingen zijn hier recent in mandaat aan toegevoegd. Concrete afspraken over de wijze van verantwoording hierover zijn nog niet gemaakt, wat op korte termijn alsnog dient te gebeuren.

DASHBOARD

5

JAARREKENING

RESULTAAT 2021

Per 2022 is de GR Drechtsteden grotendeels geïntegreerd in gemeente Dordrecht. Aandachtspunten zijn: 

Deze taken te verankeren in de eigen aansturing en verbijzonderde interne controle (VIC)



Regie te nemen in de regionale afstemming over het verantwoorden over KPI’s aan deelnemende gemeenten en gemeenschappelijke regelingen

Significant versterken van de financiële functie en VICfunctie om kwaliteit en tijdigheid van de jaarrekening, onderbouwingen en interne controle te verhogen. Mede door uitstroom van medewerkers is deze noodzaak t.o.v. voorgaand jaar vergroot. Frauderisicobeheersing krijgt maatschappelijk meer aandacht. Wij rapporteren hier vanaf boekjaar 2022 expliciet over in de controleverklaring. Wij adviseren u dit onderwerp jaarlijks te agenderen in de auditcommissie. Toenemende onzekerheid door oplopende rente, inflatie en personele krapte. Tevens hogere onzekerheid aan de inkomstenkant vanaf 2026. Als raad heeft u inzicht nodig in de mogelijke impact van deze risico’s. Wij adviseren u het college hierop te bevragen en m.b.v. scenarioplanning u hierin inzicht te geven rond (besluitvorming en beheersing) van grote projecten.

2021

Begroting (na wijziging)

-/- 9.845

-/- 24.572

Mutatie reserves

35.634

24.572

Resultaat

25.789

0

(x €1.000) Saldo van baten en lasten



Het resultaat over 2021 is fors hoger dan begroot (meer opbrengsten, minder kosten en minder toegevoegd aan de reserves dan begroot).



Verschillen tussen begrote en werkelijke baten & lasten zijn adequaat toegelicht in de programmaverantwoording in de jaarstukken.



Begrotingsoverschrijdingen in het licht van begrotingsrechtmatigheid zijn toegelicht in paragraaf 4.5.

UW FINANCIËLE POSITIE Structurele exploitatieruimte

Belastingcapaciteit

Netto schuldquote

Solvabiliteit

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN EN OBSERVATIES



De totale omvang van fouten ten aanzien van aanbestedingsrechtmatigheid bedraagt € PM.



Investeringskredieten zijn met € 113.000 overschreden.



Geen ongecorrigeerde getrouwheidsfouten.



De COVID-19 pandemie heeft per saldo beperkt directe invloed gehad op de exploitatie.



Het conflict tussen Rusland en Oekraïne is conform het BBV als gebeurtenis na balansdatum toegelicht in de jaarrekening.

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Jaarrekeningproces 2021 2.2 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.3 De jaarrekening is getrouw 2.4 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.5 Top 5 aandachtspunten voor 2022 2.6 Opvang vluchtelingen Oekraïne

2.1 Jaarrekeningproces 2021

Te langlopend traject mede a.g.v. verloop in de ambtelijke organisatie

Ambtelijke opdracht: analysere knelpunten en treffen van passende maatregelen

7

De totstandkoming van de jaarrekening en het verloop van de controle Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft de jaarrekeningcontrole vrijwel volledig fysiek plaatsgevonden bij u op locatie. Wij hebben de fysieke aanwezigheid als positief ervaren en bespoedigend voor de doorlooptijd van het controleproces. We kijken terug op een zeer intensief en te langdurend traject, waarbij niet alle door u geformuleerde verbeterpunten naar aanleiding van de controle 2020 door u konden worden opgevolgd. Een belangrijke oorzaak hiervan is gelegen in het personeelsverloop in uw organisatie op functies die normaal gesproken zouden bijdragen aan het spoedige en juiste verloop van jaarafsluiting en controle. Hoewel we dit binnen ons team flexibel hebben kunnen absorberen en flexibel zijn omgegaan met doorlooptijd van vragen en de aanlevering van verschillende versies van benodigde stukken, is dit naar onze stellige overtuiging een situatie die in de toekomst moet worden voorkomen. Een gemeente met de omvang van Dordrecht behoort een stevige en ervaren financiële kolom te hebben, alsmede een IC-afdeling die hier gedurende het jaar ook de nodige controles op uitvoert.

Opschalen naar dat niveau zal uiteindelijk moeten leiden tot een situatie waarin de tijdigheid en kwaliteit van de jaarstukken en daaronder liggende dossiervorming zodanig is dat de controle zonder noemenswaardige uitloop van de oorspronkelijke planning moet kunnen plaatsvinden. Hoewel de aanlevering aan de raad geen vertraging kent, is allerminst sprake van deze geschetste situatie en is de nodige extra inspanning van uw coördinator jaarrekening en ons controleteam geleverd. Zowel voor ons als voor de ambtelijke organisatie is dit geen houdbare situatie. Inmiddels is een ambtelijke opdracht geformuleerd om hier, met prioriteit en in samenwerking met ons, een gedetailleerde analyse en een stevig verbetertraject op in gang te zetten, inclusief tussentijdse monitoring van de voortgang en realisatie hiervan. Daarbij blijft enige afhankelijk van de personele capaciteit aan de orde.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole

COVID-19-impact op boekjaar 2021 Zie hiervoor onze managementletter en de BADO-notitie

8

Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2022 Tijdens de controle hebben wij aandacht besteed aan de impact van de coronapandemie op gemeente Dordrecht. Hieromtrent hebben wij overleg gevoerd met de relevante functionarissen binnen uw organisatie. De coronacrisis heeft beperkte gevolgen voor de operationele activiteiten van de gemeente. Daarbij zijn de financiële gevolgen van de crisis beperkt. In de jaarrekening en middels tussentijdse Raadinformatiebrieven is door de organisatie gerapporteerd over deze impact voor de gemeente. Ook voor 2022 zal dit naar verwachting nog het geval zijn. Eind februari 2021 is de BADO-notitie met betrekking tot de ‘COVID-19-effecten en -risico's voor decentrale overheden' uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is ook van toepassing voor de jaarrekening 2021. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-enrisicos-corona-voor-jaarrekening-2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)).

