Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025 - 2028 'Samen sterker door effectieve schuldenpreventie'.pdf
Tekst van het document
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028 “Samen sterker door effectieve schuldpreventie”
Voorwoord Voor u ligt het nieuwe beleidsplan schuldhulpverlening 2025-2028. Dit plan markeert een belangrijke stap in de Dordtse aanpak van geldzorgen. Als wethouder voel ik een sterke verantwoordelijkheid om te zorgen dat iedereen in onze stad de kans krijgt om mee te doen, zonder gehinderd te worden door financiële problemen. Schulden raken namelijk niet alleen de portemonnee, maar hebben ook grote impact op gezondheid, werk en sociale relaties. Met dit beleidsplan versterken we de bestaanszekerheid van onze inwoners en bieden we hun een solide basis om volwaardig mee te kunnen doen in Dordrecht. Dit beleidsplan is tot stand gekomen dankzij de inzet en betrokkenheid van de vele vrijwilligers en maatschappelijke organisaties die onze stad rijk is. Mijn bijzondere dank gaat uit naar De Alliantie Dordrecht, een samenwerkingsverband van organisaties die inwoners met vrijwillige inzet ondersteunen met voorlichting en bij hun administratie, financiën en schulden. Hun kennis en betrokkenheid zijn van grote waarde geweest bij het vormgeven van dit plan. Met dit beleidsplan blijven we ons inzetten om inwoners eerder te bereiken en leggen we een hernieuwde focus op preventie, vroegsignalering en nazorg. Door als gemeente meer regie te pakken op deze cruciale onderdelen, zetten we in op een aanpak die nog beter aansluit bij de behoeften van onze inwoners.
Samen met onze ketenpartners zorgen we ervoor dat ondersteuning altijd dichtbij is en financiële problemen vroegtijdig worden gesignaleerd en aangepakt. Ik ben trots op de stappen die we met dit beleidsplan zetten, maar realiseer me ook dat de uitdagingen groot blijven. Alleen door samen te werken kunnen we ervoor zorgen dat financiële zorgen tot het verleden behoren. Of u nu professional, vrijwilliger of betrokken inwoner bent, uw inzet blijft onmisbaar. Samen met u zetten wij ons onverminderd in voor financieel gezonde en veerkrachtige inwoners van Dordrecht. Namens het college van burgemeester en wethouders, Wim van der Kruijff Wethouder
Inhoudsopgave Leeswijzer
4
1. Inleiding
6
2. Schuldhulpverlening; een korte uitleg
9
3. Landelijke ontwikkelingen
10
4. Schuldpreventie
12
Welke interventies hebben we de afgelopen 4 jaar succesvol ingezet?
16
Welke interventies gaan we de komende 4 jaar inzetten of voortzetten
18
Inzet en bereik GR Sociaal
22
5. Geïndiceerde preventie (vroegsignalering)
24
Welke interventies hebben we de afgelopen 4 jaar succesvol ingezet?
25
Welke interventies gaan we de komende 4 jaar inzetten of voortzetten
28
Inzet en bereik GR Sociaal
31
Curatie
31
6. Jongeren op de rit
38
Probleemgerichte preventie (nazorg)
38
Welke interventies hebben we de afgelopen 4 jaar succesvol ingezet
38
Welke interventies gaan we de komende 4 jaar inzetten of voortzetten?
39
7. Financiën
40
Lokaal budget preventie, vroeg(tijdig)signaleren en nazorg
40
GR Sociaal
42
8. Monitoring & evaluatie
44
Bijlage 1 Het wettelijk kader en stelsel van schuldhulpverlening
47
Bijlage 2 Fasen van schuldhulpverlening
49
Bijlage 3 Kwaliteitseisen, juridische aspecten en wachttijden (curatie)
50
Bijlage 4 Bronnen
54
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
3
Leeswijzer Wettelijke verplichting en taakverdeling Op grond van artikel 2 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is de gemeente Dordrecht verplicht om eens per vier jaar een beleidsplan vast te stellen dat richting geeft aan de schuldhulpverlening voor onze inwoners. De gemeenteraad stelt het beleidsplan vast, terwijl het college verantwoordelijk is voor de uitvoering. Voor de gemeente Dordrecht, die deelneemt aan de Gemeenschappelijke Regeling Sociaal (GR Sociaal), zijn de uitvoerende taken op het gebied van schuldhulpverlening gedelegeerd aan het Algemeen Bestuur (AB) van de GR Sociaal, met uitzondering van de taken preventie, nazorg en vroegsignalering. Deze specifieke taken zijn gemandateerd aan het Dagelijks Bestuur van de GR Sociaal en vallen onder verantwoordelijkheid van het college van de gemeente Dordrecht. Integrale schuldhulpverlening omvat: •
Schuldpreventie (universeel en selectief)
Gericht op het vergroten van bewustwording en het voorkomen van schulden bij alle inwoners; • Wettelijke vroegsignalering en vroegtijdig signaleringen (geïndiceerde preventie) Gericht op het vroegtijdig signaleren van betalingsachterstanden bij inwoners die risico lopen op (problematische) schulden. Een problematische schuld is de situatie waarin te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen. In ieder geval een situatie waarin niet binnen 36 maanden alle openstaande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling); • Curatie: Gericht op het beheersbaar maken (stabiliteit) en/of oplossen van problematische schulden. Deze taak is gedelegeerd aan de GR Sociaal, wat betekent dat zowel bevoegdheid als verantwoordelijkheid bij het bestuur van de GR ligt; • Nazorg: Gericht op het voorkomen van terugval en het ontstaan van nieuwe schulden na een schuldhulpverleningstraject, om duurzaam herstel te bevorderen. Toelichting bij de opbouw Met de stappen preventie, vroegsignalering en nazorg wordt ingezet op het voorkomen van schulden en het vroegtijdig bereiken van inwoners die een risico lopen op financiële problemen. Curatie is specifiek gericht op het helpen van degenen die al problematische schulden hebben en stabiliteit nodig hebben.
De rollen zijn als volgt verdeeld: • Voor preventie, vroegsignalering en nazorg geldt dat het college verantwoordelijk is voor de
uitvoering, waarbij de GR Sociaal deze taken in mandaat uitvoert namens het college. • Curatie valt volledig onder de verantwoordelijkheid van de GR Sociaal, die op grond van delegatie
bevoegd is voor deze uitvoerende taak.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
4
Weergave in het document Het beleid en de inzet van de GR Sociaal is in een blauw kader weergegeven. Voor zover in dit plan over ‘wij’ wordt gesproken, wordt de gemeente Dordrecht bedoeld. Bij het lezen van dit beleidsplan kan het overkomen dat er tekstueel overlap lijkt te zijn met betrekking tot onze plannen en die van de GR Sociaal. De GR Sociaal richt zich in het kader van preventie, vroegsignalering en nazorg (zie hoofdstuk 4,5 en 7) hoofdzakelijk op inwoners met een bijstandsuitkering. Het hoofdstuk over Curatie zich enkel richt op de taken van de GR Sociaal. Aanvullend richten wij ons op inwoners zonder bijstandsuitkering en zetten we in op het bereiken van nieuwe doelgroepen. In het geactualiseerde beleidsplan Schuldhulpverlening hanteren we bovenstaande opbouw. We starten met een korte uitleg over financiële problemen, relevante landelijke ontwikkelingen en de visie van de gemeente Dordrecht. Het plan wordt afgesloten met een hoofdstuk over de financiering en monitoring.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
5
1. Inleiding Achtergrond en opzet van het beleidsplan 2025-2028 Het beleidsplan schuldhulpverlening voor de periode 2025 tot en met 2028 is het eerste beleidsplan dat volledig in samenwerking tussen de gemeente Dordrecht en de GR Sociaal is opgesteld. Dit betekent een vernieuwde opzet en een andere structuur dan het vorige plan, dat nog in de tijd van de Drechtraad werd vastgesteld en alleen lokaal is verlengd zonder inhoudelijke wijzigingen. In dit plan is een verandering doorgevoerd in de verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen de gemeente Dordrecht en de GR Sociaal. We maken hierbij onderscheid tussen mandatering en delegatie. Taken die gemandateerd zijn voert de GR Sociaal uit namens én onder de verantwoordelijkheid van het college van de gemeente Dordrecht. Bij delegatie van taken is de GR Sociaal zelfstandig bevoegd én verantwoordelijk voor de uitvoering. In het eerdere beleidsplan Schuldhulpverlening waren de bevoegdheden voor preventie, vroegsignalering en nazorg gedelegeerd. In dit nieuwe beleidsplan is alleen het curatieve deel van schuldhulpverlening gedelegeerd aan de GR Sociaal. Op het gebied van preventie, vroegsignalering en nazorg is het college van Dordrecht verantwoordelijk voor de uitvoering. Zij maakt hierbij gebruik van de diensten va de GR Sociaal, maar ook van andere partners in stad.
