Consultatiememo commissie 18 november 2025 - Programma RTB.pdf

CONSULTATIEMEMO

Contactpersoon Lianne Suijker-Vreugdenhil

Van

Marc Merx; Jan Booij; Lianne Suijker

T 078 770 4283

Aan

Gemeenteraad Dordrecht

E la.suijker@dordrecht.nl

Datum

13-11-2025

Betreft

Technische Vragen Programma RTB 4 november 2025

I nleiding

Op 4 november jongsleden heeft uw raad tijdens de eerste consulterende sessie over het programma Recreatie en Toerisme in de Buitengebieden (hierna: Programma RTB) een presentatie ontvangen over de onderzoeksresultaten en de analyse hiervan. Uw raad heeft op 18 november de mogelijkheid om richting mee te geven op het programma. In deze memo vatten we de speerpunten en consulterende uitspraken samen. Tevens lichten we de stand van zaken van de Merwedeheuvel en de economische relatie met de binnenstad toe en rectificeren we een uitspraak met betrekking tot de inkomsten van de logiesheffing. Specifiek vragen we u om zich uit te spreken over de consulterende punten. Samenvatting speerpunten

De buitengebieden van onze gemeente worden door inwoners gewaardeerd en actief gebruikt. Er is trots op het landschap en men ervaart duidelijke voordelen, zoals gezondheid en ontspanning. Tegelijkertijd zijn er knelpunten die de volledige benutting van het potentieel belemmeren. Het programma richt zich daarom op vijf samenhangende speerpunten: Buitengebieden aantrekkelijk en beleefbaar  Inwoners geven aan dat het huidige voorzieningenniveau beperkt is en dat voorzieningen niet altijd goed vindbaar zijn. Er zijn ook zorgen over onveilige verkeersverbindingen.  De gemeente zet in op het versterken van het aanbod voor dagrecreatie, met kwalitatief hoogwaardige infrastructuur en voorzieningen.  Specifieke aandacht gaat uit naar de (door)ontwikkeling van horeca bij de Merwedeplas, het nieuwe dagrecreatieterrein aan de provinciale weg en bij de Viersprong/de Elzen. De laatste locatie in samenwerking met Staatsbosbeheer. Dit sluit aan bij de aangenomen moties over het dagrecreatieterrein aan de provinciale weg en bij de Viersprong  Daarnaast wordt verkend of aanvullende toiletvoorzieningen kunnen worden gerealiseerd, hetzij via samenwerking met ondernemers, hetzij via innovatieve off-grid oplossingen. Buitengebied bereikbaar   

Een goed functionerende recreatieve infrastructuur is essentieel. Dit vraagt om verbetering van de entrees en verbindingen, zodat inwoners en bezoekers het buitengebied veilig en eenvoudig kunnen bereiken. De gemeente onderzoekt de mogelijkheid voor meer gescheiden fiets- en wandelpaden, om de veiligheid en beleving te verbeteren. Ook wordt ingezet op het realiseren van meer voorzieningen voor mindervaliden, zodat het buitengebied voor iedereen toegankelijk is.

Pagina 1/7

Kenmerk Datum

 

Daarnaast wordt een verkenning gestart naar een volwaardig ruiterrondje in en rond de Nieuwe Dordtse Biesbosch. Dit voorziet in een concrete behoefte en voorkomt overlast voor andere recreanten. Tot slot wordt gekeken waar logische verbindingen ontbreken – zoals een volwaardig wandelrondje bij de oost-zuid haven – en waar kansen liggen voor extra voorzieningen zoals informatiepunten, uitkijklocaties of speelaanleidingen.

Buitengebied bekend

 

 

Iedereen is van harte welkom in het buitengebied. De focus ligt op het bieden van passend aanbod voor inwoners, waarmee tegelijkertijd ook bezoekers worden aangesproken. Om de toegankelijkheid en zichtbaarheid te vergroten, wordt gewerkt aan het verbeteren van de markering en bewegwijzering vanuit de stad naar en in het buitengebied. Door dit op te nemen in het programma, verankeren we een deel van de wens zoals geuit in de motie over toeristische borden van 4 juli 2023. Het dagrecreatieterrein aan de provinciale weg biedt mogelijkheden voor lokale recreatie én kan fungeren als startpunt voor bezoekers die via de pont de Brabantse kant van de Biesbosch willen verkennen. Daarnaast biedt de groene ruimte kansen voor economische ontwikkeling. Dit genereert inkomsten voor de gemeente, die kunnen worden ingezet voor verdere ontwikkeling van voorzieningen binnen het programma.

