Deel 2 - Bijlage 3+4 Dordt Spoorzone.pdf

Deel 2: Strategie Vertrouwelijk (Bijlage 3+4)

De Dordtse Spoorzone

Inhoud Deel 2: Strategie

4

Inleiding

5

Uitnodiging aan de stad 

6

Coalities vormen

7

Realisatiekracht vergroten

8

Goede organisatie

8

Serieus investeren

9

Adaptief actieprogramma

13

 Bijlage 3: Memo Brink - Financieel strategische advisering

14

1. Inleiding

15

2. Algemene projectomschrijving

16

3. Ramingsuitgangspunten

20

4. Project specifieke uitgangspunten

21

6. Aanbevelingen

25

Bijlage 4: Actieprogramma 

26

Indicatief actieprogramma Spoorzone Dordrecht

3

Deel 2: Strategie

Inleiding Dordrecht staat voor de opgave om tot 2030 

De Dordtse Spoorzone biedt daar volop kansen voor,

aan te sluiten bij de ontwikkeling, door initiatieven

10.000 extra woningen te bouwen. We benutten 

met capaciteit voor ongeveer 6000 woningen en 

te nemen, bij te dragen of ruimte te bieden. Er is dus

die opgave om de regio sociaal-economisch sterker,

84.000 m bruto vloeroppervlak voor andere 

draagvlak nodig. Ten tweede moeten de middelen

duurzamer en gezonder te maken.

functies – naar verwachting is dat goed voor 

beschikbaar zijn. Van de gemeente vraagt dat een

- Daarom bouwen we zoveel mogelijk binnenstedelijk,

zo’n 2500 nieuwe banen.

goede organisatie, voldoende geld, doorzettingskracht

2

in de nabijheid van regionaal openbaar vervoer.

en een intensieve communicatie.

- Daarom werken we aan een mobiliteitstransitie,

We werken die kansen uit in een ontwikkelingsvisie en

aangejaagd door een cityrailsysteem op de

een ontwikkelingsstrategie, respectievelijk deel 1 en

In dit deel wordt nagegaan hoe aan deze

bestaande spoorlijn naar Rotterdam.

deel 2 over de ‘Ontwikkeling Dordtse Spoorzone’. In dit

randvoorwaarden invulling kan worden gegeven.

tweede deel staat de ontwikkelingsstrategie centraal.

Achtereenvolgens gaat het over de vraag hoe de stad

- Daarom zorgen we voor een gevarieerd aanbod aan woonmilieus, aantrekkelijk voor verschillende

wordt betrokken, welke samenwerkingsverbanden of

doelgroepen en voorzien van alle bijbehorende

De ontwikkeling van de Spoorzone zoals die in deel 1

coalities in de uitvoering nodig zijn, hoe de gemeente

voorzieningen.

is geschetst is een zaak van lange adem. Het vraagt

haar eigen realisatiekracht kan vergroten, welke

vasthoudendheid, geduld en doorzettingsvermogen

organisatievorm het meest geschikt is en welke

bij alle betrokkenen. Maar het is de moeite meer dan

financieringsbehoeften en –mogelijkheden er zijn.

waard. Het resultaat is een duurzame, bereikbare,

Afgesloten wordt met een paragraaf over het eerste

leefbare en aantrekkelijke stad.

actieprogramma: de activiteiten die nu moeten worden

- Daarom maken we ruimte voor economische groei, eveneens zoveel mogelijk binnenstedelijk. - Daarom bouwen we duurzaam en klimaatbestendig, en zorgen we voor meer groen en water in de stad. - Daarom werken we aan een openbare ruimte

ondernomen om de ontwikkeling op gang te brengen.

die aanleiding geeft voor verblijf, ontmoeting en

Behalve de lange adem zijn er twee voorwaarden om

interactie.

het avontuur aan te gaan. Ten eerste zijn er veel partijen

Dit deel schetst op elk van deze onderwerpen de

nodig voor de ontwikkeling. Zij moeten perspectief zien

voorgestelde strategie. Voor een meer gedetailleerde

om vanuit hun eigen wensen en verantwoordelijkheden

uitwerking wordt verwezen naar het bijlagenboek.

5

Uitnodiging aan de stad Dordtenaren zullen centrale delen van hun stad onder

er te werken, te leren, te ontspannen. In de tussentijd

voortkomen uit een idee voor een van de bijzondere

hun ogen zien veranderen. Alleen al daarom is een

is er een fase waarin het stedelijke leven geleidelijk op

ruimtes in het gebied, dat de initiatiefnemer vervolgens

intensieve betrokkenheid van de samenleving op zijn

gang komt. Dat biedt een laagdrempelige toegang voor

zelf kan uitvoeren en exploiteren. Denk daarbij

plaats. Bewoners van Dordrecht en andere betrokkenen

‘stadspioniers’: ondernemers die kansen zien in tijdelijk

bijvoorbeeld aan de ruimtes onder de aanlanding van

moeten uiteraard geïnformeerd worden over de plannen

gebruik van leegstaand vastgoed, organisatoren van

de Stadsbrug, of een faciliteit in het Maaspark. Maar

en via de formele inspraakprocedures kunnen reageren,

evenementen die ruimte nodig hebben, kunstenaars die

ook in de andere ontwikkelingsgebieden dan alleen het

maar dat is niet genoeg. Al voor het zover is krijgen ze

zich aangetrokken voelen door de dynamiek van het

Maasterras kunnen zich kansen voordoen – wellicht het

gelegenheid om ideeën en opvattingen in te brengen. 

bouwen, enzovoort. Voor hen is de gebiedsontwikkeling

stationsgebouw van Dordrecht CS of een plek aan 

Er wordt een Communicatieplan opgesteld dat hier

een unieke kans om dromen en ambities waar te maken,

de Gezonde Kilometer bij het Gezondheidspark.

vorm aan geeft. Bovendien openen we mogelijkheden

en tegelijk banen zij de weg voor meer definitief gebruik.

voor bewoners en ondernemers van Dordrecht om zelf

Zij brengen kansen aan het licht en introduceren de

Juist door particulieren de kans te bieden, kan een

iets van de grond te krijgen.

nieuwe stedelijke ruimte bij de bevolking.

stedelijk gebied ontstaan met een eigen kleur en

Op voorhand lijkt vooral het Maasterras daarvoor

Ook bij de keuzes voor het definitieve gebruik

krijgt, zal verder worden uitgewerkt. Onderdeel kan de

geschikt. Nu is dit voornamelijk het domein van

krijgen particuliere initiatiefnemers een kans.

formule van een prijsvraag zijn: een open uitnodiging

bedrijven met hun klandizie en relaties, en van

Dat kan de vorm aannemen van woningbouw in

om met zelf uit te voeren ideeën te komen voor een

infrastructuur. Na herontwikkeling is het gebied

collectief particulier opdrachtgeverschap, via het

gebouw of gebied, waarvan het beste idee geselecteerd

opgenomen in het stedelijke leven over de volle breedte;

systeem van kavelpaspoorten (zie deel 1, hoofdstuk

wordt.

er wonen mensen en anderen bezoeken het gebied om

Ontwikkelingsvisie Maasterras). Het kan ook

karakter. De manier waarop particulier initiatief een kans

6

Coalities vormen Al in een vroeg stadium is overeenstemming nodig met

Eigenaren

hoofdwegennet. Dat gaat bijvoorbeeld om de noodzaak

een aantal grote betrokken partijen over de te volgen

om de geluidsoverlast van de A16 te beperken (door

koers. Dat gaat met name om eigenaren en beheerders

De ontwikkelingen zijn voor een belangrijk deel voorzien

een gedeelte van de weg te overdekken of anderszins),

van grond en infrastructuur, collega-overheden en

op gronden in private handen. Dat is onder meer

het aanpassen van de op- en afritten van de A16, het

marktpartijen. De gemeente wil ten minste met deze

het geval op het Maasterras, aan de Handelskade,

verlagen van de snelheid op de N3 en het aanpassen

partijen coalities vormen, waarbij de eerste stap is om

in de Put en bij het toekomstige station Leerpark/

van de op- en afritten van de N3.

een intentieovereenkomst af te sluiten waarin afspraken

Gezondheidspark. Sommige van deze grond- en

worden vastgelegd over de samenwerking, de te plegen

vastgoedeigenaren kunnen bereid en in staat blijken

De provincie Zuid-Holland is een belangrijke partner

onderzoeken, de planning, enzovoort. De prioriteit gaat

om de ontwikkeling zelf uit te voeren. Met hen is

bij het realiseren van de gewenste verbeteringen

uit naar ProRail en NS en met de grote grondeigenaren.

een intentieovereenkomst wenselijk. Van andere

aan de fietsverbindingen, zoals de regionale

grondeigenaren zal de grond verworven moeten

fietssnelweg F16 en de onderdoorgang voor langzaam

worden. De gemeente gaat met hen in gesprek zodra 

verkeer oostelijk van station Dordrecht CS. En de

de plannen daar voldoende concreet voor zijn.

