Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht.pdf

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

36

We zetten met het Groenblauwprogramma en het project Vergroening Binnenstad in op vergroening van de stad. Begroting 2023 Met de uitvoering van het Groenblauwprogramma houden we ons aan de doelen zoals we die gesteld hebben in de Omgevingsvisie 1.0. Zo is er bijvoorbeeld Groen vanaf de voordeur tot aan de Biesbosch: we versterken de groenblauwe structuren op het eiland, er ontstaan grasvelden met meer bloemen in de wijken en we vinden meer insecten en vogels in het groen. Met het project Vergroening Binnenstad brengen we versteende plekken in beeld, onderzoeken we de mogelijkheden om deze te vergroenen en zullen in 2023 de eerste resultaten zichtbaar worden. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Vanuit de opgave groenblauwe stad wordt ingezet op het versterken van de groenblauwe structuren op het eiland en de verbinding van deze structuren met de wijken in de stad. Niet voor alle maatregelen in het Groenblauw Programma is budget toegekend. Er wordt met Europese subsidies toch gewerkt aan een deel van deze maatregelen. Het voorstel Vergroenen Binnenstad is op 6 februari 2024 vastgesteld door de gemeenteraad, waarmee de uitvoering opgestart kan worden. We beschermen de groenstructuur en werken met een stresstest. Begroting 2023 Op basis van een stresstest biodiversiteit ondernemen we actie op die locaties waar het nodig is.

We sluiten aan bij fysieke projecten en monitoren of de biodiversiteit is versterkt. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Concrete acties zijn nog niet ondernomen, wel hebben we goed nagedacht over het opzetten van een plan van aanpak. We brengen in 2024 de groenblauwe structuren in kaart die belangrijk zijn voor heel Dordrecht of voor de buurt. Hiermee starten we in drie gebieden in Sterrenburg, Dubbeldam en op Staart-Oost. Hier spelen fysieke projecten. In deze gebieden bekijken we de lokale problemen voor de biodiversiteit (dat is biodiversiteitsstress) en bekijken hoe we die kunnen oplossen in deze gebieden. We blijven inzetten op waterveiligheid en stellen een evacuatieplan op. Begroting 2023 We stellen een evacuatieplan op waaronder het aanwijzen en/of realiseren van vluchtplekken bij dreigende overstroming valt. We ontwikkelen maatregelen om schade als gevolg van hevige regenwateroverlast te beperken. We gaan een jaarlijks terugkerend waterfestival (Een Dordtse variant op de Oogstfeesten) organiseren om de eeuwenlange relatie tussen Dordrecht/Drechtsteden en water te vieren en waterbewustzijn te stimuleren.

Hier zullen de "De Redders van Dordt", een jaarlijks evenement om zo een hele generatie jongeren groot te brengen met kennis van de klimaatverandering en wat ze zelf kunnen doen om te handelen bij extreme situaties, ook een integraal onderdeel van zijn. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 heeft het Festival Voor de Vloed plaatsgevonden in de binnenstad om waterbewustzijn te stimuleren. Daarnaast heeft het jaarlijkse evenement van de Redders van Dordt plaatsgevonden en is de communicatiecampagne rondom waterveiligheid uitgerold. Het evacuatieplan is nog niet gereed en vraagt nog om verdere uitwerking en samenwerking met veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid. Het onderzoek naar de mogelijkheid om het Maasterras in te zetten als schuil- en coördinatie hub tijdens een mogelijke overstroming en de uitwerking hiervan in het ontwerpbestemmingsplan is uitgevoerd. We verbeteren samen met het Waterschap de waterkwaliteit. Begroting 2023 Samen met Waterschap Hollandse Delta geven we een vervolg op fase 1 Waterkraan. Dit om de kwaliteit van het oppervlaktewater in de stad te verbeteren. Die kwaliteit staat namelijk onder toenemende druk door klimaatverandering. Een belangrijk deel van de maatregelen treffen we binnen het Stadspark XXL en andere delen van de stad.

We beginnen in Sterrenburg, Dubbeldam en Stadspolders met natuurvriendelijke oevers, extra/grotere watergangen en duikers, en aanpassingen aan gemalen en stuwen.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

37

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Met de aanleg van twee beweegbare stuwen en een tweetal grotere duikers langs de Schenkeldijk hebben we fase 1 nagenoeg afgerond in 2023. Een nieuwe pomp bij Sterrenburgpark is nog niet gerealiseerd. De scope van fase 2 is besproken en een concept samenwerkingsovereenkomst fase 2 is opgesteld. We hebben een voorstel geschreven voor een externe subsidie van € 240.000 voor uitvoering. Bestuurlijk hebben we bevestigd dat we willen doorgaan en een antwoord gegeven op de noodzaak, functie en behoud van de oude duiker door de Zeedijk met cultuur historische waarde. Voor fase 2 dienen we nog kostenraming, tijdpad en financiering vast te stellen voor we met fase 2 kunnen starten met engineering en uitvoering. We creëren bewustwording met educatie over klimaatadaptatie en biodiversiteit. Begroting 2023 Samen met het Biesboschcentrum en Duurzaamheidscentrum Weizigt zetten we in op communicatie over klimaatadaptatie en wat je voor jezelf en voor je naasten kunt doen. Want zelfen samenredzaamheid vraagt gedragsveranderingskennis. Educatie op het gebied van biodiversiteit richt zich op het realiseren van meer begrip en waardering voor het versterken van biodiversiteit in de wijk. Eventueel met buren of anderszins in wijk of stad.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Door middel van verschillende activiteiten hebben we bewoners bewust gemaakt op het gebied van biodiversiteit en klimaatadaptatie en wat je daarbij zelf als bewoner kunt doen, zoals het geven van workshops, lezingen, het organiseren van het weekend van de biodiversiteit en de week van ons Water en watereducatie. Dit doen we samen met waterpartners uit de regio en groene organisaties in de stad. Om drempels weg te nemen bij bewoners konden zij gebruik maken van de Tegelophaalservice en de Tuincoach. Om bewoners beter aan te spreken zijn we gestart met Groene Buur Dordrecht. Dit zijn enthousiaste bewoners met een groene tuin die graag andere buurtgenoten stimuleren om hun tuin en omgeving te vergroenen. In 2023 zijn we gestart met 15 Groene Buren. We zorgen voor innovatie bij het beheer van onze bomen door datagestuurd werken. Begroting 2023 Na een succesvolle proef willen we in 2023 aan de slag in de hele stad met een innovatief systeem voor de uitvoering van boominspecties. Hierbij worden op basis van lidar-data (puntenwolken) en straatfoto's automatisch bomen geïnventariseerd. De gegevens die dit oplevert kunnen vervolgens worden gebruikt om de data in het beheersysteem te checken of te verrijken.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Met de proef uit 2023 hebben we ongeveer 75% van het aantal bomen in de stad van extra of verbeterde informatie kunnen voorzien. Denk daarbij aan boomhoogte, kroondiameter en kroonvolume. Die informatie gebruiken voor (het plannen van) het onderhoud en het maken van beleid. De bomen waarvoor dit nog niet gelukt is, staan in gebieden (denk aan parken) waarvan nog geen lidar-data beschikbaar is (omdat die gebieden niet per auto bereikbaar zijn en lidar door een auto ingewonnen wordt). In 2024 gaan we daarom een proef doen om die ontbrekende lidardata met een drone in te winnen. Dat gaan we doen in samenwerking met IBD en de markt. Momenteel onderzoeken we ook of infrarood beelden die gewonnen worden door vliegtuigen gebruikt kunnen worden voor het analyseren van de kwaliteit van ons bomenbestand. Mogelijk leidt dit in 2024 tot een andere pilot.