Buitengebieden in balans 

 



De verdere ontwikkeling van recreatie en toerisme vindt zoveel mogelijk plaats buiten het Nationaal Park. Daarbij wordt ingezet op locaties zoals het nieuwe dagrecreatieterrein aan de provinciale weg, de nog open te stellen Merwedeheuvel, de overgangszone, Hania’s Polder en Louisa Cannemanspolder. Voor het beoordelen van nieuwe ontwikkelingen wordt gebruikgemaakt van de zoneringsmethodologie van Staatsbosbeheer uit 2022. Uw raad heeft hierover geen wensen of bedenkingen kenbaar gemaakt. Bestemmingsmanagement staat centraal. Dit betekent enerzijds inzetten op kwaliteitstoerisme: natuur beschermen en passend beleven, waarbij rust en ruimte behouden blijven. Anderzijds vraagt dit om actieve procesbegeleiding: het uitnodigen en begeleiden van initiatieven, en het beoordelen daarvan op concept, doelgroep, schaal/omvang en spreiding van toeristen waar nodig. Monitoring is een essentieel onderdeel van het programma. Regelmatig worden inwonerstevredenheidsonderzoeken en bezoekersonderzoeken uitgevoerd om te evalueren en waar nodig bij te sturen.

Buitengebieden, daar werk je samen aan  

Samenwerking is een sleutelvoorwaarde voor succes. Het is wenselijk dat recreatie- en toerismeondernemers zich organiseren om de samenwerking te versterken en het aanbod gezamenlijk verder te ontwikkelen. Dordrecht kan overwegen om een deel van de toeristenbelasting aan te wenden voor herinvestering in het programma.

Pagina 2/7

Kenmerk Datum

Intern werkt de gemeente aan betere afstemming tussen beleidsterreinen om het buitengebied integraal te benaderen. Dit kan bijvoorbeeld via een gebiedsteam of door het inrichten van één duidelijk loket voor inwoners en ondernemers. Samenvatting consulterende uitspraken De gemeente Dordrecht ziet kansen om recreatie en toerisme in het buitengebied op een zorgvuldige manier te versterken. Hieronder staan vijf thema’s waarin keuzes aan uw raad worden voorgelegd. Per onderwerp is aangegeven welke optie het college voorstaat (cursief gemarkeerd) en waarom. Verblijfsrecreatie De ruimte voor verblijfsrecreatie wordt momenteel beperkt benut. Dit is een gemiste kans voor ondernemers, inwoners en bezoekers. Er is behoefte aan meer mogelijkheden om te overnachten in het buitengebied. De keuzes die uw raad kan maken:  Meer natuurgerichte verblijfsrecreatie met 50-75 plekken moet kunnen, ook als daar gebouwd voor moet worden, mits kleinschalig, landschappelijk ingepast en via een regeneratief concept.  Meer verblijfsrecreatie moet kunnen, maar zonder te bouwen, enkel via multifunctioneel ruimtegebruik of aanpassing van bestaande bebouwing.  Meer verblijfsrecreatie en bebouwing is onwenselijk. Voorkeur college: Natuurgerichte verblijfsrecreatie biedt ruimte voor duurzame, kleinschalige initiatieven zoals kamperen, tiny houses en eco-lodges.

Dit draagt bij aan de lokale economie en versterkt de beleving van het landschap, mits zorgvuldig ingepast. Vanuit het economisch onderzoek, de vraag-aanbodanalyse en draagkrachtonderzoek is gebleken dat hier vraag naar is, vanuit zowel inwoners als ondernemers, hier economische potentie op zit en – mits goed ingepast buiten Natura 2000 en NNN gebieden - ecologisch draagvlak voor is. 

