Begroting 2025 Dordrecht DEFINITIEF.pdf
Tekst van het document
Begroting 2025 DORDRECHT
Inhoud 1 Inleiding ........................................................................................................................ 4 1.1 Dordrecht in beweging: sterk, groen en inclusief ............................................................. 4 1.2 Dashboard Agenda Dordrecht 2030 ............................................................................... 6 1.3 Financiële hoofdlijnen .................................................................................................. 9 1.4 Kerngegevens van de stad .......................................................................................... 13 1.5 Disclaimer ................................................................................................................. 14 2 Programma's ............................................................................................................... 15 2.1 Leeswijzer programma's ............................................................................................. 15 2.2 Programma's ............................................................................................................. 17 2.2.1 Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht ................................................................. 17 2.2.2 Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht ...................................................................
25 2.2.3 Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht ............................................................... 34 2.2.4 Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht ................................................................. 46 2.2.5 Lerend en Ondernemend Dordrecht ........................................................................ 59 2.2.6 Bouwend en Bereikbaar Dordrecht .......................................................................... 71 3 Financiën van Dordrecht .............................................................................................. 82 3.1 Algemene Dekkingsmiddelen .................................................................................... 82 3.2 Overhead ............................................................................................................... 85 3.3 Vennootschapsbelasting ........................................................................................... 89 3.4 Onvoorzien ............................................................................................................. 91 4 Paragrafen .................................................................................................................. 93 4.1 Lokale heffingen ........................................................................................................
93 4.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................... 103 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................... 112 4.4 Financiering............................................................................................................. 121 4.5 Bedrijfsvoering ........................................................................................................ 130 4.6 Wet open overheid ................................................................................................... 134 4.7 Verbonden partijen................................................................................................... 134 4.8 Grondbeleid............................................................................................................. 156 5 Financiële begroting .................................................................................................. 161 5.1 Financiële begroting ................................................................................................. 161 5.2 Toelichting financiële begroting .................................................................................. 162 5.2.1 Overzicht lasten en baten programma's.................................................................
162 5.2.2 Incidentele baten en lasten .................................................................................. 165 5.2.3 Ontwikkeling financiële positie ............................................................................. 170 5.2.4 Ontwikkelingen activa en kapitaallasten ................................................................ 175 5.2.5 Ontwikkeling reserves en voorzieningen ................................................................ 177 5.3 Projecten ................................................................................................................ 180
Begroting 2025 Dordrecht
2
6 Bijlagen ..................................................................................................................... 184 6.1 BBV-indicatoren ....................................................................................................... 184 6.2 Aanvullende indicatoren ............................................................................................ 188 6.3 Aansluitingsoverzicht meerjarenbegroting ................................................................... 203 6.4 Onderverdeling begroting in taakvelden ...................................................................... 208 6.5 Investeringskredieten ............................................................................................... 214 6.6 Staat van reserves ................................................................................................... 216 6.7 Staat van voorzieningen ........................................................................................... 218 6.8 Begrotingssubsidies .................................................................................................. 220
Begroting 2025 Dordrecht
3
1 Inleiding 1.1 Dordrecht in beweging: sterk, groen en inclusief Voor u ligt de derde begroting van onze bestuursperiode, waarin we de koers voor 2025 en het veranderende financiële perspectief uiteenzetten en onze ambities en prioriteiten verder concretiseren. Deze begroting markeert de start van het ombuigingentraject en de voortzetting van ons beleid om van Dordrecht een stad te maken waar iedereen zich thuis voelt en waar gelijke kansen en inclusie centraal staan. Om een groene en levendige stad te zijn, met meer inwoners en meer werk. Een stad met een hoger welvaartsniveau, een hoogwaardige leefomgeving en een goede openbare ruimte. Met deze begroting geven we een verdere impuls aan de lange termijn agenda voor de stad, beter bekend als de Agenda Dordrecht 2030 (zie ook het Dashboard), en de vijf focuspunten uit het Politiek Akkoord 2022-2026. Daarmee richten we ons op het realiseren van meer betaalbare woningen, het bevorderen van een duurzame en groene stad, het verbeteren van bestaanszekerheid en gelijke kansen, het stimuleren van economische groei en een gezonde arbeidsmarkt, en het creëren van een veilige, leefbare en levendige stad. Deze focuspunten vormen de kern van ons beleid. Nationaal Programma Dordt West Extra aandacht gaat uit naar de wijken in Dordrecht West; Oud-Krispijn, Nieuw-Krispijn, Wielwijk en Crabbehof.
Met het Nationaal Programma Dordt West zorgen we voor een beter perspectief voor bewoners, het verbeteren van de fysieke leefomgeving en zorgen voor veiligere en meer leefbare wijken. Onze ambitie is dat de volgende generatie jeugd gezonder en veiliger opgroeit, betere ontwikkelkansen heeft, meer perspectief op werk en een fijnere woon- en leefomgeving. Daarvoor investeren we niet alleen in de jeugd, maar ook in het wonen, werken en leven van de overige bewoners. Extra investeringen vanuit de Rijksoverheid op onder meer het gebied van verduurzaming van woningen, bestaanszekerheid, preventie jeugdcriminaliteit en de ontwikkeling van het jonge kind helpen ons om onze ambitie waar te maken. Ombuigingentraject Onze ambities met de stad zijn stevig. Maar dat geldt helaas ook voor onze grote financiële uitdagingen. Die worden enerzijds veroorzaakt door rijksbeleid (bezuinigingen en kortingen op het Gemeentefonds vanaf 2026) en anderzijds door in het verleden door onszelf gemaakte keuzen. De financiële opgave is dusdanig dat er fundamentele keuzes nodig zijn om voor de jaren 2026 en verder een sluitende begroting te kunnen presenteren. Om tot keuzes te komen volgen we een zorgvuldig met de gemeenteraad afgestemd proces. We maken de keuzen in verschillende fasen, waarbij we uw raad, inwoners en experts van de stad bij het ombuigingentraject participeren.
Eerst bepalen we het toekomstbeeld van de stad: we voeren het open gesprek en raadplegen verschillende groepen om een goed beeld te krijgen van opvattingen in de stad. Het perspectief daarbij is dat vanuit schaarste. Dat vraagt het stellen van prioriteiten in de verschillende taken en opgaven waarvoor de gemeente staat. Mede aan de hand van dit toekomstbeeld worden financiële opgaven per domein gesteld. Deze worden begin volgend jaar vertaald naar concrete bezuinigingsmaatregelen, waarover bij de behandeling van de Perspectiefnota 2026 in juli 2025 een besluit wordt genomen. Begrotingsprogramma's voor 2025 In deze begroting geven we een concrete vertaling van wat we in 2025 en verder gaan doen om onze ambities uit te voeren. Dit doen we langs de lijn van zes begrotingsprogramma's:
• • • • • •
Bouwend en Bereikbaar Dordrecht. Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht Gezond Sociaal en Zorgzaam Dordrecht Lerend en Ondernemend Dordrecht Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht
Begroting 2025 Dordrecht
4
Een belangrijk doel is om het woningaanbod in Dordrecht uit te breiden, met in deze collegeperiode een nadruk op betaalbare woningen. In het begrotingsprogramma Bouwend en Bereikbaar Dordrecht streven we ernaar om in de komende jaren 4.000 nieuwe woningen te realiseren, waarvan 1.200 in het sociale huursegment. Deze inspanning is cruciaal voor het bieden van goede huisvesting voor onze inwoners met lagere inkomens. Bovendien willen we 1.500 betaalbare koopwoningen toevoegen aan de planvoorraad, wat helpt om een breed scala aan woningopties te bieden en de diversiteit op de woningmarkt te vergroten. Het is echter niet zonder uitdagingen. De bouwprojecten staan onder druk door stijgende kosten, vertragingen in vergunningverlening en andere externe factoren. Dit vraagt om een gerichte aanpak en samenwerking met ontwikkelaars, bouwbedrijven en andere stakeholders, om ervoor te zorgen dat we onze doelstellingen tijdig realiseren. We houden ook de schaarse ruimte op ons eiland scherp in de gaten en werken samen met de provincie Zuid-Holland om onze lokale en regionale groeiambities af te stemmen. Verrijkt met nadere inzichten uit de publiek-publieke en publiek-private verkenningen, wordt daarbij het bestemmingsplan Maasterras in het eerste kwartaal van 2025 aan de gemeenteraad aangeboden.