Metropoolregio Rotterdam-Den Haag is de belangrijkste

ProRail en NS Aanpassingen aan de spoorinfrastructuur (spoorweg, spooremplacementen, stations en

samenwerkingspartner voor de aanpassingen aan de Collega-overheden

Oude Lijn, het tijdelijke R-net en op termijn de haltes

stationsvoorzieningen) zijn ondenkbaar zonder volle

Galileïlaan, Copernicusweg en Maasterras voor de

medewerking van ProRail en NS, met daarachter het

De visie voor de Spoorzone maakt deel uit van het

ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Tegelijk

Integraal Verstedelijkingsakkoord voor de zuidelijke

zijn die aanpassingen onmisbaar voor de gewenste

Randstad. Daarin zijn afspraken gemaakt over de

stedelijke ontwikkeling en mobiliteitsontwikkeling. 

samenwerking tussen de ondertekenende partijen.

In dat licht is de wens van deze partijen om te komen

Concreet voor de Spoorzone zijn op onderdelen

Zodra het op uitwerking en uitvoering van de

tot een samenwerkingsovereenkomst (Letter of Intent)

specifieke afspraken nodig.

vastgoedprojecten aankomt, zijn ontwikkelaars,

een eerste stap op de goede weg. Daarmee wordt

cityrailverbinding met Amstelwijck. Marktpartijen

corporaties en beleggers de belangrijkste

het benodigde draagvlak voor de ingrepen op papier

Voor een nieuwe toekomst voor de Stadsbrug zijn

samenwerkingspartners. In een wat later stadium

vastgelegd en wordt een route geformuleerd voor

afspraken nodig met Rijkswaterstaat als eigenaar van

kunnen deze partijen worden geselecteerd of

verkenningen, besluitvorming en planning.

de brug en de gemeente Zwijndrecht. Rijkswaterstaat

ontwikkelingscombinaties worden gevormd. 

staat open voor een vervolgtraject gericht op een ander

Het kan interessant zijn om workshops met dergelijke

gebruik van de brug. Daarnaast is Rijkswaterstaat

partijen te organiseren om uitwerkingsopgaven ter 

de belangrijkste partner bij maatregelen aan het

hand te nemen.

7

Realisatiekracht vergroten

Goede organisatie

Coalities zoals hierboven beschreven vergroten de

De ontwikkeling van de Spoorzone moet een toonbeeld

Bij de samenstelling van de projectorganisatie moet

realisatiekracht van de gemeente. Het is daarnaast

zijn van integrale stedelijke ontwikkeling. Er ligt een

specifieke aandacht uitgaan naar strategische,

wenselijk dat de gemeente haar eigen instrumentarium

breed spectrum aan doelstellingen (wonen, economie,

financiële en onderhandelingstechnische kwaliteiten.

ten volle inzet om de ontwikkelingen mogelijk te maken.

mobiliteit, klimaat), er zijn veel samenhangen te

Zo moet de directeur van de projectstaf in staat zijn de

Dat gaat om het juridisch-planologisch instrumentarium,

realiseren en er zijn veel partijen betrokken. Dit vergt

complexiteit van de opgaven te overzien, op bestuurlijk

een actief grondbeleid, het vestigen van een

een organisatiestructuur die die deze integraliteit

en directieniveau te kunnen dealen met interne en

voorkeursrecht, enzovoort.

langjarig kan initiëren, waarmaken, garanderen en

externe partijen, te kunnen enthousiasmeren, financieel

bewaken.

creatief te zijn, enzovoort. Het moet kortom een zwaargewicht zijn.

De huidige situatie met meerdere stuur- en projectgroepen, elk met verschillende lijnen naar

Op twee fronten zou de projectstaf extern

stakeholders, leidt tot in- en externe onduidelijkheid.

ondersteund kunnen worden. Voor het bewaken

Daarom wordt voorgesteld om een kwalitatief stevige

van de stedenbouwkundige kwaliteit zou een

projectorganisatie op te tuigen met directe lijnen naar

supervisieopdracht aan een extern bureau gegeven

directies en bestuur voor het gehele gebied van 

kunnen worden. Het ligt voor de hand om Mecanoo te

de Spoorzone.

vragen daar de eerste vijf jaar invulling aan te geven.  De projectstaf zou daarnaast een senior met ervaring en

Die projectorganisatie moet over de volle breedte

gezag op het gebied van stedelijke ontwikkeling moeten

van de Spoorzone het gemeentelijk handelen kunnen

kunnen inschakelen. Deze senior kan de positieve

organiseren. Dat vraagt aansturing door één stuurgroep

ervaringen met de zogenaamde fast lane borgen, dat wil

met de betrokken wethouders en directeuren, en een

zeggen gelijktijdig rekenen en tekenen gecombineerd

stevige projectstaf met één projectgroep. 

met compacte besluitvorming.

8

Serieus investeren Binnenstedelijk ontwikkelen is lastig en duur

betekenen bijvoorbeeld minder autogebruik, dus minder

nadere uitwerkingen, optimalisaties, enzovoort. 

parkeervoorzieningen en minder milieubelasting.

Deze veranderingen werken door in de voorgestane

De keuze voor binnenstedelijk ontwikkelen is geen

De kracht van de Ontwikkelingsvisie schuilt in die

ingrepen en zullen van grote invloed zijn op de financiën.

keuze voor de gemakkelijkste oplossing. In de

integraliteit. Als onderdelen van de visie met een relatief

Daar komt bij dat een aantal kostenposten nog niet is

Spoorzone zijn enkele gebieden samengebracht

hoog prijskaartje worden uitgesteld of versoberd, kan

te ramen (bijvoorbeeld bodemverontreiniging, kabels

die worden omringd of doorsneden door zware

dat de effectiviteit van andere onderdelen ondergraven.

& leidingen), dat nog niet duidelijk is welke financiële

infrastructuur, vol in gebruik zijn, weinig gemeentebezit kennen, en waar in sommige gevallen een risico bestaat

bijdragen hogere overheden kunnen en willen leveren Nuances bij rekenen aan kosten en baten

op bodemverontreiniging.

en dat de gedetailleerde uitwerking van de plannen tot positieve dan wel negatieve verrassingen kunnen

Om meer inzicht in het investeringsniveau te geven, is

leiden. Om daar voor zover mogelijk rekening mee te

Om van die gebieden aantrekkelijke woon- en

een eerste financiële kosten- en batenanalyse gemaakt

houden, is bij de kostenramingen gewerkt met stevige

werkgebieden te maken, zijn langjarige investeringen

van de maatregelen die in de Ontwikkelingsvisie

onzekerheidsmarges. Een andere nuancering heeft

nodig. De nadelige effecten van de zware infrastructuur

Spoorzone worden voorgesteld. In de komende

betrekking op de spanning tussen staand gemeentelijk

moeten teniet worden gedaan door te investeren in

maanden zullen ook de maatschappelijke kosten en

beleid en de ontwikkelingsvisie. De kosten en baten

geluidswerende voorzieningen en nieuwe verbindingen

baten zoals gezondheid en duurzaamheid worden

van de vastgoedprogramma’s (aantallen woningen en

over en onder die infrastructuur. Soms moet de

geanalyseerd. Bij het opstellen van het financiële

parkeerplaatsen) die in de visie zijn opgenomen zijn

gemeente de gronden verwerven en in een aantal

overzicht heeft de Brink Groep externe ondersteuning

doorgerekend, maar die komen niet altijd overeen met

gevallen zal de bodem moeten worden gesaneerd. 

geleverd (zie bijlage 3). Deze had betrekking op de

gemeentelijke bestemmingsplannen of parkeernormen.