In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en/of onze controleverklaring. Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar de jaarrekening en paragraaf 3.1 van dit verslag.

De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in paragraaf ‘Coronacrisis en financiële huishouding Dordrecht’

DASHBOARD

Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente heeft er daarom voor gekozen in één overzichtelijke paragraaf toe te lichten welke gevolgen COVID-19 op de gemeente Dordrecht heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft genomen. Hierin is een zo goed mogelijke inschatting opgenomen van de effecten op de uitgaven de baten en het netto effect. Samenvattend betreft het enerzijds besparingen en uitstel van lasten naar een later jaar, anderzijds zijn opbrengsten gemist, waaronder de parkeeropbrengsten. Het netto effect over 2021 wordt geschat op € 746.000 voordeel.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole

Tozo-regeling in delegatie overgedragen aan Sociale Dienst Drechtsteden

Verantwoording middels SiSa-bijlage GR Drechtsteden

9

Tozo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten:  Tozo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020  Tozo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020  Tozo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021  Tozo 4: aanvragen vanaf 1 april 2021 tot 1 juli 2021  Tozo 5: aanvragen vanaf 1 juli 2021 tot 1 oktober 2021 Uw gemeente heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het Rijk ontvangen van € 4,7 miljoen. De uitvoering van de Tozoregeling is in delegatie overgedragen aan de Sociale Dienst Drechtsteden. De ontvangen voorschotten zijn één op één doorgestort aan de Sociale Dienst Drechtsteden. De verantwoording aan het Rijk vindt plaats via de SiSa-bijlage van de GR Drechtsteden. Middels SiSa-regeling G4A worden in de jaarrekening van de gemeente de lasten over jaar T-1 verantwoord. Wij hebben vastgesteld dat ten aanzien van regeling G4 terecht een nulverantwoording is opgevoerd en in regeling G4A de lasten conform de SiSa-bijlage van de GR Drechtsteden 2020 nauwkeurig zijn opgevoerd.

Overige coronagerelateerde bevindingen In onze controle hebben wij uitgebreid aandacht besteed aan de impact van het coronavirus op de jaarrekening 2021. Onder andere in de waardering van vorderingen, prestatielevering rondom inkopen en inschattingen voor de grondexploitaties hebben onze bijzondere aandacht gehad. Wij hebben geen bevindingen die in dit kader vanwege corona zijn geconstateerd. In het vervolg van dit verslag gaan wij nog nader in op de bevindingen uit de controle als geheel.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 De jaarrekening is getrouw

De jaarrekening 2021 is getrouw

10

Controleverschillen getrouwheid Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2021 van gemeente Dordrecht een goedkeurende controleverklaring af te geven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2021 als van de activa en passiva per 31 december 2021 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 275.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Geen ongecorrigeerde controleverschillen

-

-

-

Totaal

-

-

8.911

26.733

275

275

Getrouwheid

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden) Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn derhalve voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken met betrekking tot de getrouwheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Rechtmatigheid van de jaarrekening

De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2021 zijn niet geheel in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen

11

Controleverschillen rechtmatigheid Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 275.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

113

-

§ 4.7

Aanbestedingsrechtmatigheid (nog onderhanden)

5.628

-

§ 4.7

Totaal

5.741

-

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

8.911

26.733

Rechtmatigheid Overschrijding op investeringskredieten

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

275

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.5 Top 5 aandachtspunten voor 2022

De belangrijkste aandachtspunten voor 2022 (en verder)

DASHBOARD

12

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2021 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende top 4 van aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1.

Integratie taken voormalige Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden Sinds 1 januari 2022 is een groot deel van het takenpakket van de voormalige GR Drechtsteden overgeheveld naar gemeente Dordrecht. In samenhang met het hierboven genoemde punt inzake de komst van de rechtmatigheidsverantwoording, is het van belang dat het takenpakket van de voormalige GR Drechtsteden wordt geïntegreerd in de bedrijfsvoering van gemeente Dordrecht. Relevante elementen hierbij zijn het opnemen van de hieraan gelieerde verordeningen in het controleprotocol en normenkader van de Raad en het integreren van de VIC werkzaamheden in de P&C cyclus van de gemeente.

2.

Beheersing van onzekerheden Naast al bestaande financiële onzekerheden voortkomend uit de kabinetsplannen zijn hier in het afgelopen jaar forse onzekerheden bijgekomen die realisatie van uw plannen beïnvloeden. Naast de financiële impact als gevolg van hoge inflatie en stijgende rente wordt ook de uitvoerbaarheid belemmerd door groeiende tekorten van grondstoffen en personele capaciteit. Dit vraagt om meer inzicht in de financiële impact van verschillende scenario’s en sturing. In hoofdstuk 3 van dit verslag gaan wij hier nader op in.

3.

Aandacht voor frauderisicobeheersing Het onderwerp frauderisicobeheersing staat zowel maatschappelijk, als vanuit de accountantscontrole, in de schijnwerpers. Vanaf boekjaar 2022 zullen wij explicieter over dit onderwerp rapporteren in onze controleverklaring. Het is voor uw organisatie van belang om frauderisico’s in beeld te hebben en deze door te vertalen naar beheersmaatregelen en interne controle hierop. Wij adviseren u daarom om een integrale, dus inclusief de van de GR Drechtsteden overgenomen taken, (fraude)risicoanalyse op te stellen en de aandachtspunten hieruit door te vertalen naar de uitvoering van VIC werkzaamheden. Het is raadzaam deze analyse vervolgens periodiek te actualiseren.

4.

Investeren in het jaarrekeningproces Door veel verloop van medewerkers met betrokkenheid bij de totstandkoming van de jaarrekening en de verbijzonderde interne controle, heeft uw opstelproces van de jaarstukken en onze controle een lange doorlooptijd gekend en tot veel vragen en versies van documenten geleid. Hoewel we ons hierop in onze capaciteit en flexibiliteit goed hebben kunnen schikken, vraagt dit om een stevige investering van u in capaciteit en kwaliteit om dit proces te verbeteren en de kwaliteit en onderbouwing van college- en raadsstukken te borgen.

