Begroting 2024 Dordrecht.pdf
Tekst van het document
Coöperatie ontwikkeling Leerpark U.A.
Coöperatie Ontwikkeling Leerpark U.A. Website
www.leerpark.nl
Vertegenwoordiging Dordrecht
•
Deelnemers
Begroting 2024 Dordrecht
Mevrouw C.C van Benschop, gevolmachtigd lid en voorzitter Algemeen Leden Vergadering (ALV) • De heer J.H.S. Goossensen, bestuurslid (bestuurslid A) • De heer N.J de Wit, bestuurslid De gemeente Dordrecht en het ROC Da Vinci College (Stichting Regionaal opleidingscentrum Zuid-Holland Zuid).
73
Vestigingsplaats
Dordrecht
Openbaar of gemeentelijk belang
De Coöperatie Ontwikkeling Leerpark U.A. is op 26 juni 2003 opgericht en heeft als hoofddoelen: 1. Het namens de leden selecteren van een marktpartij en het namens de leden contracteren van die marktpartij, om op het terrein gelegen aan de Maria Montessorilaan en omgeving scholen, woningen, winkels, kantoren, bedrijfsruimten, openbare ruimten en infrastructuur te realiseren. 2. De realisatie van het Leerpark tegen de scherpste prijs en hoogst bereikbare kwaliteit te laten plaatsvinden. 3. In alle fasen van de ontwikkeling van het Leerpark op te treden als aanbestedende dienst krachtens de Europese richtlijnen. De Coöperatie Ontwikkeling Leerpark U.A. bestaat uit de leden - Stichting Regionaal Opleidingscentrum Da Vinci College en de Gemeente Dordrecht, en fungeert als opdrachtgever voor de fysieke realisatie van het Leerpark binnen aangegeven kaders (programma’s, randvoorwaarden en budget van de leden). Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 Beoogd is dat de Coöperatie Ontwikkeling Leerpark per eind 2023/begin 2024 wordt beëindigd of wordt omgevormd. Er wordt in 2023 onderzocht in welke rechtsvorm de DZHF kan worden geëxploiteerd. Actuele risico's d.d. augustus 2023 • Het budget voor exploitatiebijdragen DZHF vanuit de deelnemers raakt uitgeput.
De afgelopen jaren is onder andere door nieuwe financiering, het vergroten van de huurinkomsten gestuurd op het sluitend krijgen van de exploitatie. Desondanks is de verwachting dat ook de komende jaren de begroting zonder partnerbijdrage niet geheel zal sluiten. • De jaarrekening 2021 en 2022 moeten nog worden opgesteld en beoogd wordt dat dit eind 2023 gereed is. De hier vermelde bedragen zijn een prognose.
Relevante beleidsinformatie
Risico's
Wat zijn de indicatoren? Indicatoren De onderstaande BBV-indicatoren zijn onderdeel van de vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Omdat deze indicatoren een logische link vormen met het programma Lerend en Ondernemend Dordrecht zijn zij hier opgenomen. Voor BBV-indicatoren geldt dat hier geen streefwaarden aan verbonden zijn, de indicatoren kennen immers geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten, daarnaast kunt u via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema vergelijken met een selectie naar keuze (o.a. Nederland, Provincie niveau of Regionaal niveau). Een totaal overzicht van de BBV-indicatoren treft u daarnaast aan onder de bijlage van deze Begroting 2024. Ook is reeds één nieuwe aanvullende indicator opgenomen. Deze aanvullende indicatoren hebben een duidelijke link met de doelstellingen uit de begroting. Eind 2023 starten we met een verdere herijking van de indicatoren, in samenspraak met de raad. De nieuwe aanvullende indicatoren die al in deze begroting zijn opgenomen vormen daarbij de start. Lees in de leeswijzer meer informatie over de werking van en het verschil tussen BBV-indicatoren en aanvullende indicatoren. BBV-indicatoren
Relatief verzuim - aantal per gemeente (onderwijs) Voortijdige schoolverlaters - % (onderwijs) Netto arbeidsparticipatie - % (sociaal domein)
Begroting 2024 Dordrecht
Jaarstukken Begroting Jaarstukken Begroting 2021 2023 2022 2024 16 (2019)
9 (2021)
2,3 (2020)
2,7 (2021) 2,7 (2021)
65,7 (2020)
65,7 (2020)
9 (2021)
G40
15 (2022) 25 (2022)
2,7 2,2 (schooljaar (schooljaar '20/'21) '20/'21) 70,2 (2022) 70,2 71,7 (2022) (2022)
74
Werkloze jongeren - % (sociaal domein) Absoluut verzuim - aantal per gemeente (onderwijs) Banen - per 1.000 inwoners 15-64 jaar (economie)
3,0 (2020)
3,0 (2020)
2 (2021)
2,0 (2021) 2,0 (2021)
1,4 (2020)
1,2 (2021) 1,2 (2021)
1,2 (2021) 5,8 (2022)
766,7 (2020)
667,0 (2021)
667,0 (2021)
Aanvullende indicatoren Het totaal aantal werkzame personen bij bedrijven in Dordrecht, exclusief uitzendkrachten.
683,6 (2022)
777,1 (2022)
2021
2022
2023
58.714
61.973
63.468
Wat mag het kosten?
Hieronder wordt de opbouw van de kosten van het programma weergegeven voor het jaar 2024 (exclusief mutaties met reserves). Tevens wordt een korte toelichting gegeven op de betreffende kostensoorten.
Lerend en Ondernemend Dordrecht Interne salarislasten Materiële budgetten Bijdragen aan GR'en Subsidies Kapitaallasten • • • • •
2024 2.518.767 9.128.303 1.559.473 17.204.446 3.737.485
Interne salarislasten: dit betreft de salarislasten voor met name onderwijs en economie. Materiële budgetten: dit zijn budgetten voor economie, (bewegings)onderwijs, leerlingenvervoer en arbeidsmarktbeleid. Bijdragen aan GR'en: dit zijn bijdragen aan de DGJ voor het handhaven van de leerplicht. Subsidies: dit betreft subsidies voor onder anderen voorschoolse educatie, het Dordts Leerprogramma en de bibliotheek. Kapitaallasten: dit zijn de kapitaallasten vanuit onderwijshuisvesting en gymlokalen.
Hieronder wordt de financiële meerjarenbegroting van het programma weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen aan en onttrekkingen uit reserves. Bedragen x € 1.000
Onderwerp
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Lasten
34.148
33.348
32.708
30.359
Baten
12.079
12.079
12.009
12.009
Saldo
-22.070
-21.269
-20.699
-18.350
Toevoeging reserves
1.141
316
316
316
Onttrekking reserves
5.307
4.104
3.111
865
Totaal programma
-17.903
-17.481
-17.904
-17.801
Hieronder wordt de financiële meerjarenbegroting van het programma weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties de met de reserves.
Begroting 2024 Dordrecht
75
Bedragen x € 1.000
Lerend en Ondernemend Dordrecht Product
2024
2025
2026
2027
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Bibliotheek
3.412
0
3.412
3.412
0
3.412
3.412
0
3.412
3.412
0
3.412
Leerplicht en voortijdig schoolverlaten Bestrijding Onderwijsachterstanden
2.928
1.714
1.214
2.929
1.714
1.215
2.929
1.714
1.215
2.929
1.714
1.215
9.314
6.547
2.767
9.366
6.547
2.818
8.381
6.547
1.834
6.966
6.547
419
Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) Onderwijs en Leerlingenvervoer
1.229
1.030
199
1.060
1.030
30
1.060
1.030
30
1.060
1.030
30
1.758
0
1.758
1.761
0
1.761
1.761
0
1.761
1.761
0
1.761
Werkgelegenheid
1.563
0
1.563
1.264
0
1.264
1.264
0
1.264
1.014
0
1.014
Ruimtelijke Lobby
1.608
1.342
267
1.614
1.342
272
1.614
1.342
272
1.614
1.342
272
Leerpark
421
0
421
148
0
148
148
0
148
148
0
148
Economie en Ondernemerschap
968
133
835
969
133
836
969
133
836
444
133
311
Markten en kiosken
532
353
179
532
353
179
532
353
179
532
353
179
Bedrijventerreinen
364
0
364
164
0
164
64
0
64
-11
0
-11
Onderwijshuisvesting
10.049
960
9.089
10.128
960
9.168
10.573
890
9.683
10.489
890
9.599
Totaal saldo baten en lasten
34.148
12.079
22.070
33.348
12.079
21.269
32.708
12.009
20.699
30.359
12.009
18.350
1.141
-5.307
-4.167
316
-4.104
-3.788
316
-3.111
-2.795
316
-865
-550
35.289
17.386
17.903
33.663
16.182
17.481
33.024
15.119
17.904
30.675
12.874
17.801
Mutaties met de reserves Geraamd resultaat
Begroting 2024 Dordrecht
76
Bouwend en Bereikbaar Dordrecht Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen?
