Boekje_Propositie_Regio_Deal_Drechtsteden-Gorinchem 2023-2024.pdf

SLIM SAMEN VOORUIT! PROPOSITIE

REGIO DEAL DRECHTSTEDEN-GORINCHEM

gebruikt wordt voor vervoer van gevaarlijke stoffen. Ook maken zij zich zorgen of zij als gevolg van klimaatverandering in de toekomst nog droge voeten hebben. Daarbovenop worden inwoners nu geconfronteerd met milieuschandalen als gevolg van Chemours. Delen van speeltuinen worden gesloten, (zwem)water is niet meer toegankelijk voor recreatie en het wordt afgeraden om zelf verbouwde groenten uit de moestuin te eten.

en gezondheid van onze inwoners en de regionale economie staan onder druk. Deze neerwaartse spiraal moeten we krachtig

EUROPESE MOTOR IN DE MAAKINDUSTRIE, MAAR EEN ACHTERBLIJVENDE BREDE WELVAART

doorbreken. Dat betekent dat een schep boven op de huidige inzet nodig is én dat we nieuwe manieren moeten verkennen om meer effect te hebben. Voor onze eigen inwoners, maar ook voor het verdienvermogen van Nederland en de strategische positie van Europa. Dat kunnen we niet alleen. Daar hebben we deze Regio Deal keihard voor nodig.

Onder die titel sloten we in 2020 een eerste Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem. Met de Rijksoverheid en provincie Zuid-Holland, maar vooral samen met heel veel betrokkenen gewerkt. We hebben ons gericht op het verbeteren van de crisisbestendigheid van het gebied door een innovatieve economie te stimuleren en onderwijs en arbeidsmarkt beter te verbinden. En we hebben gewerkt aan de verbetering van onze omgeving, met focus op de oevers van de rivieren die door ons gebied stromen. We hebben flinke stappen gezet en lopen op koers om de Regio Deal halverwege 2025 af te ronden. De Regio Deal heeft de samenwerking in onze regio versterkt. Gorinchem en de regio Drechtsteden hebben elkaar gevonden. De triple

Partijen: een multi helix propositie We hebben voor deze propositie de handen met veel enthousiasme ineengeslagen. Vanuit de bestaande samenwerking DrechtstedenLangs de drukst bevaren rivieren van Europa vormt de regio Drechtsteden-Gorinchem letterlijk en figuurlijk het scharnierpunt tussen

Gorinchem als robuuste basis zijn er in de afgelopen maanden

de Rotterdamse metropool en de Noordwest-Europese delta. Op het kruispunt van wegen, water en spoor is onze regio de zuidelijke

vanuit alle hoeken nieuwe coalities gesmeed, tussen partners

toegangspoort tot de Randstad. Met meer dan 160.000 schepen die jaarlijks door onze wateren varen en onze befaamde maritieme

binnen de regio (zoals het Zero Emission Platform) én daarbuiten

industrie, levert onze regio een enorme waarde voor de BV Nederland.

(zoals met de TU Delft en de Erasmus Universiteit Rotterdam). Dit proces hebben we bottom-up aangepakt: vanuit de energie en ideeën van onze partners. Met gezamenlijke werksessies

De relatie met het water is diepgeworteld in het karakter van de

(h)erkend als een belangrijke internationale hotspot op het vlak

en schrijfdagen zijn initiatieven en projectvoorstellen over de

regio. In onze regio wordt gewoond, geleerd, gewerkt en ontspannen

van scheepsbouw en -ontwerp, waar extra investeringen nodig zijn.

gemeente- en bedrijfsgrenzen heen verbonden en versterkt. De

op en naast het water. Nationaal Park De Biesbosch, de historische

De concurrentie, vooral van de maakindustrie in lagelonenlanden,

propositie leeft onder bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties

binnensteden, Unesco Werelderfgoed Kinderdijk, het eiland van

is moordend en maakt onze economie kwetsbaar. Dat heeft

en kennisinstellingen. Dat heeft veel opgeleverd. Niet alleen in

Dordt, de dijken en dorpen langs de Merwede, Noord en Oude Maas

een negatief effect op het perspectief van onze inwoners en de

samenwerking en mooie projecten; er is veel energie vrijgekomen

vormen de thuishaven voor onze inwoners en ondernemers.

leefbaarheid van onze regio. Om die concurrentie voor te blijven,

om met elkaar en met deze Regio Deal aan de slag te gaan voor

banen te behouden en onze regio aantrekkelijker te maken zijn onze

maximale impact op het verbeteren van de kwaliteit van wonen,

mensen ons belangrijkste kapitaal.

werken en leven voor onze inwoners.

voor innovatie, technologie en toepassingen in de maakindustrie.

Brede welvaart onder druk

We zijn er trots op dat we onze propositie indienen vanuit het

Het zijn onze mensen en bedrijven die dit elke dag weer voor

Onze hardwerkende inwoners houden onze economie draaiend. Toch

Triple Helix Netwerk bestaande uit overheden, bedrijfsleven,

elkaar boksen. Vanuit een sterke innovatiedrang, met hard werken,

zien we dat een toenemend deel van de mensen het steeds lastiger

maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen.

pragmatisme en een ‘rauw randje’. Met startups, scale-ups, mkb en

heeft. Dat raakt de kwaliteit van leven, wonen en werken. Dit blijkt

internationale topbedrijven als Van Oord, Boskalis, Fokker, Royal IHC,

niet alleen uit de regionale monitor Brede Welvaart; we zien dit direct

Bolidt, Oceanco en Damen Shipyards als drijvende kracht achter

in onze gemeenschappen, wijken en buurten. Onze inwoners maken

vernieuwende toepassingen en de werkgelegenheid van het gebied.

zich zorgen over hun bestaanszekerheid. We zien een toenemende

Een kwart van onze beroepsbevolking werkt in de maakindustrie.

sociale onbalans, zeker in kwetsbare wijken in Dordrecht, Gorinchem

Daar zijn we trots op en dat willen we zo houden. Om voor onze

en Zwijndrecht.