5.

Invoering rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben u in eerdere rapportages reeds geïnformeerd over de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en de gevolgen hiervan voor uw bedrijfsvoering. In IBI-nieuwsbrief 109 is inmiddels gemeld dat het formele invoeringsjaar 2023 wordt. Als raad heeft u daarvoor nog de kaders vast te stellen die het college hiervoor heeft te hanteren. College en organisatie hebben de komende tijd nodig om de hiervoor noodzakelijke stappen te zetten. Zie hiervoor ook onze uitgebreide toelichting in de managementletter 2021.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.6 Opvang vluchtelingen Oekraïne (1/3)

Gemeenten hebben een essentiële rol in de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne

Vergoeding via SPUK

Voorschot van 50% verwachte opvangplekken in de gemeente

Correcte registratie van verstrekkingen en uitvoeringskosten is van belang

DASHBOARD

13

Onze visie op uw rol bij de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne Het conflict in Oekraïne heeft ook gevolgen voor Nederlandse gemeenten. Dat kan gaan om opvang van vluchtelingen door gemeenten en particulieren, ondersteuning van Oekraïners en Russen die momenteel in Nederland verblijven, risico's voor digitale veiligheid en economische sancties voor Russische bedrijven. Wat wij bij gemeente Dordrecht en veel andere gemeenten zien is dat de opvang van vluchtelingen tijd en capaciteit vraagt van de ambtelijke organisatie. Capaciteit die door de krapte op de arbeidsmarkt, de ontwikkelingen rond Corona en de toenemende taken van gemeente al onder druk stond. Net als bij veel andere gemeenten is en wordt actief gezocht naar opvangplekken. Deze beschikbare plekken, maar ook de bezetting van de plekken neemt nog dagelijks toe. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid publiceert over deze ontwikkeling. Naast het regelen van de opvangplekken en het energiecontract met Gazprom is uw gemeente dagelijks bezig met het leefgeld en andere ondersteuning van de vluchtelingen. Specifieke uitkering Zoals het er nu naar uitziet zullen gemeenten gecompenseerd worden door middel van een specifieke uitkering (SPUK) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Deze SPUK is op dit moment in consultatie. De omvang van de uitkering lijkt als volgt te worden vormgegeven: 1.

Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten een normbedrag van € 100 per dag per gerealiseerde opvangplek; 2. Indien bovenstaand normbedrag niet toereikend is voor de kosten van de opvangvoorzieningen, dan kan de gemeente de werkelijke kosten ontvangen (incl. doorwerkende kosten die hoger zijn dan het normbedrag); 3. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van leefgeld van ontheemden bij particulieren een vergoeding van de werkelijke kosten per verstrekking als bedoeld in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne; 4. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten voor verzekering van wettelijke aansprakelijkheid en buitengewone kosten zoals genoemd in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne, een normbedrag voor de werkelijke kosten per verstrekking; 5. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten die gemeenten maken voor het geschikt maken of realiseren van gebouwen voor de opvang van ontheemden (transitiekosten) de werkelijke kosten. Een voorschot van 50% van de naar verwachting te realiseren opvangplekken zal aan de gemeente worden uitgekeerd. Definitieve afrekening zal op basis van de verantwoording in de SISA-Bijlage plaatsvinden. Processen, registraties en aanbestedingen De specifieke regeling vraagt verantwoording door de gemeente.

Omdat sprake is geweest van spoed vragen wij nadrukkelijk aandacht voor de kwaliteit van registraties en processen zodat uw gemeente straks zonder veel onzekerheden volledige vergoeding ontvangt voor haar inzet. Specifiek vragen we aandacht voor:  Functiescheiding bij de registratie van en controle op het verstrekte leefgeld;  Functiescheiding bij de registratie van bestede uren en de gehanteerde uurtarieven;  Tussentijdse controle dat vergoedingen, waaronder het leefgeld, voor het juiste aantal dagen is verstrekt;  Adequate registratie van de werkelijke (transitie)kosten zoals hierboven opgesomd onder de punten 2 t/m 5.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.6 Opvang vluchtelingen Oekraïne (2/3)

EU aanbesteden en dwingende spoed

14

Aanbestedingen Vanuit de specifieke regeling wordt tevens ingegaan op de aanbestedingswetgeving. Er lijkt sprake van dwingende spoed bij veel aan de opvang gerelateerde inkopen. Echter is het essentieel om te monitoren en vast te leggen tot wanneer en voor welke inkopen deze dwingende spoed geldt. Vluchtelingenopvang Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan 75.000 opvangplekken in veiligheidsregio’s door het land heen. De meeste van deze opvangplekken moeten nog worden gerealiseerd. Overheden moeten hiervoor met name vastgoed huren of inzetten, en het vastgoed inrichten ten behoeve van scholing, gezondheidszorg en wonen van vluchtelingen. De huur van vastgoed is niet aanbestedingplichtig. De overige inrichtingen en installaties zijn wel aanbestedingplichtig. Op grond van de uitzondering van dwingende spoed is er een mogelijkheid deze onderhands te gunnen. Het kabinet heeft uitgesproken dat de opvang voor minimaal zes maanden moet worden ingericht. De vluchtelingenopvang is acuut. Wij adviseren zo veel mogelijk gebruik te maken van bestaande (raam)contracten, bijvoorbeeld voor de inhuur van personeel. Mogelijk kunnen die ook worden uitgebreid vanwege deze onvoorziene omstandigheid. Leg dit goed vast in het inkoopdossier en zorg voor een aankondiging op TenderNed. Wanneer geen bestaande infrastructuur aanwezig is moet worden ingekocht of aanbesteed.

In selecte gevallen kan het gerechtvaardigd zijn om opdrachten direct onderhands te gunnen met toepassing van de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging vanwege dwingende spoed. Gegeven de omstandigheden is het verdedigbaar om kort durende contracten te sluiten in ieder geval tot november 2022, zonder dat hier sprake is van overtreding van het knipverbod. Vanwege de onzekere situatie verdient het aandacht om bij contractvorming al enige uitloop in de vorm van opties en verlengingen in te bouwen. Als de situatie langer duurt, moet gezocht worden naar een meer stabiele (middel)lange termijn oplossing.