Met het Maasterras, onderdeel van de Stadsas Dordt, willen we ruimte maken voor de bouw van een nieuwe groene en duurzame woonwijk. Deze wijk voor 2.000 tot 4.000 woningen komt tussen het spoor, de snelweg A16, Krispijn en de Oude Maas. Een prettige groene plek om te wonen, te werken en te verblijven, dichtbij het station en de binnenstad. Daarnaast is de kwaliteit van de ruimtelijke inrichting en de bereikbaarheid van de stad van groot belang. Met de binnenstedelijke verdichting en onze klimaatambitie voor 2040 in het vizier, passen we de kaders uit het Mobiliteitsplan Dordrecht 2040 toe. Dit omvat onder meer het ontwerpprincipe STOMP (Stappen – Trappen – Openbaar Vervoer – MaaS – Privéauto). Hierbij bevorderen we lopen en fietsen en zetten daarnaast in op het verbeteren van openbaar vervoer en het stimuleren van flexibele mobiliteitsdiensten. Het nabijheidsprincipe zorgt ervoor dat voorzieningen en diensten gemakkelijk bereikbaar zijn, wat de levenskwaliteit en mobiliteit in de stad ten goede komt. We investeren ook in het onderhoud en de verbetering van wegen en riolering via het Meerjaren Onderhoudsprogramma. Dit programma waarborgt dat onze infrastructuur in goede staat blijft en voorbereid is op toekomstige uitdagingen. Naast woningbouw en mobiliteit zetten we ons in voor een groene en gezonde stad in begrotingsprogramma Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht.
We nemen belangrijke stappen in het vergroenen en verduurzamen van onze stad door aandacht te besteden aan mensen, dieren en biodiversiteit. Onze ambitie is om in 2040 klimaatneutraal te zijn en we investeren in het verduurzamen van woningen, bedrijven en mobiliteit. We blijven ons inzetten voor het verbeteren van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving, onder andere door te investeren in sportvoorzieningen en andere openbare ruimtes. In het dossier Chemours/PFAS blijven we als gemeente de belangen van onze inwoners en ondernemers behartigen. We nemen onze verantwoordelijkheid en werken met andere overheden en stakeholders samen om een effectieve aanpak te realiseren voor problemen, zoals bodemdaling en funderingsproblemen. Ook onze inzet voor een inclusieve samenleving, in begrotingsprogramma Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht, is een belangrijk aspect van ons beleid. We streven naar een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt, kan meedoen en eerlijke kansen krijgt, ongeacht achtergrond. De sociale cohesie is essentieel voor een verbindende stad en we werken actief aan het wegnemen van drempels die deelname aan de maatschappij belemmeren. Programma’s zoals het Nationaal Programma Dordt-West en de samenwerking binnen GALA en IZA richten zich op gezondheid en bestaanszekerheid en helpen om ongelijkheden te verminderen.
Deze ambities worden verder uitgewerkt in de visie Sociaal Domein, de sportvisie en diverse uitvoeringsprogramma's. In begrotingsprogramma Lerend en Ondernemend Dordrecht versterken we de samenwerking met ondernemers- en onderwijsorganisaties om de aansluiting van verschillende doelgroepen op de arbeidsmarkt te verbeteren. We investeren in nieuwe opleidingen en breiden de Dordrecht Academy uit om beter te voldoen aan de vraag uit het bedrijfsleven. Daarnaast investeren we in een betere benutting van onze bestaande werklocaties, met meer gebruiks- en vastgoedkwaliteit in
Begroting 2025 Dordrecht
5
samenhang met een impuls voor de omgeving (sectoren en banen met toekomstperspectief). Daarbij maken we ook gebruik van het instrument van actief grondbeleid. Dat geldt ook voor het Leerpark, waar we de doorontwikkeling naar een regionale Campus centraal stellen. Begrotingsprogramma Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht richt zich op het investeren in een levendige en aantrekkelijke (binnen)stad, waarbij we ruimte creëren voor ontmoeting, cultureel aanbod en evenementen. We werken aan de uitvoering van de Visienota Evenementen en de doelstellingen uit de nieuwe Cultuurnota Dordrecht 2030. Voor een aangenaam verblijfsklimaat is ook toenemende aandacht voor groen in de binnenstad, zowel voor bewoners als voor bezoekers. Kansen voor het kern winkelgebied, horeca en evenementen willen we beter benutten als wezenlijk onderdeel van de levendige binnenstad. Daarnaast zetten we in op betere spreiding van evenementen over verschillende locaties in Dordrecht, zodat lusten en lasten beter over de stad worden verdeeld. We stimuleren daarnaast evenementen in de wijk om een zo divers mogelijke doelgroep te bereiken en de sociale cohesie te versterken. We willen dat mensen zich veilig en op hun gemak voelen in onze stad. We investeren daarom ook in het behouden en verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid in de directe woon- en leefomgeving van onze inwoners.
Daarnaast zetten we in op meer vaste handhavers in alle wijken van de stad, die zichtbaar en aanspreekbaar zijn. We investeren ook in het de samenwerking met de Sociale Dienst, de politie, betrokken bewoners en andere partijen, bijvoorbeeld om ondermijning tegen te gaan, maar ook om eenzaamheid en armoede eerder te signaleren. Niet in de laatste plaats werken we aan een toegankelijke en makkelijke gemeentelijke dienstverlening voor onze inwoners in begrotingsprogramma Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht. Centraal hierin staat dat we inwoners zoveel mogelijk op één plek én in één keer helpen, en bieden daarnaast maatwerk aan inwoners die dit nodig hebben. Dit geldt extra voor inwoners in ingewikkelde situaties of met veelvoudige problematiek. Uiteraard blijft onze basisdienstverlening op orde. Voorbeelden hiervan zijn het verstrekken van reisdocumenten en verwerken van verhuizingen en geboorteaangiftes. Ook nemen we voor Dordrecht en de regiogemeenten de verantwoordelijkheid voor de dienstverlening. De Servicegemeente Dordrecht (SGD) vormt daarbij de bedrijfsvoering van de gemeente Dordrecht en regio Drechtsteden. Deze begroting voor 2025 legt een verdere basis voor een sterk, groen en inclusief Dordrecht. We blijven ons inzetten voor een stad die niet alleen groeit, maar ook functioneert als een leefbare en aantrekkelijke omgeving voor alle inwoners.
De financiële uitdagingen waar we als gemeente voor staan maakt dat we volgend jaar scherpe keuzes voor de jaren erna moeten maken. Onze focus voor de lange termijn van de stad verliezen we daarbij niet uit het oog. Samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties staan we sterk en zijn we veerkrachtig voor de uitdagingen die komen.