Europese motor in de maakindustrie

Investeren in mensen. Goed leven in een maritieme topregio.

in de regio hebben we hier de afgelopen drie jaar aan

Kortom, de leefbaarheid in onze regio, de bestaanszekerheid

HOOFDSTUK 1

Voortbouwen op en verbreden van het fundament van de vorige Regio Deal

helix-samenwerking in onze regio bloeit, onder het merk Smart Delta Drechtsteden. Deze samenwerking smaakt naar meer! Maar we zijn er nog niet. Onze regio staat nog altijd voor grote uitdagingen. We hebben ondervonden dat een Regio Deal een mooi instrument is om aan deze uitdagingen te werken en een impuls geeft aan projecten die anders moeilijk van de wal af komen. We werken daarom graag op die manier door. Tegelijkertijd kiezen we in deze propositie een nieuwe richting. Begin 2023 hebben we een analyse gemaakt van de brede welvaart in onze regio. Dit laat zien dat de gezondheid en bestaanszekerheid van de inwoners van onze regio onder druk staat. Ook heeft de kwaliteit van onze leefomgeving een stevige boost nodig. En op de snijvlakken van deze onderwerpen liggen grote uitdagingen. Hiermee slaan we een andere weg in met deze Regio Deal

Een van de troeven van onze regio is dat we de Europese motor zijn

en gebruiken we de ervaringen en opgedane kennis uit de huidige deal om tot een nieuwe aanpak te komen, waarbij we nadrukkelijk ook de verbinding met de wetenschap hebben gezocht om gerichter te kunnen leren en lessen beter te kunnen borgen. We houden de energie vast die is ontwikkeld en werken van daaruit door aan de problemen waar we nu voor staan.

regio, voor Nederland en voor Europa innovaties te ontwikkelen en toe te passen. Zodat we oplossingen bieden voor opgaven op het

Het inkomen en opleidingsniveau in onze regio blijft achter ten

gebied van gezondheid, water, circulariteit en klimaat.

opzichte van vergelijkbare regio’s. We zien lage WOZ-waarden en te hoge cijfers op criminaliteit. Inwoners maken zich zorgen over

De strategische autonomie van de maritieme maakindustrie is in het

hun fysieke en mentale gezondheid. Ze worden minder oud dan

licht van de huidige mondiale situatie van groot belang voor zowel

gemiddeld, zijn minder gezond en de kwaliteit van hun leefomgeving

de Nederlandse economie alsook de veiligheid in Europa. In de

is lager dan gemiddeld in Nederland. Ze hebben al jaren te maken

Sectoragenda Maritieme Maakindustrie wordt onze regio

met slechte luchtkwaliteit en wonen vlak bij het spoor dat intensief

“De triple helix-samenwerking in onze regio bloeit, onder het merk Smart Delta Drechtsteden. Deze samenwerking smaakt naar meer!”

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

3

HOOFDSTUK 2

Het is slecht gesteld met de gezondheid van onze inwoners6

Onze economie is kwetsbaar vanwege concurrentie en een mismatch op de arbeidsmarkt

Onze inwoners ervaren een slechtere gezondheid dan landelijk

Ons toegepaste innovatiecluster is een belangrijke troef van onze

gemiddeld. De levensverwachting van inwoners van Sliedrecht,

regionale economie, maar staat voor de opgave om enerzijds

Dordrecht, Gorinchem, Zwijndrecht en Hardinxveld-Giessendam

te verduurzamen en anderzijds banen en bedrijvigheid voor de

behoort tot de laagste in Nederland zo blijkt uit de CBS Monitor

regio te behouden. Dat vraagt om nieuwe manieren van werken,

Brede Welvaart. Inwoners in onze regio worden blootgesteld aan

denken en waarde creëren. Ondertussen is de concurrentie vanuit

veel meer stikstofdioxide en fijnstof dan elders. Slechts 44,8% van

lagelonenlanden met minder milieuwetgeving moordend en is er

de inwoners beweegt voldoende – dat cijfer ligt maar liefst 6% lager

sprake van een enorme krapte en toenemende ‘mismatch’ op de

dan het landelijk gemiddelde. Meer dan de helft van onze inwoners

arbeidsmarkt12. Er is in onze regio grote behoefte aan personeel in

heeft dan ook te maken met overgewicht (53,5%); dit is fors meer

de bouw- en installatietechniek, de industrie en in de zorg. Dat vraagt

dan landelijk gemiddeld (49,4%). Dit leidt tot toename van COPD,

om omscholing en het beter benutten van het arbeidspotentieel dat

diabetes en hartziekten.

we hebben.

Als gevolg hiervan gebruiken inwoners van onze regio meer zorg

EEN REGIO MET GROTE EN URGENTE OPGAVEN

dan gemiddeld in Nederland. Dat geldt voor huisartsenzorg, wijkverpleging en farmaceutische zorg. De sterk stijgende demografische druk heeft eveneens gevolgen voor het zorgaanbod, de toegankelijkheid van zorg voor de (vergrijzende) populatie en daarmee hun gezondheid en welzijn. Met de Regio Deal zetten we daarom in op verbetering van de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners.

Onze regio heeft al jaren te maken met een lage gemiddelde brede

Met deze Regio Deal willen we dat tij keren. Voor onze huidige én

welvaart. We lopen (gemeten in 2014, 2018, 2020 en nog steeds)

toekomstige inwoners. Zoals het staat verwoord in de Groeiagenda

achter op de rest van Nederland. Dat is, gelet op de ligging van

Smart Delta Drechtsteden: onze ultieme opgave is het verbeteren

onze regio, opvallend: terwijl andere regio’s vaak profiteren van hun

van de leef- en werkomstandigheden van álle inwoners van de regio.

ligging in de Randstad, staat het leven, wonen en werken van de

Hieronder maken we concreet wat de opgave in onze regio is: vanuit

inwoners in onze regio aan de rand van de Randstad onder druk.

de huidige situatie naar wat we willen bereiken en wat dat betekent voor de inzet in onze Regio Deal.