De gemeenteraad en het college hebben meer regie over deze cruciale onderdelen van de schuldhulpverlening. Schuldhulpverlening betreft onze integrale dienstverlening om schulden te voorkomen, op te lossen of te beheersen en nazorg. Schuldpreventie is daar een volwaardig onderdeel van en het uitgangspunt is “voorkomen is beter dan genezen”. Met de hernieuwde focus op preventie, vroegsignalering en nazorg kunnen we sneller en effectiever inspelen op de eerste signalen van financiële problemen bij inwoners. Dit is van groot belang, want financiële problemen hebben een ontwrichtend effect op het functioneren van huishoudens. Wanneer schulden zich opstapelen, vergt dit veel tijd en energie, wat ook andere levensgebieden negatief beïnvloedt. De ambities in dit beleidsplan zijn geformuleerd op basis van het huidige budget voor het programma Samen tegen armoede (tot en met 2028). Gezien de onzekere financiële situatie en het komende ombuigingstraject, maken we het voorbehoud dat we de ambities in dit beleidsplan alleen kunnen uitvoeren indien er geen bezuinigingen worden ingeboekt op het armoedeprogramma. In hoofdstuk 7 leest u meer over de financiële onderbouwing van dit plan. Geldzorgen en Geldstress • 21% van de Nederlanders maakt zich in 2024 zorgen over de energierekening en de zorgkosten. • 18% van de Nederlanders heeft in 2024 te maken met financiële stress.
• Bijna 20% van de Nederlandse huishoudens is in 2023 zeer onzeker over de haalbaarheid van het kunnen doen van een grotere uitgave
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
6
Achterstanden • Ruim 30% van de Nederlanders houdt geen geld over aan het einde van de maand. • 14% van de Nederlanders geeft meer geld uit dan ze binnenkrijgt. • Meer dan 25% heeft een te kleine buffer om onvoorziene uitgaven te doen. • In 2023 had 46% van de huishoudens te maken met één of meer betalingsproblemen • Ongeveer 1 op de 11 huishoudens in Nederland heeft volgens het CBS problematische schulden. In 2024 kwam dat neer op 730.000 huishoudens. Dat is een stabilisatie en verglijkbaar met het jaar ervoor. Deze landelijke cijfers schetsen een goed beeld van de omvang en impact van betalingsproblemen. In Dordrecht zien we vergelijkbare trends. • Het percentage huishoudens met een laag inkomen (dit is een inkomen op 100% van het wettelijk sociaal minimum, bijstandsniveau) ligt in Dordrecht op 4,4%, dit is hoger dan het landelijke gemiddelde (3,8%). Grote steden hebben relatief vaker huishoudens met een laag inkomen. • 12,2% van de huishoudens in Dordrecht heeft problematische schulden in 2024, dit komt neer op 6.970 huishouden.
Huishoudens met geregistreerde problematische schulden in Dordrecht (%), 2024-01
Minder dan 5,0
9,0 tot 11,0
5,0 tot 7,0
11,0 of meer
7,0 tot 9,0
Geen data beschikbaar
Schulden kunnen iedereen overkomen. Inwoners met een laag inkomen of zonder financiële buffer lopen echter meer risico. De minima effectrapportage 2024 voor de Drechtsteden laat zien dat in Dordrecht specifieke huishoudens, met name alleenstaanden en paren zonder kinderen, financieel kwetsbaar zijn. Huishoudens met kinderen hebben dankzij landelijke regelingen zoals het kindgebondenbudget iets meer financiële ruimte, maar ook zij lopen het risico op financiële problemen door onvoorziene kosten of life events. Schulden zijn niet alleen een individueel probleem, te wijten aan ‘ongezond’ financieel gedrag. Schulden zijn een gevolg of een symptoom van de steeds verder onder druk staande bestaanszekerheid, waardoor inwoners niet meer rond kunnen komen én de complexiteit van de samenleving, waardoor inwoners niet meer mee kunnen komen.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
7
In opdracht van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Problematische schulden, is onderzoek gedaan naar Problematische schulden. Zij publiceerde het rapport: ‘Naar een beter werkende schuldenketen’. Onderdeel van dit onderzoek waren ook de maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek. Hierover verscheen: ‘De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek – een last voor burgers, bedrijven en overheden’. De onderzoekers concluderen dat de maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek jaarlijks op 8,5 miljard euro uitkomen. Dat is 500 euro per Nederlander. Een flink deel van de maatschappelijke kosten komt voort uit het feit dat inwoners met schulden minder productieve werknemers zijn. Ze slapen slechter, zijn vaker ziek of te laat door hun schuldensituatie. Daardoor gaat er 4,5 miljard euro verloren aan verminderde arbeidsproductiviteit. Ook liggen de zorgkosten van inwoners met schulden gemiddeld genomen hoger. Zo deed het Centraal Planbureau (CPB) onderzoek naar de samenhang tussen de kosten voor mentale zorg en het hebben van schulden. De uitgaven aan geestelijke gezondheidszorg voor inwoners met schulden liggen 30 procent hoger dan bij inwoners zonder schulden. Uit onderzoek blijkt dat elke geïnvesteerde euro in financiële hulpverlening de maatschappij € 1,40 € 2,00 oplevert.
Dit maatschappelijk rendement wordt in verschillende domeinen zichtbaar, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg, het sociaal domein van de gemeente, de arbeidsmarkt en economie en de rechterlijke macht (openbare orde en veiligheid). Deze cijfers en ontwikkelingen benadrukken de noodzaak om niet alleen landelijk beleid, maar ook onze lokale preventieve en ondersteunende maatregelen effectief in te zetten om betalingsproblemen te verhelpen maar vooral te voorkomen. Door efficiënte financiële hulpverlening kunnen we kostenstijgingen in andere sectoren dus voorkomen, wat leidt tot een algehele besparing. De visie sociaal domein van de gemeente Dordrecht richt zich op een toekomst waarin bestaanszekerheid en gelijke kansen centraal staan. Bestaanszekerheid hebben betekent onder andere een inkomen en een dak boven je hoofd hebben. Het uitvoeringsplan Bestaanszekerheid beschrijft de interventies die het college de komende jaren doet om de bestaanszekerheid van inwoners te versterken. Bestaanszekerheid betekent ook geen problemen hebben door schulden. Schuldhulpverlening is een cruciaal onderdeel van onze integrale aanpak van schuldenproblematiek, waarvoor het programma Samen tegen Armoede de strategische basis vormt.
Tezamen met ketenpartners geven wij uitvoering aan de drie programmalijnen van het programma en bieden daarmee inwoners perspectief op een toekomst zonder geldzorgen en met meer financiële zekerheid.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
8
2. Schuldhulpverlening; een korte uitleg Het wettelijke kader van schuldhulpverlening is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) die sinds 2012 van kracht is. Volgens de Wgs valt onder schuldhulpverlening; “Het ondersteunen bij het vinden van een adequate oplossing gericht op de aflossing van schulden, indien redelijkerwijs is te voorzien dat een natuurlijke persoon niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden of indien hij in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te betalen, alsmede nazorg.” Door deze wet hebben wij de verplichting om alle Dordtse inwoners van 18 jaar en ouder met schulden te helpen en hebben wij een regierol in het voorkomen en oplossen van (problematische) schulden bij de inwoners. Voor preventieactiviteiten, wettelijke vroegsignalering en vroegtijdig signaleren richten we ons ook op jongeren. We starten vanaf de leeftijd waarop zij naar het voortgezet onderwijs gaan. De Wgs is een kaderwet die richtlijnen biedt voor de toelating, weigering en beëindiging van schuldhulpverlening. Echter, de Wgs bepaalt niet de duur of de specifieke inhoud van de schuldhulpverleningstrajecten (curatie). Curatieve schuldhulpverlening wordt uitgevoerd volgens de richtlijnen en convenanten van de NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren.