1.2 Dashboard Agenda Dordrecht 2030 Op deze pagina presenteren wij het Dashboard van de Agenda Dordrecht 2030. Het dashboard is een uitwerking van de toezegging die is gedaan in de raadsinformatiebrief 'beantwoorden motie 200714/M10 – Regie op bezuinigingen' van oktober 2020 (zie RIS-dossier 2636385). Het uitgangspunt daarbij was om met hulp van een dashboard (overzicht in één A4) financiële kengetallen beter te verbinden en inzichtelijker te combineren met de inhoudelijke doelstellingen uit de Agenda Dordrecht 2030. Dit dashboard is dan ook een element van de monitoring van de voortgang van de Agenda 2030. Bij de uitwerking van onderstaand dashboard is het Prioriteringskader van de Agenda Dordrecht 2030 gebruikt, zoals in de afbeelding hierboven te zien. In dit prioriteringskader, vastgesteld in januari 2020 (zie RIS-dossier 2510937), zijn de doelen en uitgangspunten voor de Agenda Dordrecht 2030 beschreven samen met de factoren en variabelen waar we prioriteit aan willen geven. Het maakt concreet dat we de inzet van Enecomiddelen gebruiken voor strategische investeringen in de stad, die de verdiencapaciteit van de stad bevorderen. De hoofddoelstelling van
Begroting 2025 Dordrecht
6
de Agenda Dordrecht 2030 luidt: Dordrecht is een sociaal en economisch sterke centrumstad in het metropoolgebied Rotterdam. Om deze hoofddoelstelling te concretiseren zijn in het prioriteringskader vier subdoelstellingen opgesteld. Te weten: • Groei van de bevolking in Dordrecht: het aantal inwoners in Dordrecht neemt toe (1) in de tijd en wordt (relatief) jonger (2), hoger opgeleid (3) en welvarender (4). • Groei van de werkgelegenheid in Dordrecht: de werkgelegenheid van Dordrecht neemt toe (1) in de tijd. • Groei van de economie van Dordrecht: de inkomens uit arbeid en kapitaal nemen in Dordrecht toe (1) in de tijd. • Behoud van voorzieningen in Dordrecht: het aanbod van publieke voorzieningen in Dordrecht, zoals zorg, sport en cultuur, blijft minimaal in stand. De variabelen die in deze subdoelstellingen worden benoemd, waaronder de toename van het aantal inwoners, het welvaartsniveau en bijvoorbeeld werkgelegenheid, zijn uitgewerkt in negen afzonderlijke grafieken die hieronder het beleidsdeel van het dashboard vormen. De titel van de grafiek geeft steeds het onderwerp aan zoals 'inwoners' of 'jongeren'. De subtitel geeft daarnaast steeds de subdoelstelling aan waar deze betrekking op heeft, zoals in bovengenoemd geval 'groei van de bevolking'.
De subdoelstelling 'behoud van voorzieningen' geeft geen specifieke richtwaarde aan en is daarom niet vertaald naar afzonderlijke grafieken. Naast de negen beleidsinhoudelijke grafieken zijn ook drie financiële grafieken opgenomen die respectievelijk de structurele exploitatieruimte laten zien, de netto schuldquote en de omvang van de reserves van de Agenda Dordrecht 2030. De 12 grafieken samen geven zo een complementair overzicht op de doelen van de agenda en de financiële randvoorwaarden. De data uit de grafieken is voornamelijk afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Waar mogelijk wordt altijd de meest recente data gebruikt, soms is dit 2024, in bepaalde gevallen ook 2023/2022 of ouder. Het dashboard zal steeds worden gepresenteerd in toekomstige begrotingen en jaarstukken en worden aangevuld met de meest recente data. Zo ontstaat een toekomstig meerjarig overzicht (met data van 2017/2018 tot aan 2030) waarbij de bestedingen van de reserves Agenda Dordrecht 2030 moeten uitmonden in resultaten op de beleidsmatige grafieken. Inwoners: Bevolkingsgroei in aantallen Bevolking Dordrecht in aantallen
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
118.426
118.654
119.284
119.115
119.537
121.434
122.070
De grafiek toont het totale aantal inwoners in Dordrecht gemeten op 1 januari van het betreffende jaar. Bron: CBS, Bevolkingstotaal op 1 januari; aantallen en relatieve groei ten opzichte van het vorige jaar. Inwoners: Relatieve bevolkingsgroei in procenten
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Bevolkingsgroei Dordrecht in % t.o.v. vorig jaar
0,26
0,19
0,53
-0,14
0,35
1,59
0,52
Bevolkingsgroei Nederland in % t.o.v. vorig jaar
0,58
0,59
0,73
0,39
0,66
1,25
0,74
De grafiek toont de groei of afname van de bevolking in Dordrecht en Nederland ten opzichte van het vorige jaar in procenten. Zo wordt de relatieve groei (of afname) zichtbaar tussen de jaren en ook in vergelijking van Dordrecht tot Nederland in totaal. Bron: CBS, Bevolkingstotaal op 1 januari; aantallen en relatieve groei ten opzichte van het vorige jaar. Jongeren: Relatieve aandeel jongeren t/m 35 jaar in procenten Inwoners Dordrecht t/m 35 jaar in % t.o.v. totale Dordtse bevolking Inwoners Nederland t/m 35 jaar in % t.o.v. totale Nederlandse bevolking
Begroting 2025 Dordrecht
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
41,92
41,73
41,70
41,50
41,58
41,83
41,73
42,15
42,09
42,07
41,93
41,94
42,02
41,94
7
De grafiek toont het aandeel jongeren in de bevolking, waarbij jongeren is gedefinieerd in de leeftijdsgroep tot en met 35 jaar. Het aandeel van deze groep wordt getoond in Dordrecht en in vergelijking met Nederland in totaal. Bron: CBS, Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio. Opleiding: Aantal leerlingen en studenten dat hoger onderwijs volgt Aantal studenten dat hoger beroepsonderwijs of wetenschappelijk onderwijs volgt en in Dordrecht woont
2017
2018
2019
2020
2021
2022
3.515
3.564
3.628
3.858
3.868
3.689
De grafiek toont het aantal leerlingen en studenten dat in Dordrecht woont en hoger onderwijs volgt. Hoger onderwijs is hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/Onderwijs. Welvaart: Gemiddeld besteedbaar inkomen
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Gemiddeld besteedbaar inkomen in Dordrecht van particuliere huishoudens (excl. Studenten) *€ 1.000
39,6
40,7
43,9
44,7
46,3
49
Gemiddeld besteedbaar inkomen in Nederland van particuliere huishoudens (excl. Studenten) *€ 1.000
42,6
43,5
46,8
47,5
49,5
52
De grafiek toont het gemiddeld besteedbaar inkomen van particuliere huishoudens (exclusief studentenhuishoudens) in Dordrecht en Nederland in totaal. Het besteedbaar inkomen bestaat uit het bruto-inkomen verminderd met betaalde inkomensoverdrachten, premies inkomensverzekeringen, premies ziektekostenverzekeringen en belastingen op inkomen en vermogen. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/Inkomen & Vermogen. Werkgelegenheid: Aantal werkzame personen
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Aantal werkzame personen bij bedrijven Dordrecht in totaal
54.919
56.813
58.063
58.714
61.973
63.468
De grafiek toont het totaal aantal werkzame personen bij bedrijven in Dordrecht, exclusief uitzendkrachten. Bron: LISA, via Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD). Werkloosheid: Relatieve werkloosheid in procenten
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Werkloosheid in Dordrecht in procenten
6,4
5,3
5,1
5,6
4,7
3,8
3,7
Werkloosheid in Nederland in procenten
5,9
4,9
4,4
4,9
4,2
3,5
3,6
De grafiek toont het werkloosheidspercentage in Dordrecht in vergelijking met Nederland in totaal. Het werkloosheidspercentage is de werkloze beroepsbevolking (15-75 jaar) afgezet tegen de totale beroepsbevolking. Bron: CBS/arbeidsdeelname, www.waarstaatjegemeente.nl. Economie: Bedrijfsvestigingen in aantallen
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Bedrijfsvestigingen met één werkzame persoon
5.378
5.938
6.393
6.917
7.659
8.622
Bedrijfsvestigingen met 2 t/m 19 werkzame personen
2.689
2.592
2.746
2.790
2.802
2.860
Bedrijfsvestigingen met 20 werkzame personen en meer
472
449
498
505
521
522
De grafiek toont enerzijds het totaal aantal bedrijven dat in Dordrecht is gevestigd, en tevens respectievelijk het aantal bedrijven hiervan met één werkzame persoon, twee tot en met negentien werkzame personen en het aantal vestigingen met twintig werkzame personen of meer. Bron: LISA, via Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD).