Welke belangrijke regionale, nationale en/of Europese maatschappelijke ontwikkelingen spelen op dit beleidsterrein, en zijn mogelijk van invloed zijn op het begrotingsprogramma? •
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werkt aan een nieuwe Nota Ruimte. Helder is dat de ruimteclaims vanuit alle sectoren in ons land en onze provincie niet passen en dat er keuzes zullen moeten worden gemaakt. Wat kan wel en niet, en waar?
•
De woningmarkt is nog steeds gespannen. Ook de verder gestegen rente zorgt ervoor dat woningen lastiger gefinancierd kunnen worden. Dit geldt voor zowel particuliere kopers, ontwikkelaars als beleggers.
•
Het Rijk wil meer regie voeren op de versnelling van de woningbouw, maar door de val van het kabinet is er onduidelijkheid over de voortgang hiervan.
•
De Omgevingswet treedt zoals nu voorzien per 1 januari 2024 in werking, waardoor de manier waarop we omgaan met de ruimtelijke ordening verandert.
•
De stikstof beperkingen voor de bouw blijven actueel en deels onopgelost. Deze beperkingen blijven in 2024 de voortgang van bouwen beïnvloeden.
•
Rijkswaterstaat is bezig met een grote vervanging- en renovatieopgaven aan bruggen en tunnels, met een grote verkeersimpact op onze regio.
Wat willen we bereiken?
We bouwen samen aan een sterk, groen en bereikbaar Dordrecht. De doelstelling om voldoende woningen te bouwen voor alle doelgroepen is onveranderd. De bouw van en planvorming voor betaalbare woningen heeft de prioriteit, ondanks de lastige markt met schaarste aan grondstoffen, vakmensen, gestegen rente en financierbaarheid van bouwprojecten die onder druk staat. Hiervoor is een inhaalslag nodig, omdat de huidige plannen veelal uitgaan van duurdere woningen. Concreet willen we 4.000 woningen realiseren, waarvan 30% (1.200 woningen) in het sociale huur segment. Daarbij vindt een toevoeging plaats van 1.500 betaalbare koopwoningen in de planvoorraad. Hierbij realiseren we ons dat de woningbouw een belangrijke pijler is in het versterken van de sociaaleconomische positie van de stad. Tevens wordt de balans tussen alle woonsegmenten ook sterk in de gaten gehouden. Met de provincie Zuid-Holland zijn we in gesprek om onze lokale en regionale groeiambitie te laten omarmen. De landelijke en provinciale ruimtelijke ontwikkelingen betrekken we de komende periode bij de actualisering van de Omgevingsvisie Dordrecht 1.0 naar de versie 2.0. Om onze ruimtelijke doelen te realiseren voeren we waar nodig lobby uit bij Rijk en provincie.
Daarnaast zijn keuzes nodig om bij de binnenstedelijke verdichting en de klimaatambitie voor 2040 de kwaliteit van de ruimtelijke inrichting en de bereikbaarheid te behouden. Daarom streven we bij stedenbouwkundige ontwikkelingen en het Meerjaren Onderhoudsprogramma voor wegen en riolering naar de toepassing van het ontwerpprincipe STOMP (Stappen – trappen – openbaar vervoer – MaaS – Privéauto).
Wat zijn de doelstellingen? Doelstelling 1: Het realiseren van 4.000 woningen tot en met 2026. De ambitie is om tot 2026 in totaal 4.000 woningen te bouwen in alle segmenten. Hiervan zal 30% (1.200 woningen) in het sociale huursegment vallen. Dit betekent dat er gemiddeld 1.000 woningen per jaar opgeleverd moeten worden om deze doelstelling te kunnen halen. Het is een landelijke trend dat de bouw stagneert door diverse economische omstandigheden als stijgende hypotheekrente en de ontwikkeling van bouwkosten. Dit maakt het behalen van deze doelstelling onzeker. We willen daarom verschillende mogelijkheden benutten, zoals de Start Bouw Impuls, en blijven met ontwikkelaars in gesprek. ENDPMEND
Begroting 2024 Dordrecht
77
We maken woningbouw mogelijk door gronduitgifte, gebiedsontwikkeling, omgevingsplannen (vervangt de bestemmingsplannen) en begeleiden van initiatieven. In de gebieden van de Stadsas Dordt, Stadswerven, Wilgenwende, Amstelwijck en Spuiboulevard, doen we er alles aan om de productie op gang te houden of te krijgen. Per 1 januari 2024 wordt de Omgevingswet van kracht. Dit betekent dat bestemmingsplannen over gaan in Omgevingsplannen. Om de ontwikkeling op het Maasterras mogelijk te maken, wordt eind 2023 het bestemmingsplan vrijgegeven voor inspraak, zodat dit in 2024 ter vaststelling aan de raad kan worden aangeboden. Dit zorgt voor een belangrijke impuls voor de realisatie van het woningbouwprogramma, economisch programma en voorzieningenniveau. We wijzen locaties aan voor het (terug-)bouwen van sociale huurwoningen. De doelstelling uit het politiek akkoord gaat uit van 30% (1.200 woningen) in het sociale huursegment tot en met 2026. De woonvisie gaat uit van 2.000 (terug) te bouwen sociale huurwoningen tot 2031. De locaties van deze 2.000 sociale huurwoningen zijn in kaart gebracht (Dordrecht West, Poelwijckstraat/Oudelandstraat, Thureborgh), waarbij het gaat om zowel locaties van de gemeente, Trivire, Woonbron en overige partijen. Hierbij schept de gemeente de randvoorwaarden om te kunnen bouwen en staan de corporaties en ontwikkelaars aan de lat deze te realiseren.
Om hierop te versnellen wordt er gezocht naar locaties voor 150 extra te programmeren sociale huurwoningen. Ook is het de bedoeling om 100 sociale huurwoningen, die initieel geprogrammeerd waren om te bouwen door derden, nu door corporaties te laten ontwikkelen. We zorgen voor differentiatie in het woningaanbod in Dordt West. Ook in 2024 blijft de focus in Dordrecht-West liggen op het differentiëren van het woningaanbod. Het gaat om een kwalitatieve verbetering van de sociale huurvoorraad en een toename van het aanbod in (betaalbare) koopwoningen. Concreet gaat het om projecten in en rondom de Charlotte de Bourbonstraat, het Witte Dorp, Van Kinsbergenstraat, speeltuinvereniging, Vliegenstraat, Van der Goesstraat, Colijnstraat, Karel Doormanweg, Admiraalsplein, volkstuinenlocatie en de Bouwhuyslocatie. Onderzoek loopt naar locaties aan de Zuidendijk (Troelstraweg en Ruys de Beerenbrouckweg) en de Protestantse Zorggroep Crabbehoff (PZC). Doelstelling 2: Het ontwikkelen van planvorming voor het toevoegen van harde planvoorraad. Als gemeente kunnen wij ervoor zorgen dat plannen mogelijk worden door kaders te stellen. Kan er gebouwd worden? Dan noemen we dat 'harde planvoorraad'. Om de doelstelling voor deze raadsperiode te halen moeten we ons richten op het vormen van harde planvoorraad.
Tot 2026 zijn er harde bestemmingsplannen voor ruim 4.000 woningen, waarvan een deel reeds in uitvoering is. Voor de periode daarna zijn er harde en zachte plannen voor nog eens 5.000 woningen. Na het onherroepelijk worden van de bestemmingsplannen/Omgevingsplannen voor de Spuiboulevard en met name het Maasterras en de andere onderdelen van de Stadsas Dordt, is er voldoende planvoorraad om 11.000 woningen binnenstedelijk te kunnen bouwen. Echter, vanwege de omvang en complexiteit van de ontwikkeling van de Stadsas Dordt is een extra impuls nodig. Daarom wordt gestudeerd waar in de stad verdichting kansrijk is. Daarbij is randvoorwaardelijk dat verdichting leidt tot een kwaliteitsimpuls voor het gebied. We ronden de verdichtingsstudie af en borgen dat er voldoende planvoorraad aanwezig blijft. We voegen koopwoningen aan de planvoorraad toe in het betaalbare segment. In zowel het politiek akkoord als de woonvisie is afgesproken om 1.500 zogenaamde betaalbare koopwoningen te programmeren. Het gaat hierbij om koopwoningen die volgens de definitie van het Rijk minder dan €355.000 kosten. In de huidige programmering zitten vooralsnog, mede door marktomstandigheden, onvoldoende van dit soort woningen. We programmeren daarom deze woningen in de planvoorraad op onder andere de Spuiboulevard, het Maasterras en door middel van verdichting in de gehele stad.