Ze vertegenwoordigt organisaties die mensen met financiële problemen helpen, zoals gemeenten, sociaal kredietbanken en bewindvoerders. Curatieve schuldhulpverlening is verweven met landelijke afspraken en aanpalende wetgeving zoals o.a. de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Het verschilt daarmee van de inzet van flankerende ondersteuning zoals bijvoorbeeld geboden door vrijwillige schuldhulporganisaties en sociaal teams. De curatieve schuldhulpverlening is verder uitgewerkt in hoofdstuk 5. In bijlage 1 is een uitgebreide uitleg over het wettelijk kader opgenomen. In bijlage 2 is volledig uitgewerkt wat preventie, vroegsignalering en nazorg precies betekent, hoe dit zich tot elkaar verhoudt en hoe het proces tot in detail werkt.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
9
3. Landelijke ontwikkelingen Het kabinet Schoof lijkt minder ambitieus dan het vorige kabinet in de doelstelling om armoede en schulden aan te pakken. Het kabinet Rutte IV streefde naar een halvering van het aantal kinderen dat in armoede opgroeit en had daarvoor een minister van armoede aangesteld. Het huidige kabinet Schoof streeft ernaar dat armoede- en schuldenproblematiek in Nederland niet verslechtert ten opzichte van het referentiejaar 2024. Daartoe ontwikkelt het kabinet een Nationaal programma Armoede en schulden. Dit programma wordt in het voorjaar 2025 gepresenteerd en bouwt voort op de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden en het eindrapport IBO problematische schulden. Enkele relevante kernmaatregelen uit dit programma zijn: •
Invoering van basisdienstverlening schuldhulpverlening Basis dienstverlening moet leiden tot meer uniformiteit in de kwaliteit van schuldhulpverlening tussen gemeenten, met speciale aandacht voor vroegsignalering, preventie en nazorg.
•
Versterking van vroegsignalering Het kabinet investeert samen met gemeenten, zorgverzekeraars en woningcorporaties in intensievere vroegsignalering om schulden in een vroeg stadium te identificeren en aan te pakken.
•
Integraal schuldenoverzicht Mensen met problematische schulden hebben vaak te maken met allerlei schuldeisers en raken daardoor het overzicht over hun schulden kwijt. Om hen meer inzicht en grip te bieden, werkt het kabinet toe naar een zo compleet mogelijk schuldenoverzicht. Samen met andere partijen gaat het kabinet bestaande initiatieven beter op elkaar afstemmen om te komen tot één schuldenoverzicht.
•
Afbetalingsplan en pauzeknop Het kabinet kijkt verder naar de haalbaarheid van een collectief afbetalingsplan voor schuldeisers. Hierbij moet oog zijn voor de rechtsbescherming van zowel de schuldeiser als voor de mensen met schulden. Door het afbetalingsplan te combineren met een pauzeknop voor incasso-activiteiten, wordt voorkomen dat incassokosten onnodig oplopen.
•
Verbeteringen in het invorderingsproces Door betere samenwerking tussen publieke en private schuldeisers, wil het kabinet een meer gecoördineerde aanpak van schuldinvordering realiseren.
•
Wetsvoorstel schuldbemiddeling Dit voorstel is in nog in de maak en richt zich op reactietermijnen voor schuldeisers en betere borging van het bestaansminimum voor schuldenaren.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
10
Hoewel het kabinet maatregelen neemt om geldzorgen en schulden te voorkomen, ontstaan er soms nieuwe risico’s door beslissingen op andere beleidsonderwerpen of door Europese regelgeving. Neem bijvoorbeeld de liberalisering van de gokmarkt, die leidt tot een toename van gokverslaving bij jongeren, en de groeiende toegankelijkheid en promotie van ‘Buy now, Pay later’-diensten. Dit maakt het inzetten op preventieve maatregelen die zich richten op bewustwording, financiële educatie en gedragsverandering nog urgenter. Deze landelijke context vormt het kader waarbinnen de gemeente Dordrecht haar eigen beleidsplannen vormgeeft, rekening houdend met de lokale context waarop dit geactualiseerde beleidsplan is gebaseerd.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
11
4. Schuldpreventie Een van de uitgangspunten in de Visie Sociaal Domein 2030 is ‘Investeren in preventie en vroegsignalering’. Dat geldt over de breedte van het sociaal domein maar ook in het bijzonder op armoede en schuldenproblematiek. Iedereen kan op enig moment te maken krijgen met schuldenproblematiek. Inwoners die moeten rondkomen van een laag inkomen hebben een hoger risico op schulden, omdat zij minder financiële buffer hebben en vaak ook een kleiner netwerk. Dit verhoogde risico onderstreept het belang van preventie. Daarnaast is het belangrijk om te erkennen dat schulden vaak deel uitmaken van een breder scala aan problemen, zoals psychische klachten, verslavingen, of een life event. Binnen deze kluwen van problemen is het niet altijd mogelijk om precies vast te stellen welk aandeel de schulden hebben. Het oplossen van schulden alleen zal niet altijd leiden tot het verdwijnen van alle gerelateerde problemen. Met dit beleidsplan werken we aan de ambitie: ‘We willen voorkomen dat problematische schulden ontstaan’. Voor het behalen van deze ambitie zijn we deels afhankelijk van externe factoren, zoals inflatie, landelijke wet- en regelgeving, etc. Deze ambitie is in lijn met de ‘Visie Sociaal Domein Dordrecht 2030’, waarin schuldpreventie en vroegsignalering expliciet worden genoemd als speerpunten.
In hoofdstuk 8 Monitoring en evaluatie leest u welke SMART doelstellingen en indicatoren we hebben geformuleerd om de voortgang op deze ambitie te meten. Voor het succesvol vormgeven van schuldpreventie investeren we in een goede ketensamenwerking van formele en informele partijen. Schuldpreventie Schuldpreventie omvat een brede mix van maatregelen, activiteiten en voorzieningen die erop gericht zijn dat inwoners financieel vaardig worden en hun financiën op orde te krijgen of te houden. Het richt zich op het voorkomen van financiële zorgen en problemen. Door vroegtijdig in actie te komen en in te zetten op bewustwording en informeren, kunnen schulden worden voorkomen of verergering van bestaande problemen worden tegengegaan. Schuldpreventie is daarmee een essentieel onderdeel van integrale schuldhulpverlening. In dit hoofdstuk leggen we daarom de verbinding met het programma ‘Samen tegen Armoede’, waarin specifieke interventies zijn opgenomen ten aanzien bewustwording en informeren. Het Dordtse netwerk van signaleringen partijen Voor een effectieve schuldpreventie is een goede aansluiting tussen de verschillende lagen van de sociale kaart essentieel. Signalerende partijen, zoals scholen, huisartsen, de GGZ, consultatiebureaus, verenigingen en vrijwilligers, vormen de eerste laag. Zij zijn de oren en ogen van de samenleving en signaleren vaak als eerste geldzorgen.
Deze signalen moeten op een duidelijke en efficiënte manier worden overgedragen aan de juiste hulpverleners, zodat inwoners tijdig ondersteuning krijgen. De tweede laag van de sociale kaart zijn de hulpverleners, zoals sociaal werk, verslavingszorg, maatschappelijke opvang, jongerenwerk en beschermd wonen, zij bieden hulp op verschillende leefdomeinen waar financiële problematiek een onderdeel kan zijn. In sommige gevallen zullen zij zelf financiële hulp bieden en in andere gevallen verwijzen zij door naar de keten van financiële hulpverlening.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
12
We willen dat signaleerders en hulpverleners methodisch werken en dat zij precies weten wanneer zij zelf ondersteunen en wanneer doorverwijzing nodig is. Dit doen we door duidelijker afspraken te maken over taakverdeling en werkwijze. Zo voorkomen we dat signalen blijven niet liggen, maar worden effectief opgevolgd.