Begroting 2025 Dordrecht
8
Economie: Bbp per inwoner
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bruto binnenlands product (Bbp) per inwoner in de Drechtsteden
41.546
43.211
45.801
44.636
49.038
53.059
Bruto binnenlands product (Bbp) per inwoner in Nederland
43.088
44.917
46.876
45.669
49.654
54.671
De grafiek toont het Bruto binnenlands product (Bbp) van de Drechtsteden en van Nederland in totaal. Het Bbp is de totale toegevoegde waarde van alle in een land geproduceerde finale goederen en diensten. Het CBS publiceert cijfers over Nederland, provincies en COROP-gebieden, zoals de Drechtsteden. Een COROP-gebied is een cluster van één of meer aangrenzende gemeenten in dezelfde provincie, ontworpen voor regionaal onderzoek. Er zijn geen gegevens van het Bbp afzonderlijk voor Dordrecht beschikbaar. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/nationale rekeningen. Structurele 2018 exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte 16.928 Dordrecht * €1.000
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
8.869 16.370 -4.018 12.831 -1.845
2.397
8.231 -14.671 -16.430 -16.564
De grafiek toont de structurele exploitatieruimte van de Gemeente Dordrecht, een belangrijke financiële randvoorwaarden. De cijfers van 2020 t/m 2023 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2024 t/m 2028 uit de begrotingen. Netto Schuldquote Netto schuldquote gemeente Dordrecht in %
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
58
58
-6
-3
7
19
43
49
49
50
46
De grafiek toont de netto schuldquote van de Gemeente Dordrecht, een belangrijke financiële randvoorwaarden. De cijfers van 2020 t/m 2023 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2024 t/m 2028 uit de begrotingen. Omvang Reserves Agenda Dordrecht 2030 Omvang reserves Agenda Dordrecht 2030 in € miljoenen in totaal
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
0
0
345,7
342,9
341,1
312,8
286,7
280,1
272,4
272,9
273,4
De grafiek toont de totale omvang van de reserves Agenda Dordrecht 2030; dit zijn de middelen die beschikbaar zijn om de doelen te realiseren. De cijfers van 2020 t/m 2023 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2024 t/m 2028 uit deze begroting.
1.3 Financiële hoofdlijnen Financieel meerjaren perspectief De basis van de financiële Begroting 2025 zijn de standen van de Perspectiefnota 2025 die de raad op 9 juli 2024 heeft vastgesteld en de financiële effecten vanuit de Meicirculaire 2024 die eerder via een raadsvoorstel zijn gedeeld. Na het opstellen van de Perspectiefnota 2025 hebben zich diverse ontwikkelingen voorgedaan die effect hebben op het meerjarig financieel perspectief. Zo zijn de bijgestelde begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen verwerkt, de kapitaallasten geactualiseerd en wijzigingen als gevolg van nieuwe BBV regels verwerkt. Een specificatie van alle mutaties die van invloed zijn geweest op het begrotingssaldo zijn opgenomen bij het onderdeel Financiële begroting. Na verwerking van deze ontwikkelingen ziet het financieel perspectief er als volgt uit:
Begroting 2025 Dordrecht
9
Bedragen x € 1.000 2025
2026
2027
2028
0
-23.145
-20.730
-21.775
1. Meicirculaire 2024
5.358
6.251
3.565
1.673
2. Ontwikkelingen
1.775
-1.738
-2.808
-776
3. Bestemmingsreserve 'Op weg naar ombuigingen'
-7.000 -18.632
-19.973
-20.878
Eindsaldo Perspectiefnota 2025
Begrotingssaldo 2025 en verder
133
In het begrotingsjaar 2025 is er sprake van een sluitende begroting. In 2026 is sprake van een iets minder negatief perspectief ten opzichte van de Perspectiefnota 2025, maar voor het (ravijn) jaar 2026 en de jaren erna blijft het grote negatieve saldo een zorgpunt. Landelijk financiële beeld/rijksbeleid Vrijwel alle gemeenten staan voor grote financiële uitdagingen vanaf 2026 en ook voor Dordrecht geldt dat deze deels te wijten zijn aan rijksbeleid. Het kabinet Schoof I dat 2 juli 2024 is beëdigd heeft 13 september het regeerakkoord gepresenteerd. Het ziet er niet naar uit dat dit regeerakkoord de financiële positie van gemeenten op korte en middellange termijn verbeterd. Zo worden specifieke uitkeringen in 2026 omgezet in fondsuitkeringen. Hoe dit er in de praktijk uit gaan zien is nog onzeker maar er wordt hierbij een budgetkorting van in totaal 10% verwacht. Verder is de Septembercirculaire 2024 recent gepubliceerd. De volledige financiële impact voor de gemeente Dordrecht wordt momenteel doorgerekend. Stand van zaken ombuigingen Wat ondanks alle ontwikkelingen op het financieel perspectief den rijksbeleid gelijk is gebleven is de inschatting dat maatregelen nodig zijn om de gemeentefinanciën op orde te houden. Het tekort overstijgt vanaf 2026, met ongewijzigd beleid, ruim € 18 miljoen in 2025 en dit loopt op tot € 20 miljoen in 2028.
In de Perspectiefnota 2025 zijn er voor 2025 ruim € 3,5 miljoen en vanaf 2026 ruim € 6,0 miljoen ombuigingen opgenomen. Het is belangrijk om te monitoren of deze ombuigingen worden gerealiseerd of hier verdere maatregelen benodigd zijn. Vanuit een meer visie-gestuurde invalshoek zal deze totale financiële opgave uiterlijk begin 2025 door de raad worden verdeeld over de begroting. Bij de Perspectiefnota 2026 zullen voor de daadwerkelijke invulling van de opgave concrete maatregelen worden voorgesteld. Bestemmingsreserve 'Op weg naar ombuigingen' Wij kiezen ervoor het beoogde resultaat van 7 miljoen in boekjaar 2025 te storten in een bestemmingsreserve. We staan vanaf 2026 voor een aanzienlijke ombuigingsopgave. De definitieve besluitvorming over hoe deze ombuigingen worden ingevuld vindt plaats bij de Perspectiefnota 2026. Dit betekent dat de tijd kort is tussen het moment waarop vastligt waarop precies bezuinigd wordt en het daadwerkelijk effectueren van deze ombuigingen. Dit stelt ons voor diverse uitdagingen, die we willen oplossen door het instellen van deze reserve. Dit zijn: 1. Wij willen voorkomen dat we nu al keuzen moeten maken, die de ruimte om fundamentele keuzen te maken in het bezuinigingstraject verkleinen.
Als bijvoorbeeld een voorziening nu definitief dreigt te verdwijnen wegens een financieel tekort, kunnen we volgend jaar niet meer afwegen of we de voorziening willen behouden. 2. Er is soms ruimte nodig om bezuinigingen door te kunnen voeren. Zo kan volgend jaar bijvoorbeeld besloten worden vanaf 2026 te korten op een bepaalde voorziening, maar kunnen juridische kaders voorschrijven dat de bezuiniging moet plaatsvinden in een afbouw van meerdere jaren. Dat betekent dat we in jaar 1 of 2 niet het volledige te bezuinigen bedrag kunnen realiseren. 3. Bij een aantal bezuinigingen is het denkbaar of mogelijk dat inwoners, bedrijven of maatschappelijke organisaties de voorziening of taak zonder gemeentelijke inzet zullen voortzetten. Daarbij kan het nodig zijn dat wij de betreffende voorziening of taak nog een of twee jaar incidenteel financieren, met de uitdrukkelijke afspraak dat dit incidenteel is en er perspectief moet zijn op continuering.