Om de gebieden aantrekkelijk en toekomstbestendig te

kosten van de infrastructurele maatregelen. De kosten

maken voor bewoners en bedrijven, zijn investeringen

en opbrengsten van de vastgoedontwikkelingen heeft

De hier genoemde bedragen zijn van belang omdat ze 

in duurzame mobiliteit en kwalitatief hoogwaardige

de gemeente zelf berekend (zie bijlage 2). Dit geldt

een beeld geven van de omvang, zodat in het gemeente­

openbare ruimtes noodzakelijk.

ook voor de ramingen van bijdragen die mogelijk door

lijke begrotingsbeleid, maar ook in de gesprekken met

hogere overheden kunnen worden geleverd.

de provincie, het Rijk en de marktpartijen duidelijk is, in

De kracht van de Ontwikkelingsvisie Spoorzone is

welke richting er moet worden gewerkt.

dat al die benodigde maatregelen in één integraal

Het financiële overzicht moet met de nodige nuances

geheel zijn gevat. De voorgestelde maatregelen dienen

worden beschouwd. De ontwikkeling van de Spoorzone

vaak meerdere doelen. Het Maaspark is niet alleen

kan 20 jaar of meer beslaan. Dat betekent dat de

een park, maar ook een geluidswal tussen spoorweg

omstandigheden aan veranderingen onderhevig zullen

Dat genoemd hebbend, kan over het financiële overzicht

en woonwijk, een evenemententerrein en het dak

zijn. Die kunnen bijvoorbeeld worden veroorzaakt door

worden gezegd dat het totaal van de Spoorzone een

van een parkeergarage. Maatregelen versterken

gewijzigde marktomstandigheden, gewijzigde wet- en

investering van meer dan € 1,1 miljard vergt. Dit bedrag

elkaar ook. Verbeteringen van het openbaar vervoer

regelgeving, al of niet samenwerken met stakeholders,

is als volgt opgebouwd:

9

Totaalbeeld: een visie van € 2 miljard

- Woningbouw (verwerven gronden, bouw- en woonrijp maken, geluidsvoorzieningen e.d.)

€ 125 miljoen

- Spoorzaken (stations, sporen, wissels, veiligheidssystemen, haltes)

€ 775 miljoen

- Openbare ruimte (Maaspark, herinrichting straten, stationspark e.d.)

€ 220 miljoen

Voeg daarbij de investering die marktpartijen en

Let wel, kosten van bijvoorbeeld bodemsanering zijn

parkgarage, het Maaspark, geluidsvoorzieningen,

niet bekend en dus ook niet meegenomen. Aan de

de brug, een evenemententerrein, bodemsanering,

andere kant kunnen zich mogelijkheden voordoen

enzovoort. Van de kosten is een eerste grove raming

voor andere subsidies, bijvoorbeeld voor woningbouw.

gemaakt. Deze raming kwam uit op ca. € 220 miljoen.

Ook de effecten van beoogde bevolkingsgroei op

Met name de geluidsvoorzieningen zijn een kostbare

het Gemeentefonds of op het draagvlak onder de

aangelegenheid.

voorzieningen in Dordrecht zijn niet meegenomen.

woningcorporaties moeten doen in de woningbouw zelf

Hiertegenover staan inkomsten uit woningbouw,

en het totale investeringsniveau loopt op tot ongeveer 

Per deelgebied wordt hieronder ingegaan op de kosten

commerciële voorzieningen, parkeerexploitatie en

€ 2 miljard.

en inkomsten. De spoorzaken worden apart belicht.

mogelijk geachte subsidies. Deze inkomsten worden

Tegenover die kosten zijn inkomsten geraamd. Deze zijn

Maasterras: € 213 miljoen aan kosten en

gebaseerd op de huidige praktijk en bestaan uit:

€ 107 miljoen aan inkomsten

geraamd op circa € 125 miljoen.

- Woningbouw (grondopbrengsten)

€ 140 miljoen

- Rijksbijdragen voor de spoorzaken

€ 775 miljoen

- Provinciale bijdragen voor  o.a. fietsvoorzieningen - Exploitatie-inkomsten (garages)

Stationsomgeving: € 77 miljoen kosten en € 22 miljoen inkomsten

Bij de ontwikkeling van het Maasterras speelt een aantal complicerende factoren. De gemeente heeft zelf slechts

In de Stationsomgeving moet vooral worden

€ 45 miljoen

beperkt eigendom in het gebied. Daarnaast kent het

geïnvesteerd in de openbare ruimte (het Weizigtpark,

€ 20 miljoen

gebied met zijn gedempte havens zeer waarschijnlijk

de parktraverse over het station, de verbinding met

bodemverontreinigingen. Bovenal is het omringd door

de binnenstad) en fietsvoorzieningen (paden, stalling,

Voor de inrichting van de openbare ruimte en

infrastructuur (A16, spoor) die kostbare voorzieningen

fietstunnels). De kosten daarvan kunnen oplopen tot

geluidsvoorzieningen staat vooral de gemeente aan

vergt om de geluidsoverlast tot wettelijke niveaus

zo’n € 77 miljoen. Dat is exclusief spoorzaken zoals het

de lat. Met alle slagen om de arm, zal de gemeente

terug te brengen. Daarnaast zijn investeringen nodig

station en het emplacement.

rekening moeten houden met een eigen bijdrage tussen

voor toevoegingen als het Maaspark en de fiets- en

de € 130 en € 150 miljoen over een periode van 20 jaar.

wandelroute over de Stadsbrug; essentiële ingrepen 

Deze kosten zullen met name gedragen moeten worden

Het zijn forse bedragen, maar gezien de looptijd van de

die het Maasterras tot een aantrekkelijk en

door de gemeente en de provincie. Een deel ervan is

ontwikkeling en de omvang van de totale Spoorzone, niet

onderscheidend woongebied maken.

reeds in de begroting opgenomen (fietsenstalling).

uitzonderlijk.

Of er subsidies beschikbaar zijn, van de provincie of Om woningbouw op het Maasterras mogelijk te maken

anderszins , moet worden onderzocht. Opbrengsten van

In bijlage 1 is de integraal overzicht opgenomen van

moet dus worden geïnvesteerd in verwervingen,

de kleinschalige kantoorontwikkeling op de P&R-locatie

de maatregelen, de kosten en de mogelijke dekking.

verplaatsingen, bouw- en woonrijp maken, de

Markettenweg kunnen eveneens (beperkt) bijdragen

10

aan dekking van de investeringen. Er wordt geraamd

daarvan zal komen uit de exploitatie van het transferium

dat de gemeente in dit gebied ca. € 50 miljoen zelf zal

en inkomsten uit woningbouw, in totaal € 15 miljoen.

moeten dragen en de provincie € 21 miljoen.

De bedragen die hiervoor zijn genoemd, vergen een Spoorzaken: € 775 miljoen kosten

Leerpark/Gezondheidspark/Stadspark XL: € 39 miljoen kosten en € 35 miljoen inkomsten

Stevige inzet

stevige gemeentelijke inzet. Niet alleen financieel, maar vooral ook organisatorisch. De geraamde inkomsten

De investeringen in de spoorweginfrastructuur omvatten

van hogere overheden en marktpartijen zijn alleen te

onder meer het moderniseren van het hoofdstation,

realiseren als de urgentie van investeren in Dordrecht

Het ontwerp van Mecanoo heeft vooral betrekking op

het maken van nieuwe stations op het kruispunt van

voor iedereen duidelijk is. Daarbij helpt de wervende

de verbinding tussen de drie parken. Om die verbinding

het Leerpark, Gezondheidspark en StadsparkXL en bij

Ontwikkelingsvisie, maar ook een creatieve en

tot stand te brengen, moet vooral worden geïnvesteerd

Amstelwijck en het verplaatsen van het emplacement

volhardende werkwijze en de mogelijkheid om externe

in de openbare ruimte, zoals de verbreding van de

en het aanbrengen van extra sporen. Dat vraagt

investeringen te stimuleren door cofinanciering of

tunnel onder de N3. Om de woningbouw mogelijk te

alles bi elkaar een forse investering van ca. € 775

voorfinanciering. Het idee voor een investeringsfonds

maken moet er worden geïnvesteerd in verwerving

miljoen. In de planvorming voor de Oude Lijn (Leiden

(zie kader) kan daarbij helpen.

en verplaatsing van de tennisverenigingen en het

– Dordrecht) door het samenwerkingsverband van

Schippersinternaat. In totaal zijn de kosten hiervan

ministeries, NS, ProRail, Metropoolregio Rotterdam-

Het is een stevige inzet, maar zoals eerder aangegeven

geraamd op ca. € 38 miljoen. Dat is exclusief de

Den Haag, provincie en gemeenten forse bedragen

zijn de benodigde investeringen te overzien gezien de

investeringen in spoorzaken zoals de realisatie van een

voor investeringen in Dordrecht opgenomen. Als deze

looptijd en omvang van het project. Bij een looptijd van

station en de drie- of viersporigheid.

worden gehonoreerd, dan zal in de periode 2025 – 2040

20 jaar gaat het om de volgende jaargemiddelden:

de spoorinfrastructuur in Dordrecht op een aanzienlijk

- 6000 woningen is slechts 300 woningen per jaar,

hoger niveau worden gebracht.