Daarbij geven we invulling aan de volgende ambitie uit de onlangs door de raad vastgestelde Omgevingsvisie 2.0: ''We zien mogelijkheden voor extensieve recreatie en horeca in het buitengebied, maar moeten de natuurwaarden te allen tijde beschermen. We gaan ruimte bieden voor verblijfsrecreatie in het Buitengebied passend bij de landschappelijke kwaliteit''. Tegelijkertijd wordt er in deze gebiedsvisie gesteld: ''Naast enkele grotere recreatielocaties, mogen agrariërs op kleine schaal overnachtingen aanbieden in het Buitengebied. Ten behoeve hiervan mag niet worden bijgebouwd, maar kan wel meervoudig ruimtegebruik worden toegepast.'' Openbaar zwemwater Er is behoefte aan meer openbaar zwemwater. Het huidige aanbod is beperkt, zeker in verhouding tot het aantal inwoners. Niet alle locaties in het buitengebied zijn geschikt, maar er zijn kansen in combinatie met waterberging. De keuzes die uw raad kan maken:

  

We zetten in op een verkenning naar zwemwater in de Hania’s polder in combinatie met waterberging. We nemen een verkenning naar een mogelijke ruimte en invulling van dit aanbod op als onderzoeksmaatregel in het uitvoeringsprogramma recreatie en toerisme. Ondanks de geconstateerde behoefte onder inwoners gaan we hier als gemeente niet verder onderzoek naar doen, vanwege de beperkte ruimte en veelheid aan andere belangen.

Pagina 3/7

Kenmerk Datum

Toelichting keuze college: Deze optie biedt een kans om meerdere opgaven te combineren: het vergroten van het zwemaanbod én het realiseren van waterberging, passend binnen de klimaatadaptatieopgave. De mogelijkheid om te zwemmen bij de Viersprong is definitief afgevallen. De toelichting is hier te lezen: ONGETEKENDE-RIBOntwikkeling-speelbos-De-Elzen-1.pdf. We zien verder mogelijkheden bij camping ’t Vissertje en bij Wantij-West. Dit is beschreven in deze raadsinformatiebrief: ONGETEKENDE-RIB-Verkenning-zwemwater-1.pdf. De Hania’s polder is een nieuwe optie in de buitengebieden van Dordrecht, welke we graag verder onderzoeken. De vraag voor meer openbaar zwemwater kwam duidelijk naar voren uit het inwonersonderzoek en de vraag-aanbod analyse op voorzieningen. Hania’s Polder is geen onderdeel van Natuurnetwerk Nederland, maar grenst daar wel aan. Tijdens de verkenning zal ook nadrukkelijk worden onderzocht hoe een dergelijke voorziening met respect voor de natuur te realiseren is.

Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met de volgende ambities uit de onlangs door de raad vastgestelde Omgevingsvisie 2.0: ''we zien mogelijkheden voor extensieve recreatie en horeca in het buitengebied, maar moeten de natuurwaarden te allen tijde beschermen.'' en ''voorwaarde voor alle ontwikkelingen in het buitengebied is dat de kernkwaliteiten van het landschap aantoonbaar blijven behouden en wordt bijgedragen aan de versterking ervan'' Agrarisch gebied Het toevoegen van recreatie en toerisme aan het agrarisch gebied lijkt mogelijk, zolang landbouw de hoofdfunctie blijft. Dit kan bijdragen aan natuur, educatie en verbreding van agrarische bedrijfsvoering. De keuzes die uw raad kan maken:  Vanuit de gemeente gaan we – zoveel mogelijk via het Programma Landelijk Gebied – Eiland van Dordt investeren in proces en vertrouwen om kansen daarvoor met agrariërs te verkennen.  Vanuit het uitvoeringsprogramma gaat de gemeente kaders opstellen waarbinnen ondernemers hiervoor passend aanbod in het buitengebied kunnen gaan ontwikkelen.  Het agrarisch gebied blijft primair agrarisch; andere vormen van ruimtegebruik zijn hier onwenselijk. Toelichting keuze college: Het college wil samen met agrariërs verkennen hoe recreatie en toerisme op een passende manier kunnen worden toegevoegd, met oog voor hun belangen en de omgeving.