Begroting 2025 Dordrecht
10
4. Aflopende incidentele financiering van taken, die nog een incidentele impuls nodig hebben om op het gewenste niveau te komen. Vermogenspositie Ook de vermogenspositie is al jaren achtereen gezond. Door dit vermogen in te zetten voor investeringen volgens de Agenda Dordt 2030 en ook voor intensiveringen uit het Politiek Akkoord investeren we meerjarig in een verbetering van de structurele, sociaal economische positie en het verdienvermogen van onze stad. Dat is gewenst omdat het hoge voorzieningenniveau gegeven de sociaal-economische positie van Dordrecht, nog niet kan leunen op structureel voldoende draagvlak om deze voorzieningen waar de inwoners van de stad trots op zijn ook duurzaam in stand te houden. Focus op de realisatie van deze ambitie blijft daarbij van cruciaal belang.
1.3.1 Financiële positie
De financiële huishouding van een gemeente is in basis zoals iedere andere financiële huishouding. De jaarlijkse inkomsten en uitgaven staan in de exploitatie (bij de programma's). Daarnaast heeft de gemeente vermogen waar incidenteel een beroep op gedaan kan worden. Er wordt dan uit de (bestemmings)reserves geput. Op de balans komt de verhouding van de bezittingen (activa) en daarvoor beschikbare eigen middelen (reserves) en financieringsmiddelen van derden (schulden) in beeld. Ook voor het bepalen van het eigen vermogen kijken we naar de balans. Waarbij het eigen vermogen de uitkomst is van de waarde van alle bezittingen (activa) minus de waarde van alle schulden (vreemd vermogen). Voor de beoordeling van de financiële positie is het belangrijk dat zowel naar de balans als naar de exploitatie (overzicht van baten en lasten) wordt gekeken. In de beschouwing van de financiële positie passeren de volgende onderwerpen: • structurele begrotingsruimte. • weerstandsratio en weerstandsvermogen. • ontwikkeling eigen vermogen en de schuldpositie. Hierbij maken we onder meer gebruik van de financiële kengetallen zoals deze in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) zijn voorgeschreven: Jaarrekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Netto schuldquote
19%
43%
49%
49%
50%
46%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
7%
31%
38%
38%
39%
35%
Solvabiliteitsratio
64%
58%
56%
55%
55%
56%
Grondexploitatie
9%
9%
4%
1%
2%
1%
-0,3%
0,4%
1,1%
-2,0%
-2,4%
-2,4%
89%
98%
95%
95%
95%
95%
Financiële kengetallen
Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Een analyse van de financiële kengetallen is terug te vinden in de financiële begroting.
Begroting 2025 Dordrecht
11
1.3.2 Structurele begrotingsruimte
De volgende kengetallen geven een beeld van de structurele begrotingsruimte: het begrotingssaldo, structurele exploitatieruimte, belastingcapaciteit en grondexploitatie. Op deze kengetallen gaan we kort in. De Begroting 2025 laat na verwerking van de Meicirculaire 2024 en ontwikkelingen een positief saldo zien. Dat geldt niet voor 2026-2028. Als het begrotingssaldo wordt geschoond van incidentele baten en lasten ontstaat een beeld van de structurele exploitatieruimte. Dit kengetal geeft aan of de structurele baten (waaronder de opbrengsten uit het gemeentefonds en de OZB-opbrengsten) toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Een positief percentage betekent dat sprake is van reëel structureel begrotingsevenwicht. In de jaarschijf 2025 is dit kengetal nog licht positief, maar voor de jaren 2026-2028 is sprake van flink structureel tekort waarvoor onze organisatie met oplossingsrichtingen zullen moeten komen. Het opgestarte ombuigingstraject heeft dus hoge prioriteit. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitaties een forse impact kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie is ten opzichte van de totale geraamde baten. Dit kengetal is laag (9% in 2024 en 4% in 2025) en zal de komende jaren ook laag blijven.
Dit betekent dat de impact van de grondexploitaties relatief klein is ten opzichte van de totale financiële huishouding. Desondanks vraagt de financiële positie van het grondbedrijf mede in relatie tot de groeiambitie van Dordrecht nog altijd aandacht. Het kengetal belastingcapaciteit laat zien welke belastingverhogingen (theoretisch) nog mogelijk zijn. De referentie voor deze verhoging is het landelijk gemiddelde. Dordrecht zit met een belastingcapaciteit van 95% onder dit landelijk gemiddelde. De onbenutte belastingcapaciteit kan, wanneer noodzakelijk, worden ingezet voor verbetering van de exploitatie.
1.3.3 Weerstandsratio/weerstandsvermogen
De gemeente beschikt over een compleet en gekwantificeerd risicoprofiel. Tot het weerstandsvermogen rekenen we slechts een beperkt aantal componenten (Algemene Reserve, Reserve Grondbedrijf en de post Onvoorzien). De overige reserves nemen we hierbij niet mee. Het risicoprofiel kent een omvang van € 23,6 miljoen. Daartegenover staat een verwacht weerstandsvermogen van € 24,8 miljoen. Dit resulteert in een weerstandsratio van 1,0. Hiermee voldoet de ratio aan de gestelde kaders in de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. Bij een weerstandsratio van 1,0 zijn we in staat om de gekwantificeerde risico's op te vangen op het moment dat beheersmaatregelen niet het gewenste effect hebben en risico's zich daadwerkelijk voordoen. In de nota is 1,0 dan ook de ondergrens van de weerstandsratio. De berekeningen van de ratio kennen steeds een belangrijke nuancering: de rapportage omtrent het weerstandsvermogen is altijd een momentopname. Zo spelen er diverse ontwikkelingen die binnen een tijdsbestek van enkele jaren zowel een positieve als negatieve invloed kunnen hebben op de vermogenspositie en hiermee de ratio van het weerstandsvermogen. Te denken valt hierbij aan te nemen besluiten en verwachtingen omtrent: 1. de blijvende financiële druk op de exploitatie, met name voor wat betreft de ravijnjaren vanaf 2026; 2.
de winstpotentie op diverse grondexploitaties vanuit het Grondbedrijf de komende jaren; 3. de realisatie van de voorstellen uit het omvangrijke ombuigingstraject waar de gemeente voor gesteld staat de komende jaren.
Begroting 2025 Dordrecht
12
1.3.4 Eigen vermogen en schuldpositie
Het eigen vermogen is opgebouwd uit de algemene reserves en de bestemmingsreserves. Het eigen vermogen is op 1 januari 2025 naar verwachting € 630 miljoen. De solvabiliteitsratio (het eigen vermogen als percentage van het totale vermogen) komt daardoor op 55%, dat is ongeveer gelijk aan vorig jaar. Omdat meer dan de helft van de reserves wordt ingezet in het kader van de Agenda Dordrecht 2030 en het Politiek Akkoord 2022-2026, zal de solvabiliteitsratio in de toekomst licht afnemen. De schuldquote is op dit moment rond de 49% en daarmee ver onder het toegestane landelijk maximum van 130%. Dit komt met name door de verkoop van de Eneco-aandelen in 2020, dit heeft de liquiditeitspositie sterk verbeterd en een deel van de opbrengsten is ingezet om bestaande schulden af te lossen. In 2023 zijn extra leningen aangetrokken, met name voor de financiering van het Dordthuis waardoor de schuldquote is opgelopen. De komende jaren blijft de schuldquote naar verwachting 50%.