Doelstelling 3: Het versneld realiseren van een klimaatneutrale stad, in 2040. Op verschillende onderdelen zijn we al flink bezig, maar de versnelling naar een klimaatneutrale stad in 2040 vraagt om een herziene route – inclusief transitiepaden om de benodigde versnelling te realiseren. Een deel van die route en transitiepaden laat zich op weg naar 2040 al goed schetsen. Al moeten we daarbij wel ruimte vrijlaten om in te kunnen spelen op ontwikkelingen, innovatie en eventuele crises. . Naast het uitwerken van de benodigde transitiepaden zetten we stevig in op maatregelen waarvan we weten dat ze bijdragen en nodig zijn. Zoals het intensiveren van de inzet op energiebesparing, de aanpak van energiearmoede en het stimuleren van de verdere groei en verduurzaming van het warmtenet. Daarnaast zetten we extra in op het realiseren van zero emissie mobiliteit en het

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

38

ontwikkelen van de circulaire economie. En geven we vanuit de Agenda Dordrecht 2030 uitvoering aan het zonoffensief (duurzame opwek) en de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed We ontwikkelen een route, inclusief transitiepaden op de belangrijkste domeinen, naar een klimaatneutraal Dordrecht in 2040. Begroting 2023 De versnelling naar klimaatneutraal in 2040 betekent dat het noodzakelijk is om een breed gedeelde route te ontwikkelen om dit doel te kunnen bereiken. Daarbij kijken we naar de belangrijkste domeinen, zoals: gebouwde omgeving; mobiliteit; energie & afval en industrie & havens. Per domein willen we een transitiepad ontwikkelen waarmee we route naar 2040 haalbaar maken. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 hebben we de startnotitie klimaatneutraal opgeleverd waarmee de raad het vertrekpunt en de ambitie heeft vastgesteld. Dordrecht klimaatneutraal in 2040! In de startnotitie is voor de domeinen al een eerste aanzet opgeleverd met bouwstenen. Met het vaststellen van de startnotitie in november 2023 wordt nu hard gewerkt aan routekaarten die deze ambitie concreet invullen. In 2023 zijn ook al vele projecten gestart die bijdragen aan klimaatneutraal worden. Deze zijn in de breedte van deze programmakaart te vinden. We intensiveren de inzet op energiebesparing voor zowel inwoners als bedrijven.

Begroting 2023 Om de energietransitie te versnellen en de effecten van de stijgende energietarieven te dempen intensiveren we de inzet op energiebesparing - van 20% in 2030 - voor zowel inwoners als bedrijven. Hiervoor zetten we in op de verdere (en versnelde) groei van het warmtenet, inclusief een verdere verduurzaming van het net en de mogelijke toepassingen. Daarnaast geven we uitvoering aan een gerichte aanpak van energiearmoede. Dit doen we door voor het jaar 2030 alle woningen met EFG-labels uit te faseren. Het gaat daarbij om circa 16.000 woningen, waarvan er 2.700 in corporatiebezit zijn. Daarnaast breiden we het aantal aansluitingen op het warmtenet uit en doen we dit mogelijk ook bij grondgebonden woningen. Via wijkplannen zoeken we samenhang in de wijkaanpak bij het komen tot energiebesparing en het verhogen van de kwaliteit van de gebouwde omgeving. Voor bedrijven en MKB zetten we een programma energiebesparing in. Daarbij maken we in samenhang gebruik van een stimulerend spoor en handhaving (OZHZ). Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De aanpak Energiebesparing is opgesteld en in oktober 2023 vastgesteld. De inzet is 30% energiebesparing. Verder is hard gewerkt aan de aanpak vanuit het Nationaal Isolatieprogramma en hebben we drie collectieve inkoopacties georganiseerd.

Ruim 500 woningeigenaren hebben gebruik gemaakt van het webinar; 100 woningeigenaren hebben (tot nu toe) een maatregel uit laten voeren. In 2023 deed de Raad van State een ingrijpende uitspraak over een verplicht ecologisch onderzoek bij isolatie van spouwmuren. In de aanpak Energiebesparing 2023-2030 beschrijven we hoe we hier als gemeente mee om gaan. We hebben geen vertraging in isolatiemaatregelen geconstateerd. Voor energiebesparing bij bedrijven wordt een plan van aanpak opgesteld, gericht op de bedrijventerreinen waar de meeste energiewinst geboekt kan worden. Daarnaast wordt de handhaving van de energiebesparingsplichtige bedrijven geïntensiveerd. OZHZ heeft 227 administratieve en 129 fysieke controles uitgevoerd. Door het uitvoeren van de administratieve controles is meer informatie opgehaald over energieverbruik van bedrijven en wel of niet energierelevantie bedrijven. In 2023 heeft HVC de e-boiler in gebruik genomen. Hiermee is het warmtenet in Dordrecht het eerste aardgasvrije warmtenet in Nederland. Samen met de woningcorporaties en HVC zijn we gestart met het opzetten van een gebiedsgerichte aanpak voor het aansluiten van bestaande woningen op het warmtenet, waarmee een versnelling tot 2030 kan worden gerealiseerd. We verduurzamen ons maatschappelijk vastgoed.

Begroting 2023 Op basis van uitvoerig onderzoek selecteren we per pand een maatregelenpakket en is er aandacht voor verduurzaming van de overige sportaccommodaties. We kijken welke maatregelen we tegen welke kosten kunnen uitvoeren en wat de besparing is die hier tegenover staat. De daadwerkelijke doorvoering van de maatregelen vindt plaats in 2023.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

39

In het Politiek Akkoord is opgenomen dat in 2040 de vastgoedportefeuille energieneutraal moet zijn. Dit als aanscherping op de eerdere ambitie om dit doel in 2050 te behalen. Uitgangspunt van het beschikbaar gestelde krediet in 2021 was een energie-neutrale portefeuille in 2050. In 2023 brengen we in beeld wat het effect is van deze nieuwe ambitie. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 is budget beschikbaar gekomen voor het verduurzamen van de eerste zes gebouwen. Eén van deze zes (Sportboulevard) is goed op weg richting uitvoering. Er is een aanbesteding geweest voor zonnepanelen en verlichting en er is overeenstemming met HVC. In het zwembad en de turnhal is de verlichting al vervangen. Voor de andere vijf gebouwen worden de plannen nu verder uitgewerkt en richting aanbesteding gebracht. Er gaat veel tijd en voorbereiding richting de Sportboulevard. Daarnaast kost vergunningverlening, aanbesteding, zorgvuldige voorbereiding en verdere uitwerking van de implementatie van de maatregelen veel tijd. Voor de volgende fases zijn voorbereidingen getroffen door middel van het maken van een quickscan van alle gebouwen en een besluitvormingsmodel. Volgend uit het besluitvormingsmodel is er ook opdracht gegeven voor het ontwikkelen van een monitoringsmodel. We geven uitvoering aan het zonoffensief (duurzame opwek).

Begroting 2023 Het opwekken van duurzame energie is een van de speerpunten op weg naar een klimaatneutraal Dordrecht in 2040. In 2023 geven we dit vorm met het opzetten en uitwerken van een Zonneoffensief. Daarbij willen we via een doelgroepen aanpak zoveel mogelijk daken in Dordrecht van zonnepanelen voorzien. Gezien de (tijdelijke) congestie op het stroomnet op de bedrijventerreinen Dordtse Kil III en IV, concentreren we ons in 2023 op de overige bedrijventerreinen. Dit zijn: de gebieden Leerpark en Gezondheidspark; woningeigenaren; VvE's en corporaties. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden voor zon op restruimten en dubbelruimtegebruik. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In de eerste fase van het Zonoffensief is geïnvesteerd in het ontwikkelen van een aanpak per doelgroep (MKB, VvE’s, Woningcorporaties en gemeentelijk/publiek vastgoed) en een methodiek om de haalbaarheid op potentiële locaties beter in beeld te brengen. Voor Zon op Dak zijn vanaf eind 2022 meer dan 150 bedrijven actief benaderd. Vanuit die gesprekken is het bij de helft van de bedrijven (72) tot een concrete offerte gekomen. Ook zijn tientallen bedrijven benaderd die aan voorlopige aanvraag hebben gedaan voor Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++). In totaal is tot nu toe 172 kWp toegevoegd met Zon op Dak.