Sociale kaart Sociale kaart met leefgebied financiën in dienstverlening
Scholen
Sociaal werk
Vrijwiligers
Verslavingszorg
Thuiszorg
Maatschappelijke opvang
GGZ
Jongerenwerk/ jeugdzorg
Consulatiebureau’s
Beschermd wonen
Huisarts
Overige ambulante zorg
Keten van financiële in dienstverlening Schuldhulpverlening Schuldhulpverlening 1e fase (SHV/welzijn)
Schuldhulpverlening 2e fase (Kredietbank)
Wijkteams Sociaal raadswerk
Budgetbeheer
Thuisadministratie vrijwilligers
Bewindvoering
Keten van financiële hulpverlening De samenwerking met vrijwilligersorganisaties speelt een cruciale rol in het versterken van de financiële hulpketen (hierna ketensamenwerking). Dit wordt onderstreept in de handreiking ‘Samenwerken met vrijwilligers (organisaties)’. Hierin wordt benadrukt dat vrijwilligersorganisaties niet alleen zorgen voor laagdrempelige toegang tot ondersteuning, maar ook fungeren als een essentiële schakel in het vroegtijdig signaleren van financiële problemen. Hun betrokkenheid zorgt ervoor dat inwoners eerder hulp durven te zoeken en beter begeleid worden bij complexe trajecten. Ketensamenwerking draait om een geïntegreerde aanpak waarin formele en informele organisaties samenkomen om inwoners met financiële problemen effectief en tijdig te ondersteunen. De kracht van de keten ligt in het benutten van elkaars expertise, nabijheid en benaderingswijze. Hoewel organisaties in de keten gelijkwaardig zijn, hebben ze elk een unieke rol die bijdraagt aan een gezamenlijke impact. Informele organisaties zijn onmisbaar door hun laagdrempelige aanwezigheid in de wijk. Hun bekendheid en vertrouwen onder inwoners zorgen ervoor dat ze vaak als eerste signalen van financiële problemen opvangen. Door praktische en emotionele hulp te bieden, kunnen zij de druk op professionele hulp verminderen.
Formele organisaties voegen daar specifieke kennis en structurele oplossingen aan toe, zoals schuldhulpverlening of juridische ondersteuning. Dit samenspel biedt inwoners niet alleen toegang tot hulp, maar ook vertrouwen en begeleiding tijdens hun traject.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
13
In Dordrecht bestaat de lokale ketensamenwerking uit: • • • • • • • • • •
De Alliantie Dordrecht (Humanitas Thuisadministratie, SchuldHulpMaatje, de Buitenwacht, Bij Bosschard - Leger des Heils en Samen Dordt met diverse inloopspreekuren); Buurtwerk; Bureau Sociaal Raadslieden (BSR); Financieel Hulphuis; Formulierenhulp Vogelnest, Staartje en Crabbehof; GR Sociaal; Juridisch Loket; Papierwinkel Sterrenburg; Sociaal Wijkteam; Wijkwinkel Krispijn (Buitenwacht).
Deze organisaties werken nauw samen om inwoners in elke fase van hun hulpvraag te ondersteunen. Door duidelijke afspraken en korte communicatielijnen wordt overlap voorkomen en samenwerking versterkt. Om de keten verder te versterken, wordt gewerkt aan betere kennisdeling en training van zowel vrijwilligers als professionals. Dit bevordert wederzijds begrip en zorgt voor een betere ondersteuning van inwoners. Daarnaast worden gezamenlijke doelen geformuleerd en regelmatig geëvalueerd om de keten te verbeteren en nieuwe uitdagingen aan te pakken. Dit alles draagt bij aan een veerkrachtige keten die aansluit bij de behoeften van inwoners en de ambitie deelt om problematische schulden in Dordrecht te voorkomen.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
14
Specifieke schuldpreventie per doelgroep Schuldpreventie richt zich op alle Dordtenaren. Op basis van de VNG-handreiking: ‘Aan de slag met preventie van schulden’ hebben we vier doelgroepen gefineerd waarop we specifieke schuldpreventie voeren in verschillende interventievormen. Schematisch ziet dit er als volgt uit:
Doelgroep Alle inwoners
Soort schuld preventie Universele preventie
Uitvoerings programma armoede & schulden
Interventievorm
Doel
Financiële educatie
Het voorkomen dat inwoners financiële zorgen of schulden krijgen
Programmalijn I, II en III
Het voorkomen dat inwoners financiële zorgen of schulden krijgen
Programmalijn I en II
Programmalijn I
Vroegtijdige signalering door formele en informele partners in de stad
Financiële problemen vroegtijdig onderkennen, inwoners met financiële zorgen tijdig in beeld te krijgen en in een vroegtijdig stadium oplossingen bieden
Nazorg
Terugval voorkomen
Programmalijn I
Taboe doorbreken Preventie bij life events Inwoners zonder schulden maar daar wel een risico op lopen
Selectieve preventie
Signalering en voorlichting via werkgevers en sleutelpersonen Inkomensondersteuning middels minimaregelingen
Inwoners met chterstanden a die zich nog niet in een problematische schuldsituatie bevinden
Geïndiceerde preventie
Inwoners na een problematische schuldsituatie
Probleemgerichte preventie
Wettelijke vroegsignalering (Wgs)
•
Alle inwoners Universele preventie, waarbij de focus ligt op het informeren van en educatie geven aan alle inwoners, ongeacht hun financiële situatie. Het doel is om hen financieel bewust en vaardig te maken. Deze vorm van preventie richt zich op het versterken van de algemene financiële kennis en vaardigheden van Dordtse inwoners, zodat iedereen –bijvoorbeeld door een life event- beter in staat is om financiële risico’s te herkennen en te vermijden. Inzet op taboe doorbreken draagt er ook aan bij dat inwoners zonder financiële zorgen, andere inwoners helpen met eenvoudige financiële vragen.
•
Inwoners zonder schulden, maar wel een verhoogd risico daarop lopen Selectieve preventie, gericht op specifieke groepen die een verhoogd risico lopen om in financiële problemen te komen. We voeren geen specifiek preventiebeleid voor verschillende doelgroepen. In onze communicatie houden we rekening met de specifieke kenmerken van een doelgroep. Bij jongeren is de invloed van social media, imago, groepsdruk en loyaliteit naar de ouder(s) of de (straat) cultuur relevant. Voor ondernemers en ZZP’ers kan het risico op schulden veroorzaakt worden door een terugloop in opdrachten, faillissement of arbeidsongeschiktheid. Zij zijn niet gewend om hulp
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
15
te vragen. Inwoners met een migratieachtergrond kennen op hun beurt de wet- en regelgeving in Nederland vaak niet voldoende, zijn de taal niet (of beperkt) machtig en weten niet waar zij terecht kunnen voor hulp. Door middel van gerichte voorlichting en begeleiding waarbij we rekening houden met specifieke kenmerken van groepen geven we vorm aan selectieve preventie. Door middel van sleutelpersonen kunnen we deze groepen beter bereiken gerichte ondersteuning bieden. •
Inwoners met een betalingsachterstand die zich nog niet in een problematische schuldsituatie bevinden Geïndiceerde preventie, gericht op inwoners die al betalingsachterstanden hebben, maar waarbij de schulden nog niet problematisch zijn geworden. De interventie vroegsignalering speelt hier een belangrijke rol. Door samen te werken met vastelastenpartners zoals verhuurders, energieleveranciers, en zorgverzekeraars, kunnen betalingsachterstanden snel worden gesignaleerd en kan er tijdig hulp worden aangeboden. Het doel is om verdere escalatie te voorkomen en de inwoners te ondersteunen bij het weer op orde brengen van hun financiën voordat de problemen zich opstapelen.