Ontwikkelingen rond contracten met Gazprom worden nauwlettend gevolgd

Beëindiging overeenkomsten Gazprom De contracten met Russische entiteiten, waaronder Gazprom, moet voor 10 oktober 2022 zijn beëindigd. Overeenkomsten die nog doorlopen na deze datum overtreden de sancties en de Sanctiewet (economisch delict), al wordt hier nog op landelijk niveau discussie over gevoerd door onder andere de VNG. Overheden moeten de contracten met Gazprom tijdig opzeggen. Het risico op boetes of schadevergoeding voor vroegtijdige beëindiging is aanwezig. Regionaal is sprake van een contract met Gazprom en wordt deze sanctioneringsregeling nauwlettend gevolgd. Nieuwe procedure inkoop energie en gas Voor de vervolglevering van gas zal een nieuwe aanbestedingsprocedure moeten worden gevolgd. De gehele energiemarkt is in beweging, dit leidt onverhoopt tot hogere prijzen. Vanuit dat perspectief is een overeenkomst met een korte(re) looptijd aan te bevelen. Leg de motivering van de korte looptijd ook goed vast in het inkoopdossier. De maatregelen zijn op tijd aangekondigd. Vooralsnog kan dan ook gewoon reguliere Europees worden aanbesteed. Voor een beroep op dwingende spoed zien wij momenteel onvoldoende grond.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.6 Opvang vluchtelingen Oekraïne (3/3)

De toelichting gebeurtenissen na balansdatum is voldoende

15

Gebeurtenissen na balansdatum Hoe ingrijpend de economische effecten van deze crisis zullen zijn, is op dit moment nog moeilijk te overzien. De impact op de bedrijfsvoering van de Gemeente zal naar verwachting niet van aanzienlijke betekenis zijn. Rekening moet worden gehouden met (verder) stijgende prijzen, die zich kunnen vertalen in hogere inkoopkosten voor energie, hout, metaal en hulpstoffen. Het conflict heeft ook weerslag op de digitale veiligheid in Nederland. Momenteel lijkt het beeld stabiel maar het dreigingsbeeld kan abrupt veranderen. Verder is in dit verband van belang dat de gemeente geen directe zakelijke relaties onderhoudt met bedrijven in Oekraïne, Rusland en WitRusland. Gemeente Dordrecht heeft in de gebeurtenissen na balansdatum en in de risicoparagraaf aandacht voor de oorlog in Oekraïne. Wij zijn van mening dat de (huidige) impact voor de gemeente hiermee goed is weergegeven.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

16

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2021 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente 3.4 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2021 Resultaat 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 26,5 miljoen

17

Het resultaat van gemeente Dordrecht over het jaar 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 25,8 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: 2021

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

AFWIJKING

IN %

-/- 9.845

-/- 24.572

14.925

-/- 60,6

Mutatie reserves

35.634

24.572

11.061

45,0

Resultaat

25.789

0

25.986

N.v.t.

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000) Saldo van baten en lasten

Het overschot wordt met name veroorzaakt door hoger dan begrote opbrengsten voor € 9,6 mln. en voor € 5 mln. aan lagere kosten dan begroot. Daarnaast is per saldo € 11 mln. minder toegevoegd aan de reserves dan volgens de begroting was voorgesteld. Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2021 op programma’s zijn afdoende toegelicht in de jaarrekening

DASHBOARD

In deze paragraaf beperken wij ons tot de totalen en de financiële uitwerking. In de jaarrekening is een uitputtende uiteenzetting opgenomen van voordelige en nadelige afwijkingen tussen de realisatie en de begroting, inclusief de incidentele baten en lasten die de realisatie hebben beïnvloed. Kortheidshalve verwijzen wij naar deze toelichting. Het resultaat 2021 wijkt € 25,8 mln. af van de begroting, gezien u deze normaal gesproken door tussentijdse stortingen of onttrekkingen aan de algemene reserve sluitend voorstelt. In de bestuursrapportage (behandeld in de gemeenteraad in september 2021) is een overschot opgenomen van € 3,1 mln. Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Wij concluderen dan ook dat sprake is van een relatief wat forsere afwijking die evenwel op adequate wijze is verklaard en gezien de moeilijk te ramen omstandigheden gedurende 2021 voor ons geen aanleiding geven hier procesmatige aanbevelingen te doen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Dashboard financiële positie

NETTO SCHULDQUOTE

18

BELASTINGCAPACITEIT

SOLVABILITEIT 50

90

105

95

130

-3% 220

-100

< 90%

68%

20

90-130%

0

> 130%

(GECORRIGEERDE) SCHULDQUOTE

< 20%

94% 100

20-50%

> 50%

50

150

< 95%

95-105%

> 105%

STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE

GRONDEXPLOITATIE

0

90

35 130

-8% -100

< 90%

DASHBOARD

220

90-130%

10%

20

> 130%

JAARREKENING

100

0

< 20%

FINANCIËLE POSITIE

- 0,7%

20-35%

> 35%

BEVINDINGEN

5

-5

< 0%

BIJLAGEN

0%

> 0%

3.2 Uw financiële positie vergeleken

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

SOLVABILITEITSRATIO

3,50

80,0%

3,10

3,00

2,80

1,40

52,0%

51,0%

36,5%

Gemid. NL*

10,0% 0,0%

2019

2020

2021

NETTO SCHULDQUOTE

70,0%

2018

2020

35,0%

58,0%

2021

32,2%

30,0%

58,0%

25,0%

47,6%

Gemid. NL*

30,0%

Gemeente

20,0% 10,0%

20,0%

Gemeente

15,0% 10,0%

2019

2020 -6,0%

10,0%

7,0% 7,0%

5,0%

0,0% 2018

2019

RATIO GRONDEXPLOITATIE

40,0%

0,0%

-3,0% 2021

2018

2019

5,0% 2020

2021

* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2020 voor gemeenten in de categorie > 100.000 inwoners. Data gebaseerd op www.waarstaatjegemeente.nl.