Op 14 december 2023 is er een voorlichtingsbijeenkomst 'Zon op uw (bedrijfs)dak' georganiseerd in samenwerking met de Dordtse Ondernemers Vereniging. Tot slot heeft de Energie Coöperatie Dordrecht het afgelopen jaar het gemeentelijk vastgoedbedrijf ondersteund bij Zon op Dak projecten. Voor zon in restruimte en dubbelruimtegebruik doen we mee met het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER). We intensiveren onze inzet op zero emissie mobiliteit en de circulaire economie. Begroting 2023 Vanuit de ambitie om op 1 januari 2026 in de binnenstad van Dordrecht een zero-emissie zone voor logistiek in te voeren, gaan we in 2023 verder met de uitvoering van de routekaart verduurzaming stadslogistiek. De focus ligt hierbij op efficiënte bevoorrading. Voorbeelden daarvan zijn: bundeling; het stimuleren van pakket afhaalpunten; het verminderen van afvallogistiek en elektrificeren. De bouwlogistiek zorgt voor emissies die schadelijk zijn voor onze leefomgeving, zoals fijnstof en stikstof. Dit heeft ook negatieve effecten op de voortgang van onze bouwprojecten. We komen daarom met een plan om de logistiek rondom bouwprojecten te verduurzamen. Daarnaast gaan we door met de ontwikkeling van een circulaire economie en bedrijvigheid op ons eiland. Dit doen wij door het hanteren van een duurzaam en circulair inkoopbeleid. Ook stimuleren we circulaire bouw en gebiedsontwikkeling.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

40

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking We hebben in 2023 de routekaart verduurzaming stadslogistiek verder uitgevoerd. We hebben ondernemers de mogelijkheid gegeven om met een logistiek makelaar in gesprek te gaan en advies te krijgen over hun logistiek proces. De focus bij dit gesprek is efficiëntere logistiek. We hebben stappen gezet rondom de DrechtHUB, een initiatief van MAAT Logistiek. Begin 2024 gaan we formeel van start. Zowel Netwerk als HVC hebben elektrische inzameltrucks aangeschaft en rijden daarmee door de binnenstad van Dordrecht. Daarnaast is er onderzoek gedaan naar het beter scheiden en efficiënter ophalen van bepaalde afvalstromen van de horeca. In 2024 werken we dit verder uit. Met het opstellen van het actieplan MVOI geven we invulling aan het duurzamer en circulair maken van ons inkoopbeleid. Dit vertaalt zich naar concrete projecten, waaronder meerdere bouwprojecten. We stellen een voedselvisie op. Begroting 2023 Ontwikkelingen van buitenaf, zoals corona, stikstofproblemen en de oorlog in de Oekraïne, ondersteunen het belang van zelfredzaamheid op het gebied van voedsel en een gezonde voedselomgeving. In lijn met het Politiek Akkoord 2022-2026 gaan we aan de slag met het opstellen van een voedselvisie - te beginnen met een startnotitie.

De City Deal Gezonde en Duurzame voedselomgeving 2021-2025 biedt hiervoor goede aanknopingspunten. Namelijk om de voedselomgeving in 2030 overwegend gezond en duurzaam te maken. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In september 2023 is de startnotitie voor de voedselvisie door de raad vastgesteld. De uitgangspunten worden verder uitgewerkt in een voedselvisie die naar verwachting in 2024 gereed zal zijn. We gaan door met het stimuleren van energiezuinig gedrag. Begroting 2023 In aanvulling op de rijksmaatregelen gericht op compensatie en het dempen van de effecten van de stijgende energietarieven zoals het prijsplafond en de noodhulp voor huishoudens die hun rekening niet kunnen betalen, zetten wij in op het treffen van structurele energiebesparende maatregelen en het stimuleren van energiezuinig gedrag. Het uitfaseren van de EFG-labels en ook het enkel glas zijn daarbij speerpunten. Met de inzet van energiehulpen gaan we door met het helpen van huishoudens in energiearmoede door het helpen met het verduurzamen van hun woning en het aanpassen van het gedrag. De energiehulp komt achter de voordeur. De bewoners krijgen tips om te besparen en er worden kleine energiebesparende materialen aangebracht, met een gemiddelde waarde van € 240. Daarnaast heeft de energiehulp vanuit sociaal oogpunt een belangrijke signalerende functie.

Om de bekendheid van de energiehulp te vergroten starten we een brede communicatiecampagne onder de vlag van Slim Energie Besparen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Door de energiehulpen zijn circa 2200 bezoeken afgelegd. Zij geven tips om energiezuinig gedrag te bevorderen en brengen kleine maatregelen aan. Gemiddeld voor een waarde van € 70. Daarnaast zijn in het kader van de witgoedregeling ruim 800 oude koelkasten omgeruild voor een nieuwe. Ook in de winter van 2023-2024 zijn de Energiehulpen actief om huishoudens te helpen. We maken prestatieafspraken met de woningcorporaties over verduurzamen EFG label woningen. Begroting 2023 Naast de inzet van de energiehulp is het belangrijk dat de corporaties en de particuliere verhuurders aan de slag gaan met de verduurzaming van het bezit. Met de corporatie gaan we prestatieafspraken maken over het uitfaseren van de EFG labels en het verder verduurzamen van corporatiewoningen (in de taskforce energiearmoede en ook in de PALT afspraken). De particuliere verhuurders gaan we aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd bieden we de particuliere huurders ondersteuning om het 'gesprek' aan te gaan met hun verhuurder. De particuliere woningeigenaren helpen we met informatie en advies (energieloket) en inkoopacties.

In 2023 willen we gericht meer begeleiding in gaan zetten voor eigenaren die moeite hebben om zelf aan de slag te gaan met inzet van advies en het ontzorgen bij het aanvragen van bijvoorbeeld lening en subsidies of het deelnemen aan acties.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

41

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In de concept-prestatieafspraken zijn de landelijke afspraken tussen Aedes en BZK opgenomen om alle EFG-labels voor eind 2028 uit te faseren. Woonadvies heeft subsidie ontvangen voor ondersteuning van huurders. In januari 2024 zijn alle particuliere verhuurders met meer dan vijf woningen aangeschreven en gewezen om hun verantwoordelijkheid om hun bezit te verduurzamen. Hierbij is ook gewezen op de subsidiemogelijkheden. Vanaf 1 januari is het platform Duurzaam Drechtsteden beschikbaar. Dit is het nieuwe energieloket voor Dordrecht en de overige Drechtsteden. We stellen een Taskforce energiearmoede in. Begroting 2023 Om energiearmoede effectief terug te dringen zetten we een taskforce energiearmoede in. Vanuit de Taskforce zetten we, in aanvulling op de (tijdelijke) compensatiemaatregelen, vooral in op structurele maatregelen die het energieverbruik en zo ook de lasten structureel omlaag brengen. Het (versneld) aanpakken van EFG-label woningen bij zowel corporaties als particulieren is hier een belangrijk onderdeel van. De Taskforce is een samenwerking van betrokken partijen uit het sociale en fysieke domein, zowel intern als extern (o.a. corporaties, sociaal wijkteam, sociale dienst, team energiehulp etc.). Iedereen werkt mee vanuit zijn eigen expertise en netwerk.