Dit doen we in het overlegorgaan van het Programma Landelijk Gebied en door een duidelijke plek voor initiatieven en ondernemers te bieden. Deze voorkeuropties is ingegeven naar aanleiding van gesprekken met vertegenwoordigers van LTO tijdens de Balanstafel, Programma Landelijk Gebied – Eiland van Dordt en een werksessie met ondernemers. Daarbij houden we ook in de agrarische gebieden nadrukkelijk rekening met de volgende ambitie uit de onlangs door de raad vastgestelde Omgevingsvisie 2.0: ''voorwaarde voor alle ontwikkelingen in het buitengebied is dat de kernkwaliteiten van het landschap aantoonbaar blijven behouden en wordt bijgedragen aan de versterking ervan.'' Polder Stededijk In deze polder, gelegen in Natura 2000-gebied, lijkt meer kwaliteit aan extensieve recreatie mogelijk. Dit sluit aan bij de behoefte van rustzoekers en versterkt de zonering van de Merwedelanden. De keuzes die uw raad kan maken:

Pagina 4/7

Kenmerk Datum





We onderzoeken de mogelijkheden voor zowel natuur als meer extensieve recreatie in polder Stededijk integraal. Daarbij denken we aan een opwaardering van de huidige aanmeervoorziening, een beter kwalitatief onverhard wandelpad en een kijkwand. Ondanks de groeiende vraag naar recreatie willen we hier maximaal natuurdoelstellingen realiseren, juist omdat de gemeente hier zelf het beheer voert.

Toelichting keuze college: Het college ziet kansen om natuur en recreatie op een zorgvuldige manier te combineren, zodat het gebied beter beleefbaar wordt zonder de ecologische waarden aan te tasten. De kans om hier extensief aanbod door te ontwikkelen voor natuur- en rustzoekers kwam naar voren in het inwonersonderzoek en bezoekersonderzoek. Deze kans is eerder besproken tijdens de balanstafel met inhoudelijke experts, incl. de aandachtspunten vanwege de natuuropgave in dit gebied. Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met de volgende ambitie uit de onlangs door de raad vastgestelde Omgevingsvisie 2.0: ''we zien mogelijkheden voor extensieve recreatie en horeca in het buitengebied, maar moeten de natuurwaarden te allen tijde beschermen.'' en ''voorwaarde voor alle ontwikkelingen in het buitengebied is dat de kernkwaliteiten van het landschap aantoonbaar blijven behouden en wordt bijgedragen aan de versterking ervan''. Louisa Cannemanspolder Deze polder wordt weinig bezocht, mogelijk door het open karakter en het grote hondenlosloopgebied. Er is ruimte om de toegankelijkheid voor een bredere doelgroep te verbeteren. De keuzes die uw raad kan maken:

 

Onderzoeken of we een hoogwaardig losloopgebied zodanig kunnen zoneren zodat er daardoor plaats is voor meer voorzieningen voor andere recreanten, zoals sport en spel en voorzieningen voor mindervaliden. Het huidige hondenlosloopgebied wordt erg gewaardeerd. De Viersprong / Elzen biedt op relatief korte afstand al voldoende recreatiemogelijkheden voor niethondenbezitters.

Toelichting keuze college: Door het gebied beter te zoneren, kan het aantrekkelijker worden voor een bredere groep gebruikers, zonder het belang van het losloopgebied uit het oog te verliezen. Uit het bezoekersonderzoek lijkt dit deelgebied – ondanks de beperkte afstand tot de bebouwde kom – relatief weinig bezoekers trekt. Dit huidige gebruik staat haaks op de volgende ambitie uit het conceptprogramma om ‘de verdere ontwikkeling van recreatie en toerisme vindt zoveel mogelijk plaats buiten het Nationaal Park. Daarbij wordt ingezet op locaties zoals het nieuwe dagrecreatieterrein aan de provinciale weg, de nog open te stellen Merwedeheuvel, de overgangszone, Hania’s Polder en Louisa Cannemanspolder.’ Een mogelijke verklaring van de lage aantal bezoekers is het relatief open karakter in combinatie met het ruimte hondenlosloopgebied. Hierbij is meer bezoekers nadrukkelijk geen doel, maar is er uiteindelijk beperkte ruimte om meer voorzieningen mogelijk te