1.4 Kerngegevens van de stad Dit informatieve onderdeel van de begroting geeft de ontwikkeling weer van een aantal kengetallen van de gemeente onderverdeeld in demografie, sociale zekerheidsuitkeringen en fysieke structuur. Daarnaast geven we een korte samenvatting van de lokale lasten.
1.4.1 Kengetallen
In onderstaande tabel zijn enkele kengetallen voor de gemeente Dordrecht weergegeven op het gebied van inwoneraantallen, sociale zekerheidsuitkeringen en het aantal huur- en koopwoningen. Demografie
1-1-2021
1-1-2022
1-1-2023
1-1-2024
Inwoners < 20 jaar
25.188
25.138
25.230
25.080
Inwoners van 20-64 jaar
70.755
70.911
72.290
72.571
Inwoners > 64 jaar
23.172
23.488
23.914
24.419
Aantal inwoners
119.115
119.537
121.434
122.070
1-1-2021
1-1-2022
1-1-2023
1-1-2024
Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
5.790
5.950
6.000
6.070
Werkloosheidsuitkeringen
1.620
1.120
930
1.020
Bijstandsuitkeringen
3.910
3.810
3.670
3.720
Aantal uitkeringen
11.320
10.880
10.600
10.810
1-1-2021
1-1-2022
1-1-2023
1-1-2024¹
Koopwoningen inclusief onbekend
32.165
32.507
32.710
33.057
Huurwoningen
23.648
23.740
23.886
24.219
Aantal woningen
55.813
56.247
56.596
57.276
. Sociale zekerheid
. Fysieke structuur
¹ Betreft voorlopige cijfers per 1-1-2024.
1.4.2 Lokale lasten
De lokale lastendruk wordt grotendeels gevormd door de woonlasten. Tot de woonlasten worden gerekend de OZB-, riool- en afvalstoffenheffing, die zich als volgt hebben ontwikkeld.
Begroting 2025 Dordrecht
13
Uit onderstaande tabel volgt dat de gemiddelde woonlasten in Dordrecht eigenaren-bewoners in 2025 met 1,6% stijgen ten opzichte van 2024. Eigenaren-bewoners met woning met gemiddelde WOZ-waarde voor koopwoningen 2022
2023 ²
Bedragen x € 1 2024
Indexering
2025
Gemiddelde WOZ-waarde
308.000
365.000
376.000
8,0%
406.000
OZB-eigenaar
299,99
324,85
340,28
2,1%
343,07
Afvalstoffenheffing¹
312,60
332,28
356,76
2,1%
364,20
Rioolheffing eigenaar
108,31
115,13
123,65
2,1%
126,25
Rioolheffing gebruiker¹
96,36
102,36
109,92
2,1%
112,20
Ontwikkeling lastendruk
817
875 ²
931
946
Stijging/daling
3,2%
7,0% ²
6,4%
1,6%
De woonlasten voor meerpersoonshuishoudens die huren, ziet er als volgt uit. Huurders betalen geen OZB en rioolheffing eigenaar. De gemiddelde woonlasten stijgen in 2025 in Dordrecht voor huurders met 2,1% ten opzichte van 2024. Huurders
Bedragen x € 1 2022
2023 ²
2024
Indexering
2025
Afvalstoffenheffing¹
312,60
332,28
356,76
2,1%
364,20
Rioolheffing gebruiker¹
96,36
102,36
109,92
2,1%
112,20
Ontwikkeling lastendruk
409
435 ²
467
476
Stijging/daling
3,2%
6,3% ²
7,4%
2,1%
¹ Voor een uitvoerbare inning dienen de tarieven deelbaar te zijn door 12. ² In 2023 is een tegemoetkoming in de gestegen kosten van levensonderhoud verstrekt waardoor de daadwerkelijke ontwikkeling van de lastendruk lager was dan in de tabellen is opgenomen. Door deze € 75 te betrekken in de opstelling was er sprake van een daling van de woonlasten in 2023 ten opzichte van 2022. Voor eigenaren-bewoners betrof dat -2,9% en voor huurders was dat 12,1%, zie ook de Begroting 2023 en de Jaarstukken 2023. Voor meer informatie en relevante uitgangspunten ten aanzien van de diverse lokale heffingen verwijzen we naar de paragraaf Lokale heffingen.
1.5 Disclaimer DISCLAIMER Deze website is met zorg samengesteld. Desondanks is het mogelijk dat deze informatie onvolledig of verouderd is en/of onjuistheden bevat. De gemeente aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade van welke aard dan ook die het gevolg is van eventuele onjuiste informatie op deze website. De gemeente is niet verantwoordelijk voor informatie op internetpagina's van derden waarnaar op deze website wordt verwezen. Ook neemt de gemeente geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van het gebruik van de op de website aangeboden informatie. PRIVACY Er worden uitsluitend statistische gegevens verzameld gericht op klikgedrag en geen privacygevoelige informatie.
Begroting 2025 Dordrecht
14
2 Programma's 2.1 Leeswijzer programma's Begrotingsprogramma structuur In de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026, vastgesteld op 5 juli 2022, zijn de zes begrotingsprogramma's benoemd waarmee deze raads- en collegeperiode wordt gewerkt. De begrotingsprogramma's zijn: - Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht. - Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht. - Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht. - Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht. - Lerend en Ondernemend Dordrecht. - Bouwend en Bereikbaar Dordrecht. De zes begrotingsprogramma's zijn vervolgens opgebouwd langs zogenaamde 'Wat/Welke-vragen', die te raadplegen zijn door op het begrotingsprogramma te klikken: • Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen? • Wat willen we bereiken? • Wat zijn de doelstellingen (met activiteiten voor 2025)? • Welke verbonden partijen dragen bij? • Wat zijn de indicatoren? • Wat mag het kosten? Via de opbouw van deze 'Wat/Welke-vragen' wordt informatie gefilterd van een relatief abstract niveau, zoals de vraag welke belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen van invloed zijn op het programma, tot een concreet niveau (wat gaan we doen in 2025 en wat kost het?). Indicatoren Elk begrotingsprogramma kent een set indicatoren.
De 'basis' komt voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), dit is een vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Deze basis BBV-indicatoren zijn standaard onderverdeeld naar 'taakvelden', er is in de begroting een koppeling gemaakt tussen de taakvelden en de begrotingsprogramma's, waardoor deze nu een logische link vormen. Een totaal overzicht van de BBV-indicatoren is terug te vinden in de bijlagen van deze Begroting. Omdat de basis BBV-indicatoren voor elke gemeente gelijk zijn, hebben deze geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten. Daarnaast zijn via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBVindicatoren van Dordrecht per thema te vergelijken met een selectie naar keuze (onder andere landelijk, provinciaal niveau of regionaal niveau). Aanvullende indicatoren Naast de indicatoren van het BBV, zijn voor elk begrotingsprogramma ook aanvullende indicatoren opgenomen. Deze aanvullende Dordtse indicatoren komen voort uit de in de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026 voorgenomen wens om de informatievoorziening aan de gemeenteraad verder te verbeteren. Vanaf het najaar van 2023 tot de zomer van 2024 is met de Auditcommissie een intensief traject doorlopen om deze wens te concretiseren.
