Bijlage OGV 1.0 NR 2 2020218 Beoordeling op de impact van de fysieke leefomgeving.pdf

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving

projectnummer 0459107.100 definitief 25 augustus 2020

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving

projectnummer 0459107.100 definitief 25 augustus 2020

Auteurs

W.J. Daggenvoorde M. Kornet B. van Dijck

Opdrachtgever

Gemeente Dordrecht Spuiboulevard 300 3311 GR Dordrecht

datum vrijgave 25-08-2020

beschrijving revisie definitief

goedkeuring B. van Dijck

vrijgave T. Artz

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

2

Omgevingsvisie Dordrecht: Opgaven en doelen

3

3

Opzet en methodiek

Opstellen van een leefomgevingsfoto Beoordelen van opgaven en doelen

9

9 10

4

De leefomgevingsfoto van Dordrecht

11

5

Aantrekkelijke stad

12

6

Bereikbare stad

18

1.1 1.2 1.3

2.1 2.1.1 2.1.2 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6 2.2.7

3.1 3.2

4.1 4.2

5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4 5.1.5 5.2

6.1 6.1.1 6.1.2 6.1.3 6.1.4

Eén visie voor de fysieke leefomgeving Een impactbeoordeling van de fysieke leefomgeving Leeswijzer

Hoofdopgave: groei van aantal inwoners en arbeidsplaatsen Een groei met 10.000 woningen Een groei van 4.000 banen Doelen uit de omgevingsvisie Doel 1: Dordt is een aantrekkelijke stad Doel 2: Dordt is een bereikbare stad Doel 3: Dordt is een gezonde stad Doel 4: Dordt heeft een uitstekend vestigingsklimaat Doel 5: Dordt is in 2040 klimaatbestendig Doel 6: Dordt is in 2050 energieneutraal Doel 7: Dordt beschermt en bevordert de biodiversiteit

Wat is een leefomgevingsfoto Opzet van de leefomgevingsfoto

Effecten op basisvoorzieningen Wat betekent groei van de gemeente voor de voorzieningen? Huidige situatie van basisscholen, huisartsen en supermarkten Relevante trends en ontwikkelingen Effecten van de groei van de gemeente Aandachtspunten en aanbevelingen Conclusie

Effecten op verkeer en vervoer Wat betekent groei van wonen en werken voor verkeer en vervoer? Huidige situatie van verkeer en vervoer Relevante trends en ontwikkelingen Effecten van groei van wonen en werken

1 2 2

3 3 4 5 6 6 7 7 8 8 8

11 11

12 12 13 15 16 17 17

18 18 18 24 25

6.1.5 6.2

Aandachtspunten en aanbevelingen Conclusie

29 31

7

Gezonde stad

32

8

Uitstekend vestigingsklimaat

56

7.1 7.1.1 7.1.2 7.1.3 7.1.4 7.1.5 7.2 7.2.1 7.2.2 7.2.3 7.2.4 7.2.5 7.3 7.3.1 7.3.2 7.3.3 7.3.4 7.3.5 7.4 7.4.1 7.4.2 7.4.3 7.4.4 7.4.5 7.5

8.1 8.2 8.3

Effecten op stedelijk groen Effecten van de groei met 10.000 woningen Huidige situatie groen Relevante trends en ontwikkelingen Effecten van de ontwikkeling van 10.000 woningen Aandachtspunten en aanbevelingen Effecten op externe veiligheid Wat houdt externe veiligheid in? Huidige situatie externe veiligheid Relevante trends en ontwikkelingen Wat betekent de woningbouw voor de externe veiligheid Aandachtspunten en aanbevelingen Effecten op geluid Welke effecten heeft woningbouw en uitbreiding werklocaties op geluid Huidige situatie Relevante trends en ontwikkelingen Wat betekent de woningbouwontwikkeling voor geluid? Aandachtspunten en aanbevelingen Effecten op de luchtkwaliteit Wat betekent groei van inwoners en arbeidsplaatsen voor luchtkwaliteit? Huidige situatie Relevante trends en ontwikkelingen Effecten van de groei van Dordrecht op luchtkwaliteit Aandachtspunten en aanbevelingen Conclusie

8.4

Dordrecht als koploper in (innovatie op het gebied van) de maritieme maakindustrie Koppelen van onderwijs- en arbeidsmarktbeleid Revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen met aandacht voor duurzaamheid, circulaire economie en watergebonden bedrijvigheid Conclusie

9

Klimaatbestendige stad

9.1 9.1.1 9.1.2 9.1.3 9.1.4 9.1.5 9.2

Effecten op waterveiligheid Wat betekent groei van de gemeente voor de klimaatbestendigheid? Huidige situatie Relevante trends en ontwikkelingen Effecten van de groei van Dordrecht op waterveiligheid Aandachtspunten en aanbevelingen Effecten op de groenblauwe structuur en klimaat

32 32 33 33 34 34 35 35 36 39 40 41 42 42 42 46 47 48 48 49 49 51 54 54 55

57 59

62 63

64 64 64 65 66 68 68 68

9.2.1 9.2.2 9.2.3 9.2.4 9.2.5 9.3

Wat betekent groei van de gemeente voor de groenblauwe structuur en klimaat Huidige situatie Relevante trends en ontwikkelingen Effecten van de groei van Dordrecht op wateroverlast en hittestress Aandachtspunten en aanbevelingen Conclusie

69 69 74 75 76 76

10

Energieneutrale stad

77

11

Biodiverse stad

84

12

Conclusie

93

10.1 10.1.1 10.1.2 10.1.3 10.1.4 10.1.5 10.2

11.1 11.1.1 11.1.2 11.1.3 11.1.4 11.1.5 11.2

12.1 12.2 12.3 12.4

Effecten op energie Wat betekent de groei van Dordrecht voor de energievoorziening? Huidige situatie Relevante trends en ontwikkelingen Effecten van de groei van Dordrecht Aandachtspunten en aanbevelingen Conclusie

Effecten op natuur Wat betekent de groei van Dordrecht voor de natuur? Huidige situatie Relevante trends en ontwikkelingen Effecten van de groei van Dordrecht Aandachtspunten en aanbevelingen Conclusie

Aandachtspunten door Dordrecht algemeen Aandachtspunten per woningbouwlocatie Aanbevelingen voor een programmatische aanpak Vastlegging in het omgevingsplan

77 77 77 81 81 83 83

84 84 85 87 88 91 92

93 95 98 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

1

Inleiding

1.1

Eén visie voor de fysieke leefomgeving De Omgevingswet komt eraan. Met deze nieuwe wet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ordening vereenvoudigen en samenvoegen. Eén van de instrumenten van deze nieuwe wet is de omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie(s). In de omgevingsvisie schetst de overheid het beleid voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. Onderwerpen zoals natuur, water, verkeer en economie komen in de omgevingsvisie terug. De gemeente Dordrecht is begonnen met het opstellen van de omgevingsvisie. Dordrecht stelt een omgevingsvisie op die de hoofdlijnen van het beleid ten aanzien van de fysieke leefomgeving bevat. De omgevingsvisie kent een doorkijk naar het jaar 2040 (zichtjaar).

Figuur 1.1 De ligging van de gemeente Dordrecht

Met de omgevingsvisie stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente wil bij het opstellen van deze kaders de belangen van de fysieke leefomgeving mee laten wegen. Hiervoor is voorliggende impactbeoordeling opgesteld. In deze impactbeoordeling is het voornemen uit de omgevingsvisie beoordeeld op de impact op de fysieke leefomgeving.