Onderzoek van RaboResearch onderschrijft de achterblijvende welvaartsproblematiek als de regio’s Oost-Groningen en Zuid-

Onze inwoners zijn minder financieel gezond en welvarend

Limburg1.

Onze inwoners werken hard: de regio scoort in de bovenste 10%

brede welvaart in de regio: onze regio heeft vergelijkbare brede

van regio’s met de hoogste arbeidsduur per week . Dit betekent 2

Onze regio is ook divers. Dat betekent dat in het gebied verschil is

echter niet dat onze mensen aan het einde van de maand de

in uitdagingen tussen wijken en tussen gemeenten. In onze regio

eindjes aan elkaar kunnen knopen. Met name in de stedelijke

hebben we extra zorgen over de stedelijke gebieden Dordrecht,

gebieden van Gorinchem (20,8%), Zwijndrecht (19,3%) en Dordrecht

Gorinchem en Zwijndrecht. Daar zien we een stapeling van

(20,5%) hebben veel van onze inwoners van 18 jaar en ouder

de genoemde problemen. Zo is Dordrecht één van de dertien

moeite met rondkomen3. Ook het mediaan besteedbaar inkomen

gemeenten in Nederland waar de brede welvaartsscore het

en het BBP per inwoner in de regio zijn fors lager dan landelijk

allerlaagst is – niet voor niets is Dordt West aangewezen als gebied

gemiddeld . We maken ons daarom zorgen over een toename

binnen het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)

van de groep ‘werkende armen’. In de stedelijke gebieden van

– en hoort ook Zwijndrecht bij de 50 slechtst scorende gemeenten in

Dordrecht, Zwijndrecht en Gorinchem zien we bovendien dat de

Nederland.

sociaaleconomische status van inwoners lager is dan in de rest

4

van Nederland5. Met de Regio Deal zetten we daarom in op het Wij maken ons in de regio – als geheel en in specifieke gebieden

vergroten van de bestaanszekerheid en kansengelijkheid van onze

– dus met reden zorgen over ontwikkelingen die de kwaliteit van

inwoners.

wonen, werken en leven van onze inwoners negatief beïnvloeden.

1 RaboResearch, Vijf typen Nederlandse regio’s als aanknopingspunt voor regionaal welvaartsbeleid, 2023 2 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Menselijk kapitaal (Corop-niveau Zuidoost-Zuid-Holland) 3 GGD, CBS & RIVM, Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 4 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Materiële welvaart 5 CBS, Sociaaleconomische status

“ Hoe zorgen we ervoor dat deze mensen ‘fit’ en toekomstbestendig blijven voor de veranderende arbeidsmarkt?”...

De kwaliteit van onze woon- en leefomgeving staat onder druk

Onze arbeidsmarktpopulatie kent relatief veel praktisch opgeleiden13.

Er is relatief weinig groenblauwe ruimte per inwoner in vergelijking

Dit zijn enorm waardevolle krachten, maar hoe zorgen we ervoor dat

met andere regio’s7 en de ruimte die er wél is staat op verschillende

deze mensen ‘fit’ en toekomstbestendig blijven voor de veranderende

vlakken onder druk8. Groenblauwe ruimte in de stad en in de

arbeidsmarkt? En hoe halen we ook voldoende theoretisch opgeleid

omgeving is nodig om hittestress te voorkomen en neerslag tijdens

talent naar onze regio? De poule waaruit we die mensen moeten

piekbuien af te voeren, zodat het stedelijk en landelijk gebied droge

halen wordt steeds kleiner, omdat het aandeel werkenden naar

voeten houdt. Zeker in een delta als de onze brengt dit serieuze

verhouding afneemt. De demografische druk ligt in onze regio hoger

risico’s met zich mee. Daarnaast biedt het plek voor recreatie, maar

dan landelijk gemiddeld en stijgt ook de komende jaren verder, van

ook daar hebben we grote uitdagingen, niet in de laatste plaats door

75,8% in 2023 naar 92% in 204014.

de lozing van giftige stoffen door Chemours. Het grondwater en

Met de Regio Deal zetten we in op een innovatieve economie met

de bodem zijn ernstig vervuild. De natuurgebieden zijn bovendien

een veerkrachtige arbeidsmarkt voor onze inwoners en bedrijven.

moeilijk bereikbaar vanuit het stedelijk gebied en slecht met elkaar verbonden. De doorvoerfunctie en de grote infrastructuurknopen zorgen voor geluidshinder en hoge emissies van fijnstof: de regio behoort tot de slechtste 15% van regio’s met betrekking tot fijnstofemissies9. Deze uitstoot wordt mede veroorzaakt door de langste files van Nederland op de A15, de A16 en de A27 en transport van binnenvaartschepen op de drukst bevaren route van Noordwest-Europa10. De files leiden tot ontevredenheid bij inwoners over hun woon- en werkomgeving11 en verslechteren ons

De opgave die hieruit volgt, de leef-, woon- en werkomstandigheden van onze inwoners te verbeteren, is integraal. Het verbeteren van de gezondheid en bestaanszekerheid van onze inwoners is nauw verbonden met het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving en de ontwikkeling van een duurzamere en innovatieve economie.

vestigingsklimaat. Met de Regio Deal zetten we in op verbetering van onze woon-en leefomgeving: de kwaliteit van verbindingen, de lucht, water en natuur voor onze inwoners. 6 Cijfers uit deze paragraaf zijn gebaseerd op het CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Gezondheid en indicator Milieu 7 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Milieu 8 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Milieu 9 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Milieu (Corop-niveau Zuidoost-Zuid-Holland) 10 Regionale Klimaatmonitor; CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Milieu 11 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Arbeid en vrije tijd 12 Cijfers UWV 13 CBS, Monitor Brede Welvaart, indicator Arbeid en vrije tijd 14 Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde ‘productieve leeftijdsgroep’ van 20-64 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking (CBS).