•
Inwoners in een problematische schuldsituatie Probleemgerichte preventie, waarbij ligt de focus op inwoners die al in (ernstige) financiële problemen zitten. De interventies budgetbeheer of een Schuldhulpverleningtraject zijn hier noodzakelijk om de schuldenproblematiek aan te pakken. Het doel is om inwoners in staat te stellen hun schulden af te lossen en hen te ondersteunen bij het opnieuw opbouwen van een financieel stabiel leven. Deze interventies voorkomen dat inwoners verder wegzakken in een uitzichtloze situatie en bieden hun de nodige begeleiding om weer zelfstandig te kunnen leven.
Welke interventies hebben we de afgelopen 4 jaar succesvol ingezet? • Universele preventie - Communicatiestrategie ‘Geldpraatje’ Deze begin 2024 gelanceerde communicatiestrategie heeft als doel het taboe rondom geldzorgen te doorbreken en het gesprek hierover aan te moedigen. Daarnaast maakt het zichtbaar waar hulp beschikbaar is, bijvoorbeeld op wijkniveau. Dit helpt inwoners op tijd hulp te vinden en voorkomt dat hun financiële problemen verergeren. •
Universele preventie - Aansluiten bij life events In 2024 zijn we gestart met de campagne ‘Ik word 18’, een interventie gericht op jongeren die de overstap maken naar financiële zelfstandigheid. Alle jongeren in Dordrecht die bijna 18 worden, ontvangen een verjaardagskaart met belangrijke informatie over hun nieuwe financiële verantwoordelijkheden en zij krijgen een jaar gratis inschrijving bij Woonkeus. Door hen vroegtijdig te informeren, proberen we te voorkomen dat ze door onbekendheid met nieuwe verplichtingen in financiële problemen terechtkomen. De campagne is ontwikkeld in samenwerking met R-newt, het jongerennetwerk en de jongeren zelf. Davinci is eveneens aangesloten bij deze campagne en organiseert informatiemomenten voor jongeren. Twee studentenbegeleiders zijn door Davinci aangesteld als eerste aanspreekpunten voor jongeren over o.a. financiële vragen.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
16
Ook via het scheidingsloket bieden we specifieke ondersteuning aan inwoners, die een scheiding doormaken. Vaak zijn het mannen/vaders die door een scheiding zonder woning komen te zitten en niet gewend zijn om hulp te vragen. Het scheidingsloket voorkomt dat inwoners door de scheiding in ernstige financiële problemen terechtkomen. Dit gebeurt door hen te wijzen op de mogelijke financiële gevolgen en hen te ondersteunen bij het vinden van oplossingen. •
Universele preventie – Geldfit Geldfit is een digitale tool waarin inwoners persoonlijk financieel advies krijgen. De tool van Geldfit is ingericht op de lokale situatie van Dordrecht en bevat alle lokale minimaregelingen. De tool geeft tips en mocht er financiële hulp nodig zijn, dan verwijst Geldfit naar een lokale partner.
•
Selectieve preventie - Een toereikend lokaal minimabeleid Uit de Minima Effectenrapportage, uitgevoerd door het Nibud in het voorjaar van 2024, blijkt dat alle huishoudens in Dordrecht met behulp van de minimaregelingen financieel rond kunnen komen. In de in 2022 uitgevoerde MER was dit nog niet het geval. Vooral alleenstaanden en paren met (oudere) kinderen konden niet rondkomen. De huidige minimaregelingen zorgen voor een stabiele inkomensbasis voor kwetsbare groepen. Wel moet worden opgemerkt dat deze huishoudens geen grote, onvermijdbare uitgaven mogen hebben en dat zij optimaal gebruik moeten maken van beschikbare regelingen. Ook moeten ze financieel vaardig zijn, wat benadrukt dat financiële educatie cruciaal blijft om inwoners financieel bewust en vaardig te maken. Landelijk, maar ook lokaal, blijft het tegengaan van niet-gebruik van inkomensregelingen een belangrijk aandachtspunt. Inwoners die optimaal gebruikmaken van inkomensondersteuning hebben een grotere kans om financieel rond te komen, wat de kans op betalingsachterstanden en schulden verkleint. Dit sluit aan bij de eerdergenoemde noodzaak om inwoners bewust te maken van hun financiële rechten en hen te ondersteunen bij het aanvragen van regelingen.
•
Selectieve preventie- Aanpak ‘Geldzorgen op de werkvloer’ Deze interventie is gericht op werkgevers, werkenden en flexwerkers. Veel werkenden zijn niet bekend met inkomensondersteuning of hulp. Door werkgevers te bewust te maken van de impact van geldzorgen op de werkvloer en deze bespreekbaar te maken, proberen we te voorkomen dat financiële problemen zich verder ontwikkelen. Dit draagt bij aan de financiële gezondheid van werkenden in Dordrecht en zorgt ervoor dat problemen vroegtijdig worden aangepakt. In 2024 zijn al 75 werkgevers actief betrokken bij deze aanpak.
•
Universele Preventie – Bestaanszekerheidsgesprekken, voorzieningenwijzer en potjescheck De GR Sociaal voert deze gesprekken met inwoners die een Participatiewet-uitkering ontvangen. We breiden dit uit naar inwoners zonder uitkering, bijvoorbeeld op het moment dat inwoners een herhuisvestingsgesprek hebben met de woningbouwcoöperatie. Tijdens deze gesprekken wordt nagegaan of alle landelijke en lokale regelingen optimaal worden benut. Ook bij Bureau Sociaal Raadslieden worden soortgelijke gesprekken gevoerd aan de hand van de voorzieningencheck. De informele partijen werken met de naam ‘potjescheck’.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
17
•
Geïndiceerde preventie Zie hoofdstuk 4
•
Probleemgerichte preventie Zie hoofdstuk 6
Door de verruiming van het minimabeleid vanaf 2023 en een aantal landelijke interventies zoals het verhogen van het Kindgebonden budget en de huurtoeslag zien we dat inwoners met een laag inkomen iets beter rond kunnen komen. Wel moet worden opgemerkt dat mensen goed met geld om moeten kunnen gaan, geen hoge onvermijdbare uitgaven hebben (zoals kosten ivm gezondheid of slechte huisvesting) en zij moeten gebruik maken van alle inkomensvoorzieningen die er zijn. Op dat laatste punt zien we door diverse lokale interventies zoals de bestaanszekerheidsgesprekken, de voorzieningencheck en de potjescheck. We zien het gebruik van lokale inkomensondersteuning flink toenemen. Om deze groei de komende jaren door te zetten hebben we een aantal speerpunten geformuleerd. Hierbij willen we meer rekeninghouden met specifieke kenmerken van een groep om zo het bereik verder te verhogen. Welke interventies gaan we de komende 4 jaar inzetten of voortzetten • Universele Preventie – Versterken sociaal netwerk van inwoners We versterken de leefomgeving van inwoners zodat ze elkaar kunnen helpen. Vrijwilligers- en maatschappelijke organisaties zijn hierbij heel belangrijk; zij zijn diepgeworteld in de wijken. Deze plekken zijn laagdrempelig, zeer toegankelijk en er is oog voor de mens, waarbij niet alleen gefocust wordt op ‘de problematiek’.
Vrijwilligers- en maatschappelijke organisaties hebben een belangrijk meerwaarde omdat ze vertrouwd zijn. Het kan hier ook gaan om bekende plekken in de buurt zoals de apotheek, de patatzaak of de supermarkt. We inventariseren wat deze plekken en sleutelpersonen nodig hebben en helpen hen om voldoende toegerust te zijn om inwoners te ondersteunen. •
Universele Preventie - Gerichte voorlichting over schuldhulpverlening We investeren in voorlichting om misverstanden of verkeerde informatie weg te nemen, bijvoorbeeld over het idee dat schuldhulpverlening zou betekenen dat inwoners jarenlang met slechts €50 per week moeten rondkomen. We kiezen hierbij voor een transparante en stresssensitieve benadering, zodat inwoners zich gesteund voelen in hun zoektocht naar hulp. Ook stimuleren we dat zij een vertrouwenspersoon meenemen naar intakegesprekken.