Blad 1 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

1.2

Een impactbeoordeling van de fysieke leefomgeving De impactbeoordeling is bedoeld om de gemeente te helpen bij het maken van keuzes in de omgevingsvisie. Door voorafgaand aan het maken van keuzes de effecten op de fysieke leefomgeving in beeld te brengen, kan dit ook daadwerkelijk meegewogen worden in de besluitvorming. De beoordeling van de effecten op de leefomgeving zijn dan niet een toets achteraf, maar vormen veel meer een bepalend onderdeel bij het opstellen van de omgevingsvisie. Centraal in deze beoordeling staat de hoofdopgave van de Omgevingsvisie: groei van het aantal inwoners (10.000 nieuwe) en werkgelegenheid (4.000 nieuwe arbeidsplaatsen) (zie verder hoofdstuk 2). Het doel van deze impactbeoordeling is het in beeld brengen van mogelijke aandachtspunten voor en tegenstrijdigheden tussen de hoofdopgave en de andere doelen die de gemeente Dordrecht in de omgevingsvisie wil opnemen. Door de effecten van de hoofdopgaven op de andere gestelde doelen te beoordelen komen deze aandachtspunten en tegenstrijdigheden naar voren.

Op hoofdlijnen zijn er drie mogelijke uitkomsten van deze beoordeling: • Er wordt een spanningsveld tussen de hoofdopgave en de andere doelen geconstateerd; • Er is verdere aanscherping of bijstelling van de hoofdopgave of de andere doelen nodig; • Vanuit de beoordeling worden aandachtspunten (spelregels of randvoorwaarden) voor de verdere uitwerking de hoofdopgave meegegeven Naast groei van inwoners en werkgelegenheid staat de gemeente voor andere transformatieopgaven. Voorbeelden hiervan zijn de energietransitie, de klimaatadaptatie en transformatie van het buitengebied. Deze opgaven zijn deels in deze beoordeling meegenomen bij de toetsing van de groeiopgave aan de andere doelen in de Omgevingsvisie, maar zijn niet apart beoordeeld. Centrale doelstelling van de Omgevingsvisie is groei, centrale vraag vanuit de omgevingsvisie aan de beoordeling is in beeld brengen van de impact van de groeiopgave op de leefomgeving. De beoordeling is gedaan op het abstractieniveau van de Omgevingsvisie. Opgaven en doelen zijn veelal (nog) abstract geformuleerd. De impactbeoordeling heeft op hoofdlijnen plaatsgevonden op basis van al beschikbare informatie en interviews met specialisten. Er zijn geen aanvullende onderzoeken zoals verkeers- of geluidmodelberekeningen uitgevoerd.

Daar waar de beschikbare informatie onvoldoende is voor een beoordeling, wordt nader onderzoek als aanbeveling gegeven. In hoofdstuk 3 is de opzet en de rol van deze impactbeoordeling verder toegelicht.

1.3

Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de omgevingsvisie van Dordrecht toegelicht. Hierbij komen de twee hoofdopgaven en de zeven doelstellingen, die in deze impactbeoordeling worden onderzocht, aan bod. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 de methodiek van deze beoordeling beschreven. In hoofdstuk 4 wordt de rol van de leefomgevingsfoto toegelicht en in hoofdstuk 5 t/m 11 worden de zeven doelstellingen beoordeeld op hun impact op de leefomgeving van Dordrecht.

Blad 2 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

2

Omgevingsvisie Dordrecht: Opgaven en doelen De centrale ambitie van de omgevingsvisie Dordrecht is de verdere ontwikkeling van de gemeente naar een groene, levendige stad met een veerkrachtige bevolking en een hoger welvaartsniveau. Hiervoor wil de gemeente uitbreiden met woon- en werkgelegenheid (hoofdopgave), passend binnen de gestelde doelen van de gemeente. In dit hoofdstuk zijn de opgaven en doelen uit de omgevingsvisie nader toegelicht.

2.1

Hoofdopgave: groei van aantal inwoners en arbeidsplaatsen

2.1.1

Een groei met 10.000 woningen Het tegengaan en omkeren van het dalende inwoneraantal is één van de uitdagingen voor de gemeente Dordrecht. De gemeente wil de stad aantrekkelijk maken en ruimte bieden aan iedere doelgroepen. Dordrecht wil meer kapitaalkrachtige inwoners aantrekken omdat al een aantal jaar geconstateerd wordt dat deze doelgroep uit de stad wegtrekt. De ligging aan de rand van de Randstad en de goede verbindingen met onder andere Rotterdam en Breda maken van Dordrecht een geschikte woonlocatie voor studenten en werkenden. De stad kent daarnaast een aantrekkelijk en levendig stadshart en diversiteit aan grootstedelijke voorzieningen en recreatiemogelijkheden. Om voorzieningen in de binnenstad en in de wijken betaalbaar te houden, moeten er gebouwd worden aan de stad. Dit betekent nieuwe woningen op aantrekkelijke binnenstedelijke locaties, die jongeren, studenten en gezinnen aan Dordrecht verbinden, want meer mensen betekent meer draagkracht voor de voorzieningen van de stad. Figuur 2.1 geeft een inventarisatie van woningbouwplannen in Dordrecht. Het betreft nieuwbouwlocaties en inbreidingsopgaven in bestaande woongebieden. Het zijn plannen in verschillende fasen van planvorming: sommige al concreet in bestemmingsplanfase (bv Amstelwijck en Gezondheidspark, andere nog in visievorming (zoals bv Maasterras).

Om de kwaliteiten van de open polders en natuurgebieden te behouden zet de gemeente in op binnenstedelijke groei. De groene omgeving van de stad heeft juist een aantrekkelijke werking voor nieuwe inwoners en dient behouden te blijven. De gemeente wil een gevarieerd woningaanbod realiseren. In de toe te voegen woningen is daarom ruimte voor iedere doelgroep. Variatie in soorten woningen en in kwaliteit is van belang om alle mensen een plek te kunnen geven. Ook variatie in woonmilieus en woningen in buurten zorgt voor een aantrekkelijke gemeente. Op dit moment kenmerkt de woningvoorraad zich door een groot aantal goedkope woningen. Het accent bij nieuwbouw ligt daarom op woningen in het hogere segment. Dit bevordert ook de doorstroming op de woningmarkt. Daarnaast wordt de sociaal economische positie van Dordrecht versterkt doordat mensen met midden en hogere inkomens die nu wegtrekken, behouden blijven voor de stad.

Blad 3 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Figuur 2.1 Woningbouwopgave in Dordrecht

2.1.2

Een groei van 4.000 banen Een sociaal-economisch sterk Dordrecht vraagt ook om een verbreding van de economische basis van de stad en regio. Dat begint bij goed opgeleide inwoners en vervolgens een afgeronde opleiding die resulteert in werk. De gemeente zet in op Human Capital door onder andere promotie van MBO techniek opleidingen. De gemeente zet in op 4.000 nieuw banen. Voor een groei van 4.000 banen, moet de gemeente nieuwe werkgevers naar de stad trekken. De focus ligt daarbij op het koppelen van innovatiekracht aan de productiekracht, waarin de regio groot is geworden: De maritieme (maak)industrie. Daarnaast investeert Dordrecht in het actief aanbieden van alle vestigingsvoorwaarden die deze werkgevers aan de stad verbinden. De 4.000 extra banen moeten met name een plek krijgen in de Westelijke Dordtse Oever, het Spoorzonegebied en het Leerpark. Per gebied is een bandbreedte vastgesteld van het aantal banen dat in het gebied gecreëerd moet worden. De maximale invulling van deze brandbreedte levert 4.000 extra banen op. In onderstaand figuur is het gemiddelde van de bandbreedte weergegeven.

Blad 4 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Figuur 2.2 De beoogde locaties voor de groei van het aantal banen

2.2

Doelen uit de omgevingsvisie De gemeente Dordrecht wil bij de ontwikkeling van de stad rekening houden met alle aspecten van de fysieke leefomgeving. De hoofdopgave is groei van inwoners (10.000 nieuwe woningen) en werkgelegenheid (4.000 nieuwe banen), maar passend in en rekening houdend met de omgeving en waarden waar de ontwikkeling beoogd is. Om rekening te kunnen houden met de fysieke leefomgeving zijn in de omgevingsvisie zeven doelen geformuleerd. De hoofdopgaven voor het toevoegen van woningen en arbeidsplaatsen en de keuzes die de gemeente daarin maakt moeten passen binnen, aansluiten op en invulling geven aan deze doelen. De zeven doelen (ambities) van de omgevingsvisie van Dordrecht bevatten diverse subdoelen. De subdoelen lopen uiteen van concrete acties en maatregelen tot abstractere uitgangspunten of wensen. Niet alle subdoelen zijn relevant voor deze impactbeoordeling van de groeiopgave. Er is een selectie gemaakt van relevante subdoelen met (mogelijke) impact op de fysieke leefomgeving. In onderstaande paragrafen zijn de doelen en subdoelen van de omgevingsvisie beschreven. De voor de impactbeoordeling geselecteerde subdoelen zijn vetgedrukt en worden in de komende hoofdstukken beoordeeld.