Daaruit heeft een werkgroep van leden van deze commissie samen met experts van het Onderzoekscentrum Drechtsteden (OCD) en de ambtelijke ondersteuning een verdiepende slag gemaakt op mogelijke aanvullende indicatoren. De kaders die voor deze aanvullende indicatoren zijn gemaakt hebben betrekking op: • Het informatieniveau moet geschikt zijn voor de raad (niet tot op detailniveau, ook niet te abstract);
Begroting 2025 Dordrecht
15
• • • • • •
Politiek onafhankelijk; Te gebruiken voor een langere periode (bijvoorbeeld 6 jaar); Een vergelijking van de data van de indicatoren te kunnen maken in de tijd, niet perse met andere gemeenten; De indicatoren waar mogelijk elk jaar te meten; Een beknopte set van indicatoren aan te houden (+/- 3 indicatoren per programma); Integreren in de begroting 2025 (nulmeting) en verder.
Binnen deze kaders heeft de werkgroep in juni 2024 een twintigtal aanvullende indicatoren voorgelegd aan de Auditcommissie, waarna opdracht is gegeven voor een directe nul-meting (eerste data voor de indicatoren) in de zomer van 2024. Het OCD heeft de nul-meting uitgevoerd, en de aanvullende indicatoren met data zijn in deze Begroting 2025 voor het eerst gepresenteerd. In het raadsbesluit voor de begroting is een beslispunt opgenomen ter vaststelling van het gebruik van de aanvullende indicatoren voor komende jaren. Onderzoeksverantwoording Omnibus enquête van het OCD Elf van de aanvullende indicatoren voor de Begroting 2025 zijn door het Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD) gemeten met behulp van een vragenlijstonderzoek (de omnibus) onder volwassen inwoners van de gemeente Dordrecht in augustus 2024. De indicatoren zijn ontleend aan verschillende monitoren van het OCD te weten de Monitor Communicatie en Bestuur, de Monitor Dordtse initiatieven, de Monitor Sociaal, het Onderzoek behoefte aan cultuur én de Veiligheidsmonitor. De doelgroep van de omnibus zijn volwassen inwoners uit Dordrecht. Om een representatief beeld te krijgen moet een aanzienlijk aantal respondenten deelnemen aan het onderzoek. Alleen dan is vast te stellen of verschillen in uitkomsten tussen bijvoorbeeld twee opeenvolgende jaren werkelijke verschillen zijn en niet op toeval berusten.
We trokken een steekproef van 4.000 personen uit de basisregistratie personen (BRP). Daarnaast hebben wij de 2.219 leden van het bewonerspanel benaderd met de omnibus enquête. Het onderzoek is uitgevoerd via een online vragenlijst. Geselecteerde inwoners kregen per brief (steekproef populatie) of email (het bewonerspanel) het verzoek om aan het onderzoek deel te nemen en de vragenlijst op internet in te vullen. Indien gewenst konden zij een schriftelijke vragenlijst opvragen. Een kleine 2.000 (1.964) personen heeft de vragenlijst ingevuld. Het netto respons percentage is 32%. Het databestand is herwogen naar wijk en leeftijd. Nota bene: de wijkverschillen zijn klein en indicatief voor verschillen, maar zijn niet statistisch significant. Wat mag het kosten? Met het vaststellen van de begroting autoriseert de raad de totale lasten en de totale baten alsook de mutaties van reserves per programma (art. 4 van de financiële verordening). Daarmee is het college bevoegd te handelen om uitvoering te geven aan de opgenomen activiteiten. Binnen de lasten en baten van het programma afzonderlijk is het college bevoegd verschuivingen aan te brengen. Wijzigingen van de begroting die het totaal van lasten, het totaal van baten en/of de mutatie van reserves veranderen, worden aan de raad voorgelegd.
Om meer inzicht te geven in wat er in de programmabegroting is opgenomen, is aanvullend: • inzicht gegeven in de kostensoorten waaruit de lasten bestaan. • een specificatie opgenomen van de productramingen waaruit een programma is opgebouwd (waarbij één product slechts in één programma voorkomt). • het totaal van het programma, uitgesplitst in lasten, baten en mutaties reserves (het autorisatie-niveau). • in de bijlagen opgenomen een overzicht per taakveld per programma (wettelijk verplicht op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), waarbij één taakveld in meerdere programma's kan voorkomen). Naast de programmabegroting autoriseert de raad de ramingen op de onderdelen algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien, die samen met de programmabegroting een sluitende begroting oplevert.
Begroting 2025 Dordrecht
16
2.2 Programma's 2.2.1 Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht 2.2.1.1 Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen?
Welke belangrijke regionale, nationale en/of Europese maatschappelijke ontwikkelingen spelen op dit beleidsterrein en zijn mogelijk van invloed op het begrotingsprogramma? • Met de invoering van de Omgevingswet in 2024 krijgen inwoners een grotere verantwoordelijkheid voor en invloed op de leefomgeving. • Het wetsvoorstel ‘Wet versterking participatie op decentraal niveau’ (Wvp) is in 2024 aangenomen. • In het hoofdlijnenakkoord van het kabinet zijn forse bezuinigingen aangekondigd op rijksniveau die ook gemeenten raken. • Het vertrouwen van burgers in de overheid is de laatste jaren afgenomen. De samenleving vraagt om een eerlijke en begripvolle overheid met menselijke maat. • De diverse crises in ons land maken veel inwoners kwetsbaar. Zij doen een groter beroep op de gemeentelijke dienstverlening.
2.2.1.2 Wat willen we bereiken?
Als gemeente willen we de gemeenschap betrekken bij onze opgaven, de plannen die we ontwikkelen en de uitvoering daarvan. Daarnaast willen inwoners zelf ook graag ruimte hebben voor initiatieven en eigen plannen. (Burger)participatie vanuit de samenleving is daarom belangrijk. We geven waar het kan ruimte en bijbehorende verantwoordelijkheid, en we pakken onze rol door geen verkeerde verwachtingen te wekken en zaken toe te zeggen die we niet kunnen waarmaken. Als gemeente laten we ons zien in de stad en willen we de afstand tussen inwoners en het bestuur verkleinen door met elkaar in gesprek te zijn. Dat doen we rechtstreeks, digitaal én met partners die weten wat er leeft zoals in wijkteams, buurtwerk, verenigingen of winkeliers. In 2024 is de Dordtse visie en werkwijze met betrekking tot participatie vastgesteld. In 2025 staat het versterken van kennis en expertise centraal. De Dordtse visie en werkwijze voor participatie vormt daarnaast de basis voor de participatie- en inspraakverordening. Deze zal in 2025 op participatieve wijze worden aangepast in lijn met de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Ook werken we aan een toegankelijke en makkelijke gemeentelijke dienstverlening voor onze inwoners. Centraal hierin staat dat we inwoners zoveel mogelijk op één plek én in één keer helpen. We bieden daarnaast maatwerk aan inwoners die dit nodig hebben.
Dit geldt extra voor inwoners in ingewikkelde situaties of met veelvoudige problematiek. Uiteraard blijft onze basisdienstverlening op orde. Voorbeelden hiervan zijn het verstrekken van reisdocumenten en verwerken van verhuizingen en geboorteaangiftes. Tot slot zetten we ons in om Dordrecht als centrumstad van de regio te positioneren, en werken hierin op het vlak van de ruimtelijk economische samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven samen in de Smart Delta Drechtsteden en op de schaal van Zuid Holland Zuid. Ook nemen we voor Dordrecht en de regiogemeenten in de Drechtsteden de verantwoordelijkheid voor de bedrijfsvoeringstaken via de Servicegemeente Dordrecht (SGD). Deze dienstverlening aan onze en andere gemeenten, en partners, heeft als doel lokale invulling meer mogelijk te maken en ruimte te geven om de bedrijfsvoering slagvaardiger en innovatiever te maken.