Pagina 5/7

Kenmerk Datum

maken. Een afgerasterd hondenlosloopgebied zou dit hier wellicht mogelijk maken: dit geeft inwoners met hond de mogelijkheid om op een veilige manier een wandeling te maken terwijl ze hun hond los kunnen laten. Een hondenspeelvijver of andere voorzieningen speciaal voor de hondenbezitter zijn ook denkbaar. Een dergelijke zonering maakt ook duidelijk waar niet-hondenbezitters kunnen recreëren. Succesvolle voorbeelden van dit soort gebieden zijn de afgerasterde hondenlosloopgebieden in het Bentwoud bij Zoetermeer en bij ’t Leesten op de Veluwe. Het merendeel van de inwoners van de gemeente heeft geen hond en een deel van inwoners zal geen affiniteit met honden hebben. Uit het inwonersonderzoek blijkt dat: 73% van de respondenten geven aan nooit gebruik te maken van hondenlosloopvoorzieningen. 4% van de 7% aan respondenten die aangeven de buitengebieden nooit te bezoeken geven loslopende honden als reden aan. Bovenstaande denkrichting is ook besproken met hondenbezitters tijdens een participatiesessie op 21 oktober ten behoeve van het nieuwe hondenbeleid. Deelnemers gaven aan dat de locatie erg gewaardeerd wordt. Minder aanbod aan hondenlosloopgebied dan nu het geval is in de buitengebieden werd als onwenselijk gezien.

Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met de volgende ambitie uit de onlangs door de raad vastgestelde Omgevingsvisie 2.0: ''de zuidelijke stadsrand vormt een bijzonder overgangsgebied tussen de stad, de Nieuwe Dordtse Biesbosch en het agrarische buitengebied. Ontwikkelingen in dit gebied toetst de gemeente aan de intrinsieke kwaliteiten daarvan, te weten: ruimtebeleving, afwisselend landschap, weidsheid, waterranden, historie en erfgoed en beleving.'' en ''voorwaarde voor alle ontwikkelingen in het buitengebied is dat de kernkwaliteiten van het landschap aantoonbaar blijven behouden en wordt bijgedragen aan de versterking ervan''. Stand van zaken Merweheuvel

De gemeente gaat de Merwedeheuvel huren van PROAV, het Provinciaal Afvalverwijderingsbedrijf. De bedoeling is dat het terrein in de loop van 2026 opengaat voor publiek. In de voorbereiding van de openstelling moet er nog wel veel gebeuren. Dat gaat bijvoorbeeld over de sluitingsprocedure van de stortplaats en de overdracht van de eeuwigdurende nazorg aan de provincie. Maar ook over de huurovereenkomst en de voorbereiding van het beheer van de recreatieve inrichting (dat moet de gemeente straks gaan doen). Daarnaast zijn de voorbereidingen getroffen om deze winterperiode een mountainbikeparkoers aan te leggen op de Merwedeheuvel. Economische relatie met de binnenstad

Tijdens het eerste deel van de raadsconsultatie op dinsdag 4 november werden er door raadsleden zorgen geuit of de ontwikkeling van recreatief/toeristisch in het buitengebied niet ten koste zal gaan aan bestedingen in het centrum. Vanuit ons onderzoek en expertise verwachten we dit niet, in tegendeel:  Uit de vraag/aanbod analyse komt duidelijk naar voren dat er vanuit de eigen inwoners meer vraag is naar aanbod dan momenteel wordt aangeboden in de buitengebieden;  Uit de analyse naar voorzieningen blijkt dat het aanbod van eet- en drinkgelegenheden in de hele gemeente zelfs lager ligt dan het gemiddelde in Nederland;

Pagina 6/7

Kenmerk Datum



Tegelijkertijd komt uit het verkennend gesprek met Dordrecht Marketing & Partners dat de gemeente Dordrecht voor bezoekers van buiten momenteel vooral een dagbestemming is.

Deze signalen zien wij vooral als een kans om passend aanbod te ontwikkelen en daarmee het geheel juist te gaan versterken, zowel voor de eigen inwoners, ondernemers als bezoekers. Rectificatie cijfers logiesheffing

In de presentatie op 4 november is vermeld dat de toeristenbelasting in 2024 € 750.000,euro opleverde. Deze waren gebaseerd op een eerdere Bestuursrapportage van de gemeente Dordrecht. Naar aanleiding van vragen tijdens en na de presentatie over de accuraatheid van dit cijfer is nadere informatie gezocht. In de jaarrekening van Dordrecht 2024 blijkt dat er met verhoging van de logiesheffing in 2024 € 1.235.000,- is gerealiseerd.

Pagina 7/7