DASHBOARD

Gemeente

20,0%

1,70

2018

-10,0%

50,0% 30,0%

1,00

50,0%

68,0%

60,0% 40,0%

2,00

60,0%

68,0%

70,0%

2,50

1,50

19

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

Gemid. NL*

3.4 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden Uw financiële positie is gezond Uw weerstandsvermogen is uitstekend

De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen

20

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2021 geldt. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.

Weerstandsvermogen is uitstekend In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 55,3 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2021 is de algemene reserve grondbedrijf meegeteld als vrij aanwendbare reserve. In geval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van deze reserves een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 19,6 miljoen. Het weerstandsvermogen van gemeente Dordrecht is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2021 68%. Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt -3%. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Het feit dat deze negatief is geeft aan dat deze druk bijzonder laag is te noemen.

Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).

Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag

DASHBOARD

Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie, bestaande uit de grondpositie (de boekwaarde) ten opzichte van de totale baten, laag is. Dit betekent dat risico’s voor een groot deel zijn afgedekt of voorzien. Volgens het GTK 2020 is een ratio grondexploitatie < 20% het minst risicovol te noemen. De ratio van gemeente Dordrecht valt met 10% ruim hier binnen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.4 Ons beeld van uw financiële positie

21

Financiële onzekerheden nemen toe De gemeente heeft een uitgavenhuishouding. De beschikbare middelen worden door college en raad in de begroting jaarlijks verdeeld over de taken en opgaven van de gemeente. Daarbij spelen wettelijke kaders en politiek-bestuurlijke afwegingen een rol. De begroting geeft ook een meerjarige doorkijk in de ontwikkeling van de inkomsten en uitgaven. Met name als het gaat om het meerjarenperspectief zijn er momenteel onzekerheden. Dat betreft enerzijds de omvang van grote opgaven als sociaal domein, klimaat en woningbouw en anderzijds de ontwikkeling van de inkomsten en het kostenniveau. Toenemende onzekerheden aan kosten- en opbrengstenkant Krapte arbeidsmarkt en tekort aan grondstoffen Scenario’s in kaart te brengen t.b.v. afwegingsruimte

Stresstest hierop inrichten

Aan de inkomstenkant vindt per 2023 een verdeling van het gemeentefonds plaats. De effecten daarvan zijn in grote lijnen bekend en geven het beeld dat Dordrecht gemiddeld genomen een nadeelgemeente is wat betreft de algemene uitkering betreft. Door het ingroeipad worden de effecten hiervan nog enigszins gedempt. Het acres voor 2023 tot en met 2025 is fors hoger door een inflatiecorrectie van circa 6,5%. Het gemeentefonds bevat daarnaast echter een belangrijke onzekerheid: het kabinet heeft voor de periode 2022-2025 meerjarig incidentele middelen aan het fonds toegevoegd voor klimaat en energietransitie. Deze hebben veelal betrekking op structurele opgaven. Onzeker is in hoeverre de toevoeging aan het gemeentefonds ook na 2026 in stand blijft. Het risico is dat dat niet het geval is, terwijl de gemeentelijke uitgaven doorlopen. De opgaven blijven. Aan de uitgavenkant verwachten we de komende jaren stijgende kosten: personeelskosten (krapte op de arbeidsmarkt), materialen, energie en rente. Door het tekort aan productiemiddelen en klimaatproblemen staat daarnaast de voortgang van grote projecten en realisatie van nieuw beleid onder druk, wat eveneens tot een toename van (kapitaal)lasten kan leiden.

Voor de gemeentebegroting betekent dit waarschijnlijk dat er sturingsvraagstukken gaan ontstaan omtrent de omvang van de beschikbare middelen in de toekomst, het kostenniveau en het tempo waarin opgaven kunnen worden gerealiseerd. Hoewel we te maken hebben met onzekerheden, is het raadzaam deze in kaart te brengen en te kwantificeren. Daarmee ontstaat, in scenario’s, een beeld van de gevoeligheid van de begroting, de afwegingsruimte en de risico’s/het weerstandsvermogen. Op basis daarvan kunnen maatregelen worden voorbereid, zodat de gemeente wendbaar en weerbaar als de onzekerheden zich voordoen. Wij adviseren u het college hier actief op te bevragen rond beheersing en besluitvorming van bijvoorbeeld de grote projecten. Uitwerking van scenario’s en daarmee inzicht hebben in afwegingsruimte is een belangrijk instrument om als raad voldoende zicht te hebben op de met projecten samenhangende risico’s en financiële impact. Verder zien wij hierin ook een concreet vertrekpunt voor de uit te voeren stresstest waarover wij op korte termijn met u in gesprek zullen gaan.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

22

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Frauderisicobeheersing 4.3 Sociaal domein uitgelicht 4.4 Ontwikkeling grondexploitaties 4.5 Overige bevindingen 4.6 BBV, WNT en SiSa 4.7 Begrotingsrechtmatigheid 4.8 Toelichting onrechtmatigheden 4.9 Significante schattingsposten

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording

Zie onze managementletter 2021 voor aandachtspunten in de interne beheersing Onze aanpak voor 2021 is vooral gegevensgericht. Graag maken wij concrete afspraken over uw ambities

23

Interne beheersing en onze aanpak voor 2022 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter d.d. 17 januari 2022. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als bij veel andere gemeenten, nog aandachtspunten zijn. Dit betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven, etc.). Eind 2021 bent u met ons een traject gestart om de VIC te ondersteunen met enkele gerichte data-analyses, teneinde meer risicogericht te werk te kunnen gaan en zodoende de effectiviteit te vergroten. Wij hebben in onze managementletter opgeroepen om uw ambities en mogelijkheden op het gebied van de interne beheersing te bepalen, zodat wij ook onze controle-aanpak daarop kunnen aanpassen.