Algemeen preventiebeleid met doelgroepgerichte communicatie We voeren geen specifiek preventiebeleid voor verschillende doelgroepen, maar we houden in onze communicatie rekening met specifieke kenmerken van een doelgroep om zo het bereik in die groep te verhogen. Bij het toekennen van regelingen (minimaregeling, schuldhulp of informele hulp) worden nadrukkelijk géén doelgroep kenmerken vastgelegd. We streven dus naar verhoging van het algemene bereik van alle regelingen voor álle doelgroepen.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
18
Universele Preventie voor Jongeren In dit beleidsplan leggen we de focus op preventie armoede en schulden voor jongeren. Jongeren groeien op in een prestatiemaatschappij waar groepsdruk ervoor zorgt dat jongeren uitgaven doen die ze eigenlijk niet kunnen doen, niet eerlijk durven zijn over hun financiële positie of geen vragen durven stellen. Jongeren lopen bij de overgang naar financiële zelfstandigheid een extra risico op financiële problemen. Een deel van de jongeren komt uit een kwetsbare thuissituatie en zijn opgegroeid in een gezin met een laag inkomen. Door hun achterstandspositie moeten zij vaak al jong gaan werken, hebben minder kans om hun studie af te maken en hebben zij een verhoogd risico om later zelf ook geldzorgen te krijgen. Vaak hebben jongeren ondanks de kwetsbare situatie thuis een grote loyaliteit naar de ouders. De reguliere communicatie en preventieaanpak vanuit de overheid of via Geldpraatje sluit onvoldoende aan bij de leefwereld van jongeren. Veel jongeren hebben belangst, nemen informatie aan van influencers of social media en zijn niet gewend om formele brieven te lezen. •
Financiële educatie op scholen Het ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid (SZW) stimuleert scholen om financiële educatie aan te bieden tijdens burgerschapslessen. Zij heeft in 2023 een subsidieregeling beschikbaar gesteld voor het MBO en in 2024 een regeling voor het Voortgezet Onderwijs (VO). We werken samen met scholen om de invulling van financiële educatie tijdens schooltijd vorm te geven. We onderzoeken hoe we met lokale partners, zoals R-newt en Humanitas, individuele hulp aan jongeren kunnen laten aansluiten op het generieke lesprogramma van financiële educatie.
•
Preventie armoede en schulden-aanpak ‘voor en door jongeren’ In Dordt West wordt, gefinancierd door het Nationaal Plan Leefbaarheid en Veiligheid, een preventieprogramma ontwikkeld waarin jongeren zelf meedenken en bijdragen aan een aanpak gericht op hun leeftijdsgenoten. We starten met het voeren van dialooggesprekken met jongeren om hun leefwereld nog beter in beeld te krijgen. Op basis van de opgehaalde input werken we aan een preventieprogramma voor Dordt West. We doen dit in samenwerking met Wij voor de Jeugd, Jongeren van de Wereld, R-newt en de Werkshop. Werkzame elementen in Dordt West kunnen later toegepast worden in andere wijken in Dordrecht.
•
Humanitas ‘Get-a-grip’ programma Humanitas heeft een programma specifiek gericht op jongeren. Hierbij bieden zij ondersteuning bij het organiseren van hun financiën en het aanvragen van regelingen, zodat zij de kans krijgen om schulden te vermijden. Get-a-grip werkt samen met scholen en het jongerenwerk.
•
Campagne ‘Ik word 18’ Deze campagne wordt blijvend voortgezet en is gericht op het voorbereiden van jongeren op de financiële verantwoordelijkheden die bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar komen kijken. We onderzoeken de mogelijkheden om de campagne verder uit te breiden waarbij we ons ook gaan richten op de ouders. Jongeren stellen hun vragen vaak binnen het gezin of de familie. Naast kennis van financiële regelingen zijn ook vaardigheden belangrijk. We denken hierbij aan weerbaarheid en leren om grenzen te stellen.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
19
Op deze plek in het beleidsplan ligt de focus op preventieve activiteiten. Voor jongeren die al te maken hebben met schulden is er de aanpak van de GR Sociaal en het wijkteam: Jongeren op de rit. Aan het eind van hoofdstuk 5, Curatie gaan we in op de aanpak Jongeren op de rit. Universele Preventie voor Ouderen Alle inwoners maken een levensovergang door bij pensionering, waarbij financiële veranderingen kunnen optreden. Daarom richten we ons op interventies die deze groep helpen bij hun financiële stabiliteit. •
Life event ‘Ik ga met pensioen’ Voor inwoners die bijna met pensioen gaan, onderzoeken we of het versturen van een informatieve kaart kan helpen om hen bewust te maken van de inkomensveranderingen die zij kunnen verwachten.
•
Gerichter informatie verstrekken aan ouderen Met verwijzing naar motie M15a ‘Bestaande regelingen per post’ (november 2024) gaan we naar de doelgroep AOW-gerechtigden, gerichter informatie verstrekken over de (jnkomens)regelingen en voorzieningen. Zoals gezegd gaan we met vroegsignalering de toon en de manier van onze communicatie afstemmen op de doelgroep.
Universele preventie voor inwoners met een migratieachtergrond Inwoners met een migratieachtergrond kennen de wet- en regelgeving in Nederland vaak niet of zijn de Nederlandse taal niet altijd machtig. Het is wellicht onduidelijk welke veranderingen er plaatvinden als ze gaan werken, de consequenties voor het inkomen, de toeslagen, etc. Preventieactiviteiten zoals Geldpraatje worden meertalig aangeboden. •
Voorlichting, financiële educatie en pop-up spreekuren voor statushouders Sleutelpersonen vanuit De Alliantie Dordrecht houden diverse voorlichtingsbijeenkomsten voor statushouders en inwoners met een migratieachtergrond. Hier kunnen ook pop-up spreekuren gehouden worden waar inwoners geholpen worden met hun vragen.
•
Samenwerking met stichting Vluchtelingenwerk en de SDD Stichting Vluchtelingenwerk begeleid statushouders nog enige tijd. De SDD faciliteert voor 6 maanden een budgetcoach en helpt statushouders met het ontwikkelen naar werk. In samenwerking met deze partijen en De Alliantie Dordrecht onderzoeken we hoe we de voorlichting kunnen verbeteren en statushouders en inwoners met een migratieachtergrond en zelfredzamer kunnen maken.
•
Selectieve Preventie – Gerichte ondersteuning voor minima via de Dordtpas Er wordt onderzocht hoe via de digitale omgeving van de Dordtpas nog meer gerichte ondersteuning geboden kan worden aan de minima. Dit kunnen gemeentelijke regelingen zijn, maar ook acties en voorzieningen van externe partners, zoals de “zak van geluk” of verjaardagacties voor kinderen. De beoogde ontwikkeling zou de toegankelijkheid tot bestaande voorzieningen voor de doelgroep kunnen verbeteren en het gebruiksgemak vergroten. Daarnaast wordt onderzocht hoe meer partners (zoals Stichting Babypakketten en Opnieuw & Co) betrokken kunnen worden bij de Dordtpas,
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
20
om inwoners sneller en gemakkelijker toegang te bieden tot aanvullende voorzieningen via hun persoonlijke pagina. Hierbij is het belangrijk dat de inrichting volledig AVG-proof is, zodat gebruikers expliciet toestemming geven voor het delen van hun gegevens met relevante organisaties. •
Selectieve Preventie – Vergroten van de inzet van budgetcoaches Inwoners met een minimuminkomen kunnen gratis gebruikmaken van een budgetcoach. Deze coach helpt hen om hun inkomsten en uitgaven in kaart te brengen en geeft advies om hun financiële situatie stabiel te houden of te verbeteren. Met de inzet van budgetcoaches richten we ons specifiek op inwoners zonder schulden maar daar wel een risico op lopen en inwoners met achterstanden die zich nog niet in een problematische schuldsituatie bevinden. Met de begeleiding van een budgetcoach kunnen zij hun financiële vaardigheden versterken en zo schulden voorkomen.