Begroting 2025 Dordrecht
17
2.2.1.3 Wat zijn de doelstellingen? Doelstelling 1: (Burger)participatie stimuleren en ruimte geven aan initiatieven uit de samenleving. Burgerparticipatie is een belangrijk onderdeel van een gezonde en democratische samenleving. Burgerparticipatie gaat verder dan het enkel informeren en consulteren van inwoners; het omvat actieve betrokkenheid van burgers bij beleidsvorming en besluitvorming. Dit versterkt niet alleen de legitimiteit van gemeentelijke besluiten, maar bevordert ook de betrokkenheid en het vertrouwen van inwoners in hun lokale overheid. We geven daarom ruimte aan ideeën en initiatieven uit de samenleving, en vinden gezamenlijk eigenaarschap - van gemeente, organisaties, inwoners en bedrijven - op maatschappelijke opgaven belangrijk. ENDPMEND We geven het programma Participatie verder vorm in een kennis- en expertisecentrum voor participatie. Eind 2024 zijn de contouren helder voor het kennis- en expertisecentrum Participatie. In 2025 richt het programmateam Participatie zich op de borging van dit expertisecentrum. Het centrum biedt ondersteuning bij participatietrajecten en fungeert als vraagbaak. Binnen de online omgeving zijn handreikingen en andere instrumenten (waaronder de toolbox die is ontwikkeld in het kader van de Omgevingswet) beschikbaar. Het expertisecentrum heeft nadrukkelijk een faciliterende en coachende functie.
Om responsief te kunnen handelen als organisatie naar de inwoner, geven we in 2025 verder invulling aan het trainen en ontwikkelen van medewerkers. Een lerende aanpak staat centraal. Daarom evalueren we ook in 2025 met regelmaat projecten en initiatieven samen, om de aanpak en werkwijze steeds te kunnen blijven verbeteren. Daarnaast wordt één keer per jaar een leerrapportage ambtelijk en bestuurlijk aangeboden, waarbij in 2025 de eerste volgt. We geven vervolg aan het werken met de toolbox (burger)participatie Omgevingswet. Begin 2024 is de Omgevingswet in werking getreden, waarbij participatie een belangrijk onderwerp is. Naast de Handreiking Participatiebeleid, is met oog op de Omgevingswet een toolbox ontwikkeld. Deze toolbox bestaat uit een dynamische website die initiatiefnemers en aanvragers van een omgevingsvergunning moet stimuleren om participatie te organiseren. De toolbox is ook beschikbaar voor gemeentelijke initiatieven, projecten en omgevingsplannen en heeft dan als doel om zowel te inspireren als te komen tot betere participatie. Bezoekers van de toolbox vinden er voorbeelden van participatie-instrumenten en ‘best practices’. In de loop van 2024 wordt de toolbox ondergebracht bij het programma Participatie. In 2025 zetten we verder in op het trainen en ontwikkelen van de medewerkers.
Dat sluit aan bij de ontwikkeling van een kennis- en expertisecentrum participatie. We maken breed gebruik van het digitale participatieplatform Doe Mee Dordrecht. In 2023 is het online participatieplatform Doe Mee Dordrecht online gegaan (www.doemeedordrecht.nl). Op dit platform bieden we informatie over onze plannen en nodigen we inwoners, ondernemers en organisaties uit om daarop digitaal te reageren en bij betrokken te raken. Inwoners gebruiken het platform om op onze plannen te reageren. Daarnaast melden zij zich via het platform aan om op de hoogte te blijven, of om vaker actief mee te denken of te werken aan een onderwerp. In 2024 is het digitale participatieplatform ondergebracht bij het programma Participatie. We evalueren de participatietrajecten waarbij we (ook) Doe Mee Dordrecht hebben ingezet. Bij betrokken inwoners en medewerkers onderzoeken we of Doe Mee Dordrecht gebruiksvriendelijk is. In 2025 gaan we hiermee door en ontwikkelen we onze aanpak van digitale participatie verder, zodat de kwaliteit steeds meer toeneemt en steeds beter aansluit op de behoeften en verwachtingen van inwoners en medewerkers. We passen de participatie- en inspraakverordening aan. De participatie- en inspraakverordening regelt de betrokkenheid van inwoners en andere belanghebbenden bij het beleids- en besluitvormingsproces.
De participatie- en inspraakverordening van Dordrecht dateert uit 2017. Als gevolg van de inwerkingtreding van de 'Wet versterking participatie op decentraal niveau' dient de verordening herijkt te worden. Daarmee kan de verordening in lijn gebracht worden met de Dordtse werkwijze voor inwonerparticipatie. Dat wordt gedaan op participatieve wijze. De in 2024 geformeerde klankbordgroep Participatie (bestaande uit inwoners van Dordrecht) wordt hier ook bij betrokken. Onderdeel van de Wet versterking participatie op decentraal niveau, is ook het zogenaamde ‘uitdaagrecht’. In de verordening wordt tevens opgenomen welke regels gelden als inwoners van Dordrecht zelf een initiatief hebben voor hun de stad, wijk of buurt.
Begroting 2025 Dordrecht
18
Doelstelling 2: Een toegankelijke en zo makkelijk mogelijke, gemeentelijke dienstverlening. De samenleving vraagt om een eerlijke en begripvolle overheid met aandacht voor de inwoners. Iedere inwoner heeft daarin zijn eigen behoefte. Daarop inspelen is de rode draad van onze gemeentelijke dienstverlening. Wij maken het verschil voor inwoners door waar nodig extra tijd en aandacht te geven. We vernieuwen en werken aan het verder verbeteren van de bestaande dienstverlening aan de balie, telefonisch en digitaal. Voorop staat de kwaliteit van ons werk en het gemak voor de inwoners. We werken samen met de Bibliotheek AanZet en de Sociale Dienst Drechtsteden (SDD) aan een centrale plek waar inwoners met vragen naar toe kunnen. De samenleving is erop gericht dat inwoners meer zelfredzaam zijn. De wisselwerking en het aanbod van veel verschillende (financiële) regelingen vanuit de overheid is voor veel inwoners erg ingewikkeld. Zo ingewikkeld dat veel inwoners graag een duidelijke plek willen waar zij al hun vragen kunnen stellen. Wij gaan deze centrale plek samen met onze partners bieden in het toekomstige Dordthuis. In 2025 werken we deze processen samen verder uit en starten we met het opleiden en trainen van onze medewerkers. We gaan onze dienstverlening verder digitaliseren en automatiseren. We starten met processen die het meeste gemak bieden aan onze inwoners.
Processen die wij in 2025 verder digitaliseren zijn o.a. de aangifte van overlijden. We bieden iedereen een passende contactmogelijkheid. We investeren in het verder digitaliseren en automatiseren van onze dienstverlening. Dit is noodzakelijk om goed in te kunnen spelen op de wensen van onze inwoners, zij zoeken op verschillende manieren contact met ons. Iedereen kiest zelf de manier die het beste bij zijn of haar vraag en situatie past. Dat kan bijvoorbeeld zijn via bezoek, telefoon, WhatsApp, Live Chat, social media of de website. We presenteren in 2025 de zelfservicezuil als extra mogelijkheid. Hierdoor kunnen inwoners ook buiten de openingstijden van de Stadswinkel gebruik maken van onze dienstverlening. Daarnaast onderzoeken we hoe we de verschillende manieren nóg beter kunnen gebruiken. Doelstelling 3: Dordrecht functioneert als centrumstad van de regio. We zitten voor elk van onze ambities aan de juiste tafels met de juiste partners. Dit doen we om informatie te kunnen uitwisselen, in te spelen op subsidiemogelijkheden en onze gezamenlijke uitvoeringskracht te versterken. Daarmee zetten we de identiteit en kracht van Dordrecht en de regio beter op de kaart in Den Haag en in Brussel. Ook nemen we voor Dordrecht en de regiogemeenten de verantwoordelijkheid voor de dienstverlening.