- bijdragen van het rijk betreffen gemiddeld 

In bijlage 1 is een meer gedetailleerd overzicht

- bijdragen van de provincie gaan over gemiddeld 

Hier staan inkomsten tegenover vanuit woningbouw en mogelijk enkele subsidies. Deze zijn geraamd op ca. € 33 miljoen.

€ 35 miljoen per jaar, opgenomen, waarin per deelgebied is terug te vinden

Amstelwijck: € 19 miljoen kosten en

welke maatregelen zijn berekend.

€ 34 miljoen inkomsten

€ 2,2 miljoen per jaar, - de gemeente investeert ca. € 7,5 miljoen per jaar. De kosten worden niet gelijkelijk over de gehele looptijd verdeeld. Het merendeel zal in de eerste 10 jaar

In Amstelwijck moet vooral geïnvesteerd worden in

aan de orde zijn, maar de genoemde kostendragers

een station plus toegangsweg, een P&R-voorziening

kunnen dit aan. Zeker als het wordt afgezet tegen de

en woningbouw. De kosten hiervan zijn, exclusief de

kwaliteitssprong die met de uitwerking en realisatie van

spoorzaken, geraamd op ca. € 9 miljoen. De dekking

de Ontwikkelingsvisie Spoorzone kan worden bereikt.

11

Investeringsfonds Spoorzone De realisering van de plannen voor de Spoorzone

Relatie met grondexploitatie

Functies van een fonds

In die periode zullen zich meerdere economische 

Bij een integrale gebiedsontwikkeling als deze kan

Een dergelijk fonds kent in hoofdzaak twee functies.

ups en downs voordoen. Vele partijen spelen in die

zo’n investeringsfonds een belangrijke aanvulling

Ten eerste het doen van geheel of gedeeltelijk

lange periode een rol en er zijn diverse publieke

zijn op de traditionele grondexploitaties. Om de

onrendabele investeringen die noodzakelijk zijn als

en private geldstromen in het spel. Die komen

beoogde kwaliteit te behalen is een goed gefaseerde

randvoorwaarden voor de ontwikkeling. Denk hierbij

lang niet allemaal beschikbaar op het moment dat

integrale aanpak noodzakelijk. Dit kan betekenen

aan openbare ruimte en infrastructuur. Ten tweede

ze nodig zijn. Een gebiedsontwikkeling als deze

dat de gemeente naast investeringen die normaal

investeringen doen die in principe rendabel zijn, maar

vraagt dan ook om een financieel instrument dat de

gesproken in een grondexploitatie thuis horen, ook

noodzakelijk om publiek-private samenwerking dan

conjuncturele golven, de diversiteit aan geldstromen

moet investeren in zaken die daarbuiten vallen. 

wel publiek-publieke samenwerking te stimuleren.

en faseringsproblemen ondervangt.

Het kan bijvoorbeeld nodig zijn om voorinvesteringen

Voorinvesteringen om te komen tot versnelling van

te plegen in parkeervoorzieningen, openbare ruimte,

projectrealisaties, bijvoorbeeld in een station, zijn

De start van de ontwikkeling vindt plaats op 

ov-haltes en vastgoedprogramma, ook als de eigenlijk

daar een voorbeeld van. Het fonds kan ook worden

een moment van economische tegenslag, maar

verantwoordelijke overheden of marktpartijen er nog

ingezet om posities in te nemen die gemeentelijke

ook in een periode van een ongekend ruime

niet aan toe zijn, of als de terugverdienprogramma’s

beleidsdoelen – bijvoorbeeld middenhuur –

financieringsmarkt met zeer lage rentetarieven. 

zich over een groter aantal jaren uitstrekken. 

versnellen.

De rijksoverheid heeft in deze omstandigheden een

Dit past niet in een traditionele grondexploitatie. 

apart investeringsfonds ingesteld, het ‘Groeifonds’..

Een investeringsfonds Spoorzone kan daar wel 

Er is alle reden om dit in Dordrecht ook te overwegen.

in voorzien.

vergt een tijdspanne van meer dan twintig jaar. 

Omvang fonds

Een goedkope financieringsfaciliteit voor de langere

Een investeringsfonds voor deze doelen is een

termijn en een faciliteit die de diversiteit aan

noodzaak. Gezien de omvang en looptijd van het

geldstromen optimaal kan combineren en benutten:

project en de uitkomst van de businesscase, lijkt 

een Investeringsfonds Spoorzone.

een bedrag van € 100 tot € 150 miljoen reëel.  Een investeringsfonds gericht op de doelen uit de tweede categorie lijkt een no-regret optie. Daarvoor lijkt een eerste inleg van € 100 miljoen realistisch.

12

Adaptief actieprogramma De gewenste ontwikkelingen kunnen en zullen zeker niet allemaal tegelijk op gang komen. Dat is ook niet nodig. Iedere ontwikkeling zal op zijn tijd moeten worden veroverd. Stap voor stap zal de visie zo invulling krijgen. En omdat het een ontwikkeling betreft die zomaar 20 jaar gaat vergen, zullen de omstandigheden bij de betrokken partijen en bij de gemeente Dordrecht zelf aan verandering onderhevig zijn. Omstandigheden op de woningmarkt zullen wijzigen en de nu nog onbekende specificaties van het cityrailsysteem kunnen gevolgen hebben. Dit vergt dat de strategie ook op gewijzigde omstandigheden moet kunnen inspelen, oftewel flexibel en adaptief van karakter moet zijn. Van belang is dat de gemeente duidelijk voor ogen  heeft wat er moet gebeuren om de ontwikkeling op gang te brengen en te houden. Een in de tijd doorlopend actieprogramma is daar een geëigend middel voor, net zo goed als een adequate projectorganisatie en voldoende middelen om het proces en de gemeentelijke investeringen te kunnen bekostigen. In bijlage 4 is een eerste voorzet voor een dergelijk actieprogramma opgenomen.

13

Bijlage 3: Memo Brink - Financieel strategische advisering

1. Inleiding 1.1 Uitvraag

1.2 Leeswijzer

Brink is door Gemeente Dordrecht gevraagd om een

Deze memo bestaat uit verschillende hoofdstukken.

kostenraming op te stellen voor de ontwikkeling van

Allereerst wordt een algemene projectomschrijving

de stationsomgeving rondom Station Dordrecht.

gegeven, waarbij de maatregelen van de verschillende

De uitgangspunten zoals aangehouden voor deze

beschouwde deelgebieden van Spoorzone Dordrecht

kostenraming berusten op het ontwerp van Mecanoo

worden benoemd. In hoofdstuk 3 worden de

Architecten (verder: Mecanoo) en verdere afstemming

ramingsuitgangspunten toegelicht en in hoofdstuk 4

met Gemeente Dordrecht.

worden de project specifieke uitgangspunten toegelicht per maatregel. Hoofdstuk 5 laat een kostenoverzicht van de investeringsramingen per deelgebied zien. In hoofdstuk 6 geven wij enkele aanbevelingen.

15

2. Algemene projectomschrijving 2.1 Spoorzone Dordrecht

die als separate ontwikkelingen gezien kunnen worden,

in het gebied. Door barrières te slechten en nieuwe

zijnde:

haltes te realiseren, kan het OV een prominente en

Dwars door Dordrecht loopt het spoor van de ‘Oude Lijn’. De potentiële (her)ontwikkellocaties rondom

verbindende functie krijgen die de ontwikkelingen - Stationsgebied Dordrecht;

verder stimuleert. Hier ligt gelijk ook de grootste

de oude spoorlijn worden gezamenlijk de Spoorzone

- Stationsgebied;

uitdaging. Bouwen langs een druk spoor brengt veel

genoemd. Gemeenten Dordrecht, Zwijndrecht en

- Maasterras;

uitdagingen met zich mee. Hiervoor zijn verschillende

provincie Zuid-Holland hebben de ambitie om

- Spui-Boulevard (Schil-west);

expertises nodig, en bij ingrepen rondom en langs het

gezamenlijk de kansen in de Spoorzone optimaal te

- Stadspark XL;

spoor moeten vele expertises worden samengebracht

benutten. De spoorlijn is het verbindende element maar

- Leerpark;

om te komen tot succesvolle ontwikkelingen. Daarnaast

tevens een belemmering in de verdere ontwikkeling

- Gezondheidspark;

spelen vele stakeholders een rol in de ontwikkelingen,

tussen een aantal grote binnenstedelijke gebieden in

- Amstelwijck;

en zal de gemeente moeten schakelen tussen NS/

Dordrecht.

- Wilgenwende.