•
Selectieve Preventie - Voortzetten van de aanpak ‘Geldzorgen op de werkvloer’ Deze aanpak ondersteunt werkgevers in het vroegtijdig signaleren van financiële problemen bij hun werknemers en biedt hun training om hiermee om te gaan. Werkgevers leren hoe ze werknemers met geldzorgen kunnen herkennen en verwijzen naar hulp, wat niet alleen de financiële gezondheid van de werknemers bevordert maar ook de werkomgeving positief beïnvloedt.
•
Selectieve Preventie - Uitbreiden van ‘Geldzorgen op de werkvloer’ naar (sport)verenigingen We onderzoeken of de aanpak ‘Geldzorgen op de werkvloer’ ook kan worden ingezet bij sociale initiatieven en sportverenigingen. Deze verenigingen hebben vaak een vertrouwensband met hun leden en kunnen een rol spelen in het signaleren van financiële problemen. Samen met de besturen van enkele verenigingen bekijken we hoe vrijwilligers kunnen worden toegerust om geldzorgen te herkennen, bespreekbaar te maken en de juiste hulp in te schakelen.
•
Geïndiceerde preventie Zie hoofdstuk 4
•
Probleemgerichte preventie Zie hoofdstuk 6
Bij het toekennen van regelingen (minimaregeling, schuldhulp of informele hulp) worden nadrukkelijk géén doelgroep kenmerken vastgelegd. We streven dus naar verhoging van het algemene bereik van alle regelingen voor álle doelgroepen. We meten of we succesvol zijn met de volgende indicatoren:
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
21
Inzet en bereik GR Sociaal
De GR Sociaal draagt naast de lokale inzet ook op regionaal niveau bij aan preventie. Dit gebeurt als volgt. Lokale Samenwerking We werken samen met de lokale ketenpartners als de wijkteams, vrijwilligersorganisaties etc. We delen kennis, maar zorgen ook voor goede afstemming rondom individuele inwoners met vragen. Informatie over het voorkomen en hulp bij schulden is voor partners en inwoners beschikbaar via een speciale website https://samenbeginthier.nl. Budgetcursus, budgetbeheer en Sociaal Leenfonds Voor inwoners die hulp nodig hebben bij het budgetteren of de administratie bieden we een gratis budgetcursus aan in samenwerking met het Da Vinci college. Deze cursus kan door alle inwoners binnen de Drechtsteden die hulp nodig hebben gevolgd worden (ook digitaal). Daarnaast bieden we ook hulp aan bij het ordenen van de administratie door inzet van het A-team. Voor inwoners met kans op of kleine schulden en behoefte aan ondersteuning bij het huishoudboekje wordt er preventief budgetbeheer aangeboden, waarbij de inwoner geholpen wordt bij de betaling van de vaste lasten, waardoor (grotere) financiële problemen voorkomen worden. Om kleine schulden snel af te kunnen betalen en ervoor te zorgen dat deze niet uitgroeien tot problematische schulden is er in samenwerking met Stichting Urgente Noden Drechtsteden (SUND) een ‘Sociaal Leenfonds’ opgericht.
Via dit fonds hebben hulpverleners de mogelijkheid om een renteloze lening aan te vragen voor hun cliënten (tot een maximumbedrag van € 2.500) om openstaande rekeningen of betalingsachterstanden te betalen. Sinds de start van het Sociaal Leenfonds op 1 april 2022 zijn er tot eind 2023 42 leningen verstrekt. Samenwerking met landelijke partners Op het SamenWerkplein werken we actief samen met de Belastingdienst & Dienst Toeslagen, Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), de Sociale Verzekeringsbank (SVB), het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de bibliotheek en Vluchtelingenwerk Nederland. Doorgaans zijn deze partijen enkel digitaal, telefonisch of bij enkele landelijk verspreide locaties te bereiken. Regionaal is er met het SamenWerkplein een fysiek punt georganiseerd waar al deze partijen samenkomen op één plek en inwoners laagdrempelig hulp, informatie en advies krijgen. Doordat alle partijen bij elkaar zitten kan er fysiek snel geschakeld worden en integraal worden samengewerkt. Dit initiatief in deze vorm is uniek in Nederland. Nieuwe initiatieven/activiteiten We gaan door middel van de nieuwe Wet proactieve dienstverlening de mogelijkheden onderzoeken om onder andere gegevensuitwisseling met de Belastingdienst mogelijk te maken.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
22
Op die manier zou het ambtshalve verstrekken van regelingen mogelijk gemaakt kunnen worden en het niet-gebruik van toeslagen verminderd worden. Ook gaan we steviger inzetten op life-events of overgangsmomenten in onze dienstverlening voor inwoners die bij ons bekend zijn (met bijvoorbeeld een uitkering of lopend schuldhulpverleningstraject), zodat we hier vroegtijdig op kunnen adviseren, maar ook de juiste ondersteuning op kunnen inzetten. Voorbeelden zijn (niet limitatief): •
Inwoners die op korte termijn een AOW-uitkering zullen ontvangen nodigen we uit voor een gesprek om uitleg over de wijziging te geven en de gevolgen voor het inkomen toe te lichten. Tevens wordt gecontroleerd of er aanvulling op de AOW nodig is. Als dat het geval is wordt dit op het SamenWerkplein samen met de SVB in gang gezet.
•
Inwoners die (parttime) aan het werk gaan vanuit een bijstandsuitkering: extra toelichting geven op de gevolgen voor het inkomen, hoe het loon verrekend wordt en wat dit betekent voor de uitkering, waar rekening mee moet worden gehouden eventueel bij de toeslagen etc.
Inwoners met een uitkering waarvan het jongste kind 18 / 21 / 27 jaar wordt om hen zodoende te informeren over de effecten hiervan voor o.a. de uitkering, toeslagen etc..
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
23
5. Geïndiceerde preventie (vroegsignalering) Als inwoners sneller worden bereikt en geholpen zijn de financiële problemen beter beheersbaar. De achterstanden zijn nog te overzien en contacten met de schuldeiser(s) nog niet vertroebeld door toezeggingen die uiteindelijk niet werden nagekomen. Ook hebben inwoners vlak na het ontstaan van een betalingsachterstand relatief nog veel mentale ruimte tot helder denken, rationeel handelen en zelfcontrole. Het ‘water’ is mogelijk al wel aan het stijgen, maar staat nog niet tot aan de ‘lippen’. Dat is wel het geval wanneer inwoners zich, soms na jaren van ellende, melden bij schuldhulpverlening. Tegen die tijd zijn ze vaak het overzicht volledig kwijt, zijn ze murw geworden en is ieder geloof in het eigen kunnen verdwenen. Succesvolle hulpverlening is bij deze groep dan beduidend moeilijker realiseerbaar. We onderscheiden twee soorten preventie binnen vroegsignalering. Beiden worden vaak in één adem genoemd: •
Geïndiceerde preventie - Vroegtijdige signalering door formele en informele organisaties Deze vorm van preventie richt zich op het voorkomen van geldzorgen en schulden en omvat vroegtijdige signalering door professionele en vrijwilligersorganisaties in de stad. In Dordrecht hebben we een breed netwerk van signalerende organisaties, zoals werkgevers, buurthuizen en ontmoetingsplekken, vrijwilligersorganisaties en (sport)verenigingen.
•
Geïndiceerde preventie - wettelijke vroegsignalering Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering ingevolge de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) voor gemeenten een wettelijke taak.