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

5

werkzoekenden, werkenden die willen omscholen en jongeren die de arbeidsmarkt op gaan. Via een gerichte inzet vanuit de Regio Deal zorgen we dat onze inwoners nu en later duurzaam klaar zijn voor de toekomst. We werken concreet aan resultaten die impact hebben op de volgende doelen: (a) De mismatch op de arbeidsmarkt verkleinen. Onze projecten zijn gericht op het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en de instroom en doorstroom van medewerkers. We zetten projecten op om inwoners van opleiding naar werk, van werk naar werk en van een afstand

HOOFDSTUK 3

ONZE REGIONALE AANPAK VOOR EEN FLINKE IMPULS OP ONZE BREDE WELVAART

tot de arbeidsmarkt naar werk te krijgen. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor banen in de klimaat-, grondstoffen-, en energietransitie. Zo werken gemeenten, Da Vinci College, de Duurzaamheidsfabriek, de Beroepentuin en aannemers samen in het Wijkproject energietransitie en werkgelegenheid. Inwoners krijgen de kans hun talenten te ontdekken en ontwikkelen via een leerwerktraject. Dit wordt afgerond met een erkende mbopraktijkverklaring, waarna zij bij een aannemersbedrijf in de energietransitie, aan de slag kunnen en door kunnen leren.

Onze regionale opgave vraagt om een samenhangende aanpak waarmee we een gerichte impuls kunnen realiseren op de leef-,

bedrijfsleven om voorop te lopen in het toepassen van technische en sociale innovaties op onze klimaat-, circulaire-, en wateropgaven.

woon-, en werkomstandigheden van inwoners in ons gebied.

We gebruiken deze innovaties ook om de kwaliteit van lucht, water

Met de middelen en doorlooptijd van een Regio Deal 5e tranche

een aantrekkelijker gebied voor onze inwoners om in te wonen,

kunnen we uiteraard niet de gehele achterstand op brede welvaart wegwerken. Deze Regio Deal-aanvraag richt zich daarom bewust op de brede welvaartsindicatoren die het meest prangend zijn voor onze inwoners: bestaanszekerheid, gezondheid, de kwaliteit van de leefomgeving en een innovatieve, toekomstbestendige economie. Deze Regio Deal-aanvraag is een belangrijk vliegwiel om op die indicatoren meer impact te maken. Vanuit een aanpak die bestaat uit drie pijlers realiseren we een verbetering op elk van deze brede

en natuur in onze leefomgeving te verbeteren. Zo zorgen we voor werken en recreëren en meer verbondenheid onderling door ruimte voor ontmoeting. Dat heeft weer positieve effecten op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners en ondernemers en op het vestigingsklimaat van de regio. Dit betekent dat inspanningen en resultaten van projecten binnen de ene pijler ook positieve neveneffecten hebben op de andere pijler. Per pijler werken we uit wat onze aanpak en focus is, op wie dit

welvaartsindicatoren.

gericht is, wat dit voor hen oplevert en hoe de inzet bijdraagt aan

1.

De bestaanszekerheid en kansengelijkheid van onze inwoners.

projecten klaarstaan (en de benodigde capaciteit en cofinanciering)

2.

Gezonde en verbonden oevers én inwoners.

3.

Toegepaste innovatie voor een duurzame delta.

landelijke doelstellingen. Achter elke pijler hebben we clusters van waarmee we snel van start kunnen om samen met het Rijk de doelen te realiseren.

1. Vergroten kansengelijkheid in kwetsbare wijken Veel inwoners in Drechtsteden-Gorinchem hebben een slechtere bestaanszekerheid en gezondheid dan gemiddeld. Met de Regio Deal willen we hun uitgangspositie verbeteren om mee te kunnen doen in de samenleving. We zorgen met deze Regio Deal dat onze inwoners perspectief op werk hebben, er meer opleidingsmogelijkheden zijn en sociale en maatschappelijke innovaties in de wijk. Dat doen we met projecten die de mismatch op de arbeidsmarkt verkleinen, door opleidingen en vaardigheidstrainingen te bieden voor een leven lang ontwikkelen en door in kwetsbare wijken aan de slag Deze drie pijlers staan niet op zichzelf. Ze staan in verbinding

te gaan met sociale innovaties en maatschappelijk initiatief op

met elkaar én versterken elkaar. Vitale inwoners met een goede

onderwijs, werk, wonen en de leefomgeving. Om zo bij te dragen aan

uitgangspositie op de arbeidsmarkt zijn essentieel voor ons

wijkontwikkeling, kansengelijkheid en onderlinge verbinding. Binnen

(b) Inwoners meer mogelijkheden bieden een leven lang te ontwikkelen. Dit realiseren we door de beweging die we hebben ingezet met de lopende Regio Deal, door te ontwikkelen. Met onze projecten creëren we een stevige infrastructuur voor ontwikkeling en scholing voor werkenden en werkzoekenden. We hebben in het bijzonder aandacht voor het betrekken van het midden- en kleinbedrijf en richten ons op technische (vak)opleidingen. Samen met partners als Fokker, Hoger Onderwijs Drechtsteden en i_lab realiseren we een High Tech Campus, breiden we het aanbod Associate Degrees uit en zorgen we voor een stevig aanbod van gerichte vaardigheidstrainingen. (c) De kansengelijkheid in kwetsbare wijken vergroten. Dordrecht, Zwijndrecht en Gorinchem hebben kwetsbare wijken waarin inwoners te maken hebben met een stapeling van achterstanden. Zij hebben daarmee niet dezelfde kansen als anderen. Daar willen we wat aan doen op het vlak van onderwijs, werk, wonen en de leefomgeving. Op dit moment doen we waardevolle ervaring op met het Nationaal Programma DordrechtWest. Met de Regio Deal zetten we lessen van die aanpak gericht in op andere kwetsbare wijken in de regio. Daarmee vergroten we de kansengelijkheid. De aanpak geven we samen vorm met ondernemers, inwoners, woningcorporaties, politie, de Sociale Dienst Drechtsteden en wijkteams.