ProRail, de provincie, ontwikkelaars en private

De Spoorzone Dordrecht/Zwijndrecht maakt

NB: De locaties Stationsgebied Dordrecht, Stadspark

dan ook deel uit van de Verstedelijkingsalliantie,

XL en Amstelwijck worden in deze memo toegelicht. De

Gemeente Dordrecht heeft Mecanoo gevraagd een

waarin gemeenten met complexe binnenstedelijke

Spui-Boulevard (Schil-west) en Wilgenwende zijn niet

Ontwikkelvisie voor de Spoorzone op te stellen.

ontwikkelingen in de zuidelijke randstad zich verenigen.

beschouwd.

Tegelijkertijd is de gemeente zelf aan de slag gegaan

eigenaars.

met een Ambitiedocument waarin de eerste kaders, In het deel van de Spoorzone dat in Dordrecht ligt,

Naast de (her)ontwikkeling van deze locaties liggen

randvoorwaarden en uitgangspunten voor een

is ruimte voor circa 6.000 tot 10.000 woningen, die

er kansen om ook de wijken rondom de Spoorzone

succesvolle gebiedsontwikkeling van de Spoorzone

gefaseerd tot 2030 beoogd worden gerealiseerd. Binnen

aantrekkelijker te maken en ook het openbaar vervoer

worden geschetst.

de Spoorzone zijn hiervoor vijf locaties te onderscheiden

(OV) zelf te herzien. Het OV is een belangrijke drager

16

2.2 Stationsgebied Dordrecht

1 Verbreden van de perrons (naar 11 meter);

7 Verbeteren fietspadenstructuur van en naar het

2 Aanpassen van het emplacement (inclusief City Stationsgebied

station (zuidzijde);

Sprinter);

Het project omhelst meerdere maatregelen binnen een straal van 500 meter vanaf het station. Onderstaand

8 Herinrichten van het Weitzigtpark;

3 Interwijkverbinding (nieuwe passerelle of verbreden tunnel, inclusief toegang naar de sporen);

(Johan de Wittstraat);

zijn de maatregelen benoemd. In de paragraaf

4 Nieuwe inrichting zuidelijke toegang tot het spoor;

uitgangspunten wordt verdere toelichting gegeven op

5 Nieuwe fietsenstalling zuidzijde;

de benoemde onderdelen.

6 Autoluw inrichten van het Noordplein (Burgemeester de Raadtsingel);

Dordrecht

9 Nieuwe wandelpromenade Station – Binnenstad 10 Verbreden bestaande tunnel ter hoogte van de Mauritsweg;

Toekomst 3D, 500m radius

11 Noordplein verbreden; 12 Routes naar parkeergarages (omleiden in verband met autoluw maken Burgemeester de Raadtsingel); 13 Aanleg snelfietspad F16 aan zuidzijde van het spoor; 14 Overbouwing station. Voor maatregelen 4, 5, 7 en 8 zijn twee

Nieuwe wandelpromenade Station Binnenstad (Johan de Wittstraat) €7,21 mln

Renovatie en herontwikkeling stationsgebouw € n.t.b. - Verbetering van de transfer - Verbreden van de perrons naar 11 meters - Verbeteren stijgpunten

investeringsramingen aangeleverd door Gemeente Dordrecht. Deze ramingen zijn niet inzichtelijk gemaakt, zodoende dus ook niet getoetst op juistheid en

Autoluw stationsplein €14,09 mln - Autoluw inrichten van het noordplein (binnenstadszijde) - Toegankelijk houden binnenstadgarages als Stationsweg autovrij wordt, d.w.z. herinrichten Spuiweg en Bleekersdijk, - Herinrichten Burg. De Raadtsingel

Zuidelijke Stationsentree €12,77 mln Nieuwe inrichting zuidelijke toegang tot het spoor incl. nieuwe fietsenstalling

compleetheid. Maasterras De werkzaamheden rondom het Maasterras omvatten

Interwijkverbinding €ntb - nieuwe passerelle of verbreden tunnel

diverse infrastructurele ingrepen. De onderstaande deelprojecten zijn beschouwd in de kostenraming:

Interwijkverbinding €ntb - verbeteren interwijkverbinding (fiets en voetgangers) bij Transvaalstraat – Dubbeldamseweg zuid

Herinrichting van het Weizigtpark €6,54 mln Indicatieve kosten aanpassen spoorlay-out voor CitySprinters > €100 mln - vergroten perronspoorcapaciteit (perronverlengingen) voor de kerende CitySprinters - aanvullende perronspoorcapaciteit (extra perron?) en aansluiting op derde spoor in geval van deels doorrijdende CitySprinters naar Leerpark

1 Spoordijkpark (rangeerterrein ProRail / P+R Weeskinderendijk);

Verbeteren fietspaden structuur van en naar het station > €1,26 mln

2 Nieuwe identiteit Brugweg / Hugo de Grootlaan; 6 Integratie nieuwe routes (Aansluiting Hugo de Grootlaan, parallel aan de Diepenbrockweg);

Aanpassing emplacement € n.t.b. Mogelijkheid tot verplaatsen emplacement naar een locatie nabij Amstelwijck.

Figuur 1: Maatregelen Stationsgebied

Ongenummerd: Parkeergarage. Legenda Infrastructuur / stationsplannen Plannen tot 2030 openbare ruimte fietsroute herinrichten straat LV verbindingen fietsenstalling

17

8

Masterplan visie Maaspark (connector en openbare ruimte) Nieuwe identiteit Stadsbrug (snelheidsbeperking weg, activering onderkant met gemengd programma) Een gemengd stedelijk milieu met woningen, voorzieningen, cultuur en bedrijvigheid aan het water Gedeeltelijke bedekking van autosnelweg A16

Nieuwe verbindingen via de Spoorzone

Integreer nieuwe routes vanuit bestaande woonbuurten

Figuur 2: Maatregelen Maasterras

18

2.3 Stadspark XL

2.4 Amstelwijck

De werkzaamheden rondom het Stadspark XL

De werkzaamheden in Amstelwijck omvatten

(voorheen Leerpark en Gezondheidspark) omvatten

diverse infrastructurele ingrepen. De onderstaande

diverse infrastructurele ingrepen. De onderstaande

deelprojecten zijn beschouwd in de kostenraming:

deelprojecten zijn beschouwd in de kostenraming:

1 De toegang tot de P+R Amstelwijck, vanaf de Laan

1 Werkzaamheden rondom de onderdoorgang  VN-Tunnel (Stationslocatie);

van Europa; 2 De P+R, geschikt voor 300 personenwagens.

2 Werkzaamheden aan de Max Gootelaan; 3 Werkzaamheden rondom het viaduct over de N3, Laan der Verenigde Naties/Overkampweg  (Kruising N3).

Figuur 3: Maatregelen Stadspark XL

Figuur 4: Maatregelen Amstelwijck

19

3. Ramingsuitgangspunten De projectkosten omvatten de investeringskosten. Daaraan kunnen nog bedragen (namelijk een reservering

opdrachtnemer (of aannemer). 5 Bouwspecificaties:

niet gesprongen explosieven, kabels en leidingen,

voor scopewijzigingen en/of een onzekerheids­r eserve)

- Werkzaamheden worden gedurende kantoortijden

worden toegevoegd om het risico te verkleinen dat de

(07:00 tot 17:00 uur) uitgevoerd, met uitzondering

projectkosten worden overschreden. De projectkosten

legeskosten, verzekeringspremies, onderzoeken naar archeologie, milieu. Het verleggen van kabels en leidingen derden is hierin niet beschouwd.

van werkzaamheden aan het spoor.

plus toegevoegde bedragen vormen het projectbudget.

- Vrijkomende materialen zijn niet verontreinigd.

De kostendeskundige raamt de investeringskosten, de

- Uitvoering per deelproject geschiedt in één fase.

financier bepaalt het budget. De kostendeskundige kan

- Uitvoering conform ontwerpuitgangspunten.

De volgende onderdelen worden niet meegenomen in

de financier daarbij wel adviseren.

- Ondergrondse infrastructuur is niet nader

de raming:

3.1 Prijspeil, valuta en wet- en regelgeving

onderzocht en niet begroot (bijvoorbeeld kabels

- Alle onderdelen niet genoemd in de raming.

en leidingen, ondergrondse infrastructuur).

- Aanpassing Vrieseplein en Vriesebrug, zie maatregel

6 De post “nader te detailleren” of “n.t.d.” is op basis - prijspeil: 01 juni 2020 (MoVe) en 01 augustus 2020;

van vergelijkbare projecten ingeschat.