Uiteraard wordt naast het toevoegen van deze planvoorraad, dit ook in alle andere segmenten gedaan, want overal is behoefte aan.
Begroting 2024 Dordrecht
78
We werken concrete planvorming uit voor de ontwikkelingsgebieden van de Stadsas Dordt. De Stadsas Dordt draagt met de bouw van circa 6.000 woningen en verschillende infrastructurele investeringen voor een belangrijke mate bij aan de bouw- en bereikbaarheidsambities uit het Politiek Akkoord 2022-2026 en de lange termijn agenda 'Agenda Dordrecht 2030'. De Stadsas Dordt is onderverdeeld in verschillende ontwikkelgebieden, die ieder in hun eigen tempo ontwikkeld worden. Voor ontwikkelgebied Maasterras wordt in 2023 gewerkt aan de Omgevingseffectrapportage, het stedenbouwkundig masterplan en de stedenbouwkundige uitwerking voor de eerste fase. Hiertoe zal een omgevingsplan en een grondexploitatie worden opgesteld, welke ter besluitvorming zullen worden voorgelegd. Voor het ontwikkelgebied Knoop Leerpark-Gezondheidspark werken we in 2023 en 2024 een ontwikkelstrategie uit. In het ontwikkelgebied rondom Station Dordrecht starten we in 2023 de eerste deelprojecten en wordt verder verkend welke mogelijkheden dit gebied nog meer heeft voor stedelijke verdichting. We brengen door middel van een verdichtingsstudie potentiële ontwikkellocaties in kaart. Door middel van een verdichtingsstudie worden mogelijke ontwikkellocaties in het gebouwde gebied van Dordrecht onderzocht.
De eerste resultaten laten zien dat er genoeg kans en ruimte is in Dordrecht om te verdichten en dat daarmee het doel om 11.000 woningen te bouwen gehaald kan worden. Begin 2024 zijn de uitkomsten van dit onderzoek bekend, maar niet alle locaties zullen even gunstig zijn. In 2024 brengen we daarom voor de meest gunstige ontwikkellocaties de kaders in kaart. Doelstelling 3: Het ontwikkelen van een ruimtelijke ordening die ruimte biedt aan duurzame ontwikkelingen, transformatie en een divers woonaanbod. Dordrecht bevindt zich midden in een dynamische periode met een grote behoefte aan woningen. Daarbij moet de bereikbaarheid, natuur en klimaat, en economische functies gewaarborgd of verder versterkt worden. We blijven werken aan een aantrekkelijk leefklimaat. De schaarste van ruimte, ook in onze stad, maakt deze complex. Het zal daarom een uitdaging zijn om alle aspecten ruimtelijk een goede plaats te geven en tegelijk aan alle ambities te voldoen. Dit blijkt ook uit de ruimtelijke puzzel die we samen met de provincie aan het maken zijn. Naar alle waarschijnlijkheid zullen er prioriteiten gesteld, en keuzes gemaakt moeten worden. Aangezien we met de ontwikkeling van de stad binnen de reeds bebouwde contouren wensen te blijven, zal de stad verdicht moeten worden.
Zowel de genoemde verdichtingsstudie als de aangescherpte woon- en omgevingsvisie zal worden gebruikt om te bepalen waar deze verdichting het beste kan plaatsvinden. Daarbij zal ook oog moeten zijn voor de noodzakelijke reductie van de stikstofemissies en voor het behoud van de natuurwaarden, binnenstedelijk groen en de Biesbosch via het Schone Lucht Akkoord (SLA). Verder willen we in Dordrecht een aantrekkelijk leefklimaat bieden voor de huidige en nieuwe bewoners. De binnenstad, de Biesbosch en de bereikbaarheid van de stad vervullen daarbij een belangrijke en unieke rol, als mede een goede strategie voor het aantal en het type voorzieningen. We brengen de Omgevingsvisie 2.0 tot stand. De doelen in de vast te stellen Omgevingsvisie 2.0 fungeren als randvoorwaarden om te komen tot groei. Nieuwe ontwikkelingen zoals de Regionale EnergieStrategie, aangepast beleid en een politiek akkoord vragen om een aanscherping en waar nodig aanvulling van de Omgevingsvisie. De leefomgeving staat onder druk, er zijn veel ontwikkelingen die een claim leggen op de beschikbare ruimte zoals woningbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en de relatie met het buitengebied. We brengen demografische ontwikkelingen in beeld en het daarbij behorende niveau van voorzieningen via referentienormen. We voegen met 'de Staart' een nieuw gebied toe aan de omgevingsvisie.
We hebben geleerd van de totstandkoming van de eerste versie en passen deze lessen toe bij de actualisering. Ook hebben we inmiddels enige ervaring met de doorwerking van de Omgevingsvisie in de overige beleidsinstrumenten, waardoor beter kan worden ingespeeld op bijvoorbeeld de op te stellen Programma's. De 7 geformuleerde doelen blijven het uitgangspunt.
Begroting 2024 Dordrecht
79
We maken programma's voor de wijken om kwaliteit te waarborgen. De omgevingsvisie geeft richting op schaal van de stad en regio. Echter, om de stedelijke ontwikkeling in de verschillende gebieden te kunnen sturen, hebben we een aanvullend instrument nodig welke meer inzicht geeft in de fysieke en sociale situatie van een plek. Vanaf 2023 zijn we daarom begonnen met gebiedsprogramma's waarin het fysieke en sociale situatie van een plek worden samengevat en antwoord wordt gegeven op hoe we de verschillende plekken het best kunnen ontwikkelen. Vooralsnog is het idee om dit voor alle gebieden/wijken in de stad te doen. De verwachting is dat de eerste gebiedsprogramma's in 2024 klaar zullen zijn, mede in het kader van de verdichtingsstudies. We maken inzichtelijk wat we in Dordrecht doen ter stimulering van de sociale veiligheid en gezondheid in relatie tot ruimtelijke kwaliteit. De raad heeft een amendement aangenomen bij de vaststelling van de Omgevingsvisie Dordrecht 1.0, gericht op het stimuleren van een veilig woon- en leefklimaat in relatie tot de ruimtelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving. We geven middels een raadsinformatiebrief inzicht aan de raad in wat we in Dordrecht allemaal doen in het kader van deze ruimtelijke kwaliteit en sociale veiligheid. Daarnaast onderzoeken we in hoeverre hier hiaten zijn en op welke manier we hier invulling aan gaan geven.
Daarnaast zijn we verbonden aan een onderzoek naar gezonde fysieke leefomgevingen uitgevoerd door PosadMaxwan. Sterrenburg zal hierbij als casus dienen. We starten met de Omgevingswet. We starten op 1 januari 2024 als gemeente met de Omgevingswet. Dat betekent onder andere dat alle nieuwe plannen in een omgevingsplan zullen worden vastgelegd. Voorheen zou dit in een bestemmingsplan zijn geweest. Daarnaast zullen we gaan werken met een digitaal stelsel, waarin de omgevingsvergunningen kunnen worden ingediend en volgens nieuwe procedures kunnen worden afgegeven. Dit betekent ook dat de dienstverlening wordt aangepast. Tot slot worden de nieuwe bevoegdheden van raad en college vastgesteld. We leveren een bijdrage aan de oplossing van de stikstofproblematiek Biesbosch. De consequenties van de uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS) zijn steeds duidelijker. In juni 2022 heeft het Rijk de startnotitie voor het Nationaal programma landelijk gebied (NLPG) gepubliceerd. Hierin zijn onder andere de nationale stikstofreductie doelen opgenomen. Het NPLG legt de structurerende, richtinggevende keuzes en (regionale) doelen vast. Dit vormt de basis voor de uitwerking van integrale gebiedsprogramma’s onder regie van de provincies Rijk en provincies. De provincie Zuid Holland moet het gebiedsproces vormgeven.