Voorbeeldprojecten zijn de Inwoner-innovatielabs van Career Boost (onderdeel van Hogeschool Drechtsteden) en Spring (een consortium van Erasmus Universiteit, Erasmus MC, TU Delft en Hogeschool Rotterdam). In deze labs werken we met inwoners samen aan vraagstukken over gezondheid, leefstijl en leefomgeving in de wijk. Dankzij de verbinding met de wetenschap en uitwisseling met het NPLV Dordt-West kunnen we op basis van monitoring best practise interventies ontwikkelen die ook voor kwetsbare wijken elders in onze regio en Nederland relevant zijn.

deze pijler richten we ons specifiek op inwoners in kwetsbare wijken,

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

7

Onze aanpak versterkt het ingezette Rijksbeleid. We bouwen de ingezette lijn van het NPLV, om kwetsbare wijken een impuls te geven verder uit naar andere wijken in onze regio. We geven met onze projecten concrete invulling aan beleid van het ministerie van SZW om duurzame inzetbaarheid en leven lang ontwikkelen te stimuleren en werkenden met een kwetsbare arbeidsmarktpositie aan het werk te helpen en te houden. In lijn met het beleid van het ministerie van OCW zorgen we voor opleidingsaanbod in co-creatie tussen bedrijfsleven en onderwijsinstellingen. Ook geven we hiermee invulling aan de Groeiagenda van provincie Zuid-Holland.

Onze aanpak levert een belangrijke bijdrage aan urgente landelijke

van waterstof- en methanol aangedreven schepen en duurzame

opgaven. Aan ons de opgave om binnen de NOVEX Zuidelijke

last mile delivery. Onze bijdrage aan de transitie naar zero emission

Randstad naast woningbouw en spoor ook invulling te geven aan

binnenvaartschepen zorgt bij 160.000 passerende schepen per jaar

groene kwaliteit en inrichting van de gebiedsontwikkelingen. Én aan

voor een flinke emissiereductie. Dit doen we vanuit het Zero Emission

de doelstellingen op het vlak van klimaatadaptatie, waterkwaliteit,

Platform, waar meer dan 100 bedrijven (o.a. Refit Alliantie, ZEDhub,

verduurzaming en natuurkwaliteit. We geven ook concreet invulling

Logistiek Centrum Gorinchem, GKN Fokker, Oceanco) in verschillende

aan het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Preventieakkoord.

toepassingsgebieden aan deelnemen.

Tot slot sluit onze aanpak aan bij provinciaal beleid op deze thema’s

2. Gezonde en verbonden oevers én inwoners.

en de City Deal.

(b) Florerend ecosysteem voor ondernemerschap, vaklieden en talenten. Onze regio wil excelleren in de ontwikkeling en toepassing

De natuur en het water zijn in deze regio kwetsbaarder dan in de rest van Nederland: zowel de kwaliteit van de natuur als de

3. Toegepaste innovatie voor een duurzame delta

van nieuwe technologie. Daar is een intensieve samenwerking tussen

verbinding daartussen is onvoldoende. Door de lozingen van Chemours staat de natuur nog eens extra onder druk. De oplossing

Met deze pijler zetten wij betekenisvolle stappen in de transitie

bedrijven, onderwijs en overheid voor nodig, zodat vraag en aanbod

voor dit milieuschandaal kent zijn eigen traject, maar met de Regio Deal pogen we wél wat te doen aan het verbeteren van de

richting een schone, duurzame en circulaire economie. De regio,

op de arbeidsmarkt beter aansluiten en jongeren en vaklieden worden

leefomgeving. We transformeren de oevers van een hindernis naar een verbonden netwerk van natuur, recreatiegebied en groene

gekenmerkt door haar (maritieme) maakindustrie, gaat vol voor

voorbereid op technieken van de toekomst. Met de Regio Deal geven

ontsluiting van onze regio. Door de oevers groen, gezond en verbonden te maken, is de leefomgeving klaar voor het veranderende

zero emission en oplossingen voor onze klimaat-, water-, en

we dit ecosysteem een boost. Vanuit gerichte projecten versterken we

klimaat en stimuleren wij huidige en toekomstige generaties om gezondere leefstijlkeuzes te maken en creëren we ruimte voor

circulaire opgaven. Daarvoor is het nodig om praktisch en technisch

het duurzaam ondernemerschap in onze regio, verbinden we bedrijven,

ontmoeting. We werken concreet aan resultaten die impact hebben op de volgende doelen:

opgeleiden naar onze regio te trekken, ze te binden en te zorgen dat

opleidingen en stageplaatsen en helpen we bedrijven én gemeenten

ze een zo goed mogelijk arbeidsmarktperspectief hebben. Om de

om sociale en ecologische impact te maken. Dat doen we samen met

(a) De verbondenheid en verblijfswaarde van oevers en natuurgebieden verbeteren. Met de aanleg van recreatieve groenblauwe

transitie – en de daarvoor benodigde systeemverandering – door

partners als IKG, i_lab, ZERA, Stichting Maatschappelijk Betrokken

verbindingen langs en vanuit de rivieren, door het stedelijk gebied naar het achterland en richting de groene kerngebieden,

te kunnen maken, is een goede infrastructuur voor innovatie en

Ondernemen en anderen.