Enerzijds omdat het niveau van interne beheersing de primaire verantwoordelijkheid is van het college/de organisatie en anderzijds om te voorkomen dat wij de lat in onze controle-aanpak te hoog leggen en daar elk jaar met dezelfde bevindingen over blijven rapporteren. Het IC-plan 2020 is hiervoor een geschikt beginpunt, waarin uw ambities (deels) zijn vastgelegd. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen ten behoeve van de besluitvorming van de raad ten aanzien van de te hanteren normen en kaderrichtlijnen. We constateren dat in 2021 een aantal geformuleerde actiepunten zijn opgevolgd, zoals het opstarten van een pilot waarbij gebruik wordt gemaakt van data-analyse op factuurverwerking. Tegelijkertijd constateren we echter dat de ambities zoals beschreven in het IC-plan uit 2020 voor een groot deel nog opgevolgd dienen te worden. Door het personeelsverloop op deze afdeling komt realisatie van de ambities wellicht in gevaar. Hoewel de invoeringsdatum van de rechtmatigheidsverantwoording inmiddels is uitgesteld tot 2023, adviseren we u om deze extra tijd te benutten om opvolging te geven aan de acties zoals beschreven in het IC-plan. Belangrijke onderdelen hiervan zijn het opstellen van een (fraude)risicoanalyse en het integreren van de IC werkzaamheden ten aanzien van de GRD-taken in de P&C cyclus en VICwerkzaamheden van de gemeente. Vooralsnog is hier geen invulling aan gegeven.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Frauderisicobeheersing

Invoering rechtmatigheidsverantwoording aangenomen, echter invoering per 2023

24

Fraude De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, werkt momenteel aan een notitie betreffende ‘best practicemaatregelen fraude(risico)beheersing voor bestuurders en toezichthouders'. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. De landelijke pilots waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude (o.a. Gemeente Breda) hebben bijgedragen aan de best practices. De best practices van de NBA zijn erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. In onze managementletter hebben wij reeds aandacht gevraagd voor dit onderwerp. Graag gaan wij met de auditcommissie in gesprek over het vergroten van de actieve rol van de gemeenteraad en/of auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing.

Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne controleafdeling, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoeker. Daarnaast kunnen we in een gezamenlijke sessie met de auditcommissie een verdiepend gesprek voeren over de frauderisico’s, de wijze waarop deze een plaats krijgen in het IC-plan en de mate waarin mogelijkheden bestaan risico’s in de lijn te beperken.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Sociaal domein uitgelicht (1/2)

Concept afrekeningen in het sociaal domein zijn verwerkt in de jaarrekening. Definitieve jaarstukken DG&J moeten nog ontvangen worden, geen noodzaak voor afronding Dordtse jaarstukken.

25

Serviceorganisatie Jeugd (SOJ) Gemeente Dordrecht werkt met de gemeenten in Zuid-Holland-Zuid via de Serviceorganisatie Jeugd (SOJ) samen inzake de uitvoering van zorgtaken op grond van de Jeugdwet (jeugdzorg). De Serviceorganisatie Jeugd is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J). De meeste taken zijn aan de SOJ gedelegeerd, alleen de taken van de wijkteams zijn gemandateerd. Bij delegatie ligt de verantwoordelijkheid voor een rechtmatige uitvoering van de taken bij de gemeenschappelijke regeling. Derhalve is de rechtmatigheid van de uitgaven van de SOJ (verantwoordingen zorgaanbieders) geen onderdeel van ons accountantsoordeel bij de jaarrekening van de gemeente. Bij de jaarrekening 2021 van DG&J, waarvan SOJ onderdeel is, is op moment van afgifte van dit accountantsverslag nog geen controleverklaring verstrekt. Uw gemeente heeft de concept jaarcijfers ontvangen en correct verwerkt in de jaarrekening. Aangezien wij ook de jaarrekeningcontrole bij DG&J uitvoeren kunnen wij u melden dat hier geen verdere controleverschillen uit volgen en dat uw behandeling van de jaarstukken hier verder niet door wordt beïnvloed. Persoonsgebonden budgetten Jeugd De Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheert de persoonsgebonden budgetten. Facturen van de door de cliënten gecontracteerde zorgaanbieders worden door de SVB betaald.

SVB controleert deze facturen (factuur conform contract tussen cliënt en zorgaanbieder en of de gemeente een beschikking heeft verstuurd). De accountant van de SVB heeft onderzoek gedaan naar de rechtmatigheid van de bestedingen van de persoonsgebonden budgetten. Uit deze controle blijken fouten en onzekerheden. Controle op prestatielevering vindt niet door de SVB en/of de accountant van de SVB plaats. De persoonsgebonden budgetten voor de uitvoering van jeugdzorg zijn via de SOJ aan de SBV betaald. Het resultaat op de persoonsgebonden budgetten is onderdeel van het resultaat van de SOJ. Omdat de uitvoering van jeugdzorg aan SOJ is gedelegeerd, heeft het accountantsoordeel van de accountant van de SVB geen gevolgen voor het accountantsoordeel bij de jaarrekening 2021 van de gemeente voor wat betreft de Persoonsgebonden budgetten Jeugd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Sociaal domein uitgelicht (2/2)

Concept afrekeningen in het sociaal domein zijn verwerkt in de jaarrekening. Definitieve gecontroleerde jaarstukken moeten nog ontvangen worden. Vanuit controle bij de Sociale Dienst Drechtsteden volgen echter geen correcties

Overgedragen regelingen zijn correct verwerkt. Formele stukken hierover komen tijdig beschikbaar.

DASHBOARD

26

Sociale Dienst Drechtsteden (Participatiewet, Wmo, Tozo) Het beleid en het beheer van de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), Participatiewet (PW) en Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (Tozo) waren door de gemeente gedurende heel 2021 in delegatie overgedragen aan de Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden. De GR Sociaal voert met ingang van 2022 de taken van de Sociale Dienst Drechtsteden formeel uit, waarbij in de inrichting van mandaat en delegatie nog steeds wordt aangesloten bij de situatie van voor 2022. Via de SiSa-bijlage worden in het jaar t+1 de fouten en onzekerheden die zijn gerapporteerd door de accountant van de GR ten aanzien van uitvoering van de Participatiewet (regeling G2a en G3a) en Tozo (regeling G4a) voor de gemeente Dordrecht alsnog gerapporteerd. De accountant van de GR Drechtsteden heeft over 2020 geen fouten en/of onzekerheden gerapporteerd ten aanzien van de uitvoering van de Participatiewet en/of Tozo ten behoeve van gemeente Dordrecht. Derhalve rapporten wij ook geen fouten en/of onzekerheden in onze rapportage. De uitvoering van de taken voor Wmo Beschermd Wonen zijn in mandaat overgedragen, waardoor gemeente Dordrecht verantwoordelijk blijft voor de rechtmatige uitvoering hiervan.