Hoe en met wie dit gaat gebeuren is nu niet duidelijk, maar het is te verwachten dat gemeenten worden gevraagd deel te nemen. Wel is duidelijk dat hiermee de gebiedsaanpak Biesbosch, waaraan de laatste 2 jaar is gewerkt komt te vervallen. De stikstofaanpak in het stedelijk gebied (mobiliteit, huishoudens, binnenvaart) gaat via de band van het Schone Luchtakkoord lopen (zie begrotingsprogramma Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht). Het ontwikkelen van een voorzieningenmonitor. Vanuit de omgevingsvisie en het politiek akkoord is de wens en noodzaak ontstaan om een zogenaamde voorzieningenmonitor te ontwikkelen om onze (maatschappelijke) voorzieningen beter in kaart te brengen. Via deze monitor is het ook de bedoeling om snel en efficiënt in kaart te brengen in welke delen van de stad het voorzieningenniveau nog niet op het gewenste niveau is en wat er nog gerealiseerd moet worden. Op dit moment wordt er gewerkt aan de monitor. Dit zal per wijk worden uitgewerkt. Doelstelling 4: Het realiseren van de bereikbaarheidsopgave in een verdichtende stad, waarbij we inzetten op het versterken van het OV-systeem en het gebruik van de fiets. Om de bereikbaarheidsopgave in een verdichtende en groeiende stad te realiseren willen we inzetten op het beleidsmatig verankeren van het zogeheten STOMP principe en de conceptuele en verkeerskundige uitvoering ervan.
STOMP staat voor: Stappen, Trappen, OV, MaaS en Privéauto in deze volgorde van afnemende prioriteit. Hiermee geven we de meeste prioriteit aan de vervoerswijze die zowel het minste ruimtebeslag heeft als de grootste groep mensen kan faciliteren. Functiemenging en compactheid resulteren in gebieden waar lopen een aantrekkelijke optie is.
Begroting 2024 Dordrecht
80
We stellen een mobiliteitsplan 2040 op met daarin het STOMP principe vastgelegd. De doelen voor de duurzaam bereikbare stad uit de omgevingsvisie werken we uit in een mobiliteitsplan 2040. Hiermee worden de transities, die passen bij een groeiende, klimaatneutrale en groene stad, inzichtelijk en verankert in ons beleid. In het mobiliteitsplan 2040 zullen we de ambities voor lopen, fietsen, deelmobiliteit, OV en autogebruik stadsbreed formuleren en daarna op wijkniveau uitwerken. Uitvoeringsprogramma's tot en met 2026 én de periode van 2027 – 2030 maken hier ook onderdeel van uit. Het mobiliteitsplan heeft sterke raakvlakken met andere programma's, zoals Klimaatneutraal 2040 (zie begrotingsprogramma Groen, Duurzaam en ruimtelijk Dordrecht). We realiseren nieuwe fietsvoorzieningen en werken aan plannen voor het verbeteren van looproutes. We werken aan de uitvoering van het nieuwe uitvoeringsprogramma Fiets 2023-2026, waaronder het fietsparkeren in de binnenstad. De fietsenstalling aan de zuidzijde van het centraal station wordt opgeleverd. We maken plannen voor het verbeteren van de looproutes in de wijken en tussen het station en de binnenstad, Energiehuis en binnenstad, Weeskinderendijk en de Spuiboulevard. We treffen voorbereidingen voor het realiseren van stadsrand-hubs en zetten een pilot op voor (stadrands/buurt) hubs.
Daarnaast stimuleren we het gebruik van gezonde deelmobiliteit. De locaties Weeskinderendijk en Leerpark worden vanuit de gebiedsontwikkeling verder ontwikkeld tot hublocatie. Daarnaast dienen het Energiehuis en enkele buurthubs als pilotlocaties, om te leren wat er nodig is om mobiliteitshubs integraal onderdeel van het mobiliteitsnetwerk uit te laten maken. Het onderzoek naar de randvoorwaarden voor deze hubs is reeds gestart, 2024 wordt gebruikt om de hubs invulling te geven en te starten met de realisatie van deze hubs. Onderdeel van deze hubs is ook het aanbieden van deelmobiliteit. In 2024 evalueren we het huidige aanbod van deelscooters en deelfietsen en onderzoeken we aanvullende mogelijkheden van deelvervoer, zoals deelbakfietsen en deelauto's. We zetten in op de doorontwikkeling van waterbushaltes. We maken plannen voor het aantrekkelijker maken van de waterbushaltes. In het bijzonder de Merwekade halte. In november 2023 zal het bestek voor het groot onderhoud aan deze kades klaar zijn, waarna vanaf 2024 tot 2026 de uitvoering van start gaat. Het is nog onbekend welke waterbushaltes het eerst aan de beurt zijn, het kan dus zijn dat de Merwedekade pas in 2026 wordt aangepakt. Op het moment dat het wordt aangepakt zal er onder andere een verduurzaming plaatsvinden, zullen de entrees zichtbaarder worden en de verlichting worden verbeterd.
We gaan het parkeren, vooral in de binnenstad en Schil, anders organiseren. In 2023 is een business case gestart om het parkeren op straat en in beschikbare parkeergarages stadsbreed door te rekenen. Hierbij is gekeken naar alle gebiedsontwikkelingen en andere ontwikkelingen in de stedelijke leefomgeving die effect hebben op parkeren. Uit de business case komen adviezen over het aantal benodigde parkeerplaatsen, waar ze moeten komen en tegen welke tarieven je daar kan parkeren. De resultaten worden in het mobiliteitsplan verwerkt zodat de raad in 2024 integraal kan beslissen over mobiliteit in de stad.
Welke verbonden partijen dragen bij?
Om onze doelen te realiseren werken we samen met anderen, zo nemen we deel in verbonden partijen. Een totaal overzicht en de financiële informatie van onze verbonden partijen is opgenomen in de paragraaf verbonden partijen. Informatie over verbonden partijen die bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen in dit programma is weergegeven in onderstaand overzicht. We geven daarbij een actuele stand van zaken.
Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid
Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (GR OZHZ) Website
Begroting 2024 Dordrecht
https://www.ozhz.nl
81
Vertegenwoordiging Dordrecht
Deelnemers Vestigingsplaats Openbaar of gemeentelijk belang
Relevante beleidsinformatie
Risico's
•
Mevrouw T.F. de Jonge lid en plaatsvervangend voorzitter Algemeen en Dagelijks Bestuur • De heer M.P.P.M. Merx, lid Algemeen Bestuur • De heer H. van der Linden, plaatsvervangend lid Algemeen Bestuur De gemeenten Alblasserdam, Dordrecht, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Hoeksche Waard, Molenlanden, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht en de provincie Zuid-Holland. Dordrecht De regeling is getroffen ter ondersteuning van de deelnemers en de regiogemeenten bij de uitvoering van hun taken op het gebied van het omgevingsrecht in het algemeen en de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht in het bijzonder, alsmede de taken op het terrein van vergunningverlening, handhaving en toezicht op grond van de in artikel 5.1 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht genoemde wetten. Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 Het Rijk heeft de invoering van de Omgevingswet uitgesteld naar 1 januari 2024 en ook de Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) treedt gelijktijdig met de Omgevingswet in werking. Omdat OZHZ voor een aantal opdrachtgevers ook de bouwtaken uitvoert wordt het wetgevingstraject intensief gevolgd. In ZuidHolland Zuid is afgesproken dat OZHZ en de gemeenten samen optrekken bij het in beeld brengen van de impact van de Wkb op de eigen organisatie: de aard en hoeveelheid werk die overblijft, het personeel, de financiën en de bouwleges.
De impact kan per gemeente verschillen, onder andere omdat deze afhankelijk is van het aantal aanvragen, de mate van toetsing aan het Bouwbesluit op dit moment en de manier waarop de gemeente invulling geeft aan het nieuwe stelsel. Het effect is groter als op dit moment de bouwbesluittoets volledig, zonder prioritering op risico's, wordt uitgevoerd. OZHZ voert de bouwtaak voor Dordrecht echter uit op basis van een risicomodel. Dordrecht koos bij de invoering van de Omgevingswet voor de strategie van 'snelle volger' waarbij we goed hebben voorgesorteerd op de wet. Actuele risico's d.d. augustus 2023 Door de invoering van de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) moet vanaf 2024 onderscheid worden gemaakt in een bouwtechnisch en een ruimtelijk deel bij de activiteit bouwen. Hierdoor vallen taken weg, waarvoor nieuwe taken in de plaats komen, zoals het afhandelen van meldingen, het toetsen van borgingsplannen en het dossierbeheer. Vooralsnog gaan we er van uit dat dit kan worden opgevangen door besparing op vervallen taken en een toename van opbrengsten uit leges.