Regie op het energiearmoede-vraagstuk vindt vanuit deze taskforce plaats. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Vanuit de uitvoerende taskforce vindt regie plaats op het energiearmoede-vraagstuk en wordt de agenda voor de bestuurlijke taskforce voorbereid. Het kernteam (intern) zorgt voor de uitvoering. Met de inzet van de Energiehulp, huurdersondersteuning, de witgoedregeling, voorstellingen op scholen, et cetera. hebben we tot doel om energiearmoede te verminderen. Voor een structurele aanpak moeten richting 2030 uiteindelijk zoveel mogelijk slechte energetische woningen verduurzaamd worden. Corporaties en verhuurders doen dat zelf. De gemeente gaat een deel van de particuliere woningen daarbij ondersteunen. We zetten onze campagne Slim Energie Besparen door. Begroting 2023 Voor al onze inwoners geldt dat iedereen mee moet kunnen doen. Communicatie is daarbij cruciaal. We zetten onze campagne Slim Energie Besparen door en richten ons op een combinatie van bewustwording en het treffen van maatregelen. We stimuleren het gebruik van beschikbare regelingen (zoals subsidies, leningen etc. ) en ondersteunen deze met gerichte acties (zoals bijvoorbeeld collectieve inkoop acties rondom isolatie of zonnepanelen). Doel is dat uiteindelijk iedereen aan de slag gaat met zowel kleine als grote maatregelen. Stapsgewijs, in hun eigen tempo.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 hebben we drie collectieve inkoopacties georganiseerd: HR++- glas, zonnepanelen en hybride warmtepompen. Via social media en flyers hebben we besparingstips gegeven. Verder hebben we blogs verspreid met ervaringsverhalen van inwoners. In het najaar hebben alle inwoners een energiekrant ontvangen over energie besparen en de mogelijkheid om een afspraak te maken met Energiehulp. De Energiehulp hebben we ook gepromoot via social media, flyers en Dordt Centraal. Met een (gefaseerde) mailing zijn de minima geïnformeerd over de witgoedregeling (ruim 800 oude koelkasten zijn vervangen). Verder zijn alle monumenthouders geïnformeerd dat zonnepanelen op monumenten vaak mogelijk zijn.

Doelstelling 4: We zorgen voor een schone, hele en veilige openbare ruimte, dit doen we samen met inwoners. We investeren in de leefbaarheid van de directe woon- en leefomgeving van onze inwoners. We hechten aan een schone, hele en veilige stad. We werken daarbij intensief samen met verschillende partners, zoals woningbouwcorporaties. Het verbeteren van de leefbaarheid in de wijk doen we ook samen met de inwoners van de wijk. Dit is hard nodig om schone en duurzame wijken te realiseren.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

42

We voeren grote onderhoudsprojecten uit. Begroting 2023 Ook in 2023 voeren we een aantal grote projecten uit - naast het reguliere onderhoud aan onze stad. We voeren kadeherstelprojecten uit aan de kades van: de Aardappelmarkt; de Appelsteiger; de Dokweg. Ook werken we aan belangrijke wegenprojecten. Deze zijn gericht zijn op herstel en herinrichting en vinden plaats op: de Krispijnseweg en Eulerlaan (inclusief verbetering fietspaden); Hallincqlaan/Stooplaan (herinrichting naar 30 km); fase 3 Bankastraat; Planetenlaan en Stratosfeerstraat (na rioolvervanging). Enkele belangrijke rioolprojecten die we medio 2023 uitvoeren zijn: Kromhout; Houthavenplein; de Componistenbuurt; Tesselschadestraat; Bernardstraat en omgeving en de Haringvlietstraat. Om wateroverlast te beperken leggen we een extra hemelwaterleiding aan in de Dubbeldamseweg Noord en Komatistraat en komt er een grote rioolleiding in de Nieuwstraat. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De meeste grote onderhoudsprojecten zijn uitgevoerd inclusief de eerste projecten om wateroverlast te beperken. De volgende projecten zijn nog niet afgerond door een scopewijziging, weersomstandigheden of afstemming met andere projecten: Aardappelmarkt, Dokweg, Hallincqlaan/Stooplaan (naar 30 km) en Kromhout.

Enkele projecten zijn in voorbereiding en uitvoering vertraagd in verband met onzekerheid over de integrale uitvoering met alle ambities: Houthavenplein, Componistenbuurt, Bernardstraat en omgeving en Haringvlietstraat. We werken aan een schone openbare ruimte met minder gedumpt huishoudelijk afval. Begroting 2023 Samen met maatschappelijke organisaties, inwoners, ondernemers en andere partners sturen we op een schonere stad met minder gedumpt huishoudelijk afval. Met extra projectmatige inzet en activiteiten zetten we volop in op gewenst gedrag. Speerpunt is communicatie met de doelgroepen, waaronder laaggeletterden en arbeidsmigranten. Parallel gaan we effectiever handhaven om dit te ondersteunen. Om afvalbijplaatsingen zoveel mogelijk terug te dringen zoeken we in onze aanpak continu een effectieve balans tussen het verwijderen van bijplaatsingen, het monitoren van de aanpak bij hotspots, het stimuleren van gewenst gedrag en handhavend optreden. Zo proberen we vanuit verschillende invalshoeken te bereiken dat men anders met de openbare ruimte omgaat. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De hoeveelheid gedumpt afval bedraagt 1,0% van de totale hoeveelheid afval. Om de bijplaatsingen op een positieve manier terug te dringen is de actie "schoonste buurt van Dordrecht" opgezet.

Door deze actie zijn op 23 van 25 aandachtslocaties de bijplaatsingen ook na 2 maanden sterk verminderd en 3 locaties bleven zelfs vrij van bijplaatsingen. Van de ondervraagde inwoners belooft 79% geen afval naast de container te plaatsen. Van de 3 aangedragen focus locaties zijn er 2 succesvol aangepakt, de derde loopt nog. Het opzetten van een proef met een verzamelcontainer in Krispijn is door de bewonersorganisatie de Buitenwacht gestopt omdat ze het geen oplossing vinden voor de grof afval dumpingen. De inzet en daarmee de slagkracht van Handhaving is vergroot. We stimuleren participatie bij het komen tot een schone openbare ruimte met minder zwerfafval. Begroting 2023 We ondersteunen ruim 1.000 geregistreerde ‘Dordtse Doorpakkers’ met opruimmaterialen. In 2023 evalueren we deze aanpak en peilen bij de Dordtse Doorpakkers op welke manier zij in de toekomst willen participeren. Steeds meer organisatoren zetten in op een schoon en duurzaam evenement. De aanpak met ondernemers in de Binnenstad, waaronder de peukenpalen en kauwgombakjes, evalueren we in het najaar. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking We hebben 1.500 geregistreerde Dordtse Doorpakkers ondersteund met opruimmaterialen. Uit evaluatie blijkt dat Dordtse Doorpakkers doorgaans zelfstandig zwerfafval opruimen en geen behoefte hebben aan begeleiding.

Het project Wijkambassadeurs is van start gegaan en we hebben nog voor de lancering van de wervingscampagne al 15 wijkambassadeurs geworven die vrijwillig op straat en buurtniveau de omgeving schoon houden. Vooral in straten waar de afvalproblematiek hardnekkig is, hebben we gezien dat de wijkambassadeurs een aanzienlijke

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

43

meerwaarde hebben in het zoeken van de verbinding met buurtbewoners en het delen van de verantwoordelijkheid voor een schone buitenruimte. De proef met kauwgombakjes leverde heel weinig kauwgom op in de bakjes. Er kwam bovendien veel rommel bij. De proef leverde dus geen bijdrage aan hergebruik van kauwgom of een schonere straat en is daarom gestopt. We blijven inzetten op educatie via de Afvalvrije school. Begroting 2023 De Afvalvrije School krijgt ook in 2023 een vervolg. De kinderen leren niet alleen om afval te scheiden, ze helpen ook mee met het opruimen van zwerfafval rondom de school. Dit project is onderdeel van het educatieaanbod 'Grondstof & Zwerfafval' dat Duurzaamheidscentrum Weizigt aanbiedt aan basisonderwijs, middelbaar onderwijs en volwasseneducatie. Voor volwassenen is het onderwerp ‘voorkomen van plaagdieren’ onderdeel van het onderwijsaanbod in 2023. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Er zijn inmiddels 12 afvalvrije scholen (11 basisscholen en 1 voortgezet speciaal onderwijs) waar de kinderen ook op school al hun afval scheiden en zwerfafval opruimen. Voor de leerlingen van groep 3 en 4 is de nieuwe les 'De grote opruiming' ontwikkeld. In de les leren de leerlingen over de natuurlijke kringlopen, de bijzondere rol van bacteriën en schimmels en de verstorende rol van de mens.