zijn we in staat om belangrijke ruimtelijke uitdagingen op integrale wijze in ons deltagebied het hoofd te bieden. Dat geeft een

samenwerking cruciaal. Het fysiek samenbrengen van studenten,

impuls aan de natuur- en waterkwaliteit in onze regio en nodigt uit om erin te bewegen en de natuur te beleven. Als gemeenten

startups en bedrijfsleven vormt de motor voor toegepaste innovatie

De toepassing van innovaties die resulteert uit onze aanpak op deze

en waterschappen hebben we vanuit één verbindende visie diverse initiatieven klaarliggen om hiermee aan de slag te gaan. Een

en de regionale kenniseconomie. We bouwen daarom aan een

pijler, levert een directe bijdrage aan de klimaatdoelstelling om in

concreet voorbeeld is het project Groenblauwe dooradering Drechtsteden: de ontwikkeling van een groen stedelijk netwerk dat woon-,

florerend ecosysteem, waarin we samen in concrete projecten leren

2030 60% C02-reductie te realiseren. Daarnaast draagt het bij aan

werk- en recreatielocaties met elkaar verbindt en te voet en per fiets toegankelijk maakt. Gemeenten, Omgevingsdienst Zuid-Holland

hoe we fossiele grondstoffen kunnen uitfaseren met behoud van

het Schone Lucht Akkoord dat is afgesloten tussen Rijk, provincies

Zuid en diverse bedrijven werken hierbij samen.

duurzame businessmodellen, hoe we naast economische waarde

en een groot aantal gemeenten (waaronder Dordrecht) om een

ook ecologische en sociale waarde tot stand brengen en hoe we

gezondheidswinst van minimaal 50% te realiseren in 2030 t.o.v. 2016.

(b) De kwaliteit van onze lucht, water en natuur verbeteren. Om de kwaliteit van de natuur en het water in de regio te versterken,

mensen zo snel mogelijk naar ander werk kunnen brengen.

werken we vanuit de Regio Deal met waterschap, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen (Erasmus Universiteit Rotterdam, TU

We werken concreet aan resultaten die impact hebben op de

Delft, Resilient Delta) aan technische en sociale innovaties die een positieve impact hebben op klimaat(adaptatie), gezondheid,

volgende doelen:

biodiversiteit, duurzaamheid, circulariteit, (water)veiligheid en energie. Zo werken partijen in het project De Waterkraan aan het verbeteren van de waterkwaliteit, het voorkomen van wateroverlast en het vergroten van de biodiversiteit in de Nieuwe Dordtse

(a) De binnenvaart, waterbouw en vervoer verduurzamen.

Biesbosch.

Samen met onze maakindustrie ontwikkelen we innovaties en passen deze toe om de kwaliteit van onze leefomgeving te versterken en

(c) De gezondheid van onze inwoners verbeteren. Mensen zijn in beginsel zelf verantwoordelijk voor hun gezondheidskeuzes.

een bijdrage te leveren aan onze klimaatdoelstellingen. Concrete

Maar niet iedereen heeft altijd de mogelijkheid om gezonde keuzes te maken. We willen deze mogelijkheid vergroten en stimuleren

projecten in ons Regio Deal-portfolio zetten in op de ontwikkeling

“Samen met onze maakindustrie ontwikkelen we innovaties en passen deze toe om de kwaliteit van onze leefomgeving te versterken en een bijdrage te leveren aan onze klimaatdoelstellingen.”

maatschappelijk initiatief. Samen met Energiek Dordt, FC Dordrecht, het Albert Schweitzer Ziekenhuis, Resilient Delta en Hoger Onderwijs Drechtsteden zetten we projecten op die oplossingen bieden voor vitaliteitsvraagstukken als een rookvrije generatie, het verbreden van de preventieaanpak naar mentale gezondheid en sport en beweging. Bovendien zorgen we voor een omgeving die dit faciliteert met voorzieningen en bestemmingen op loop- en fietsafstand, verbonden met goede loop- en fietsroutes, gebaseerd op het

Overzicht pijlers en doelen

STOMP -principe. 15

15 STOMP is een ordeningsprincipe waarmee prioriteit wordt gegeven aan meer duurzame vormen van mobiliteit (lopen, fietsen en OV) en minder prioriteit aan minder duurzame mobiliteitsvormen (zoals de auto). De volgorde is (1) stappen, (2) trappen, (3) openbaar vervoer, (4) Mobility as a Service, en (5) Privéauto

Verbeteren van de leef-, woon- en werkomstandigheden van onze inwoners Impact op bestaanszekerheid, gezondheid, kwaliteit leefomgeving, economie en arbeidsmarkt 1. Bestaanszekerheid en kansengelijkheid van onze inwoners

2. Gezonde en verbonden oevers en inwoners

Doelen Mismatch arbeidsmarkt verkleinen

Inwoners meer mogelijkheden bieden om leven lang te ontwikkelen

3. Toegepaste innovatie voor een duurzame delta

Doelen Kansengelijkheid kwetsbare wijken vergroten

Verbondenheid en verblijfswaarde oevers en natuurgebieden verbeteren

Kwaliteit van onze Gezondheid en lucht, water en vitaliteit van onze natuur verbeteren inwoners verbeteren

Doelen De binnenvaart, waterbouw en vervoer verduurzamen

Florerend ecosysteem voor ondernemerschap, vaklieden en talenten

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

9

“Onze regio wil excelleren in de ontwikkeling en toepassing van nieuwe technologie. Daar is een intensieve samenwerking tussen bedrijven, onderwijs en overheid voor nodig, zodat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter aansluiten en jongeren en vaklieden worden voorbereid op technieken van de toekomst. Met de Regio Deal geven we dit ecosysteem een boost.”