Gemeenschappelijke regeling Wegschap Tunnel Dordtse Kil
Gemeenschappelijke regeling Wegschap Tunnel Dordtse Kil (GR Kiltunnel) Website
http://www.kiltunnel.nl
Vertegenwoordiging Dordrecht
• •
Deelnemers Vestigingsplaats
De provincie Zuid-Holland en de gemeenten Dordrecht en Hoeksche Waard. Dordrecht
Openbaar of gemeentelijk belang
Het Wegschap heeft tot taak het beheren en exploiteren van een niet-openbare toltunnel onder de Dordtse Kil tussen Dordrecht en 's Gravendeel, inclusief de daarbij behorende wegen, gebouwen en het tolplein. Daarbij hoort ook het bevorderen van het gebruik van de tunnel en het heffen van tolgelden tegen zodanige tarieven dat een rendabele exploitatie is gewaarborgd. Hierbij dient de veiligheid, zoals ook voorgeschreven in wet- en regelgeving, van de weggebruiker en de medewerkers altijd te zijn geborgd.
Relevante beleidsinformatie
Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 • De uitvoering voor het groot onderhoud/renovatie van de tunnel is begin 2023 afgerond. • Met de Belastingdienst is een vaststellingsovereenkomst gesloten dat het Wegschap geen aangifte vennootschapsbelasting hoeft in te dienen. • Onderzocht wordt of de financieringsstrategie (op onderdelen) herziening behoeft.
Begroting 2024 Dordrecht
De heer M.D. Burggraaf, Lid Dagelijks Bestuur en Algemeen Bestuur De heer H. van der Linden, Lid Algemeen Bestuur.
82
Risico's
Actuele risico's d.d. augustus 2023 In het regeerakkoord van het huidige (demissionaire) kabinet is opgenomen dat Betalen naar Gebruik (BnG) vanaf invoering in 2030 de dan nog bestaande toltracés vervangt. In dat kader is ook de Kiltunnel benoemd om vanaf die datum tolvrij te maken. De Kiltunnel is echter geen rijkstunnel. Het Wegschap en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat willen gezamenlijk onderzoeken wat de (on)mogelijkheden en voor- en nadelen zijn van het eventueel tolvrij maken van de tunnel. Het doel van dit onderzoek is om alle benodigde beslisinformatie te verzamelen, zodat het bestuur van de Kiltunnel een gewogen besluit kan nemen over het al dan niet tolvrij maken van de Kiltunnel. Het onderzoek bestaat uit een aantal deelonderzoeken, waarbij in eerste instantie de verkeerseffecten worden onderzocht. Bij de vorming van een nieuw kabinet wordt pas echt duidelijk welk vervolg het BnG traject krijgt.
Merwedelingelijn Beheer B.V.
Merwedelingelijn Beheer B.V. Website
http://www.merwedelingelijn.nl
Vertegenwoordiging Dordrecht
De heer H. van der Linden, gevolmachtigd aandeelhouder en lid Algemene vergadering van aandeelhouders (AvA)
Deelnemers
De gemeenten Dordrecht, Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden, Gorinchem, Leerdam en Geldermalsen. Gorinchem
Vestigingsplaats Openbaar of gemeentelijk belang
Relevante beleidsinformatie
Risico's
Het bevorderen en zorg dragen voor een verdere impuls van de spoorlijn Merwedelingelijn (spoorverbinding tussen Dordrecht en Geldermalsen). Het doel is om een tijdige, doelmatige, duurzame en veilige verbeteringen aan de infrastructuur van en rond de spoorlijn te bewerkstelligen. Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 Op dit moment houdt de Merwedelingelijn Beheer B.V. zich nog bezig met de ontwikkeling van de halte Gorinchem Noord. De verwachting is dat deze halte in 2026 gerealiseerd is. Wanneer dit het geval is, zijn alle taken van de BV, zoals opgenomen in de samenwerkingsovereenkomst, gerealiseerd. Ook werkt de gemeente Dordrecht op dit moment, in samenwerking met ProRail en de provincie Zuid-Holland, aan een uitbreiding van de fietsenstalling bij station Stadspolders, om op die wijze een impuls te geven aan de Merwedelingelijn. De uitvoering van dit project stond gepland in de tweede helft van 2021, maar is door bodemvervuiling en intern personeelsverloop vertraagd, er moet nog met de uitvoering gestart worden. De uitvoering staat vooralsnog gepland in het eerste kwartaal van 2024. Actuele risico's d.d. augustus 2023 Op dit moment worden verschillende scenario's bestudeerd voor de afwikkeling van de bodemvervuiling. De mogelijkheid bestaat dat hier meerkosten uit voortvloeien die niet kunnen worden opgevangen binnen het huidige budget voor de fietsenstalling.
Het is op dit moment echter nog te vroeg om concreet voor te sorteren op een bepaalde uitkomst.
ROM-D: Holding Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden N.V
ROM-D: Holding Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden N.V. Website
https://www.rom-d.nl
Vertegenwoordiging Dordrecht
De heer M.D. Burggraaf vertegenwoordigt Dordrecht rechtstreeks in de ROM-D Capital B.V en de overige onderdelen van de ROM-D als gevolmachtigd aandeelhouder in de Algemene vergadering van aandeelhouders (AvA). De provincie Zuid-Holland en de gemeenten Alblasserdam, Hendrik-Ido-Ambacht, Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht, Zwijndrecht en Rotterdam. Dordrecht
Deelnemers Vestigingsplaats
Begroting 2024 Dordrecht
83
Openbaar of gemeentelijk belang
Relevante beleidsinformatie
Risico's
De Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden groep bestaat uit verschillende onderdelen: • Holding Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden N.V. • Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden Capital B.V. • Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden Capital Beheer B.V. • Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden Beheer N.V. • Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden Projecten C.V. • Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden Kil III C.V. We geven onderstaand de informatie van de holding aan. De hoofddoelstelling van de Regionale Ontwikkelings Maatschappij Drechtsteden (ROM-D) is het versterken en uitbouwen van de regionale economie. De CV's ontwikkelen terreinen, Capital dient voornamelijk als financier, naast BNG bank. Dordrecht draagt een financieel belang van 29,73% in de Capital B.V. en een direct belang van 7,4% in Kil III C.V. Daarnaast heeft Dordrecht een belang van 69,0% in de Holding N.V. Het financiële en inhoudelijke belang voor Dordrecht zelf zit vooral in Kil III CV. Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 • De gemeente Rotterdam heeft te kennen gegeven uit te willen treden als aandeelhouder. De overige aandeelhouders zijn nog in gesprek over de koopprijs van de aandelen, welke dan door deze CV zelf worden terug gekocht.
Het is evenwel mogelijk dat Rotterdam aanblijft omdat binnen enkele jaren deze grondexploitatie geheel voltooid is. • De aandeelhouders oriënteren zich op mogelijke nieuwe projecten, die door ROM-D uitgevoerd kunnen gaan worden. ROMD Capital moet daarbij mede financieren. Actuele risico's d.d. augustus 2023 De risicoclassificatie verlagen wij alvast van hoog naar gemiddeld. Deze kwalificatie is vooral van toepassing op de projecten-CV vanwege een jaarlijkse, negatieve algemene reserve. Het ligt evenwel in de bedoeling om dit negatieve vermogen te gaan vereffenen vanuit Kil III CV.