In december hebben 8 brugklassen van het Insula College, locatie Koningstraat een les gevolgd over de nadelen van zwerfafval en zelf zwerfafval opgeruimd. Met de taaldocenten van Bibliotheek Aanzet zijn afspraken gemaakt over het afnemen van het lesmateriaal voor laaggeletterden. Het lesmateriaal behandelt: afval scheiden, zwerfafval voorkomen en het voorkomen van plaagdieren. We evalueren het participatiebestek. Begroting 2023 In het participatiebestek heeft de gemeente de betrokken (wijk)aannemer naast het regulier groenonderhoud ook een rol gegeven in het ondersteunen van bewonersinitiatieven die gericht zijn op een betere en schonere openbare ruimte. Hierbij kan het gaan om schoonmaakacties of bijvoorbeeld het onderhouden van een groenperk of boomvakken door inwoners. We evalueren het participatiebestek om te zien wat de resultaten waren. Op basis van de evaluatie beoordelen we of we participatie in deze vorm voortzetten. Daarnaast brengen we in kaart welke manieren er zijn om inwoners en ondernemers te laten bijdragen aan het onderhouden van de openbare ruimte. Vervolgens kijken we waar er extra kansen liggen en waar doorontwikkeling mogelijk is.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De evaluatie is in 2023 uitgevoerd en heeft geleid tot een advies over scenario's voor het voortzetten van het participatie deel van de wijkonderhoudsbestekken. Besloten is om het participatiedeel van de wijkonderhoudsbestekken af te gaan bouwen en participatie niet meer op te nemen in de nieuwe contracten met de aannemers. Lopende contracten met aannemers worden daarbij uiteraard wel gerespecteerd. We werken aan een nieuw speelbeleid. Begroting 2023 Ontwikkelingen zoals meer stimuleren om te bewegen in de openbare ruimte en de trend van natuurlijke speelplekken, geven aanleiding om ons speelbeleid opnieuw vorm te geven. Dit doen we in afstemming met het nieuwe sportbeleid. Belangrijk in het nieuwe speelbeleid is dat we de toegankelijkheid van speelplekken onderzoeken. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In het eerste kwartaal van 2024 maken we een plan van aanpak om het speelbeleid op te gaan pakken. We gaan het speelbeleid opnieuw vorm geven in afstemming met het nieuwe sportbeleid. Belangrijk in het nieuwe speelbeleid is dat we de inclusiviteit van speelplekken onderzoeken. Dit betekent dat we kijken naar de beschikbaarheid en toegankelijkheid van speelplekken voor kinderen met een beperking.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

44

Doelstelling 5: Het verbeteren van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Het voorkomen of beperken van schade door wateroverlast, hittestress en droogte is belangrijk voor een aantrekkelijke stad. Milieukwaliteit, lucht, geluid en externe veiligheid zijn bepalend voor een gezonde leefomgeving. Hier geven we invulling aan door de uitvoering van het in 2020 door ons ondertekende Schone Luchtakkoord (SLA). Ook groen en water zijn belangrijk voor de stad. Een groene en gezonde omgeving draagt bij aan een fijn woon- en leefklimaat en positieve gezondheid. Groen zorgt er ook voor dat verschillende dieren en planten hier kunnen leven. Het stimuleert biodiversiteit. Het realiseren van een goede waterkwaliteit en een goede bodemkwaliteit zijn stuk voor stuk van levensbelang. We onderzoeken de bodem-, groen- en waterkwaliteit bij groene verduurzaming. Begroting 2023 Om succesvol groen te verduurzamen zijn we sterk afhankelijk van de bodem-, groen- en waterkwaliteit. Om achter de actuele kwaliteit van ons groen, de bodem en het water te komen doen we onderzoek en gaan we het gesprek aan met interne en externe belanghebbenden. Dit alles tezamen geeft inzicht in de aandachts- en verbeterpunten van de bodem en het water. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het bodemleven onderzoek loopt.

Op het gebied van waterkwaliteit, wat een verantwoordelijkheid van het waterschap is, werken we samen met het waterschap om die waterkwaliteit te verbeteren met groene oevers langs de sloten en waterpartijen. Ook het water dat vanuit de Nieuwe Dordtse Biesbosch komt is onderdeel van het verbeteren van de waterkwaliteit. Dit doet de gemeente ook samen met het Waterschap. Het onderzoek naar de kwaliteit van het groen moet nog starten. We evalueren het dierenbeleid. Begroting 2023 Er is steeds meer aandacht voor het dierenwelzijn. Daarom willen we in 2023 via een participatietraject het dierenbeleid evalueren. Het huidige dierenbeleid is in 2017 vastgesteld. De afgelopen jaren hebben we tijdens gesprekstafels met partners en raadsleden al diverse (nieuwe) thema’s opgepakt en verder uitgewerkt. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Begin 2023 hebben we de raad via een startnotitie voorgesteld om het dierenbeleid uit 2017 te evalueren en te herijken via een participatietraject. De gemeenteraad is in juni 2023 tussentijds geïnformeerd over de doorlopen stappen van de evaluatie. De uitkomsten van het evaluatie- en herijkingsproces zijn besproken met onze dierenpartner-organisaties in gesprekstafels. De resultaten van het evaluatieproces worden verwerkt in het nieuwe dierenwelzijnsbeleid.

Het nieuwe dierenwelzijnsbeleid wordt in 2024 aan de raad voorgelegd. We stellen een programma/visie op ons buitengebied, inclusief de Biesbosch, op. Begroting 2023 In het buitengebied van Dordrecht komen veel ruimtelijke vraagstukken bij elkaar. Bijvoorbeeld op het gebied van natuur, landbouw, water, recreatie, klimaatadaptatie, energie en wonen. Het Buitengebied is één van de deelgebieden in de Omgevingsvisie 1.0. Bij de actualisatie van de Omgevingsvisie geven we hier meer richting aan en maken we keuzes voor het buitengebied inclusief de Biesbosch. Hiermee kunnen initiatiefnemers inschatten hoe kansrijk hun initiatieven zijn. Bovendien ontstaat er zo een transparant kader om initiatieven te toetsen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Voor het buitengebied is een ambtelijke concept deelomgevingsvisie ontwikkeld. Samen met de deelomgevingsvisie op De Staart bevat deze ook alle Biesbosch onderdelen. Beide visies worden onderdeel van de Omgevingsvisie 2.0 en deze komt in 2024 naar de raad voor vaststelling. Het duidelijke kader om initiatieven te beoordelen moet nog versterkt worden.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

45

We maken een plan om een aantrekkelijk stadsstrand en veilig zwemmen in open water te realiseren. Begroting 2023 We onderzoeken waar we een stadsstrand en veilig zwemmen in open water kunnen realiseren om onze stad nog aantrekkelijker te maken en pakken door met een uitvoeringsplan. In het traject ontwikkelplan voor Wantij-West, het gebied tussen de Prins Claus- en de Prins Hendrikbrug, onderzoeken we de mogelijkheden om daar een stadsstrand te realiseren. Hier wordt het Wantij nu ook al gebruikt als plek om te recreëren aan het water. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking De mogelijkheden voor het stadstrand zijn, als onderdeel van het Ontwikkelplan Wantij-West, verder verkend. Het stadsstrand is onderdeel van het "Rondje Wantij-West". Voor de verschillende onderdelen zijn in 2023 onderzoeken en verkenningen gedaan en dit wordt afgerond in het eerste kwartaal van 2024. Dat zal resulteren in een plan van aanpak, waarin naast het stadsstrand ook de andere onderdelen van Wantij-West zijn uitgewerkt. Als het plan van aanpak bestuurlijk is vastgesteld in 2024 zal de echte uitvoering plaatsvinden. Vooruitlopend op de grotere investeringen zal in 2024 de plek via 'place making' al aantrekkelijker worden gemaakt. We evalueren de walstroomfaciliteiten voor de binnenvaart.