Blad 5 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

2.2.1

Doel 1: Dordt is een aantrekkelijke stad Dordrecht is een stad met een rijke geschiedenis en veel (culturele) activiteiten. De stad is omsloten door rivieren en Nationaal park de Biesbosch en heeft daardoor water en natuur in de directe omgeving. Dordrecht is een aantrekkelijke stad die door steeds meer mensen ontdekt wordt. De binnenstad met haar vele historische kwaliteiten moet voor inwoners meer gebruikt worden als 'tweede huiskamer': Om Dordrecht de aantrekkelijke stad te laten zijn en blijven, heeft de gemeente de volgende subdoelen geformuleerd: • • • •

• •

2.2.2

Behoud en waar mogelijk versterking van cultuurhistorische waarden; Het water in de Dordtse binnenhavens optimaal benutten; Voldoende ruimte bieden aan voorzieningen, zoals scholen, sportfaciliteiten, winkels en 1e lijn medische zorg en groenvoorzieningen en streven naar multifunctioneel ruimtegebruik; Het maken van sterke en gedifferentieerde leefbare woonwijken waar bewoners zich thuis voelen, waarbij het streven is naar een optimalisatie van evenwicht tussen woningvraag en het woningaanbod; Waar nodig de kwaliteit van de huidige woningvoorraad verbeteren; Hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte waarbij het streven is naar participatie in inrichting en beheer.

Doel 2: Dordt is een bereikbare stad Dordrecht wil een stad zijn die nu en in de toekomst goed bereikbaar is over water, spoor en weg. Om als centrumstad van de regio en toegangspoort tot de Randstad te fungeren, is bereikbaarheid cruciaal. De bereikbaarheid (en daarmee de leefbaarheid, zie verder) staat nu al onder druk. De opgaven om 10.000 extra woningen en 4.000 extra banen te creëren zal leiden tot extra verplaatsingen. Wanneer al deze verplaatsingen met de auto gemaakt worden, komt de bereikbaarheid en leefbaarheid van de stad verder onder druk te staan, waarbij de vraag gesteld moet worden in hoeverre dit acceptabel is Bovendien is er onvoldoende ruimte om het autogebruik in de toekomst verder te faciliteren. Om in woongebieden ruimte te geven aan het aangenaam verblijven (spelen, wandelen etc.) is het belangrijk het gemotoriseerd verkeer in de wijken te beperken (gemotoriseerd verkeer is ondergeschikt). Bovendien komt dit ten goede aan de verkeersveiligheid en gezondheid. De gemeente zet daarom in op het stimuleren van alternatieve vervoerwijzen zoals het openbaar vervoer en de fiets. Zo wordt de totale verkeersinfrastructuur maximaal benut.

De volgende subdoelen zijn hiervoor geformuleerd: • Dordrecht moet een echte fietsstad worden; • Stimuleren van het (H)OV; • Parkeerbeleid en innovatieve verkeersoplossingen dragen bij aan het verminderen van het autogebruik; • Werken aan een optimale bereikbaarheid van economische kerngebieden.

Blad 6 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

2.2.3

Doel 3: Dordt is een gezonde stad Een goede fysieke en mentale gezondheid vormt de basis voor een sociaal-economische krachtige stad. De kwaliteit en inrichting van de stad heeft direct effect op de lichamelijke en mentale gezondheid van haar bewoners. Positieve gezondheid is een nieuw begrip in Nederland. Bij positieve gezondheid ligt de focus niet op de klacht of ziekte, maar op de mensen zelf, hun veerkracht en wat hun leven betekenisvol maakt. Gezond gedrag verhoogt de kwaliteit van leven en draagt bij aan gezonde stad, waar mensen (elk op hun eigen manier) meedoen. Gezond leven doen mensen in de eerste plaats zélf, op de plek waar ze wonen, werken en naar school gaan. Daarnaast maakt de omgeving waarin mensen wonen ook veel verschil: de aanwezigheid van natuur en rust en de afwezigheid van schadelijke stoffen en herrie heeft een positieve invloed op mensen en hun leefomgeving. Op een aantal locaties in de stad staat de leefbaarheid en daarmee de gezondheid nu al onder druk. De opgaven om 10.000 extra woningen en 4.000 extra banen te creëren zal leiden tot extra hinder, met name als gevolg van de extra verkeersbewegingen. Op nu al belaste locaties zal de leefbaarheid verder onder druk komen te staan. Extra aandacht vraagt de fysieke veiligheid, met name de waterveiligheid en de veiligheid langs het spoor.

Deze is een belangrijke randvoorwaarde voor een evenwichtige ontwikkeling van de stad. Een nieuw aandachtspunt, in ieder geval tijdelijk, is het inrichten van een anderhalve meter samenleving. Hiervoor speelt de inrichting van de openbare ruimte een grote rol. Voor dit doel zijn de volgende subdoelen geformuleerd: • Bewoners verleiden tot meer bewegen; • Voldoende mogelijkheden voor zelfredzaamheid van inwoners; • Overlast van het goederenvervoer op het spoor, dwars door de stad, beperken; • Inzetten op een akoestisch aanvaardbare woon-, werk- en leefomgeving; • Streven naar een permanente verbetering van de luchtkwaliteit: zicht op WHO norm; • Gestaag verbeteren van de bodemkwaliteit • Stimuleren van een veilig leefklimaat door samenwerking tussen bewoners en organisaties.

2.2.4

Doel 4: Dordt heeft een uitstekend vestigingsklimaat Om te kunnen groeien, moet Dordrecht een goed vestigingsklimaat hebben. Wat heeft Dordrecht te bieden voor de huidige inwoners, bezoekers en werknemers en hoe kunnen ontwikkelaars, werkgevers, woning zoekenden en toeristen verleidt worden te investeren in de stad? Uiteraard hangt ook deze doelstelling samen met de andere doelstellingen en dragen ook andere subdoelstellingen bij aan een uitstekend vestigingsklimaat in Dordrecht. Onderstaande subdoelen benadrukken de economische kant van de groeiopgaven. Voor dit doel zijn de volgende subdoelen geformuleerd: • De aantrekkingskracht van Dordrecht behouden en versterken; • Dordrecht is koploper in maritieme maakindustrie en blijft innoveren; • Koppelen van onderwijs- en arbeidsmarktbeleid: “In Dordt kun je gegarandeerd aan de slag”; • Investeren in het potentieel van jongeren; • Bestaande bedrijventerreinen, waaronder de Zeehaven, revitaliseren met aandacht voor duurzaamheid, circulaire economie en watergebonden bedrijvigheid; • Dordt hoort tot de top 5 van MKB-vriendelijkste gemeenten.

Blad 7 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

2.2.5

Doel 5: Dordt is in 2040 klimaatbestendig De landelijke ambitie, verwoord in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, is dat Nederland in 2050 een klimaatbestendig en waterrobuust land zijn. Dordrecht is sinds jaar en dag bekend met de uitdaging om in goede harmonie samen te leven met het omliggende water. Als resultaat van een veranderend klimaat en bijkomend extreem weer wordt deze relatie op spanning gezet. In lijn met het Deltaplan wil Dordrecht reeds in 2040 klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Dit is met name belangrijk voor de leefbaarheid en de veiligheid van de stad. Voor dit doel zijn de volgende subdoelen geformuleerd: • Dordrecht is in 2040 een zelfredzaam eiland; • Dordt verstrekt haar robuuste groenblauwe structuur tot aan de voordeur; • Dordrecht bouwt klimaatadaptief.