Wat zijn de indicatoren? Indicatoren De onderstaande BBV-indicatoren zijn onderdeel van de vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Omdat deze indicatoren een logische link vormen met het programma Bouwend en Bereikbaar Dordrecht zijn zij hier opgenomen. Voor BBV-indicatoren geldt dat hier geen streefwaarden aan verbonden zijn, de indicatoren kennen immers geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten, daarnaast kunt u via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema vergelijken met een selectie naar keuze (o.a. Nederland, Provincie niveau of Regionaal niveau). Een totaal overzicht van de BBV-indicatoren treft u daarnaast aan onder de bijlage van deze Begroting 2024. Ook is reeds één nieuwe aanvullende indicator opgenomen. Deze aanvullende indicatoren hebben een duidelijke link met de doelstellingen uit de begroting. Eind 2023 starten we met een verdere herijking van de indicatoren, in samenspraak met de raad. De nieuwe aanvullende indicatoren die al in deze begroting zijn opgenomen vormen daarbij de start. Lees in de leeswijzer meer informatie over de werking van en het verschil tussen BBV-indicatoren en aanvullende indicatoren. BBV-indicatoren
Jaarstukken Begroting Jaarstukken Begroting 2021 2023 2022 2024
Nieuwbouw - per 1.000 woningen
6,90 (2020) 9,1 (2021)
2,8 (2022)
G40
2,8 (2022) 9,1 (2021)
Aanvullende indicatoren
2022
2023
Bouwontwikkeling: het aantal toegevoegde nieuwe woningen vanaf 2018 (nieuwbouw én transformaties).
2.832
3.390
Begroting 2024 Dordrecht
84
Wat mag het kosten? Hieronder wordt de opbouw van de kosten van het programma weergegeven voor het jaar 2024 (exclusief mutaties met reserves). Tevens wordt een korte toelichting gegeven op de betreffende kostensoorten.
Bouwend en Bereikbaar Dordrecht Overhead Interne salarislasten Materiële budgetten Bijdragen aan GR'en Subsidies Kapitaallasten • • •
• • •
2024 1.712.969 6.736.629 51.371.582 9.859.443 303.098 4.807.031
Overhead: dit betreft de overhead die kan worden toegerekend aan de grondexploitaties. Interne salarislasten: dit zijn de personeelskosten voor, met name, grondbeleid en parkeren. Materiële budgetten: dit gaat met name om de budgetten voor diverse gebiedsontwikkelingen. Daarnaast hebben de materiële budgetten ook betrekking op bijvoorbeeld verkeersveiligheid en de Omgevingswet. Bijdragen aan GR'en: dit betreft de bijdrage aan de Omgevingsdienst voor toezicht op bouwvergunningen. Subsidies: dit zijn subsidies voor veervervoer en wijkwensen. Kapitaallasten: de kapitaallasten hebben voornamelijk betrekking op de erfpachtgronden en de parkeerfaciliteiten.
Hieronder wordt de financiële meerjarenbegroting van het programma weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen aan en onttrekkingen uit reserves. Bedragen x € 1.000
Onderwerp
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Lasten
74.791
38.123
40.103
33.386
Baten
73.366
44.798
43.281
34.496
Saldo
-1.424
6.676
3.178
1.110
Toevoeging reserves
5.898
11.893
7.577
5.417
Onttrekking reserves
5.283
2.869
2.296
2.143
Totaal programma
-2.040
-2.348
-2.103
-2.164
Hieronder wordt de financiële meerjarenbegroting van het programma weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties de met de reserves.
Begroting 2024 Dordrecht
85
Bedragen x € 1.000
Bouwend en Bereikbaar Dordrecht Product
2024
2025
2026
2027
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
718
438
280
318
30
288
319
30
289
320
30
290
9.328
5.205
4.123
9.328
5.205
4.123
9.320
5.205
4.115
9.320
5.205
4.115
615
0
615
616
0
616
616
0
616
616
0
616
Funderingen
8
0
8
8
0
8
8
0
8
8
0
8
Monumenten
426
1
425
426
1
425
426
1
425
426
1
425
Planologie
660
207
453
661
207
454
661
207
454
661
207
454
Bouwgronden wonen zonder exploitatie (Erfpacht)gronden
35.938
37.665
-1.727
9.641
13.613
-3.972
17.291
19.222
-1.931
10.508
10.522
-14
1.959
5.225
-3.267
1.963
5.225
-3.263
1.963
5.225
-3.263
1.963
5.225
-3.262
Grondbeleid en ontwikkeling
544
0
544
547
0
547
547
0
547
547
0
547
Bedrijventerreinen
10.969
11.946
-977
3.861
8.186
-4.325
-1.154
1.061
-2.214
-919
976
-1.895
Hoofdinfrastructuur
6.456
1.455
5.002
3.652
855
2.797
3.478
855
2.624
3.405
855
2.550
767
268
498
768
268
500
337
268
69
337
268
69
6.404
10.957
-4.553
6.333
11.207
-4.874
6.291
11.207
-4.917
6.195
11.207
-5.012
74.791
73.366
1.424
38.123
44.798
-6.676
40.103
43.281
-3.178
33.386
34.496
-1.110
5.898
-5.283
615
11.893
-2.869
9.024
7.577
-2.296
5.281
5.417
-2.143
3.274
80.689
78.649
2.040
50.015
47.667
2.348
47.680
45.577
2.103
38.804
36.640
2.164
Verkeersveiligheid Vergunningen & Handhaving Ruimtelijke ordening Ruimtelijke ordening
Woningbouw Parkeren Totaal saldo baten en lasten Mutaties met de reserves Geraamd resultaat
Begroting 2024 Dordrecht
86
Financiën van Dordrecht Onder de programma's treft u de zes beleidsbegrotingsprogramma's. Naast deze te realiseren programma's schrijft het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voor om het programmaplan van de begroting aan te vullen met de verplichte onderdelen: • een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. • een overzicht van de kosten van overhead. • het bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting. • het bedrag voor onvoorzien. Om te benadrukken dat dit geen programmaonderdelen zijn, is er voor gekozen deze vier samen in een hoofdstuk op te nemen onder de naam Financiën van Dordrecht.
Algemene Dekkingsmiddelen
Ons financieel meerjarenperspectief ziet er op dit moment niet rooskleurig uit. In 2024 kunnen we nog een sluitende begroting presteren. Voor de jaren 2025 vertoont het begrotingsresultaat een tekort, € 3 miljoen in 2025 en in de jaren 2026 en 2027 loopt het tekort fors op naar circa € 30 miljoen. Het oplopende tekort in 2026 en 2027 wordt voor een groot deel veroorzaakt door lagere rijksmiddelen. Vanaf 2026 wordt de Algemene Uitkering niet meer geïndexeerd en staat de gemeentelijke opschalingskorting weer in volle omvang in de rijksbegroting. Het Rijk geeft aan vanaf 2026 te willen gaan werken met een groter lokaal belastinggebied, onder gelijktijdige verlaging van het nationale belastinggebied. Nu het Rijk, als belangrijkste geldverstrekker, gemeenten steeds meer incidenteel middelen ter beschikking stelt, dwingt dat ons als lokale overheid om ook steeds meer uitgaven incidenteel te dekken. Dat kan gelukkig ook, omdat we als Dordrecht nog steeds een zeer goede reservepositie hebben. Dit neemt niet weg dat we blijven kijken naar de langere termijn. Bijvoorbeeld met de Agenda Dordt 2030, de programma's hierbinnen hebben de potentie om op termijn voor hogere inkomsten dan wel lagere kosten voor de gemeente te zorgen. Algemene Dekkingsmiddelen In de zes begrotingsprogramma's is beschreven wat we concreet willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en wat het mag kosten.
Het onderdeel Algemene Dekkingsmiddelen is relatief beleidsarm en wijkt, evenals de overige onderdelen onder de Financiën van Dordrecht, in opzet en inhoud af van die structuur. Om de begroting structureel en reëel in evenwicht te houden, moet tegenover kosten ook een dekking staan. Voor een groot deel zijn dat de algemene dekkingsmiddelen: inkomsten van de gemeente die vrij besteedbaar zijn. Financiële uitgangspunten Om onze financiële huishouding gezond te houden en ook in de toekomst gesteld te staan, hanteren we de volgende uitgangspunten: • Het structureel sluitend houden van de begroting is een grote uitdaging. We blijven ons inzetten voor een sluitende meerjarenbegroting, waarbinnen de ambities van het Politiek Akkoord 2022-2026 waargemaakt moeten worden. • De komende bestuursperiode willen we zorgvuldig omgaan met het belastinggeld van de inwoners. We staan voor een ten opzichte van andere gemeenten bescheiden en in relatie tot onze voorzieningen en financiële uitdagingen, reëel gemeentelijk lastenniveau. • We willen aan de bestaande norm voor de weerstandsratio van minimaal 1 blijven vasthouden om in staat te zijn risico's op te kunnen vangen.
• We maken zoveel mogelijk gebruik van bestaande en nieuwe externe middelen (fondsen vanuit Europa, het Rijk, provincie en andere partners), waarbij gemeentelijke middelen worden ingezet als cofinanciering, vliegwiel en soms voorfinanciering.