Gemeente Dordrecht heeft met de regiogemeenten een samenwerkingsovereenkomst beschermd wonen en opvang 2017-2018 afgesloten. In deze overeenkomst is in artikel 5 lid 5 opgenomen dat eventuele overschotten en tekorten conform een gedefinieerde verdeelsleutel na afloop van het kalenderjaar worden verdeeld. Voor 2021 is een concept verantwoording beschikbaar, deze (concept) te verrekenen bedragen met de deelnemende gemeenten zijn in de administratie opgenomen. Op basis van de definitieve verantwoording dient nog verrekend te worden met de deelnemende gemeenten. Wij hebben nog geen definitieve afrekening van de Sociale Dienst Drechtsteden ontvangen. Gemeente Dordrecht heeft in de jaarrekening de lasten voor Beschermd Wonen op basis van de laatst bekende prognose verantwoord. Vanuit onze controle volgen geen bevindingen welke nog tot correctie van de jaarrekening moeten leiden. Persoonsgebonden budgetten Wmo De hiervoor beschreven situatie ten aanzien van de uitkomsten van de controles uitgevoerd door de accountant van de SVB gelden ook ten aanzien van de persoonsgebonden budgetten voor Wmo. Rechtmatigheidsfouten hebben geen invloed op de jaarrekening van de gemeente Dordrecht. Verantwoording overgedragen regelingen De Sociale Dienst Drechtsteden verstrekt een verantwoording inzake de overgedragen regelingen, voorzien van een controleverklaring.

Deze verantwoording inclusief controleverklaring is op dit moment nog niet beschikbaar, maar worden ruim voor afronding van uw jaarstukken aangeleverd. Overigens zijn de definitieve concept cijfers inclusief de Tozo afekening 2021 in de jaarrekening 2021 verantwoord en zijn ons bij de controle van de overgedragen regelingen bij de Sociale Dienst Drechtsteden geen bevindingen gebleken.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties (1/5)

27

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? 

Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld

Totale (tussentijdse) winstneming van € 11,2 miljoen

DASHBOARD

Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2021 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2.

De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Voor de gemeente Dordrecht heeft dit in 2021 geleid tot een totale (tussentijdse) winstneming van € 11,2 miljoen. Dit betreft bijna uitsluitend grondexploitatie Dordtse Kil IV deel 1 met een (tussentijdse) winstneming van € 11,0 miljoen over 2021. Een uitsplitsing van de bouwgronden in exploitatie naar soort project (woningbouw of bedrijventerrein) is in het schema op de volgende pagina weergegeven.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties (2/5) Netto boekwaarde stijgt met € 8,4 miljoen

Voorziening voor verwachte verliezen stijgt met € 13,0 miljoen

Toename boekwaarde bedrijventerreinen door openen van grondexploitatie Dordtse Kil IV deel 2

28

De totale netto boekwaarde na aftrek van de verliesvoorziening bedraagt ultimo 2021 € 54,4 miljoen (2020: € 46,0 miljoen) en wordt voornamelijk gevormd door de grondexploitaties Stadswerven (€ 13,0 miljoen), Amstelwijck Wonen (€13,9 miljoen) en Dordtse Kil IV deel 2 (€ 14,1 miljoen). De totale voorziening voor verwachte verliezen is in 2021 toegenomen van € 63,9 miljoen ultimo 2020 naar € 76,9 miljoen ultimo 2021 en ziet overwegend toe op de grondexploitaties Stadswerven (€ 50,8 miljoen) en Leerpark (€ 17,6 miljoen). De toename heeft met name betrekking op Stadswerven (€ 6,0 miljoen), Oranjepark (€ 3,6 miljoen) en Leerpark (€ 1,1 miljoen). Het grootste deel van de boekwaarde komt voor rekening van bouwgrondexploitaties met betrekking tot woningbouw. Dit is conform het beeld ultimo 2020. Wel is het aandeel bouwgrondexploitaties met betrekking tot bedrijventerreinen toegenomen gedurende 2021. Dit is met name het gevolg van de opening van Dordtse Kil IV deel 2 gedurende 2021. Op de hierna volgende pagina’s gaan wij dieper in op de ontwikkelingen en onze observaties en bevindingen.

ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2021–2020 (x € 1 miljoen) 60,0 54,4 50,0

46,0

40,0 30,6

31,8

30,0 23,8 20,0 14,2 10,0

0,0

BIE - woningbouw

BIE bedrijventerreinen

2021

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

2020

BIJLAGEN

Totaal

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties (3/5)

Geen sprake van controleverschillen ten aanzien van de waardering van de grondexploitaties

Lopende discussie over vormfactor beïnvloedt waardering en is derhalve aandachtspunt voor de overige uit te geven deelgebieden

29

Projectspecifieke risico’s en controleverschillen Tijdens de controle van de jaarrekening 2020 waren controleverschillen geconstateerd ten aanzien van de (tussentijdse) winstneming als gevolg van het voor een te hoog bedrag meenemen van projectspecifieke risico’s. Ten aanzien van de jaarrekeningcontrole 2021 is dit niet het geval. Ondanks dat wij van mening zijn dat door het toepassen van de monte carlo simulatie ook gemeentebrede risico’s worden meegewogen, heeft dit met betrekking tot de berekening van de (tussentijdse) winstnemingen niet geleid tot controleverschillen. Ook ten aanzien van andere aspecten van de waardering van de grondexploitaties is geen sprake van controleverschillen. Ontwikkeling Stadswerven Waar in het kader van de actualisatie van de grondexploitaties ultimo 2020 een integrale taxatie is uitgevoerd door een externe taxateur op de nog uit te geven grondwaarden, is ultimo 2021 alleen deelgebied A3 getaxeerd in het kader van de verkoop van deelgebied A3 aan de ontwikkelaar. De gemeente was voornemens de uitkomst van deze taxatie te gebruiken als input voor de waardering van de overige nog uit te geven deelgebieden binnen Stadswerven.