- alle bedragen genoemd in deze memo en de bijlagen

- Voor de werkzaamheden aan het Stadspark XL

zijn in euro’s;

is een hoger percentage n.t.d. aangehouden in

- exclusief BTW;

verband met de ontbrekende gegevens van de

- standlijn wet- en regelgeving 01 januari 2020.

bestaande onderdoorgang. 7 De post “objectrisico (bouwkosten/

3.2 Uitgangspunten SSK-ramingen Bij de raming van kosten zijn de volgende

3.3 Uitsluitingen raming investeringskosten

12 (buiten projectgebied). - Raakvlak met kantoor en parkeerterrein Woonbron, zie maatregel 13 (buiten de projectscope). - Grondwatersanering bij Rangeerterrein ProRail /  P+R Weeskinderendijk. - Kabels en leidingen van derden, bijvoorbeeld van Gasunie, Stedin, Evides, et cetera.

engineeringskosten en overige bijkomende kosten)”

- Vastgoedkosten.

is op basis van vergelijkbare projecten ingeschat.

- Onzekerheidsreserve.

8 De post “object-overstijgende risico” is op basis van

- Reserve extern onvoorzien.

uitgangspunten gehanteerd:

vergelijkbare projecten ingeschat.

- Exploitatiekosten.

1 Raming is opgesteld conform de SSK 2010

- Voor de werkzaamheden aan het Stadspark XL

- Onderhoudskosten.

systematiek (CROW publicatie 137).

is een hoger percentage risico aangehouden in

2 Deterministisch bedrijfseconomische uitgangspunten.

verband met de ontbrekende gegevens van de

3 De raming is opgesteld met een bandbreedte van +/-

bestaande onderdoorgang.

‑40% die passend geacht wordt bij de fase van het project en het niveau van uitwerking. 4 Geen rekening gehouden met mogelijke marktwerking (positief of negatief) tijdens aanbesteding, noch is toegerekend naar een

- Verbussingskosten (bij buitendienststellingen spoor). 3.4 Risicomanagement

9 Engineeringskosten zijn bepaald op basis van aanbesteding conform UAV-gc. 10 Engineeringskosten opdrachtgever zijn beschouwd inclusief toezicht.

Risico’s zijn ingeschat op basis van kostenexpertise van vergelijkbare projecten. Risicosessies hebben niet plaatsgevonden en risico’s zijn niet gekwalificeerd of

11 Overige bijkomende kosten omvatten onder andere

20

gekwantificeerd.

4. Project specifieke uitgangspunten In studies op hoger abstractieniveau zijn scope-

Maatregel 5: Nieuwe fietsenstalling zuidzijde

zuidzijde voor fietsers dient verbeterd te worden.

onderdelen vaak slechts globaal onderbouwd. Verschil in

Met de nieuwe ontwikkelingen wordt het fietsnetwerk

De fietspadenstructuur door het Weitzigtpark wordt

interpretatie bij de gepresenteerde investeringsbedragen

door het Weitzigtpark (maatregel 7) en langs het spoor

verbeterd.

is hierdoor een groot risico. Om deze reden is voor de

(maatregel 13) sterk verbeterd. Hiermee ontstaat de

kostenraming een stap verder gezet om uitgangspunten

wens de stallingscapaciteit aan de zuidzijde van het

Maatregel 8: Herinrichting van het Weitzigtpark

te verduidelijken. In dit hoofdstuk wordt kort per

station uit te breiden.

Deze maatregel hangt samen met maatregel 4, 5, 7 en

deelgebied bij elke maatregel stilgestaan. Aanvullend

13. Het park dient te worden aangepast om de nieuwe

zijn in bijlagen B, F, H en J de uitgangspunten voor

Maatregel 6: Autoluw inrichten van het Noordplein

fietsroutes, de station entree en de fietsenstalling te

maatregelen verder toegelicht en gevisualiseerd.

De Burgemeester de Raadtsingel wordt autoluw

accommoderen.

gemaakt vanaf de Spuiweg aan de westzijde van het Stationsgebied Dordrecht

station en de rotonde bij de Transvaalstraat aan de

Maatregel 9: Nieuwe wandelpromenade Station –

oostzijde.

Binnenstad (Johan de Wittstraat)

Maatregel 1: Verbreden van perrons (naar 11 meter)

In deze maatregel zijn alle maatregelen op

Met het autoluw maken van de Burgemeester de

Toelichting en raming door APPM

maaiveldniveau beschouwd, waaronder:

Raadtsingel wordt ook de Johan de Wittstraat autoluw

- Het verwijderen van de bestaande inrichting (veelal

gemaakt. De volgende maatregelen zijn beschouwd:

Maatregel 2: Aanpassingen emplacement (inclusief City Sprinter) Toelichting en raming door APPM

asfalt met groene bermen). - Het verwijderen van het bestaande busstation inclusief overkapping.

of verbreden tunnel, inclusief toegang naar de sporen) Toelichting en raming door APPM

wandel/fiets boulevard.

het spoor Aan de zuidzijde van het station wordt aangesloten op een Park & Ride bij het Weitzigtpark. Deze situatie

inrichten van de wandelpromenade. - Het in stand houden van oost-west verbindingen voor

- Het herinrichten van de oostzijde met een nieuw busstation inclusief overkapping en wachtruimte voor chauffeurs (afmetingen conform bestaand), toe

Maatregel 4: Nieuwe inrichting zuidelijke toegang tot

dubbelzijdige busbaan. - Het verwijderen van de overige verharding voor

- Het herinrichten van de westzijde als een groene Maatregel 3: Interwijkverbinding (nieuwe passerelle

- Het herinrichten van de oostelijke rijbaan als

het autoverkeer met verkeersregelinstallaties. - Het aanpassen van de rotonde bij de Spuiboulevard naar een T-splitsing.

leidende busbanen en een brede groenstrook. - De bestaande fietsenstalling en het stationsgebouw blijven behouden conform bestaande situatie. - Behoud huidige bomen.

Maatregel 10: Verbreden bestaande tunnel ter hoogte van de Mauritsweg Het verbreden van een bestaande tunnel onder het

zal opnieuw ingericht gaan worden. Deze maatregel

spoor is geen gemakkelijke opgave. Het ruimtebeslag

hangt samen met de herinrichting van het Weitzigtpark

Maatregel 7: Verbeteren fietspadenstructuur van en naar

ter plaatse van de toeritten van deze tunnel is ook zeer

(zie maatregel 8). Deze maatregel is niet afzonderlijk

het station (zuidzijde)

beperkt. De volgende werkzaamheden worden voorzien

geraamd.

De bereikbaarheid van het station vanaf de

voor het aanpassen van deze tunnel:

21

- Voorbouwen en inschuiven nieuwe spoordekken (te

is de route richting de parkeergarages gefaciliteerd,

Een aandachtspunt bij deze route is het inpassen. 

aangezien de overige route al bestaand is.

In de huidige situatie is dit niet mogelijk vanwege de

- Aanbrengen damwanden (verloren).

Aan de oostzijde wordt de route voorzien vanaf de

beperkte ruimte langs het spoor en raakvlakken met 

- Slopen bestaand dak en wanden van de tunnel.

Transvaalstraat via de Dubbeldamseweg Noord en de

de Woonbron en het emplacement bij het station.

- Vervangen of aanhelen van de vloer van de tunnel om

plaatsen op nieuw geboorde paalfundatie).

Blekersdijk richting het Vrieseplein. In de kostenraming

Het uitgangspunt is dat voorafgaand aan de aanleg 

de nieuwe tunnelbreedte in te kunnen passen.

zijn de volgende aanpassingen beschouwd:

van het snelfietspad deze raakvlakken voorkomen zijn.

- Realiseren nieuwe wanden en aanhelen tunneldak

- Aanpassing afrit rotonde Oranjepark naar

Dat wil zeggen:

buiten de sporen aan noord- en zuidzijde. - Eenzijdig slopen toeritten en voetgangerstrappen. - Verbreden toeritten en realiseren nieuwe

Dubbeldamseweg Noord (nu eenrichtingsverkeer). - Herinrichten van het gedeelte van de Blekersdijk waar tweerichting verkeer van toepassing is.

voetgangerstrappen. - Inclusief PEAT en TIS/VGV kosten, exclusief

- (Deels) opheffen en verwijderen van het kantoorpand van de Woonbron, inclusief parkeerterrein. - Opheffen en verwijderen van het emplacement ten zuiden van het station (zie maatregel 2).