Begroting 2024 Dordrecht
87
•
We werken met gemeenschapsgeld, waarbij we hechten aan een transparante verantwoording. We optimaliseren de P&C-producten via de lijn van de Nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026. Daarnaast is de Financiële Verordening in 2023 geactualiseerd. In deze verordening zijn de financiële spelregels opgenomen met als doel de financiële sturing en verantwoording beter in te bedden.
Welke verbonden partijen dragen bij?
Om onze doelen te realiseren werken we samen met anderen, zo nemen we deel in verbonden partijen. Een totaal overzicht en de financiële informatie van onze verbonden partijen is opgenomen in de paragraaf verbonden partijen. Informatie over verbonden partijen die bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen in dit programma is weergegeven in onderstaand overzicht. We geven daarbij een actuele stand van zaken. Voorheen werd hier ook de verbonden partij Eneco gemeld. De aandelen in Eneco zijn in 2020 verkocht.
B.V. Gemeenschappelijk Bezit Evides
B.V. Gemeenschappelijk Bezit Evides Website
https://www.evides.nl
Vertegenwoordiging Dordrecht
De heer H. van der Linden, gevolmachtigd aandeelhouder in de Algemene vergadering van aandeelhouders (AvA)
Deelnemers
Evides Waterbedrijf kent nu twee aandeelhoudersgroepen: Gemeenschappelijk Bezit Evides (GBE) en Gemeenschappelijk Bezit Evides Aqua (GBE Aqua). Beiden bezitten 50% van de aandelen. De 18 gemeenten van GBE in Zuid-Holland Zuid zijn: Albrandswaard, Barendrecht, Brielle, Capelle aan den IJssel, Delft, Dordrecht, Goeree-Overflakkee, Hellevoetsluis, Hoeksche Waard, Nissewaard, Maassluis, Midden-Delfland, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Westland, Westvoorne en Zwijndrecht. GBE Aqua bestaat uit de provincie Zeeland, de 13 Zeeuwse gemeenten en de gemeenten Woensdrecht, Bergen op Zoom en Goeree-Overflakkee. Rotterdam
Vestigingsplaats Openbaar of gemeentelijk belang
Relevante beleidsinformatie
Risico's
Begroting 2024 Dordrecht
Drinkwatervoorziening dient een publiek belang. De B.V. GBE is 50% eigenaar van de aandelen van het waterbedrijf, Evides NV. De Evides-aandeelhouders hebben onder meer zeggenschap over de drinkwatertarieven en over het ondernemingsplan van de NV. Voor een groot deel is de sector gereguleerd via de Drinkwaterwet. De invloed van Autoriteit Consumenten en Markten (ACM) is zeer groot. De dividenduitkering is van belang voor een sluitende stadsbegroting. Dordrecht draagt een financieel belang van 7% in de B.V. (Overigens presenteren we bij de financiële gegevens van Evides de gegevens van de NV). Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 • Grote zorg blijft bij de drinkwaterbranche bestaan over de toekomstgerichtheid van de regelgeving, waarbij de financiële problematiek van drinkwaterbedrijf Vitens als voorbeeld voor de sector dient. De eigen formele gemeentelijke invloed om ACM tot andere inzichten te brengen is overigens zeer beperkt aangezien deze aandeelhouders, hoewel publiek van karakter, niet als rechtstreeks belanghebbende in de zin van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) ziet. Desondanks is de financiële positie van Evides tot dusver solide. • Door een interventie vanuit GBE, waaronder Dordrecht, is uiteindelijk een lagere tariefsverhoging voor drinkwater in 2023 doorgevoerd. Actuele risico's d.d. augustus 2023 • Regulering (zie toelichting bij de ontwikkelingen).
• Kostenstijgingen in de branche kunnen voor 2024 opnieuw een opwaartse druk op het drinkwatertarief betekenen. • Op termijn (omstreeks 2026) is forse verlaging van dividend niet uitgesloten indien de ACM-regulering niet toekomstbestendig wordt gemaakt; naast dat één en ander al eerder vooral gevolgen kan/zal hebben voor de eigen bedrijfsvoering van Evides. Dat gemeenten de komende jaren nog een redelijk stabiel dividend mogen verwachten, is mede het gevolg van eerder opgespaarde resultaten en afspraken daarover met aandeelhouders om deze later uit te keren. Om die reden houden we de risicoclassificatie nog laag, tenzij er zich onverwachte materiële ontwikkelingen voor gaan doen.
88
Stedin Holding N.V.
Stedin Holding N.V. Website
https://www.stedingroep.nl/
Vertegenwoordiging Dordrecht
Mevrouw T.F. de Jonge als gevolmachtigd aandeelhouder in de Algemene vergadering van aandeelhouders (AvA) en als lid van de aandeelhouderscommissie (AHC). Momenteel zijn 42 gemeenten aandeelhouder van Stedin. De gemeente Dordrecht bezit 9,05% gewone aandelen en daarnaast sinds 2021 10% cumulatief preferente aandelen. Rotterdam
Deelnemers Vestigingsplaats Openbaar of gemeentelijk belang
Relevante beleidsinformatie
Risico's
Stedin Groep beheert de aandelen van onder andere (doch in hoofdzaak) de netbeheerder en draagt zorg voor de concernfinanciering. De reden van participatie heeft een historische achtergrond: oprichting van een gemeentelijk energiebedrijf dat later samenging met andere bedrijven. In de Wet Onafhankelijk Netbeheer is het overheidsbelang in energienetwerken bevestigd. Ons aandeel geeft (beperkte) invloed op o.a. majeure investeringsbeslissingen van de onderneming Stedin. Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 Op het moment van opstellen van deze begroting is er een principe akkoord over de toetreding door de Staat als aandeelhouder. Als gevolg hiervan zal het gemeentelijk belang met 11,9% verwateren. De besluitvorming erover door aandeelhouders vindt in december 2023 plaats. Ingeval er aanvullend kapitaal wordt gestort zal eveneens verwatering optreden. De Staat wordt dan na Rotterdam en Den Haag derde partij in stembelang, Dordrecht vierde. Vanuit de verzorgingsgebieden Utrecht en Zeeland is nog geen kapitaal gestort. De verdere consequenties worden in het concrete raadsvoorstel beschreven. Actuele risico's d.d. augustus 2023 • Los van kapitaalbehoefte, waarin via deelname als aandeelhouder door de Staat nu voor een groot deel in lijkt te worden voorzien, is en blijft de kans op congestieproblemen aanwezig.
• Beschikbaarheid van personeel en materiaal spelen daarbij evengoed een rol.
BNG Bank N.V.
BNG Bank N.V. Website
https://www.bngbank.nl
Vertegenwoordiging Dordrecht
De heer P.J. Heijkoop als gevolmachtigd lid in de Algemene vergadering van aandeelhouders (AvA).
Deelnemers Vestigingsplaats
Het Rijk en Nederlandse gemeenten. Den Haag
Openbaar of gemeentelijk belang
De BNG is een bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. De Staat is houder van de helft van de aandelen, de andere helft is in handen van gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap. Met gespecialiseerde financiële dienstverlening draagt de BNG bij aan zo laag mogelijke kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Daarmee is de bank nog steeds essentieel voor de publieke taak, maar de gemeente heeft ook alternatieve financieringsmogelijkheden. Klanten van BNG Bank zijn overwegend overheden en instellingen op het gebied van volkshuisvesting, gezondheidszorg, onderwijs en openbaar nut. Verreweg het grootste deel van de kredietverlening van de bank is kredietrisicovrij, omdat deze aan of onder garantie van overheden plaatsvindt. Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 BNG Bank heeft de ambitie uitgesproken dat zij 10% meer maatschappelijke impact wil maken in 2023 ten opzichte van 2021. Verwezen wordt naar bijgaande informatie, waarbij aangetekend wordt dat dit in samenwerking met haar klanten moet worden gerealiseerd. Actuele risico's d.d. augustus 2023 Geen bijzonderheden behoudens renterisico's. De bank is financieel gezond maar uiterst terughoudend in het leveren van prognoses.