Doordat discussie bestaat over de te hanteren vormfactor (ofwel normatief, ofwel op basis van het vastgestelde ontwerpt) heeft de gemeente voor de waardering van de verschillende deelgebieden de normatieve vormfactor aangehouden, aangezien de gemeente van mening is dat de voor deelgebied A3 gehanteerde vormfactoren niet representatief zijn voor de overige nog uit te geven deelgebieden. Daarbij speelt ook dat de gemeente bij de nog uit te geven deelgebieden voldoende invloed kan uitoefenen op het technisch ontwerp, en derhalve de vormfactoren. Wij hebben aan de hand van het contract tussen de gemeente en de ontwikkelaar vast kunnen stellen dat de gemeente en de ontwikkelaar op diverse momenten in het gehele proces beiden akkoord dienen te geven ten aanzien van de bouwenvelop, het bouwprogramma, het bouwplan en het technisch ontwerp. Ook hebben wij deze normatieve vormfactoren kunnen toetsen aan onafhankelijke en veel gebruikte bronnen. Daarnaast heeft een andere onafhankelijke taxateur in emailverkeer aangegeven dat de gehanteerde vormfactoren passend zijn. Alles samennemend kunnen wij ons vinden in de gehanteerde uitgangspunten en verwerking in de jaarrekening. Voor de overige uitgangspunten in de actualisatie van Stadswerven, zoals de kosten en opbrengsten per m2 gbo, heeft de gemeente zich wel gebaseerd op de taxatie van deelgebied A3.

Toename van de verliesvoorziening als gevolg van additionele kostenramingen

DASHBOARD

Omdat de uitkomst van de discussie tussen de gemeente en de ontwikkelaar niet zeker is en het niet zeker is dat alle nog uit te geven deelgebieden zullen worden uitgegeven tegen normatieve vormfactoren, heeft de gemeente hiervoor een project specifiek risico opgenomen. De gemeente schat deze kans lager dan 50% in en gezien de vele te bedenken scenario’s zijn wij van mening dat deze risico inschatting passend is. Doordat sprake is van een verlieslatend project heeft het opnemen van dit risico geen invloed op de waardering van grondexploitatie Stadswerven. Ondanks dat bovenstaande situatie in de waardering van de nog uit te geven gronden heeft geleid tot een stijging in opbrengstenraming van € 3,6 miljoen is de eindwaarde verder verslechterd met € 6,0 miljoen. Dit is het gevolg van additionele kostenramingen ten aanzien van plankosten en civiele werken.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties (4/5)

Eerste verkopen Amstelwijck Wonen in 2022, derhalve nog geen winstneming

Positieve ontwikkelingen bij Dordtse Kil IV

30

Ontwikkeling Amstelwijck Wonen In 2021 zijn met betrekking tot Amstelwijck Wonen nog geen verkopen gerealiseerd. Doordat er € 3,6 miljoen aan kosten zijn gerealiseerd, is de boekwaarde toegenomen tot € 13,9 miljoen ultimo 2021. Gezien de winstgevende eindwaarde van € 12,6 miljoen is geen sprake van een verliesvoorziening. De eerste verkopen worden in 2022 verwacht en de looptijd wordt ultimo 2021 ingeschat tot en met 2028. Doordat nog geen verkopen (uitgifte van grond) zijn gerealiseerd in 2021 mag tussentijds nog geen winst worden genomen. Ontwikkeling Dordtse Kil IV deel 1 en deel 2 Ten aanzien van Dordtse Kil IV deel 1 is in 2021 € 22,0 miljoen aan verkopen gerealiseerd waardoor ultimo 2021 circa 78% van alle verkopen is gerealiseerd. De verwachting is dat de resterende gronden in 2022 en 2023 worden uitgegeven. Daarnaast is reeds 94% van de kosten gerealiseerd, waardoor in 2021 € 11,0 miljoen aan (tussentijdse) winstneming is verwerkt. Door deze ontwikkelingen is de boekwaarde gedaald met € 3,1 miljoen naar € 2,6 miljoen. Mede door de vraag naar bedrijventerreinen en de positieve ontwikkelingen bij Dordtse Kil IV deel 1, heeft de gemeente in 2021 ook Dordtse Kil IV deel 2 geopend. In 2021 is voor een totaalbedrag van € 18,7 miljoen aan kosten en inbreng gerealiseerd.

Aangezien de gerealiseerde opbrengsten 2021 van € 4,6 miljoen bijna uitsluitend uit subsidies en andere bijdragen bestaan, die conform het BBV niet in de Percentage of Completion berekening meegenomen mogen worden, is in 2021 geen sprake van (tussentijdse) winstneming met betrekking tot Dordtse Kil IV deel 2. Wij hebben geconstateerd dat de looptijd van Dordtse Kil IV deel 2 11 jaar is. De commissie BBV heeft de volgende stellige uitspraak gedaan: “Om de risico’s die samenhangen met zeer lang lopende projecten te beperken is het uitgangspunt dat de looptijd van een grondexploitatie in beginsel maximaal 10 jaar bedraagt.” Deze 10 jaar dient te worden gehanteerd als richttermijn waarvan gemotiveerd kan worden afgeweken. Dit houdt in dat een langere looptijd is toegestaan, mits deze langere looptijd en de motivatie expliciet zijn geautoriseerd door de raad en verantwoord in de begroting en jaarstukken. De motivatie moet tevens voorzien zijn van beheersmaatregelen die de gemeente heeft getroffen om de onzekerheden en risico’s die gepaard gaan met de langere looptijd te mitigeren. Deze motivatie en beschrijving van risicobeperkende beheersmaatregelen zijn in de paragraaf grondbeleid opgenomen.