Er is verder ontsluiting richting de parkeergarages

verbussingskosten ten gevolge van

benodigd. Deze maatregelen vallen echter buiten 

Ontwikkelingen rondom het verwijderen van het

buitendienststellingen.

de straal van 500 meter die beschouwd wordt binnen 

kantoorpand van de Woonbron behoort niet tot de

dit project en zijn dus niet geraamd.

scope van dit project en is zodoende dus ook niet

Maatregel 11: Noordplein verbreden

Deze maatregelen zijn:

beschouwd. Het is echter wel een voorwaarde om 

Deze maatregel is beschouwd als het stationsplein,

- Aanpassing van het Vrieseplein (nu alleen

het snelfietspad in te kunnen passen zoals ontworpen.

ingesloten tussen aan de oost- en westzijde door de herinrichting beschreven in maatregel 6. Aan de noordzijde sluit het Noordplein aan op de

voetgangers en fietsers). - Aanpassing van de Vriesebrug (nu alleen  voetgangers en fietsers).

Maatregel 14: Overbouwing station - Amoveren bestaande traverse.

wandelpromenade, beschreven in maatregel 9.

- Realiseren park boven de sporen.

Voor deze maatregel wordt voorzien:

Maatregel 13: Aanleg snelfietspad F16 aan zuidzijde

- Realiseren aanlandingen noordwest- en

- Het verwijderen van de bestaande asfaltverharding.

van het spoor

- Herinrichten stationsplein.

Het snelfietspad is beschouwd binnen de straal van

- Stijgpunten aan zuidzijde.

- Hoogwaardige inrichtingselementen.

500 meter vanaf het station. Aan de westzijde begint

- De benodigde installatie, behalve de spoor

noordoostzijde.

deze route op de Vlietweg na de T-splitsing met de

gerelateerde installatie.

Maatregel 12: Routes naar parkeergarages

Reviusstraat. Vanaf hier wordt rechtdoor gestoken 

Mogelijk dient de fietstoegankelijkheid tot het dek

Aan de westzijde van het station is de nieuwe route naar

langs het spoor richting het station. Vanaf de Park &

verbeterd te worden. De door Mecanoo geschetste

de parkeergarage voorzien via de Spuiweg. Momenteel

Ride wordt de Markettenweg aangehouden tot aan

uitgangspunten kenden geen lange toeritten (booklet

is de afslag van de Burgemeester de Raadtsingel

de bocht ter hoogte van de tunnel bij de Mauritsweg

20200817 Mecanoo).

geen doorgaande route. Door deze afslag in te passen

(maatregel 10).

22

aan de Hugo de Grootlaan (14,0 m + MV). -

- Restant van de HdGl, boog van circa 300 m,

Terre-Armee achtige constructie met een prefab

bestaande constructie verwijderen tot de kruising

betonnen kunstwerk over de stamlijn.

met de Weeskinderendijk beneden. Hoog- en

- Parkeergarage met circa 500 parkeerplaatsen,

laaggelegen fietspad aansluiting vanaf de HdGl naar

niveau 0 = 1,5 – MV, niveau 1 = 1,5 m + MV. - Op de parkeergarage een grondtalud vanaf 6,0 m + MV tot 12,0 + MV.

de Weeskinderendijk beneden. - Verwijderen bestaande verhardingen en ondergronds infra ter plaatse van de Brands Buysstraat.

- Tegen de parkeergarage een betonnen trapconstructie tot 4,5 m + MV. - Kruising Dokweg door middel van een stalen

Waterfront campus (3): - Géén infrastructurele kosten opgenomen.

viaduct, lengte = circa 95 m, 12,0 + MV tot 14,0 + Figuur 5: Situatieschets overkapping Station

MV.

Overdekking A-16 (4):

- Overspanning circa 50 m per veld.

- Géén kosten opgenomen voor de overkluizing van de

- Perkinrichting met banken, openbare verlichting, - Alle werkzaamheden van ProRail zijn exclusief, dus de gehele bovenbouw van het spoor en buitendienst stellingen. - Advieskosten ProRail zijn wel voorzien.

bomen en grasvelden, circa 20% van het oppervlak is verhard.

Spoorverbinding, spoorzone (5):

- Twee spoorkruisingen ten behoeve van fiets- en voetgangersverkeer, gelijkvloers en onbeveiligd. - Huidige verhardingen van de Weeskinderendijk

Maasterras

A-16 (Drechttunnel, richting zuid).

- Géén kosten opgenomen voor onderdoorgang. - Géén kosten opgenomen voor een combinatie met de parkeergarage.

vervangen voor nieuwe verhardingen. Integratie nieuwe routes (op de kaart aangegeven als 6):

Spoordijk park (op de kaart aangegeven als 1):

Nieuwe identiteit Brugweg (Hugo de Grootlaan) (op de

- Bestaande voorzieningen verwijderen,

kaart aangegeven als 2):

Diepenbrockweg, deze aansluiting loopt parallel aan

- Huidige indeling Hugo de Grootlaan (HdGl)

de Diepenbrokweg en wordt weer aangesloten op de

rangeerterrein/P+R terrein. - Huidige stamlijn blijft bestaan, inclusief zuidelijk kopspoor. - Rangeer- en P+R-terrein, grondsanering 1,5 m – MV. - Géén grondwatersanering. - Géén werkzaamheden aan de primaire waterkering.

aanpassen aan 2 busbanen, 2 voetgangerspaden en 1 fietsstrook.

- De HdGl in rechtstand aansluiten richting de

kruising met de Weeskinderendijk beneden. - Parkeergarage.

- Géén wijzigingen aan bestaande betonnen dek constructie.

Stadspark XL

- Vanaf de voegovergang (Weeskinderendijk beneden),

- Géén werkzaamheden aan de “Dordtse Mijl”.

circa 120 m, huidige indeling (HdGl) aanpassen aan

Stationslocatie (op de kaart aangegeven als 1):

- Fietspad F16 vanaf relaishuis (RH Vlietweg, MV) tot

bovenstaande configuratie.

- Aanpassen fiets- en voetpad vanaf de kruising Laan

23

der Verenigde Naties/Nassauweg tot aan de toerit

Kruising N3 (op de kaart aangegeven als 3):

parkeerterrein schaatshal, aan verhardingen stations

- Zuidelijke rijbaan Laan der Verenigde Naties/

beeld. - Prefab betonnen dekconstructie aanbrengen, ter overkluizing van de huidige Vide VNtunnel/ watergang, tussen het spoor en de Max Gootelaan. - Aanpassen/uitbreiden huidige betonnen trap aan de Oostzijde van de VN-Tunnel.

Overkampweg, frezen en voorzien van een nieuwe

Ontsluiting P+R Amstelwijck (op de kaart aangegeven

deklaag volgens de nieuwe rijbaan indeling.

als 1):

- Aan de zuidoostkant, de huidige middenberm verwijderen en voorzien van een nieuwe

aansluiting op maaiveld niveau te houden (onderdoor rijhoogte N3).

verhardingen verwijderen en vervangen door een fiets- en voetpad. Als rijbaanscheiding wordt een

- Er zijn géén werkzaamheden opgenomen voor het aanpassen van de onderdoorgang, volgens pagina 101 van het booklet van Mecanoo (versie 20200807). - Géén constructieve gegevens beschikbaar van de

- Bestaand grondwerk tegen de N3, verlagen om de

voetpad in zijn geheel de asfaltconstructie/overige

scheidingswand fietspad, aanpassen aan de nieuwe voetpad).

- Bestaande verhardingen verwijderen.

asfaltconstructie. De noordelijke rijbaan/fietspad/

- Huidige betonnen middenbermconstructie/betonnen situatie (weginrichting met 2 rijbanen en een fiets en

Amstelwijck

groenstrook opgenomen. - De dubbele uitvoeger van de Overkampweg naar de N3 (Papendrecht) verwijderen. - Eén uitvoegstrook verwijderen vanaf de N3, richting de Overkampweg.

- Onderdoorgang aanbrengen in de N3, in 2 fases, 1 rijbaan onttrekken aan het verkeer. - Ontsluitingsweg P+R aansluiten op de Laan van Europa, 1 rijbaan, 2 rijstroken. - Fietspad aanbrengen vanaf de rotonde Laan van Europa. - Stroomaansluiting OV aanbrengen, vanaf de rotonde

- De uitvoegstroken van Dordrecht centrum richting

Laan van Europa.

onderdoorgang VN-Tunnel, fundering dekconstructie

de Laan der Verenigde Naties/Overkampweg

is een aanname.

verwijderen in verband met de nieuwe

P+R Amstelwijck (op de kaart aangegeven als 2):

verkeerssituatie.

- P+R-voorziening voor 300 parkeerplaatsen

Max Gootelaan (MGl) (op de kaart aangegeven als 2): - Verhardingen over de nieuw te bouwen overkluizing aanpassen aan stations beeld (hooggelegen stationsplein. - De huidige MGl, verhardingen verwijderen na de inrit Bastion Hotel (asfalt en bestrating) en vervangen door bestratingen volgens stations beeld. MGl 2 x aansluiten op de Maria Montessorilaan (MMl). - Huidig fiets- voetpad MG verwijderen en aanbrengen op de nieuwe situatie. - Keerlus MMl/Prof. Langveldlaan verwijderen.