2.2.6

Doel 6: Dordt is in 2050 energieneutraal Het doel energieneutraal Dordrecht in 2050 is belangrijk om verdere klimaatverandering tegen te gaan. Voor Dordrecht is dit nog extra van belang omdat klimaatverandering een stijgend waterpeil meebrengt en daarmee ook overstromingsgevaar. Om bij te dragen aan de veiligheid van Dordrecht is energieneutraliteit daarom belangrijk. Werken aan energieneutraliteit zorgt ook voor een gezondere leefomgeving. Voor dit doel zijn de volgende subdoelen geformuleerd: • Dordt zet in op circulariteit bij gebiedsontwikkeling; • Bieden van een handelingsperspectief voor energiebesparing aan inwoners en bedrijven; • Alle huizen en gebouwen worden gefaseerd aardgasvrij; optimaal benutten van warmtebronnen (restwarmte, geothermie, aquathermie) en doorontwikkeling van het warmtenet; • Alle energie die nodig blijft, wordt duurzaam opgewekt.

2.2.7

Doel 7: Dordt beschermt en bevordert de biodiversiteit Dordrecht ligt in een uniek gebied met bijzondere flora en fauna. Behoud en bescherming van deze waardevolle natuurkwaliteiten is van groot belang. Groen en natuur zorgen niet alleen voor een gezonde en prettige leefomgeving, maar dienen ook ter bescherming en bevordering van biodiversiteit. Zeker in tijden van frequenter extreem weer kan zowel groen als blauw bijdragen aan een prettige leefomgeving, zoals door het opvangen van regenwater en het voorkomen of verminderen van hittestress. Voor dit doel zijn de volgende subdoelen geformuleerd: • Een natuurinclusieve inrichting bij herinrichting en ontwikkeling; • Streven naar maximaal ecologisch beheer van de landschapstypologieën benoemd in de visie Groenblauw Eiland van Dordrecht; • Monitoren van de biodiversiteit.

Blad 8 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

3

Opzet en methodiek Dit hoofdstuk beschrijft de opzet en de methodiek van de impactbeoordeling. Per stap is hier de aanpak beschreven en toegelicht hoe hier invulling aan gegeven is.

3.1

Opstellen van een leefomgevingsfoto Een leefomgevingsfoto geeft een beeld van de huidige en verwachte toekomstige staat van de fysieke leefomgeving om de impact te kunnen beoordelen van hoofdopgave : groei van 10.000 woningen en 4.000 banen. Om de staat van de fysieke leefomgeving te beschrijven is het begrip opgedeeld in thema’s. In de leefomgevingsfoto is de staat van elk thema in beeld gebracht aan de hand van enkele aspecten en indicatoren.

Figuur 3.1 Uitsnede van de digitale leefomgevingsfoto van Dordrecht (bron: Antea Group)

De leefomgevingsfoto als referentiesituatie In de leefomgevingsfoto zijn per thema trends en ontwikkelingen benoemd. Dit geeft inzicht in de (verwachte) toekomstige staat van het thema, een doorkijk naar het zichtjaar 2040. Zo ontstaat een beeld van de toekomstige situatie, de referentiesituatie. De referentiesituatie is de toekomstige situatie, zonder het nieuwe beleid van de omgevingsvisie. Zie verder Hoofdstuk 4 voor een beschrijving van de leefomgevingsfoto.

Blad 9 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

3.2

Beoordelen van opgaven en doelen Het doel van deze impactbeoordeling is om de hoofdopgave van de omgevingsvisie (groei) te toetsen op de impact op de fysieke leefomgeving. Dit roept de vraag op wat we beoordelen en waar we op beoordelen. Wat beoordelen we? We beoordelen de hoofdopgave van de omgevingsvisie: groei van het aantal inwoners (10.000 nieuwe woningen) en groei van werkgelegenheid (4.000 nieuwe banen). . Wat dit precies inhoudt is in paragraaf 2.1 verder toegelicht. Dit is niet alleen een ruimtevraag. Uitbreiding van wonen en werken leidt ook tot een grotere vraag naar onder andere voorzieningen, mobiliteit en energie en heeft daarnaast tal van effecten op de fysieke leefomgeving. In de beoordeling is gekeken naar de maximale invulling van de opgave, met 10.000 woningen en 4.000 arbeidsplaatsen. Naast groei van inwoners en werkgelegenheid staat de gemeente voor andere transformatieopgaven. Voorbeelden hiervan zijn de energietransitie, de klimaatadaptatie en transformatie van het buitengebied. Deze opgaven zijn deels in deze beoordeling meegenomen bij de toetsing van de groeiopgave aan de andere doelen in de Omgevingsvisie, maar zijn niet apart beoordeeld. Centrale doelstelling van de Omgevingsvisie is groei, centrale vraag vanuit de omgevingsvisie aan de beoordeling is in beeld brengen van de impact van de groeiopgave op de leefomgeving.

Waar beoordelen we op? Het toetsen op de impact op de fysieke leefomgeving doen we aan de hand van de doelen uit de omgevingsvisie. De gemeente Dordrecht heeft zeven doelen geformuleerd. Eén doel raakt niet direct aan de fysieke leefomgeving (vestigingsklimaat), deze is op een andere wijze beoordeeld. In het betreffende hoofdstuk is dit toegelicht. De doelen zijn inhoudelijk toegelicht in paragraaf 2.2. Hoe beoordelen we ? De beoordeling is gedaan op het abstractieniveau van de Omgevingsvisie. Opgaven en doelen zijn veelal (nog) abstract geformuleerd. De impactbeoordeling heeft op hoofdlijnen plaatsgevonden op basis van al beschikbare informatie en interviews met specialisten. Er zijn geen aanvullende onderzoeken zoals verkeers- of geluidmodelberekeningen uitgevoerd. Daar waar de beschikbare informatie onvoldoende is voor een beoordeling, wordt nader onderzoek als aanbeveling gegeven.

Blad 10 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

4

De leefomgevingsfoto van Dordrecht De term ‘Leefomgevingsfoto’ geeft al goed weer wat het doel is: een beeld schetsen van de huidige staat van de fysieke leefomgeving. De leefomgevingsfoto dient als nulmeting voor de beoordeling en de omgevingsvisie.

4.1

Wat is een leefomgevingsfoto De leefomgevingsfoto geeft een beeld van de staat van de fysieke leefomgeving. Het beschrijft de huidige situatie van de fysieke leefomgeving en geeft een doorkijk naar de verwachte toekomstige staat op basis van trends en ontwikkelingen. De leefomgevingsfoto is als het ware een nulmeting voor de beoordeling: het geeft aan hoe het de fysieke leefomgeving er voor staat op het moment dat huidig beleid en autonome ontwikkelingen voortgezet worden, zonder dat het nieuwe omgevingsbeleid in werking treedt. • • •

4.2

Een thematische indeling van de fysieke leefomgeving Analyse op basis van beleid/input van de gemeente en openbare data Doel: signaleringsfunctie; aandachtspunten voor de fysieke leefomgeving in beeld brengen; basis/referentie voor de beoordeling.

Opzet van de leefomgevingsfoto De leefomgevingsfoto is een digitale database waarin per doel de relevante aspecten in beeld zijn gebracht. Hiervoor is gebruik gemaakt van openbare data zoals GIS-kaarten van de provincie ZuidHolland en de Rijksoverheid. Deze database is als website gepubliceerd. In deze impactbeoordeling is de leefomgevingsfoto verwerkt in de hoofdstukken 5 t/m 11. Per thema wordt een beeld gegeven van de huidige situatie op basis van de leefomgevingsfoto. Deze huidige situatie vormt de nulmeting voor de beoordeling per thema.