In Dordrecht geven we uitvoering daaraan via ‘Vroeg Eropaf’, een structurele samenwerkingsketen tussen gemeente, GR Sociaal, Sociaal Wijkteam, zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven. De kernopdracht van Vroeg Eropaf is betalingsachterstanden bij inwoners van Dordrecht vroegtijdig signaleren, contact met hen leggen en hulp aan te bieden. Een inwoner is overigens niet verplicht om de aangeboden hulp te accepteren. Sommige inwoners willen simpelweg geen hulp vanwege schaamte of wantrouwen. Er zijn ook inwoners die denken geen hulp nodig te hebben. Voor hen komt vroegsignalering te vroeg; ze zijn nog niet klaar om een hulpaanbod te accepteren. In Dordrecht wordt daarom stress sensitief gewerkt en houden we rekening met de impact van chronische stress op het gedrag van inwoners. Deze stress kan er immers voor zorgen dat inwoners niet openstaan voor hulp of moeite hebben om hulp te accepteren. De professionals hebben een oordeelvrije en ondersteunende houding en doen, indien nodig, meerdere contactpogingen.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
24
Welke interventies hebben we de afgelopen 4 jaar succesvol ingezet? • Geïndiceerde preventie: Vroegtijdige signalering door ‘Geldpraatje partners’ Inwoners die hulp nodig hebben bij financiële vragen kunnen met hun vragen terecht bij de organisaties die financiële hulp bieden en zijn aangesloten bij ‘Geldpraatje’. We zetten in op een diversiteit aan organisaties die financiële hulp bieden zodat er altijd een partij dichtbij in de wijk is, en de hulp laagdrempelig is. De organisaties die financiële hulp bieden werken met elkaar samen in de een ketenaanpak, zodat ze warm kunnen doorverwijzen. In tegenstelling tot de wettelijke vroegsignalering, richt deze vorm van vroegtijdig signaleren zich op de kracht van het lokale netwerk en de inzet van professionals en vrijwilligers die direct in contact staan met kwetsbare inwoners. De partners die financieel advies geven en aangesloten zijn bij ‘Geldpraatje’, zijn: Bureau Sociaal Raadslieden (BSR), Buurtwerk, De Alliantie Dordrecht, GR Sociaal, Juridisch loket, Sociaal Wijkteam, Formulierenhulp Vogelnest, Staartje en Crabbehof, wijkwinkel Krispijn (Buitenwacht), Papierwinkel Sterrenburg en het Financieel Hulphuis.
Een belangrijk onderdeel van deze samenwerking is het periodieke overleg ‘ketenaanpak’ armoede en schulden, waar de ‘geldpraatje’ partners kennis en casuïstiek delen en gezamenlijk met de gemeente zoeken naar oplossingen voor de signalen die zij oppikken. Deze samenwerking heeft geleid tot een sterk vangnet in de stad en benadrukt dat geïndiceerde preventie een gedeelde verantwoordelijkheid is. •
Geïndiceerde preventie: Wettelijke vroegsignalering We hebben aanzienlijke stappen gezet met de wettelijke vroegsignalering binnen het programma ‘Vroeg Eropaf’. Door de samenwerking met vaste lasten partners konden we betalingsachterstanden signaleren en inwoners op tijd hulp bieden. Het heeft ons in staat gesteld om signalen van betalingsachterstanden effectief te verzamelen, te categoriseren en snel op te volgen. Inwoners met betalingsachterstanden worden outreachend benaderd via brieven, telefoongesprekken of huisbezoeken, afhankelijk van de ernst van de situatie. Vooral crisismeldingen, zoals dreigende huisuitzettingen worden met voorrang opgepakt en proactief benaderd.
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
25
Signalen Zorgsignalen blijven het grootste aandeel vormen van alle signalen in de afgelopen drie jaar in Dordrecht. Energie-gerelateerde signalen laten een gestage stijging zien. Woon- en watersignalen blijven stabiel:
Signalen Zorg
6,000 4,000
5,752 4,957 1,390 693
2,000
1,850 649
2,492
2,924
2022
2023
Woon
Water
Energie
5,074 1,799 782 2,308
0 2024
Meldingen Het aantal meldingen in Dordrecht is toegenomen van 2.851 in 2023 naar 3.960 in 2024. Dit toont aan dat signalen beter worden gematcht en dat huishoudens met meerdere achterstanden sneller in beeld komen.
Meldingen Totaal aantal meldingen
4000 3000 2000
3,960 3,130
1000
2,851
0 2022
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
2023
2024
26
Contactpogingen De stijging van contactpogingen in Dordrecht, van 3.979 in 2022 naar 5.508 in 2024, weerspiegelt onze inspanningen om inwoners te bereiken.
Contactpogingen Totaal aantal contactpogingen
6,000 4,000
5,584
5,508
2023
2024
3,979
2,000 0 2022
Hulp geaccepteerd Het percentage hulpacceptatie in Dordrecht herstelde in 2024 na een dip in 2023, maar blijft een punt van aandacht. Dit onderstreept de noodzaak van laagdrempelige communicatie en interventies die beter aansluiten bij de specifieke situatie van inwoners. Om de effectiviteit van vroegsignalering verder te vergroten, zetten we in op innovatieve benaderingen en interventies. Dit helpt ons niet alleen om meer inwoners te bereiken, maar ook om de ondersteuning laagdrempeliger, persoonlijker en impactvoller te maken. In dat kader lichten we hieronder toe welke interventies we de komende 4 jaar gaan inzetten of voortzetten.
Hulp geaccepteerd Totaal aantal meldingen
150
147 115 91
100 50 0 2022
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028
2023
2024
27
Welke interventies gaan we de komende 4 jaar inzetten of voortzetten • Geïndiceerde preventie – Het Dordtse netwerk van signalerende partijen Vanuit het programma Samen tegen armoede sturen we op de kwaliteit van het financieel advies dat de ‘Geldpraatje’ partners geven. Er zijn echter nog meer organisaties binnen de sociale kaart, zoals sociaal werk, verslavingszorg, maatschappelijke opvang, jongerenwerk en beschermd wonen. In 2024 hebben we de Financiële Hulpketen Check uitgevoerd om inzicht te krijgen in: - De mate waarin deze organisaties te maken hebben financiële problematiek bij hun cliënten; - In hoeverre geven zijn financieel advies of pakken zij financiële vraagstukken op; - Zijn zij voldoende toegerust zijn om financiële vragen goed te beantwoorden. De resultaten van dit onderzoek worden eind 2024 verwacht. De uitkomsten zullen een basis vormen om in 2025: - De samenwerking tussen hulpverleners en organisaties verder te versterken, zodat financiële problematiek nog sneller wordt herkend; - Hulpverleners beter toe te rusten met vaardigheden en middelen om inwoners effectief te ondersteunen bij hun financiën en administratie; - Duidelijke afspraken te maken zodat methodisch gewerkt wordt en dat zij precies weten wanneer zij zelf ondersteunen en wanneer doorverwijzing nodig is. •
Geïndiceerde preventie - Verkenning samenwerking met GGZ-organisaties De komende jaren verkennen we hoe we intensiever kunnen samenwerken met GGZ-organisaties om inwoners met schulden en GGZ-problematiek beter en eerder te ondersteunen. In dit kader onderzoeken we hoe GGZ-professionals kunnen worden ondersteund om financiële problematiek te herkennen en door te verwijzen naar schuldhulpverlening. Financiële hulpverleners worden toegerust om GGZ-signalen op te vangen en hierover af te stemmen met GGZ-partners.
•
Geïndiceerde preventie: Vroegtijdige signalering door een breed netwerk van maatschappelijke organisaties Maatschappelijke organisaties zoals (sport)verenigingen, ontmoetingsplekken, scholen, consultatiebureaus en werkgevers zijn de oren en ogen van de samenleving. Zij komen regelmatig in contact met inwoners en signaleren vaak als eerste geldzorgen. Het is belangrijk dat zij niet alleen financiële problemen herkennen, maar ook weten hoe ze deze bespreekbaar kunnen maken en inwoners op de juiste manier kunnen doorverwijzen. We ondersteunen hen hierin door heldere signaleringsroutes en laagdrempelige toegang tot hulpverleners binnen de financiële hulpketen. We willen dat doen met de volgende interventies: Investeren in de ketenaanpak ‘Geldpraatje’ We blijven inzetten op nauwe samenwerking tussen formele en informele organisaties die financiële hulp en advies bieden, zodat signalen tijdig worden opgepakt en inwoners de juiste hulp ontvangen via warme doorverwijzingen. We investeren in de ketenaanpak met een training voor vrijwilligers en professionals, casuïstiek bespreken en intervisie.