- De huidige Verkeersregelinstallaties (VRI) vervangen door nieuwe VRI’s, geschikt voor de nieuwe verkeerssituatie.

(personenwagens). Rijbanen in asfalt, parkeervakken in BKK. - Hemelwaterafvoer op oppervlaktewater (spoorsloot).

- De huidige ANWB-bewegwijzering (NBD) vervangen

- Openbare verlichting voorzien, inclusief schakelkast.

door nieuwe bebording, geschikt voor de nieuwe

- Groenvoorzieningen opgenomen (beperkt).

situatie.

- Spijlen hekwerk opgenomen als afscherming van de

- Het aanpassen van de huidige openbare verlichting aan de nieuwe situatie.

P+R-voorziening. - Géén voorzieningen voor openbaarvervoer.

- Géén werkzaamheden aan het viaduct van de N3, geen uitbreidingen in verband met groenvoorzieningen op het dek.

24

- Géén park- of watervoorzieningen opgenomen. - Géén voorzieningen voor vastgoed of vastgoedkosten opgenomen.

6. Aanbevelingen Stationsgebied Dordrecht (Stationsgebied en

bereikbaarheidsproblemen die in zo’n geval ontstaan.

Maasterras)

Daardoor kan het zijn dat de maatregelen die op termijn worden uitgevoerd nog geïndexeerd moeten

1 Maatregel 4, 5, 7 en 8 zijn afzonderlijk benoemd, echter in de raming gezamenlijk beschouwd. In een volgende fase is het te adviseren deze posten

worden daar alle geraamde bedragen prijspeil 01 juli 2020 hebben. 7 Onderzocht moet worden welke ondergrondse infra

óf gezamenlijk te beschouwen, óf separaat. Dit

(kabels en leidingen) in het gebied verlegd moeten

voorkomt onduidelijkheid in scopegrenzen.

worden en wat daarvoor de kosten gaan bedragen.

2 Langs de Burgemeester de Raadtsingel bevinden

Deze zijn nu niet meegenomen in de ramingen.

zich meerdere bedrijven en woningen die door het

8 De raakvlakken van de parkeergarage, het Spoortalud

autoluw inrichten in de huidige vorm moeilijk of niet

en het Spoorpark dienen nader onderzocht te worden

direct bereikbaar zijn. Geadviseerd wordt in een

in verband met veiligheid en geluid ten opzichte van

volgende fase bereikbaarheid te evalueren.

het te bouwen vastgoed.

3 Met het autoluw inrichten van de Burgemeester de

9 In het Spoorpark dienen twee kunstwerken gebouwd

Raadtsingel vervallen de taxistandplaats en Kiss &

te worden op de raakvlakken met de parkeergarage.

Ride op korte afstand van het station. Bereikbaarheid van het station wordt hierdoor beperkt door grote

Stadspark XL

loopafstanden, bijvoorbeeld voor mindervaliden of reizigers met veel bagage.

10 De onderdoorgang van de VN-tunnel dient nader

4 Met het autoluw maken van de Burgemeester

beschouwd te worden in relatie tot het plan van

de Raadtsingel en de Johan de Wittstraat zijn

Mecanoo en de huidige ontsluitingsweg Laan der

waarschijnlijk andere verkeersmaatregelen benodigd

Verenigde Naties.

om veranderende verkeerstromen te faciliteren. Deze

11 De ontsluiting met de N3 in relatie tot de Laan der

maatregelen zijn in dit stadium niet inzichtelijk en

Verenigde naties/Overkampweg/Dordrecht Centrum

daarmee dus ook niet geraamd.

dient nader beschouwd te worden.

5 De geschiktheid van de Vriesebrug voor autoverkeer dient onderzocht te worden. 6 Onderzocht moet worden wat de uitvoeringsplanning gaat worden van de diverse maatregelen. Het is wellicht niet mogelijk om alle maatregelen tegelijkertijd uit te voeren vanwege (te) grote

25

Bijlage 4: Actieprogramma

Indicatief actieprogramma Spoorzone Dordrecht Initiatiefnemer

2020 - 2021

2022 - 2025

2026 - 2030

2031 - 2035

2036 – 2040

2022 - 2025

2026 - 2030

2031 - 2035

2036 – 2040

2031 - 2035

2036 – 2040

Coalities LOI NS

X

LOI ProRail

x

LOI RWS

x

LOI PZH

x

Middelen Uitwerken investeringsfonds

x

Uitwerken projectorganisatie

x

Werkbudget

x

Uitwerken communicatieplan

x

Maasterras – Weeskinderendijk

Initiatiefnemer

2020 - 2021

Vestigen wvg

x

Stedenbouwkundig plan Maasterras

x

Inrichtingsplannen brug/park-garage Tender Weeskinderendijk

x

Verwerven/coalities grondeigenaren

x

x

Kopen woningen Weeskinderendijk

x

x

Kopen NS-terrein

x

Kopen rangeerterrein

x

Verhuizen bewoners en bedrijven Weeskinderendijk

x

Realisatie park + garage

x

Herinrichting brug

x

Ontwerp en realisatie F16 Maasterras – Brandts Buijs

x Initiatiefnemer

2020 - 2021

2022 - 2025

2026 - 2030

Woningbouwplan Brandts-Buijs

x

Geluidsmaatregelen A16

x

Herhuisvesten woonwagenbewoners

x

Realisatie woningbouw

x

27

Maasterras - Handelskade

Initiatiefnemer

2020 - 2021

2022 - 2025

Plan Handelskade

x

Coalitie eigenaren

x

2026 - 2030

Geluidsmaatregelen A16 - Zeehaven

x

Tender plan

x

Verplaatsen bedrijven

x

Realisatie plan MRDH

Maassterras – De Put

Initiatiefnemer

x 2020 - 2021

2022 - 2025

Stedenbouwkundig plan

2026 - 2030

2031 - 2035 x

RWS

x

Geluidsmaatregelen A16/zeehaven

x

Tender woningbouw

x

Realisatie woningbouw

x

Verplaatsen sportverenigingen Sportlaan

x

Realisatie woningbouw Sportlaan

x Initiatiefnemer

2020 - 2021

2022 - 2025

2026 - 2030

Vaststellen VCP Herinrichtingsplan openbare ruimte Verwerven Crown Point

x

Realisatie HvS&R

x

Sloop CP, Stadskantoor, Sociale dienst

x

Vernieuwen Spuihaven

x

Tender Spuiboulevard Bouw Spuiboulevard

2036 – 2040

x

Verwerven/verplaatsen bedrijven

Spuiboulevard

2036 – 2040

x

Halte cityrail

Verplaatsen afslag 21

2031 - 2035

x x

x

Realisatie openbare ruimte

x

28

x

2031 - 2035

2036 – 2040

Stationsomgeving

Initiatiefnemer

2020 - 2021

2022 - 2025

2026 - 2030

2031 - 2035

2036 – 2040

2031 - 2035

2036 – 2040

2031 - 2035

2036 – 2040

Vernieuwen Weizigtpark Vernieuwing CS

ProRail

x

Vernieuwen tunnel Mauritsweg en Krispijnweg Tender kantoren Markettenweg

x

Realisatie woningbouw Leerpark/GZP

Initiatiefnemer

x

x

x

2020 - 2021

2022 - 2025

2026 - 2030

Verwerven Schippersinternaat

x

Verplaatsen tennisvelden

x

Kopen schoollocatie

x

Ontwerp station GZP/LP

ProRail/NS

x

Ontwerp openbare ruimte

x

Tender woningbouw

x

Realisatie station/openbare ruimte

ProRail/NS

x

Realisatie woningbouw Amstelwijck

Initiatiefnemer

2020 - 2021

Stedenbouwkundig plan Ontwerp station

x

x

2022 - 2025

2026 - 2030

x ProRail

Realisatie station

x

Realisatie hub

x

Verwerven locatie emplacement Realisatie emplacement

x ProRail

x

Tender woningbouw

x

Realisatie woningbouw Halte cityrail Copernicusweg

x MRDH

x

29

Opdrachtgever: gemeente Dordrecht Projectleiding: Duco Hoogland Ontwerp: Mecanoo architecten Teksten: Bureau Westerlengte Strategie en financiën

07 . 12 . 2020

M.i. gelijktijdig aan Visie

+31 (0)15 279 81 00 | info@mecanoo.nl www.mecanoo.nl