Blad 11 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

5

Aantrekkelijke stad Criteria voor beoordeling Basisvoorzieningen Behoefte aan/noodzaak voor basisvoorzieningen (scholen, zorg en winkels)

Relevante opgave • Woningbouw

5.1

Effecten op basisvoorzieningen

5.1.1

Wat betekent groei van de gemeente voor de voorzieningen? Dordrecht is rijk aan voorzieningen. Voorzieningen op het gebied van onderwijs en zorg, voorzieningen op het gebied van detailhandel en retail en voorzieningen op gebied van cultuur en recreatie/toerisme. Een groei met 10.000 woningen vraagt mogelijk om extra voorzieningen, met name basisvoorzieningen zoals scholen, huisartsenposten en winkels. Een groei met 10.000 woningen heeft op hoofdlijnen twee effecten op het basisvoorzieningenniveau in de gemeente: 1. Toename van het aantal inwoners binnen het verzorgingsgebied van bestaande voorzieningen (inbreidingslocaties) 2. Ontstaan van nieuwe vraag (buiten verzorgingsgebied) naar basisvoorzieningen bij uitbreidingslocaties. 1) Bij het toevoegen van woningen binnen het bestaand stedelijk gebied zal ook de druk op de bestaande basisvoorzieningen toenemen. Voor basisscholen en huisartsen is het van belang om inzicht te hebben in de beschikbare capaciteit (ruimte voor nieuwe leerlingen/patiënten). Dit kan er toe leiden dat uitbreiding van basisscholen of het toevoegen van nieuwe huisartsenpraktijken noodzakelijk is. De vraag naar supermarkten is meer marktgestuurd. De ondernemers bepalen de vraag naar nieuwvestiging of uitbreiding van supermarkten. 2) De gemeente Dordrecht wil dat bewoners in het stedelijk gebied voldoende basisvoorzieningen in de omgeving hebben.

Bij uitbreiding van het stedelijk gebied vraagt dit mogelijk om nieuwe voorzieningen. Om deze effecten te kunnen duiden is een goed beeld nodig van waar op dit moment de belangrijke basisvoorzieningen gelegen zijn, wat het huidige verzorgingsgebied is en hoe de woningbouwontwikkeling hier binnen valt. Hierbij is gekeken naar basisscholen, huisartsen(praktijken) en supermarkten.

Blad 12 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

5.1.2

Huidige situatie van basisscholen, huisartsen en supermarkten Dordrecht heeft een hoog basisvoorzieningenniveau als het gaat om scholen, zorg en supermarkten. De gemeente Dordrecht heeft in beeld gebracht hoeveel basisscholen, huisartsen en supermarkten op dit moment aanwezig zijn in de gemeente, waar deze gelegen zijn en wat het verzorgingsgebied is. Ook geeft deze analyse een beeld van hoe de bestaande druk op de voorzieningen is. Op onderstaande kaarten zijn de basisscholen, huisartsen en supermarkten weergegeven. De belangrijkste parameters voor deze basisvoorzieningen zijn in de tabel opgenomen.

Figuur 5.1 Basisscholen in Dordrecht en het verzorgingsgebied

Blad 13 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Figuur 5.2 Fietstijd naar een basisschool (bron: rapporage bikeability.ai/Dordrecht)

Figuur 5.3 Huisartsen in Dordrecht en het verzorgingsgebied

Blad 14 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Figuur 5.4 Supermarkten in Dordrecht en het verzorgingsgebied

5.1.3

Relevante trends en ontwikkelingen Daling in de huishoudenssamenstelling Al enkele jaren is er een dalende trend in de omvang van huishoudens in Nederland. Het gemiddeld aantal kinderen per gezin daalt geleidelijk. Daarnaast zorgt een toename van echtscheidingen ervoor dat kinderen feitelijk deel uitmaken van twee huishoudens. De huishoudenssamenstelling van Dordrecht ligt op dit moment iets onder het landelijke gemiddelde (2,16 t.o.v. 2,19). De prognose voor de bevolkingssamenstelling voor Dordrecht is dat het aantal kinderen per huishouden afneemt en er sprake is van gezinsverdunning. Voor 2029 wordt er een afname van het aantal basisschoolleerlingen verwacht, gebaseerd op de groeiprognose met 4.000 woningen de komende jaren. Vergrijzing Het aandeel ouderen van de bevolking neemt de laatste jaren toe. Mensen worden gemiddeld ouder en blijven ook langer thuis wonen. Deze bevolkingsgroep is meer zorgbehoevend dan de gemiddelde inwoner en heeft vaker de huisarts nodig. De vergrijzing van de samenleving zorgt er daardoor voor dat de vraag naar huisartsen(praktijken) toeneemt.

Blad 15 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Aantal huishoudens per vierkante meter detailhandel De algemene trend de laatste jaren is dat de besteding van huishoudens per vierkante meter winkelvloeroppervlak (wvo) afneemt, terwijl de omzet per vierkante meter wvo toeneemt. Dit wijst erop dat het aantal huishoudens per vierkante meter wvo afneemt. Toch is niet uit te sluiten dat met de groei van het aantal woningen er ook behoefte komt aan uitbreiding of nieuwvestiging van supermarkten in het bestaand stedelijk gebied. Basisscholen Afname van het aantal kinderen in de gemeente door veranderende huishoudenssamenstelling

5.1.4

Huisartsen Toename van de vraag naar zorg (huisartsen) door vergrijzing van de samenleving

Supermarkten Afname van het aantal huishoudens per vierkante meter vloeroppervlak

Effecten van de groei van de gemeente Basisscholen In Dordrecht wordt gericht op het hebben van minimaal een openbare school én een bijzondere school per wijk, zodat ouders kunnen kiezen. Van de 14 wijken voldoen 10 wijken aan deze doelstelling. De wijken waar deze doelstelling niet gehaald wordt zijn het Reeland, het Buitengebied, Stadswerven en Wilgenwende. In het Reeland is geen openbare school, maar wel een Christelijke, Reformatorische en een Vrije school. Stadswerven wordt doorgaans gerekend tot de wijk Noordflank en Wilgenwende tot Sterrenbrug, waarmee de doelstelling wel gehaald wordt. In het buitengebied wonen weinig leerlingen waardoor de doelstelling hier minder van toepassing is. Daarnaast is in onderstaand figuur de fietstijd naar een basisschool weergegeven. Er is onderzoek gedaan naar de behoefte aan nieuwe basisscholen bij de groei van de gemeente met 4.000 woningen. De ontwikkeling van de bevolkingssamenstelling (autonome ontwikkeling) is hierin meegenomen. De verwachting is dat met een toevoeging van 4.000 woningen er nog steeds een lichte afname van het aantal schoolgaande kinderen is. Voor de doorkijk naar 10.000 woningen is de verwachting dat er behoefte is aan maximaal twee nieuwe basisscholen. Waar deze nieuwe basisscholen nodig zijn, is afhankelijk van de woningbouwopgave.

Op basis van de kaart in paragraaf 5.1.2 zijn er enkele aandachtsgebieden te benoemen. Huisartsen Op basis van de normpraktijk zijn er in Dordrecht voldoende huisartsen om een toename van ongeveer 5.000 (ong. 2.500 woningen) inwoners op te vangen. Voor een groei met 10.000 woningen (ong. 21.000 inwoners) zijn er naar verwachting acht extra huisartsen nodig om te voldoen aan de normpraktijk. Supermarkten De groei van 10.000 woningen zorgt voor een forse uitbreiding van de klantenkring van supermarkten. Daar waar dit plaatsvindt binnen het verzorgingsgebied van bestaande supermarkten zal dit leiden tot meer omzet en mogelijk tot behoefte aan uitbreiding. Ook kan er behoefte ontstaan aan nieuwvestiging. Dit leidt tot een toenemende ruimtevraag in het bestaand stedelijk gebied.

Blad 16 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Met name in Amstelwijck vindt uitbreiding met woningen plaats buiten het verzorgingsgebied van bestaande supermarkten. In deze gebieden kan het wenselijk zijn om ruimte vrij te maken voor een nieuwe (buurt)supermarkt.

5.1.5

Aandachtspunten en aanbevelingen Op basis van de inventarisatie van bestaande voorzieningen en (de effecten van) de woningbouwopgave zijn er voor enkele woningbouwontwikkelingen aandachtspunten en aanbevelingen mee te geven. Woningbouwlocatie Maasterras Stadswerven Leerpark Amstelwijck

Aandachtspunt Binnen het gebied zijn momenteel nog geen basisvoorzieningen aanwezig. De omvang van de ontwikkeling vraagt om nieuwe basisvoorzieningen zoals een school. Beperkt aanbod aan supermarkten en huisartsen in en rond deze ontwikkeling Centraal gelegen ontwikkeling, maar zonder basisvoorzieningen in de directe nabijheid Ontwikkeling valt grotendeels buiten verzorgingsgebieden van bestaande basisvoorzieningen.