Begroting 2023 In 2023 onderzoeken we manieren om de walstroominstallaties aan te passen aan de technische standaarden van nu en de toekomst. Daarnaast onderzoeken we of uitbreiding van de walstroomvoorzieningen naar de overige havens een substantieel effect heeft op het verminderen van de stikstofbelasting in de Biesbosch. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 is een aanvullend onderzoek gedaan naar de technische mogelijkheden voor het uitbreiden van de walstroomvoorzieningen ten behoeve van de binnenvaartcruise. Daarnaast is een aanzet gemaakt voor een plan van aanpak om de kasten aan te passen aan de stad der techniek. We gaan aan de slag met het Register Externe Veiligheidsrisico's (REV). Begroting 2023 Onder de Omgevingswet wordt het Register Risicosituaties Gevaarlijke Stoffen (RRGS) vervangen door het Register Externe Veiligheidsrisico's (REV). In het REV moeten naast de gegevens uit het RRGS ook de brand-, explosie-, en gifwolkaandachtsgebieden worden opgenomen. Hiervoor moeten we een groot aantal veiligheidsrelevante milieubelastende activiteiten onderzoeken en in het REV invoeren. Dit laatste is noodzakelijk omdat het niet voorhanden hebben van deze gegevens het maken van omgevingsplannen hindert. We gaan hier in het 1e kwartaal van 2023 mee aan de slag.

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 zijn de aandachtsgebieden van een groot aantal installaties in het register externe veiligheid (REV) ingevoerd. Op verzoek van VNG en IPO is er de rekenmethodiek voor het berekenen van de aandachtsgebieden zodanig aangepast dat deze een meer realistisch karakter krijgen. Als gevolg hiervan moeten de BRZO-omgevingsdiensten nieuwe berekeningen uitvoeren. Het aanpassen van de rekenmethodiek heeft echter veel tijd gevergd. De noodzakelijke rekenslag heeft daarom nog niet plaatsgevonden. Naar verwachting is dit eind 2024 gereed en is het REV volledig gevuld. We stellen een actieplan geluid op. Begroting 2023 In 2023 stellen we een nieuw Actieplan Geluid op. Dit moet elke vijf jaar en is straks een verplicht programma op grond van de Omgevingswet. De basis daarvoor zijn de in 2022 geactualiseerde geluidbelastingkaarten. Hiernaast ontvangen we subsidie voor het opstellen van acht saneringsprogramma's voor de aanpak van zogeheten B-lijstwoningen. Dit zijn woningen die in peiljaar 1986 een geluidbelasting hadden die groter was dan 60dB. Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) bereidt de saneringsprogramma’s voor. Vanaf 2023 worden de programma’s opgeleverd. En wordt duidelijk of we uitvoeringssubsidie van het Rijk krijgen om de woningen aan te pakken.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

46

Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 is gestart met het opstellen van een Actieplan Geluid 2024-2029. Het Actieplan moet voor de zomer van 2024 klaar zijn. De saneringsprogramma's voor de B-lijst woningen hebben vertraging opgelopen. Om de akoestische onderzoeken uit te voeren zijn betrouwbare verkeerscijfers nodig. De oplevering van de cijfers is vertraagd. Voor het akoestische rapport Brouwersdijk heeft Bureau Sanering Verkeerslawaai in 2023 akkoord gegeven. We zetten in op een vermindering van de uitstoot van schadelijke stoffen. Begroting 2023 We zetten in op het verminderen van de uitstoot en lozing van schadelijke stoffen die leiden tot verontreiniging van lucht, water en bodem. Dit doen we onder meer door: te adviseren en/of zienswijzen in te dienen bij vergunningsprocedures; de bedrijven op hun verantwoordelijkheden aan te spreken; en door samen te werken met andere betrokken overheden en partners. Speciaal aandachtspunt is de omgeving van Chemours/Dupont. In 2023 krijgt de procesgang over de aansprakelijkstelling van Chemours/Dupont door de gemeenten Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en Molenlanden vervolg. In 2023 zullen we met het resterende geld van de in 2021 ontvangen Speciale Uitkering (SPUK) - voor buitensporige verontreiniging door PFAS - onderzoek doen, kennis delen en saneringsgevallen uitvoeren.

Ook dit doen we in samenwerking met de gemeenten Sliedrecht, Papendrecht en Molenlanden. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Het dossier verloopt aangepast door Chemours- en PFAS-ontwikkelingen. Activiteiten omvatten moestuinherbeoordeling, eieren- en veegonderzoek en spartelvijversanering. Juridische stappen zijn gezet met een tussenvonnis in september 2023; Chemours' voorstel wordt in 2024 beoordeeld. Communicatie is geïntensiveerd en kosten zijn deels toegewezen aan SPUK-budget. Het European Chemicals Agency stelde in februari 2023 een Europees PFAS-verbod voor, dit is positief ontvangen. Het subsidiebedrag is lager dan aangevraagd en er zijn extra kosten voor advocaat en procedures. Moestuinonderzoeken zijn afgerond, met zorgelijke eierenresultaten. De focus ligt op innovaties. Gemeenten willen middelen inzetten en overwegen kostenverschuiving naar procesbeheer. We leveren een bijdrage aan de oplossing van de stikstofproblematiek Biesbosch. Begroting 2023 De consequenties van de uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS) zijn steeds duidelijker. In juni 2022 heeft het Rijk de startnotitie voor het Nationaal programma landelijk gebied (NLPG) gepubliceerd. Hierin zijn onder andere de nationale stikstofreductie doelen opgenomen.

Het NPLG legt de structurerende, richtinggevende keuzes en (regionale) doelen vast. Dit vormt de basis voor de uitwerking van integrale gebiedsprogramma’s onder regie van de provincies Rijk en provincies. De provincie Zuid Holland wil het NLPG gebiedsgericht aanpakken en gaat daarbij op drie schaalniveaus te werk: Landelijk gebied Zuid Holland, drie kerngebieden (grofmazig) - waarbij het eiland van Dordrecht deel uitmaakt van het kerngebied Zuid Hollandse Delta, en deelgebieden op het schaalniveau van de Biesbosch. Op dit moment vindt de opstarting plaats van het gebiedsproces. In het derde kwartaal van 2022 zijn er keukentafelgesprekken met de op het eiland gevestigde agrariërs. Gemeenten worden gevraagd deel te nemen aan het gebiedsproces. Zoals de naam zegt, richt het NLPG zich op het landelijk gebied. De stikstofaanpak in het stedelijk gebied (mobiliteit, huishoudens, binnenvaart) loopt langs de lijn van het Schone Luchtakkoord en het Energie akkoord. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 is onder leiding van de provincie Zuid-Holland door de gebiedspartners (LTO, Waterschap, gemeente en provincie) een concept landbouwagenda opgesteld. Met hierin een aantal ontwikkelrichtingen voor de agrarische sector op het eiland.