Relevante beleidsinformatie
Risico's
Begroting 2024 Dordrecht
89
Stichting Administratiekantoor Breedband Drechtsteden
Stichting Administratiekantoor Breedband Drechtsteden Website
https://www.vitrumnet.nl
Vertegenwoordiging Dordrecht
Dhr. M.D. Burggraaf, lid Algemeen Bestuur en penningmeester
Deelnemers
De stichting administratiekantoor Breedband Drechtsteden (26 non profit certificaathouders) heeft als primair doel het houden van aandelen van de Breedband Drechtsteden Groep BV. Deze BV bedient samen met de dochter BV's Breedband Drechtsteden BV (voor de certificaathouders in STAK) en VitrumNet BV (voor alle andere activiteiten) de relaties. Dordrecht
Vestigingsplaats Openbaar of gemeentelijk belang
Relevante beleidsinformatie
Risico's
Oorspronkelijk was het doel het in eigendom verwerven en beheren van een glasvezelinfrastructuur in de regio Drechtsteden. Momenteel is het doel het beheren van aandelen/certificaten en het uitoefenen van stemrecht in de Breedband Drechtsteden Groep BV. Breedband Drechtsteden Groep B.V. bestaat uit de volgende werkmaatschappijen: • Breedband Drechtsteden BV (bediening oprichters in de non-profit sector waaronder GRD/Dordrecht). • VitrumNet BV (commercieel). Actuele ontwikkelingen d.d. augustus 2023 Op het circulaire bedrijventerrein Ambachtsezoom in Hendrik-Ido-Ambacht is gestart met de realisatie van een digitale infrastructuur die alle locaties op het terrein samenbrengt. Dit wijkt af van de reguliere aanpak waarbij per aansluiting wordt gewerkt. Door alle locaties aan te sluiten ontstaat een goede basis voor unieke, digitale innovaties en toepassingen die de groep ook elders in kan gaan zetten. Actuele risico's d.d. augustus 2023 Geen bijzonderheden. De financiële gegevens uit eerdere jaren betreffen gegevens van Breedband Drechtsteden Groep. STAK is vooral een juridisch vehikel.
Wat mag het kosten?
Hieronder wordt de opbouw van de kosten van het programma weergegeven voor het jaar 2024 (exclusief mutaties met reserves). Tevens wordt een korte toelichting gegeven op de betreffende kostensoorten.
Algemene Dekkingsmiddelen Interne salarislasten Materiële budgetten Kapitaallasten • • •
2024 2.758.366 6.912.801 -4.134.873
Interne salarislasten: dit betreft de personeelskosten van de Gemeentelijke Belastingdienst (GBD) en de publieksaccommodaties. Materiële budgetten: dit is met name het materiële budget voor de publieksaccommodaties, maar ook het begrotingssaldo. Kapitaallasten: dit zijn de kapitaallasten over de publieksaccommodaties en de rente over de leningen en deelnemingen.
• Hieronder wordt de financiële meerjarenbegroting van het programma weergeven onderverdeeld naar lasten en baten inclusief toevoegingen aan en onttrekkingen uit reserves.
Begroting 2024 Dordrecht
90
Bedragen x € 1.000
Onderwerp
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Lasten
5.536
789
-21.211
-23.598
Baten
407.084
414.997
397.965
403.470
Saldo
401.548
414.208
419.176
427.067
Toevoeging reserves
2.858
1.592
1.592
1.592
Onttrekking reserves
6.099
5.119
5.059
4.877
Totaal programma
404.788
417.735
422.644
430.353
Hieronder wordt de financiële meerjarenbegroting van het programma weergeven onderverdeeld naar lasten en baten van de verschillende producten en mutaties de met de reserves.
Begroting 2024 Dordrecht
91
Bedragen x € 1.000
Algemene Dekkingsmiddelen Product
2024
2025
2026
2027
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
0
360.344
-360.344
0
370.785
-370.785
0
3.736
36.030
-32.294
3.755
36.130
-32.375
3.755
36.130
-32.375
3.786
36.722
-32.936
Geldleningen
730
2.107
-1.377
1.194
2.027
-833
1.140
1.912
-772
1.085
1.793
-708
Beleggingen
794
2.953
-2.159
794
1.818
-1.024
794
1.818
-1.024
794
1.818
-1.024
Resultaatsrekening
678
0
678
-2.958
0
-2.958
-27.135
0
-27.135
-29.551
0
-29.551
Vastgoed niet in eigen gebruik
10.993
4.316
6.678
11.485
4.274
7.211
13.658
3.422
10.236
13.521
4.142
9.378
Treasury
-11.394
1.335
-12.729
-13.481
-37
-13.444
-13.423
-480
-12.943
-13.233
-772
-12.461
Totaal saldo baten en lasten
5.536 407.084 -401.548
789
414.997 -414.208
-21.211
397.965 -419.176
-23.598
Mutaties met de reserves
2.858
-3.240
1.592
Geraamd resultaat
8.395 413.183 -404.788
2.381
Algemene uitkering Belastingheffing
Begroting 2024 Dordrecht
-6.099
-5.119
-3.527
1.592
420.116 -417.735
-19.619
Baten
Saldo
Lasten
355.163 -355.163
0
-5.059
-3.468
1.592
403.025 -422.644
-22.006
Baten
Saldo
359.766 -359.766
403.470 -427.067 -4.877
-3.285
408.347 -430.353
92
Overhead Overheadkosten In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is gedefinieerd welke lasten en baten onderdeel uitmaken van de paragraaf overhead. Dit onderdeel beoogt het inzicht in de overhead te verbeteren en de onderlinge vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. De Dordtse overhead heeft voor een gedeelte betrekking op de servicegemeente Dordrecht die de meeste van de PIJOFACH-taken voor de gemeente Dordrecht uitvoert. Daarnaast draagt de gemeente zelf de directe kosten van huisvesting en facilitaire zaken. Tot slot zijn een groot deel van de eigen personeelskosten en de daaraan verbonden algemene kosten overheadkosten. Hiertoe behoren bijvoorbeeld de directie, secretariaat, planning en control en organisatieadvies. De totale netto overheadkosten in de Begroting 2024 bedragen € 56 miljoen (waarvan € 2,3 miljoen wordt toegerekend aan grondexploitaties en investeringen), waarbij rekening is gehouden met een bijdrage van derden van € 32 miljoen. In onderstaande tabel wordt dit nader gespecificeerd en vergeleken met 2023. Bedragen x 1.000
Overheadkosten per onderdeel
Begroot 2023
Begroot 2024
Servicegemeente Dordrecht (SGD)
€ 17.989
€ 23.364
Personeelskosten overhead
€ 20.687
€ 17.853
Algemene en personeelsgebonden kosten
€ 9.332
€ 11.342
Huisvesting & Facilitaire Zaken
€ 3.059
€ 3.292
Subtotaal overheadkosten
€ 51.067
€ 55.851
Overhead naar grondexploitaties
€ -2.343
€ -2.343
Totaal overheadkosten
€ 48.724
€ 53.508
De totale exploitatiebegroting van de gemeente Dordrecht bedraagt ongeveer € 704 miljoen in 2024. De netto overhead bedraagt circa 7,9% van de totale exploitatiekosten. Als geen rekening wordt gehouden met de bijdrage van derden, dan bedraagt de (bruto) overhead circa 12,5% van de totale exploitatiekosten. De overheadkosten stijgen in 2024 ten opzichte van 2023, dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een stijging van de loonkosten als gevolg van de nieuwe cao die in 2023 is afgesloten.
Toerekening van overhead
De overheadkosten mogen binnen het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) niet verdeeld worden over de taakvelden, met uitzondering van de overhead die toerekenbaar is aan grondexploitaties en investeringen. Aan de grondexploitaties en investeringen wordt € 2,3 miljoen overhead toegerekend en daarmee geactiveerd op de balans. Dit heeft tot gevolg dat de programma's/investeringen worden gepresenteerd zonder overheadkosten. In diverse gevallen is het toch wenselijk/noodzakelijk om overhead toe te rekenen. Denk hierbij aan het verrekenen van kosten met derden, het verantwoorden van ontvangen subsidies of het bepalen van de kostendekkendheid van leges. Deze toerekening verwerken we niet in de begroting, maar maken we apart inzichtelijk. In de raad van mei 2023 is de Financiële verordening Dordrecht vastgesteld. In deze verordening is de toerekening van overhead aan producten, diensten en heffingen aangepast. Voorheen werden de overheadkosten toegerekend op basis van het aantal FTE, in de nieuwe verordening is dit aangepast naar een toerekening op basis van de loonsom van de overige producten, diensten en heffingen. In de Begroting 2024 is deze wijziging verwerkt.