Programma voor basisvoorzieningen De gemeentelijke ambitie om te voorzien in voldoende basisvoorzieningen per wijk vraagt om goede sturing van de gemeente. Een programma biedt de mogelijkheid om gemeentebreed beleid op te stellen voor dit thema. Door het aanbod en de beschikbaarheid van basisscholen en huisartsen te monitoren kan tijdig gesignaleerd worden waar knelpunten kunnen ontstaan en uitbreiding nodig is. De noodzaak voor uitbreiding of nieuwvestiging kan dan als voorwaarde meegegeven worden bij nieuwe ontwikkelingen, zoals woningbouw of herontwikkeling van wijken. Wel moet hierbij de vraag en het aanbod van basisvoorzieningen gemonitord worden (bijvoorbeeld door rekening te houden met wachtlijsten) en afstanden tot basisvoorzieningen in acht gehouden worden om verkeersbewegingen te verminderen.

5.2

Conclusie Subdoel Effecten op basisvoorzieningen

Aandachtspunten en randvoorwaarden • Naar verwachting is, ondanks de groei van Dordrecht, behoefte aan maximaal twee nieuwe basisscholen. De locatie hiervoor is afhankelijk van de woningbouwlocaties. • Met de groei van Dordrecht zijn naar verwachting acht extra huisartsen nodig om te voldoen aan de normpraktijk. • Door de groei van het aantal klanten zal de ruimtevraag voor supermarkten in stedelijk gebied toenemen.

Blad 17 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

6

Bereikbare stad Criteria voor de beoordeling Verkeer en vervoer Beschrijving van de effecten van de woningbouwontwikkeling van de verkeersintensiteiten en –afwikkeling en de vraag naar langzaam verkeer (Dordrecht als fietsstad) en OVvoorzieningen

Relevante opgave • Woningbouwopgave • Arbeidsplaatsen

6.1

Effecten op verkeer en vervoer

6.1.1

Wat betekent groei van wonen en werken voor verkeer en vervoer? Het toevoegen van woningen en arbeidsplaatsen leidt tot een toename van verkeersbewegingen. Inwoners verplaatsen zich voor hun werk, naar voorzieningen of voor de vrijetijdsbesteding. Werknemers reizen op en neer tussen huis en werk. Daarnaast leidt nieuwe bedrijvigheid tot vrachtvervoerbewegingen. De extra verkeersbewegingen worden op verschillende wijze gemaakt: met de (vracht)auto, de fiets, het openbaar vervoer of te voet. Extra (vracht)autobewegingen leiden tot extra verkeersdruk op het bestaande wegennet. Daar waar de druk nu al groot is kan stagnatie of filevorming optreden, die ten koste gaan van de afwikkeling, reistijd en bereikbaarheid van delen van Dordrecht. Verslechtering van de verkeersafwikkeling en de bereikbaarheid vraagt om (ingrijpende) keuzes: accepteren als een “gegeven” in een stad als Dordrecht of aanpakken. Voor het aanpakken bestaan grofweg twee manieren. Technische maatregelen zoals extra rijstroken, verruiming van kruispunten of betere geleiding van verkeer van en naar hun bestemming. De tweede manier is gedragsmatig stimuleren of zelfs afdwingen dat andere vervoerswijzen worden gekozen: de fiets of het OV in plaats van de auto. De laatste ontwikkeling is al in gang gezet. Een deel van de samenleving kiest al meer voor andere vervoerswijze en laat bewust de auto (vaker) staan.

Hetzij vanwege vervoerstechnische redenen (files, vertraging met de auto), hetzij vanwege duurzaamheid (minder uitstoot en hinder) of gezondheid (meer en gezonder bewegen).

6.1.2

Huidige situatie van verkeer en vervoer Autoverkeer In het kader van het MER dat momenteel (voorjaar 2020) wordt opgesteld voor de ontwikkeling van Amstelwijck en Gezondheidspark is door Bureau Goudappel Coffeng de huidige verkeerssituatie (2018) en de autonome verkeerssituatie in 2030 berekend met het verkeersmodel bij de Regionale Verkeers- en Milieukaart (RVMK) 2018. Voor de autonome verkeerssituatie in 2030 is uitgegaan van het scenario Hoog 2030 waarin o.a. ca 3.500 extra woningen in Dordrecht en ca. 8.500 extra woningen in de overige Drechtsteden, extra arbeidsplaatsen en extra voorzieningen opgenomen zijn. Figuur 6.1 laat de verkeerssituatie in de huidige situatie zien.

Blad 18 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Spuiboulevard

Oranjelaan

Burgemeester de Raedtsingel

Provinciale weg

Overkampweg

Laan der Verenigde Naties

N3

A16

Figuur 6.1 Huidige verkeerssituatie (2018) (bron: Goudappel Coffeng)

Dordrecht wordt op stadsniveau ontsloten door de A16 aan de westzijde en de N3 aan de oostzijde. Een aantal belangrijke stadsontsluitende wegen richting A16 en N3 zijn: • Laan der Verenigde Naties; • Burgemeester de Raedtsingel (station); • Spuiboulevard (centrum); • Oranjelaan; • Provinciale weg; • Overkampweg. Figuur 6.2 laat het verschil zien tussen de autonome situatie in 2030 en de huidige situatie.

Blad 19 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

+10.500 / + 15%

-8.200 / -85%

+6.800 / + 45% +3.800 / + 20% -4.000 / -32% +10.600 / + 11% +2.300 / + 11% +6.400 / + 25%

+6.500 / + 23%

+6.000 / + 35%

+10.200 / + 50%

+14.500 / + 19%

+21.400 / + 17%

+10.000 / + 18%

+23.100 / + 16% Figuur 6.2 Verschil Autonome verkeersituatie (2030) met huidige verkeerssituatie (2018) (bron: Goudappel Coffeng)

In onderstaande tabel is voor de representatieve wegvakken de verkeersintensiteit in de autonome situatie gegeven en zijn de verschillen tussen autonoom en huidig gegeven.

Blad 20 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Tabel 6.1 Verkeersintensiteiten Huidig (2018) en autonoom (2030)

Wegvak

A16 Ten zuiden van N3 A16 ter hoogte van Amstelwijck A16 ter hoogte van centrum N3 ter hoogte van Amstelwijck N3 ter hoogte van Gezondheidspark N3 ten noorden van Provinciale weg Laan der Verenigde Naties bij N3 Laan der Verenigde Naties centraal Laan der Verenigde Naties bij A16 Burgemeester de Raedtsingel Spuiboulevard centraal Spuiboulevard oostelijk deel Oranjelaan Provinciale weg Overkampweg

Huidig

Verschil vs Huidig mvt/etm +23.100 +21.400 +10.600 +10.000 +14.500

Autonoom

mvt/etm 146.500 125.300 93.400 53.800 74.000

Autonoom 2030 3500 woningen mvt/etm 169.500 146.700 104.000 63.800 88.500

68.300

78.800

+10.500

+15%

28.100 17.000

34.600 23.000

+6.500 +6.000

+23% +35%

25.200 18.800 9.700 12.400 14.900 21.500 19.900

31.600 22.600 1.500 8.400 21.700 23.800 30.100

+6.400 +3.800 -8.200 -4.000 +6.800 +2.300 +10.200

+25% +20% -85% -32% +45% +11% +50%

% +16% +17% +11% +18% +19%

Op de A16 en de N3 neemt autonoom de verkeersintensiteit met 10 tot 20% toe. De berekende toename in bovenstaande tabel zijn berekend door uit te gaan van de realisatie van 3.500 nieuwe woningen. De opgave voor Dordrecht is echter groter, namelijk 10.000 woningen. De verkeerstoename is naar verwachting zelfs groter dan het verkeersmodel weergeeft. De wegen in Dordrecht worden door de groei van de stad drukker dan ze al zijn. Met name bij de op- en afritten en op lokale ontsluitingswegen zal dit leiden tot verdere stagnatie en filevorming. Het verkeersmodel, uitgaande van 3.500 nieuwe woningen, laat zien dat op het onderliggend wegennet de toename van verkeer varieert: 11% op de Provincialeweg en 20% op de Burgemeester de Raedtsingel tot meer dan 30% op de Laan der Verenigde Naties en zelfs meer dan 40% op de Oranjelaan en Overkampweg. De groei op de Overkampweg is direct gerelateerd aan de ontwikkeling van het Gezondheidspark. Ook op deze wegen komt de doorstroming verder onder druk te staan. Op deze wegen uit zich dat met name op de kruisingen en aansluitingen met de N3. Op de Spuiboulevard is sprake van een afname door het autonome voornemen deze weg autoluw te maken. Openbaar vervoer Dordrecht is een stad die goed met het openbaar vervoer te bereiken is.