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

11

Foto: Paul Martens

Regionale multi helix Leergang én leren van andere regio’s

Vanzelfsprekend zullen wij actief deelnemen in de Werkplaats Regio

Onze samenwerking versterken we door in een multi helix leergang

Regio Deals in Zuid-Holland te delen, waardoor de effectiviteit van

met elkaar te leren over wat (niet) werkt en wat we van elkaar nodig

deals en implementatie van maatregelen in de deals wordt versterkt.

hebben om de sociale, ruimtelijke en economische transities te

Zo wordt het lerend vermogen vergroot en worden kostbare euro’s

maken waar we met deze Regio Deal een impuls aan willen geven.

voor inwoners en maatschappelijke partners beter besteed. Ook

We staan als multi helix stil bij de dilemma’s die deze transities met

zoeken we uitwisseling met Regio Deals elders in Nederland die op

zich meebrengen. Hoe gaan we bijvoorbeeld om met exnovatie en

vergelijkbare thematiek als wij inzetten.

Deals die de provincie gaat inrichten om kennis en ervaring over de

het verlies dat daarmee voor partners gepaard gaat (het ontdoen willen zijn, wat vraagt dat dan nu aan keuzes (backcasting) die we als

Betrokkenheid bewoners, ondernemers en volksvertegenwoordigers

politiek en bedrijfsleven te maken hebben? In de leergang verknopen

Bewoners en ondernemers worden op een actieve manier betrokken

we innoveren, leren en beter worden in het samen aanpakken van de

binnen alle pijlers. Het sociale karakter van deze Regio Deal-

grote maatschappelijke opgaven. We krijgen inzicht in elkaars wereld,

aanvraag maakt dat inwoners centraal staan. Zij worden betrokken

blikveld en taal én creëren synergie door te bouwen aan gezamenlijk

bij de projecten die zijn gericht op het verbeteren van hun woon-,

handelingsperspectief. Deze inzichten en lessen kunnen we direct in

leef-, en werkomgeving. Zoals met Energiek Dordt en het Albert

de uitvoering van projecten benutten én de duurzame samenwerking

Schweitzer Ziekenhuis, waar het gaat om maatschappelijke

in de regio er door versterken. Deze leergang betekent dat we tijdens

participatie en sociale innovatie. We benutten de kennis en

de looptijd van de Regio Deal inzetten op praktijkleren, waardoor

ervaring van onze partners (zoals de Erasmus Universiteit) over

we snel en tijdig kunnen bijsturen. De leergang zetten we samen op

het vormgeven van participatie in en communicatie over onze

vanuit Da Vinci College, Hoger Onderwijs Drechtsteden, Resilient

projecten. Ook ondernemers spelen een grote rol in deze Regio

Delta en de Economic Development Board Drechtsteden.

Deal. Zij zijn actief betrokken, bijvoorbeeld bij de aanpak van de

van bestaande verouderde praktijken)? Of als we in 2050 circulair

HOOFDSTUK 4

MEER DAN DE SOM DER DELEN: HOE WIJ ONS ORGANISEREN

oevers, het vestigingsklimaat en de mismatch op de arbeidsmarkt.

Het Triple Helix Netwerk

Ons projectportfolio

Volksvertegenwoordigers zijn actief betrokken in de ontwikkeling van

De eindverantwoordelijkheid van de Regio Deal ligt bij het Triple Helix

Onder deze propositie ligt een stevig projectportfolio dat ter

deze propositie en blijven dat gedurende de looptijd van de Regio

Netwerk. Dit is samengesteld uit bestuurlijke vertegenwoordigers

besluitvorming aan het Triple Helix Netwerk is voorgelegd.

Deal, onder meer via onze regiobijeenkomsten.

vanuit de overheden, het bedrijfsleven, maatschappelijke partners

De thematiek van de propositie én de projecten zijn van

en onderwijs- en kennisinstellingen. Het netwerk fungeert als

onderop tot stand gekomen in werksessies met betrokken

stuurgroep en beslist namens alle partijen om middelen uit de

gemeenten, waterschappen, provincie Zuid-Holland, bedrijven en

rijksbijdrage toe te kennen aan projecten, hiermee te sturen op

maatschappelijke organisaties. Alle projecten zijn gemeentegrens

prestaties, hierop te monitoren en de verantwoording naar het Rijk te

overstijgend (gericht op regionale impact) en ingediend door

organiseren.

meerdere partners (draagt bij aan versterking van de multi helix

“Bewoners en ondernemers worden op een actieve manier betrokken binnen alle pijlers.”

samenwerking). De projecten zijn getoetst op hun bijdrage aan Deze propositie is nadrukkelijk ontwikkeld én ingediend door het

relevant Rijks- en provinciaal beleid, beschikbare dekking bij de

Triple Helix Netwerk. Daarbij maken we gebruik van de mogelijkheid

cofinanciers, en de fase van uitwerking (dit laatste zodat het project

in de vijfde tranche om ook private cofinanciering mee te nemen.

snel van start kan en binnen de looptijd van de Regio Deal kan

Door een groot aantal projecten samen met onze triple helix partners

worden afgerond). Oftewel: regio Drechtsteden-Gorinchem kan

te ontwikkelen en straks te gaan uitvoeren, zorgen we voor brede

vliegend uit de startblokken!

én langdurige betrokkenheid van niet-overheidspartijen bij de Regio (Deal). De governance sluit hierop aan.

Programmabureau Regio Deal Een programmabureau voor de Regio Deal ondersteunt het Triple Helix Netwerk. Dit staat onder leiding van een programmamanager vanuit de overheden. In het bureau zijn de verschillende pijlercoördinatoren ondergebracht. Het programmabureau heeft voldoende capaciteit en kwaliteit om komende jaren intensief met alle regionale partners en het Rijk op te trekken en de realisatie van de Regio Deal voortvarend ter hand te nemen. Ook voor de bedrijfsvoeringaspecten (financiële en juridische zaken) is adequate capaciteit beschikbaar. We bouwen hiermee voort op de ervaring die

“Deze propositie is nadrukkelijk ontwikkeld én ingediend door het Triple Helix Netwerk. Daarbij maken we gebruik van de mogelijkheid in de vijfde tranche om ook private cofinanciering mee te nemen. ”

Gemeente

Hardinxveld-Giessendam

we met de lopende Regio Deal hebben opgedaan, zodat we efficiënt en effectief te werk kunnen gaan.