Tegelijkertijd is door de gemeente een concept visie voor het buitengebied opgesteld die dient als input voor de omgevingsvisie 2.0. Beide documenten zullen worden gebruikt voor het opstellen van het Zuid Hollands Programma Landelijk Gebied dat in 2024 verder wordt vormgegeven.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

47

2.2.3.3 Wat zijn de indicatoren? De basis: BBV-indicatoren De onderstaande BBV-indicatoren zijn onderdeel van de vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Omdat deze indicatoren een logische link vormen met het programma Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht zijn zij hier opgenomen. Voor BBV-indicatoren geldt dat hier geen streefwaarden aan verbonden zijn, de indicatoren kennen immers geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten, daarnaast kunt u via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema vergelijken met een selectie naar keuze (o.a. Nederland, Provincie niveau of Regionaal niveau). BBV-indicatoren

Begroting Jaarstukken Begroting Jaarstukken 2023 2022 2024 2023

G40

% Hernieuwbare elektriciteit

20,3 (2020) 20,4 (2020) 18,8 (2021) 18,8 (2021) 10,7 (2018)

Huishoudelijk restafval - kg per inwoner

228 (2020)

190 (2021)

190 (2021)

174 (2022)

146 (2022)

WOZ-waarde woningen (gemiddelde) - x € 1.000

227 (2021)

248 (2022)

248 (2022)

297 (2023)

340 (2022)

2.2.3.4 Wat heeft het gekost?

Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen en onttrekkingen uit reserves. In deze jaarstukken is een verschillenanalyse per programma opgenomen. Hierin geven we de belangrijkste oorzaken aan van de hieronder genoemde verschillen ten opzichte van de actuele begroting. Bedragen x € 1.000

Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht

Begroting 2023

Werkelijk 2023

Lasten

77.499

78.925

Baten

44.524

47.333

Saldo

32.975

31.593

Toevoeging reserves

21.936

10.899

Onttrekking reserves

26.181

13.016

Totaal programma

28.730

29.476

Met de programmarekening is een totaaloverzicht opgenomen van de gerealiseerde baten en lasten op productniveau. Hieronder wordt het programmaoverzicht weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties met de reserves.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

48

Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht

Bedragen x € 1.000

Lasten Product

Baten

Begroot Werkelijk Verschil

Begroot Werkelijk

Verschil

Wegen

12.016

12.305

-289

2.216

2.636

420

Groen

11.210

11.969

-759

197

236

39

Openbare verlichting

2.999

2.885

114

221

308

87

Verkeersmeubilair en VRI's

2.505

2.510

-5

935

961

26

Constructies

3.283

3.121

162

57

65

8

Speelvoorzieningen

1.311

1.341

-30

1

1

Havenexploitatie

3.774

3.369

405

976

1.011

35

Afvalinzameling en -verwerking

15.203

15.189

14

18.891

19.573

682

Riolen

12.147

12.881

-734

15.126

15.476

350

Milieubeheer

871

1.946

-1.075

813

813

Nieuwe Dordtse Biesbosch

80

93

-13

Natuur- en milieucentrum

1.580

1.790

-210

171

188

17

Wonen

2.077

1.427

650

218

152

-66

360

396

-36

23

23

5.419

4.807

612

3.568

3.560

-8

IBD

727

1.217

-490

1.265

1.506

241

Water

1.937

1.679

258

684

826

142

Totaal

77.499

78.925

-1.426

44.525

47.335

2.810

Havens Overige exploitaties Havens

Overige milieumaatregelen

Soc. Herstructureringswijken/Dordt West Portfolio duurzaamheid

Verschil tov actuele begroting excl. mutaties reserves (a)

1.384

Stortingen in reserves Reserves Mutaties in de reserves

Begroot Werkelijk Verschil 21.935

10.900

11.035

Onttrekkingen uit reserves Begroot Werkelijk 26.181

13.016

Mutaties reserves (b) Totale verschil t.o.v. actuele begroting

Verschil -13.165 -2.130

99.434

89.825

9.609

70.706

Totale verschil t.o.v. actuele begroting (a+b)

60.351

-10.355 -746

2.2.4 Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht 2.2.4.1 Wat hebben we bereikt?

Het sociaal beleid richt zich op het versterken van sociale cohesie, het bestrijden van eenzaamheid en het ondersteunen van kwetsbare groepen, zoals ouderen, jongeren en mensen met een beperking. Daarnaast wordt er ingezet op preventie en gezondheidsbevordering, met programma's die gericht zijn op het bevorderen van een gezonde levensstijl en het voorkomen van gezondheidsproblemen. Hierin dragen zowel de versterking van de samenwerking tussen verschillende partijen in het zorg- en welzijnswerk aan bij als de stimulering van sportdeelname onder diverse groepen. Door specifiek de minimadoelgroepen in deze plannen voorop te zetten, zoals in de aanpak zwemdiploma's of het verruimen van minimaregels, vergroten we de kansengelijkheid. Het diversiteitsbeleid wordt geïntegreerd om ervoor te zorgen dat alle gemeenschappen binnen Dordrecht zich vertegenwoordigd voelen en gelijke kansen hebben om te participeren en te profiteren van deze initiatieven. In 2023 is het beleid op het gebied van sociaal welzijn, gezondheid en zorg verder geactualiseerd om tegemoet te komen aan de diverse behoeften van haar inwoners. Drie grote beleidsstukken zijn geschreven en voor een groot deel ook opgeleverd: de sportvisie, het diversiteitsbeleid en de visie

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

49

sociaal domein. De uitvoeringsplannen die uit deze stukken voortkomen, zijn voor een deel ook al terug te vinden in de activiteiten onder de begroting 2024.

2.2.4.2 Verantwoording over beleid

ENDPMEND Doelstelling 1: Het stimuleren van een inclusieve samenleving met stevige verbinding tussen inwoners onderling. Sociale netwerken vormen een grote bron van verbondenheid, ontspanning en plezier in onze samenleving. Deze netwerken zijn ook belangrijk bij het bieden van de eerste ondersteuning wanneer het minder gaat met iemand. Deze kring om mensen vormt dan ook de basis bij eerste hulpvragen. De overheid komt vaak pas later in beeld en vooral wanneer de problematiek boven iemands hoofd gaat groeien. Om die reden is het belangrijk om als gemeente het bouwen van een sociaal netwerk van inwoners waar mogelijk te stimuleren en voorzieningen voor ondersteuning daar op aan te laten sluiten. Hierin komen verschillende thema's en partijen samen. Zoals mantelzorg, eenzaamheid, vrijwilligerswerk, jongerenwerk en buurtwerk. Omdat de visiestukken binnen het sociaal domein onlangs of binnenkort aflopen, ligt komend jaar de focus op het ontwikkelen van een bredere integrale visie op het sociaal domein. We stellen een integraal beleidsplan en verordening sociaal domein op. Begroting 2023 We willen de behoefte van onze inwoner meer centraal stellen in ons beleid, zodat we uiteindelijk betere hulp kunnen bieden. Dit kan ook vragen om een andere aanpak vanuit onze samenwerkingspartners.

We willen dit bereiken door de verschillende onderwerpen in het sociaal domein met elkaar te verbinden. Zo ontstaat een integraal beleidsplan en een daaraan gekoppelde verordening die ons dwingt om jeugdhulp en hulp vanuit de wmo samen op te pakken en dit beleid verder te ontschotten. Inhoudelijke uitgangspunten voor het integrale beleid zijn: bestaanszekerheid, normaliseren, meer inzet op preventie en bewegen, een integrale blik op het gezin en een soepele overgang van de Jeugdwet naar de wet maatschappelijke ondersteuning. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In 2023 hebben we gewerkt aan een integrale 'visie sociaal domein Dordrecht 2030'. Deze visie is in februari 2024 oordeelsvormend besproken in de gemeenteraad. Een verordening is een uitvloeisel van beleid. Vandaar dat we pas starten met het schrijven van de integrale verordening als de visie is vastgesteld door de raad. We verwachten de integrale verordening in het derde kwartaal 2024 aan te bieden aan de gemeenteraad. We komen met een voorstel voor een samenhangende aanpak voor wonen, woonomgeving, zorg, welzijn en arbeidsmarkt voor senioren. Begroting 2023 Begin 2022 is het 'Ambitiedocument Wonen en Zorg voor Senioren van zilver naar goud' aan de raad aangeboden.