Het heeft twee NS-stations met verbindingen naar Breda/Tilburg, Rotterdam/Den Haag, Roosendaal/Vlissingen en Geldermalsen/Arnhem. Dit betreft sprinterverbindingen. Sinds enige jaren is Dordrecht geen intercitystation meer. Naast de trein heeft Dordrecht ook een waterbusverbinding met de overige Drechtsteden en Rotterdam.

Blad 21 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Dordrecht heeft een goed stedelijk OV-netwerk. Onderstaand figuur 6.3 geeft een overzicht van de OV-haltes en hun dekkingsgebied. Voor treinstations is hier een afstand van 1 km aangehouden, voor bushaltes 350 meter. Bijna 95% van de inwoners van Dordrecht woont binnen het dekkingsgebied van één of meerdere OV-haltes.

Figuur 6.3 OV-dekkingsgraad Dordrecht (bron: Antea Group)

Fietsnetwerk Dordrecht heeft een uitgebreid fietsnetwerk en is aangesloten op diverse fietsverbindingen van en naar de omgeving (figuur 6.4). Er is door de gemeente een aantal “missing links” benoemd, ontbrekende verbindingen in hoofdfietsroutes. Voorbeelden van missing links zijn de verbinding tussen Stadswerven en de binnenstad en aan de westzijde van het spoor en de N3.

Blad 22 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Figuur 6.4 Fietsnetwerk Dordrecht (bron: gemeente Dordrecht)

Op onderstaand figuur is te zien welke fietspaden veel gebruikt worden en welke fietspaden juist weinig worden gebruikt.

Blad 23 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Figuur 6.5 Het gebruik van fietspaden in Dordrecht (bron: rapporage bikeability.ai/Dordrecht)

6.1.3

Relevante trends en ontwikkelingen Autonome verkeersgroei Er is al decennialang in Nederland en daarmee ook in Dordrecht sprake van groei van het autogebruik. Nederlanders hebben meer auto’s en rijden meer kilometers dan in het verleden. Een deel van de in paragraaf 6.1.2. beschreven toename van verkeersbewegingen betreft deze autonome verkeersgroei. Deze groei neemt wel langzaam af, door het opkomen van andere vormen van vervoer (OV, fiets). In het verkeersmodel van de gemeente Dordrecht is deze autonome groei van het verkeer meegenomen. Groei verkeer door autonome ruimtelijke ontwikkelingen Dordrecht is een stad in continue ontwikkeling. Op elk moment worden wel ergens in de stad en vaak op meerdere locatie tegelijk nieuwe woon en/of werklocaties gerealiseerd. Iedere ontwikkeling leidt tot een toename van verkeersbewegingen, in ieder geval lokaal, maar vaak ook op de stedelijke ontsluitingswegen (zie verder in paragraaf 6.1.4). Verandering van vervoerswijzekeuze In Nederland en daarmee ook in Dordrecht ontstaat langzaamaan een tendens om minder gebruik te maken van de auto en meer van het OV en de fiets. Deels is dit ingegeven voor ergernis bij het autogebruik (in de file staan, niet kunnen parkeren), deels door andere motieven (bijvoorbeeld de wens om gezonder te leven en meer te bewegen).

Verandering van vervoerswijze kan een oplossing bieden aan verkeersknelpunten in de stad. Echter de praktijk is dat verandering van vervoerswijzekeuze zich moeilijk laat afdwingen.

Blad 24 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

6.1.4

Effecten van groei van wonen en werken Autoverkeer Het toevoegen van 10.000 woningen en 4.000 arbeidsplaatsen leidt tot een forse toename van verkeersbewegingen: van en naar het werk, voorzieningen en vrijetijdsbesteding, toename van vrachtverkeer. Op basis van kengetallen kan een inschatting worden gemaakt van de toename van het aantal verkeersbewegingen en de wijze waarop dit gebeurt. Door het CROW zijn afhankelijk van het woningtype, de ligging in het stedelijk gebied en kenmerken van de gemeente kengetallen voor de autoverkeersgeneratie en de parkeerbehoefte opgesteld. In onderstaande tabellen is een overzicht van vier woningtypen opgenomen. Tabel 6.2 Traditionele verkeersgeneratie per woning per etmaal naar woningtype en stedelijke locatie (Kengetallen CROW 2018)

Centrum Schil centrum Rest bebouwde kom

Koop-duur 6 7 8

Koop-goedkoop 4 5 6

Huur-duur 6 7 7

Huur-goedkoop 3 4 5

Tabel 6.3 Traditionele parkeerbehoefte per woning per etmaal naar woningtype en stedelijke locatie (Kengetallen CROW 2013)

Centrum Schil centrum Rest bebouwde kom

Koop-duur 1,5 1,7 2

Koop-goedkoop 1,3 1,5 1,7

Huur-duur 1,4 1,6 1,8

Huur-goedkoop 1,2 1,3 1,5

Uitgaande van een gemiddelde verkeersgeneratie van 5 à 7 verkeersbewegingen per woning per etmaal, leidt een toename van 10.000 woningen tot een toename van 50.000 tot 70.000 verkeersbewegingen per dag. 4.000 banen leidt tot 4 à 8 verkeersbewegingen per arbeidsplaats per dag. Onderstaand figuur 6.6 geeft een inschatting van extra verkeersbewegingen voor de diverse woonlocaties, uitgaande van een gemiddelde verkeersgeneratie van 6 verkeersbewegingen per woning.

Blad 25 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

5100

2400 900

6000 21000

2400

400 600

2500

3000

600

3000

400

500 4500

600

7500

300

1500

750

1500

2500

Figuur 6.6 Verkeersgeneratie per woonlocatie (uitgaande van 6 verkeerbewegingen per woning per dag)

Figuur 6.7 geeft een beeld van de toename van verkeer als gevolg van de 10.000 woningen en 4.000 banen op het niveau van de stad als geheel. Het is duidelijk te zien dat in lijn met de autonome groei met 4.000 woningen (figuur 6.2) het wegennet in en rond Dordrecht verder (over)belast raakt. Met name op de N3 en de belangrijkste stedelijke ontsluitingswegen: Laan der Verenigde Naties, Oranjelaan, Provinciale weg, Burgemeester de Raedtsingel en Spuiboulevard. Met name op de onderlinge aansluitingen en kruisingen zal dit leiden tot stagnatie en filevorming en daarmee een verminderde doorstroming en bereikbaarheid. Dit verkeersbeeld is gemaakt met een verkeersmodel uit 2013, waarbij grove aannames gedaan zijn ten aanzien van de verkeersgeneratie. In dit verkeersmodel is de toekomstsituatie lager ingeschat dan in huidige verkeersmodellen. De rode wegvakken geven echter wel aan dat bij verdere groei van de gemeente de omliggende hoofdwegen en vrijwel alle belangrijke ontsluitingswegen vastlopen. De N3 en de belangrijkste lokale ontsluitingswegen slibben dicht bij de groei met 10.000 woningen en 4.000 banen.