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

13

De Regio Deal als doelmatige en doeltreffende versneller met langjarige impact

Daarmee krijgen we goed zicht of we de goede dingen doen (hebben

We hebben in de lopende Regio Deal waardevolle inzichten

(doen we ook wat is afgesproken). In onze leergang verrijken we

opgedaan over sturing en effectieve en doelmatige uitvoering. De

onze monitoring vanuit praktijkervaringen. Ons Triple Helix Netwerk

lessen die we hieruit trekken, zijn uitvoerig besproken met het Rijk en

benutten we voor reflexieve monitoring: we voeren periodiek het

met onze triple helix partners en nemen we nadrukkelijk mee in deze

strategische gesprek over de ambitie van onze regio, wat we leren

nieuwe aanvraag:

vanuit de inzet van de projecten en waar we op moeten bijsturen. De

de projecten de gewenste effecten) en of we de dingen goed doen

financiële verantwoording volgt de monitoringslijn en is belegd bij de

HOOFDSTUK 5

1. Scherp geformuleerde doelstellingen, vanuit een samenhangende opgaveboom.

regiokassier van de gemeente Dordrecht. Het Onderzoekscentrum

Om zicht te houden op de doelmatigheid van de bestedingen in

lopende Regio Deal. Dit onderzoekscentrum zetten we ook in voor de

deze Regio Deal werken we onze propositie en projectportfolio

nieuwe deal.

Drechtsteden heeft ervaring opgedaan met monitoring van de

uit via de methodiek opgavegericht programmeren naar een

FINANCIËN

opgaveboom met doelen en resultaten die SMART zijn. De basis ligt

4. Duurzame inzet van middelen.

er al, in de dealmakingsfase met het Rijk maken we dit concreet. De

De projecten krijgen zoals gezegd een duurzaam vervolg. De pijler

opgaveboom maakt vanuit samenhang inzichtelijk welke projecten

over bestaanszekerheid wordt nadrukkelijk verbonden aan het

en investeringen bijdragen aan welke resultaten en doelen en de

NPLV-programma in Dordt West. De vliegwiel- en spillover-effecten

gewenste effecten op brede welvaart.

zorgen ervoor dat ook de rest van de regio van de geleerde lessen en geïnvesteerde middelen blijft profiteren. Voor de innovatiepijler geldt

2. Gelijk van start.

dat door de Regio Deal-middelen te investeren in sterke consortia en

We hebben in de propositiefase al uitgebreid de tijd genomen

innovatieve clusters, de samenwerking structureel van aard wordt.

voor het uitwerken van projecten. Zo weten we zeker dat er straks

Hierdoor blijft de positieve energie behouden die ontstaan is in het

Rijksbijdrage van €36.687.550

een Regio Deal ligt die uitvoerbaar is qua capaciteit, middelen en

proces tot deze propositie. Daarnaast kan in de toekomst gebruik

In totaal liggen er plannen voor een periode van 2024 – 2028 met een totale begroting van circa €154.066.280. Bedrijfsleven, maatschappelijke

planning. We zorgen voor een structureel vervolg na de tijdelijke

worden gemaakt van Europese stimuleringsregelingen om de

organisaties en overheden zijn bereid een bedrag van € 117.378.730 te investeren, onder voorbehoud van toekenning van de Regio Deal 5e

impuls van de Regio Deal. Het projectportfolio is hierop getoetst.

ingezette lijn te borgen. Voor de projecten uit de pijler over gezonde

tranche. De rest van het totale budget wordt gevraagd vanuit de Regio Deal envelop: €36.687.550. Deze rijksbijdrage zorgt voor integrale

en verbonden oevers en inwoners geldt dat er met deze Regio Deal

plannen voor de verbetering van de brede welvaart, een versnelling en opschaling van projecten en borgt de versterkte samenwerking. De inzet

3. Monitoring én leren vanaf het begin.

een proces in gang wordt gezet met een groot hefboomeffect.

van middelen is evenwichtig verdeeld over de drie pijlers.

Ook op het gebied van monitoring en leren zetten we stappen. De

Hierdoor volgen veel investeringen in ruimtelijke ontwikkelingen,

uitvoering, monitoring en verantwoording van onze programmatische

waar diverse partijen aan bijdragen.

De voorlopige begroting ziet er als volgt uit:

aanpak wordt belegd in langdurige programma’s met bijbehorende

Pijler 1 2 3 Regionale leergang

Totaalbudget (100%) €56.525.000 €32.964.780 €64.051.500 €525.000

Som van bijdrage regionale partners €44.798.000 €20.080.730 €51.975.000 €525.000

Som van cofinanciering Rijksoverheid €11.727.000 €12.884.050 €12.076.500 -

Eindtotaal

€154.066.280

€117.378.730

€36.687.550

Per pijler hebben we een uitgewerkt projectportfolio waarin de cofinanciering is geborgd. Als triple helix partners dragen we deels financieel en deels ‘in natura’ bij, bijvoorbeeld via het beschikbaar stellen van fysieke ruimtes, projectleiding en expertise. De exacte bijdragen van de verschillende partijen kunnen definitief worden bepaald zodra er toekenning vanuit het ministerie van BZK is en de plannen verder kunnen

financiering. Onze doelen en resultaten koppelen we aan kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren op het niveau van outcome en output.

“Zo weten we zeker dat er straks een Regio Deal ligt die uitvoerbaar is qua capaciteit, middelen en planning.”

worden uitgewerkt in overleg met het ministerie.

slim samen vooruit | Propositie Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

15

© 2023 Smart Delta Drechtsteden