Hierin is een aantal mogelijke scenario's geschetst voor een samenhangende aanpak in de nieuwe bestuursperiode voor het opvangen van de vergrijzing. Dit document gebruiken we als onderlegger voor ons voorstel voor de samenhangende aanpak. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Er is in 2023 op meerdere manieren aandacht geweest voor het opvangen van vergrijzing. Dit is echter op afzonderlijke onderdelen gebeurd en in verschillende programma's. Met de komst van de integrale visie Sociaal Domein, kunnen we in 2024 de focus gaan leggen op een samenhangende aanpak. We zorgen voor een diversiteitsbeleid. Begroting 2023 We zorgen voor een Diversiteitbeleid en zorgen er daarnaast voor dat diversiteit en inclusie ook aandacht en een plek krijgen in gemeentelijk beleid. We verrichten verschillende activiteiten waarmee we de onderlinge verbondenheid in de stad verhogen en de kansen van volwaardige deelname van eenieder aan de samenleving vergroten. Daarbij halen we op wat de behoefte en beleving van onze inwoners is, om daar zo goed mogelijk op aan te sluiten. We verbinden sociale en fysieke opgaven met elkaar en gaan ook als gemeentelijke organisatie zélf bewust met diversiteit en inclusie aan de slag. De invalshoek voor ons beleid en acties is, dat we het ‘mee doen

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

50

aan het maatschappelijke leven’ voor inwoners toegankelijker maken. Dit willen we realiseren door fysieke, maatschappelijke of economische belemmeringen zoveel mogelijk weg te halen. We hebben daarbij oog voor mensen met een sociaal-culturele, etnische diversiteit en van iedere genderidentiteit. Ook hebben we aandacht voor mensen met een beperking. We geven actief uitvoering aan verdragen en akkoorden die we ondertekenen. Zo bevordert Dordrecht als Regenboogstad emancipatie, veiligheid en sociale acceptatie van de LHBTI+-gemeenschap (cursieve passage toegevoegd op basis van amendement A1A). Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking In het verlengde van de integrale visie sociaal domein zet de opgave Inclusieve Stad in op het verhogen van onderlinge verbondenheid en op het tegengaan van discriminatie binnen Dordrecht. In 2023 is de startnotitie Inclusieve Stad vastgesteld door de gemeenteraad en is in samen met inwoners en maatschappelijke organisaties een uitvoeringsplan opgesteld. Het uitvoeringsplan omvat concrete activiteiten die zien op het verbeteren van de maatschappelijke positie van groepen en individuen die vanwege hun herkomst, culturele of religieuze achtergrond, beperking, seksuele oriëntatie of gender harder moeten werken voor gelijke kansen.

Daarnaast wordt uitvoering gegeven aan diversiteits- en inclusiebeleid binnen de interne organisatie en worden inkoop- en subsidiepartners gestimuleerd om dit ook te doen.

Doelstelling 2: Het voorkomen van problemen bij Dordtenaren door tijdig te signaleren. Dordtenaren moeten de ondersteuning krijgen die nodig is. Tijdig en passend. Dit is nog niet altijd het geval - mede als gevolg van de coronapandemie. Samen met partners werken we eraan om dit verder te verbeteren en zetten we in op samenhangende ondersteuning in het sociaal domein. Zo gaan we de inzet voor de Sociale Wijkteams (0-100 jaar), het buurtwerk en het jongerenwerk in de komende jaren zo veel mogelijk integraal en meerjarig vormgeven. Daarin maken we een sterke verbinding tussen het zorg- en veiligheidsdomein. Ook leggen we meer nadruk op preventie en tijdige signalering, door ‘outreachend’ en vindplaatsgericht te werken. Zodat we vragen en signalen van inwoners die ondersteuning nodig hebben, eerder zien en opgevangen. We versterken de samenwerking en aansluiting tussen geboortezorg, jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, onderwijs en jeugdhulp om sneller integrale ondersteuning te bieden. Begroting 2023 We willen zo vroeg mogelijk signaleren in de ontwikkeling van het (jonge) kind en sneller en passender ondersteuning bieden. Er is voldoende externe expertise en ondersteuning in te zetten als dat nodig is. Zoals via het netwerk 'kansrijke start', waar al veel partners rondom het jonge kind bij aangesloten zijn. Dit organiseren we op plekken waar mensen al logischerwijs komen.

We creëren een doorgaande, aansluitende lijn in zorg en ondersteuning tussen de voorzieningen. We stellen daarvoor samenwerkingsafspraken in de vorm van een convenant op met de betrokken partijen. Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking We sturen met partijen zoals de geboortezorg, jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, onderwijs (samenwerkingsverband passend onderwijs) en Dordrecht Sociaal op het sneller en integraler bieden van ondersteuning. Hiervoor hanteren we als uitgangspunten: investeren in normaliseren en in vroegsignalering en preventie. Dit krijgt vooral vorm op vindplaatsen zoals het consultatiebureau, kinderopvang en scholen. Daar worden ondersteuningsvragen gesignaleerd en krijgt de ondersteuning aan jeugdigen vorm. Bijvoorbeeld via het Expertiseteam Zorg & Onderwijs (EZO): een samenwerkingswijze gericht op jeugdigen die groot risico lopen op thuiszitten. Hier wordt casuïstiek besproken en wordt gezamenlijk een integraal ondersteuningsplan (onderwijs en zorg) gerealiseerd voor de jeugdige. We gaan jeugdhulp beschikkingsvrij 'naar voren' halen. Begroting 2023 In 2022 zijn we kleinschalig gestart met het 'naar voren' halen van jeugdhulp die voorheen alleen beschikbaar was met een beschikking.

Het doel hiervan is om - aanvullend op het hulpaanbod van de sociale wijkteams en voorliggend veld - dichtbij de jeugdige, op een laagdrempelige manier jeugdhulp aan te bieden.

Concept Jaarstukken 2023 Dordrecht

51

Dat kan de inzet zijn van een hiertoe gespecialiseerde praktijkondersteuner (POH GGZ jeugd), maar ook individuele begeleiding. In 2023 gaan we dit voortzetten en uitbreiden. We verwachten hiermee het jeugdhulplandschap financieel gezond te houden en tegelijk de kwaliteit te blijven waarborgen Activiteitsverantwoording: toelichting op activiteitsrealisatie of afwijking Onder het programma Jeugdhulp naar Voren vallen het flexibel interventieteam samenwerking (FLITS), de pilot Jeugdhulp naar Voren en POH-GGZ Jeugd. Voor FLITS is er een aanbestedingsprocedure in gang gezet in Q4 2023. De pilot Jeugdhulp naar Voren zal in Q2 2024 komen te vallen onder Dordrecht Sociaal. Het aantal POH-GGZ Jeugd in 2023 was 2,6 FTE, dit zal in 2024 verder worden uitgebreid. We continueren en intensiveren de aanpak 'Vroeg Eropaf’. Begroting 2023 De aanpak Vroeg Eropaf zorgt er voor dat schuldeisers beginnende betaalachterstanden doorgeven aan de gemeente. Het Stedelijk Team Vroegsignalering van het Sociaal Wijkteam ontvangt deze signalen om mensen hulp aan te kunnen bieden. Door uitbreiding van de signalen met onze eigen gemeentebelastingen, bereiken we vanaf 2022 nog meer inwoners met deze aanpak. Daardoor kunnen we meer inwoners hulp aanbieden.