Blad 26 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Figuur 6.7 Verkeersbeeld bij groei met 10.000 woningen (Bron: Groeiopgave-ontwikkelingskaarten 25-9-2019)

Ingezoomd op de locaties laat figuur 6.6 als grootste potentiele knelpunten / aandachtspunten zien: • De ontwikkeling van het Maasterras en Spuiboulevard in combinatie met verdichting in het centrum en rond de stationszone in relatie tot de verkeersontsluiting via Spuiboulevard, Burgemeester de Raedtsingel en Laan der Verenigde Naties; • Ontwikkeling van Amstelwijck en Amstelwijck Business/Leisurepark in relatie tot de aansluiting op de N3. Verkeersberekeningen in het kader van het MER Amstelwijck (Goudappel Coffeng, 2020) laat een knelpunt zien op de kruising aansluiting Amstelwijck –N3, alleen al voor de woningbouwopgave, nog zonder de Amstelwijck Business/Leisurepark; • Ontwikkeling van Gezondheidspark en Leerpark in relatie tot de ontsluiting op het onderliggende wegennet (Overkampweg, Laan der Verenigde Naties) en de aansluiting op de N3. Verkeersberekeningen in het kader van het MER Gezondheidspark (Goudappel Coffeng, 2020) laat voor Gezondheidspark een knelpunt zien op de kruising Karel Lotsyweg- Overkampweg, met een terugslag op de Laan der Verenigde Naties en de aansluiting op de N3. • Ontwikkeling van de Hastingsweg in relatie tot de ontsluiting op de Provinciale weg.(Verdere) ontwikkeling van Stadswerven in relatie tot de ontsluiting op de Oranjelaan.

Blad 27 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

Openbaar vervoer Groei van woningen en banen betekent ook groei naar vraag om (goede) OV-verbindingen. Daarnaast is een goed OV-netwerk en –bereikbaarheid een randvoorwaarde om mensen te stimuleren minder gebruik te maken van de auto en zo de verkeersdruk te beperken. Vergelijking van de kaart met ontwikkelingen (figuur 6.6) met de Ov-dekkingsgraad (figuur 6.3) geeft een aantal aandachtspunten: • Amstelwijck, Wilgenwende, Stadswerven en het zuidelijk deel van Dordtse Kil liggen in relatief “witte” OV-vlekken: uitbreiding van OV is nodig om mensen te stimuleren het OV te kiezen in plaats van de auto; • De ontwikkeling van het Maasterras gecombineerd met de verdichting van het centrum, de Spuiboulevard en de stationszone ligt in een gebied met goede OV-dekking. De forse toename van inwoners vraagt wel om een goede check of de OV kwaliteit goed blijft.

Het voornemen om ter hoogte van het Maasterras een transferium te realiseren met pendelverbindingen naar het station en de stad is een goede impuls om de OV-kwaliteit ter plaatse te verbeteren en het laten staan van de auto te stimuleren; • Het voornemen om twee nieuwe stationshaltes te realiseren (Leerpark en Amstelwijck, in plaats van de huidige stationshalte Dordrecht Zuid) is een goede impuls om de OVkwaliteit ter plaatse te verbeteren en het laten staan van de auto te stimuleren (zie verder paragraaf 6.1.5.).; • De overige locaties hebben op het eerste gezicht al een goede OV-dekking. Fietsnetwerk Groei van woningen en banen betekent ook groei naar vraag om (goede) fiets-verbindingen. Daarnaast is een goed fietsnetwerk en –bereikbaarheid een randvoorwaarde om mensen te stimuleren minder gebruik te maken van de auto en zo de verkeersdruk te beperken.

Vergelijking van de kaart met ontwikkelingen (figuur 6.6) met het fietsnetwerk (figuur 6.4) geeft een aantal aandachtspunten: • Stadswerven: realisatie van de “missing link” met de stad; • Amstelwijck: goede aansluiting op het fietsnetwerk richting stad; Dit is onderdeel van het bestemmingsplan Amstelwijck; • Wilgenwende: heeft nog geen (goede) aansluiting op het hoofdfietsnetwerk; • De ontwikkeling van het Maasterras gecombineerd met de verdichting van het centrum, de Spuiboulevard en de stationszone ligt in een gebied met goede fietsverbindingen. De forse toename van inwoners vraagt wel om een goede check of de fietskwaliteit goed blijft. • De overige locaties hebben op het eerste gezicht al een goede aansluiting op het fietsnetwerk.

Blad 28 van 98

Omgevingsvisie Dordrecht Beoordeling van de impact op de fysieke leefomgeving projectnummer 0459107.100 25 augustus 2020 Gemeente Dordrecht

6.1.5

Aandachtspunten en aanbevelingen Oplossingsrichtingen voor verkeersknelpunten Ontwikkeling van 10.000 woningen en 4.000 banen leidt tot een forse toename van verkeersbewegingen, zeker bij een “traditionele” vervoerswijzekeuze waarin de auto nog de hoofdrol speelt. De toename van verkeersbewegingen komt op een wegennet dat nu al (over)belast is en zal leiden tot stagnatie en filevorming en daarmee vermindering van de doorstroming en bereikbaarheid. Dit speelt met name bij de locaties die ontsluiten op de A16/N3 en de belangrijkste stadsontsluitingswegen zoals de Laan de Verenigde Naties. Daarnaast is het een specifiek aandachtspunt bij de forse verdichting in het gebied Maasterras/Spuiboulevard/ Centrum/Stationszone. Dit is het gebied waar de gemeente fors in zet op het terugdringen van het autoverkeer en het prioriteren van fiets en OV. Onder andere de afsluiting van de Spuiboulevard voor autoverkeer is één van de maatregelen. Dit vraagt om een visie en een aanpak om dichtslibbing van de stad te voorkomen. Niet alleen vanwege de bereikbaarheid van de stad, maar ook vanuit de leefbaarheid (geluid, luchtkwaliteit, veiligheid, zie volgende hoofdstukken). Er bestaan grofweg twee manier om verkeersknelpunten op te lossen: verkeerstechnisch en gedragsmatig.

Verkeerstechnische maatregelen zijn het verruimen van de verkeerscapaciteit door extra rijstroken, verruiming van rotondes/kruispunten en/of beïnvloeding van de doorstroming door bv een andere verkeerlichtenregeling. Voordeel hiervan is dat het direct resultaat geeft. Nadeel is dat het geld en ruimte kost en in de praktijk vaak slechts een tijdelijke en/of lokale oplossing geeft. De praktijk leert dat de oplossing op het ene punt in het verkeersnetwerk leidt tot verplaatsing van het knelpunt naar een ander punt. Bovendien zorgt de autonome verkeersgroei en groei door ontwikkelingen elders in het verkeersnetwerk dat op termijn het knelpunt terug komt. Een duurzamere, maar in de praktijk lastiger te realiseren, oplossing is een gedragsverandering tot stand te brengen in de vervoerswijzekeuze: meer met OV en fiets, minder met de auto. Een deel van de inwoners is hier al mee bezig: hetzij ingegeven door ergernis (in de file staan, niet kunnen parkeren), hetzij door andere motiveren (bijvoorbeeld de wens om gezonder te leven en meer te bewegen). Een wezenlijke en structurele verandering van vervoerswijzekeuze laat zich nog moeilijk afdwingen: we zijn met zijn allen gewend aan de auto en het autogebruik.

Maatregelen om het OV- en fietsgebruik te stimuleren zijn: • Het verbeteren van de kwaliteit van het OV-netwerk, door bijvoorbeeld de aanleg van extra stationshaltes, extra OV-verbindingen, verdichting van de dienstregeling, verbetereren van P&R voorzieningen, en verbeteren van het voor- en navervoer (shuttleservice e.d.). Dordrecht is hier al mee bezig: zie de voornemens voor de stationshaltes Leerpark en Amstelwijck. • Het stimuleren van het fietsgebruik door het verbeteren van de kwaliteit van het fietsnetwerk door de aanleg van extra fietsverbindingen. Dordrecht is hier al mee bezig: zie de voornemens om de missing links in het fietsnetwerk te dichten. • Het bewust “vast laten lopen” van wegen, zodat het minder aantrekkelijk wordt om de auto te pakken. Nadeel van deze optie is dat het ten koste gaat van de doorstroming en