Begroting 2024 Dordrecht.pdf
Tekst van het document
Begroting 2024 DORDRECHT
Inhoudsopgave
Inleiding ........................................................................................................................... 4 Samen bouwen aan een sterk en groen Dordrecht! ............................................................... 4 Dashboard Agenda Dordrecht 2030..................................................................................... 7 Financiële hoofdlijnen .......................................................................................................10 College ........................................................................................................................... 13 Kerngegevens van de stad ................................................................................................ 14 Disclaimer ...................................................................................................................... 16 Programma's .................................................................................................................. 17 Leeswijzer programma's ................................................................................................... 17 Programma's .................................................................................................................. 18 Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht ..........................................................................
18 Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht ............................................................................ 29 Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht ....................................................................... 40 Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht.......................................................................... 54 Lerend en Ondernemend Dordrecht ................................................................................. 64 Bouwend en Bereikbaar Dordrecht .................................................................................. 77 Financiën van Dordrecht................................................................................................. 87 Algemene Dekkingsmiddelen .......................................................................................... 87 Overhead..................................................................................................................... 93 Vennootschapsbelasting ................................................................................................ 97 Onvoorzien .................................................................................................................. 99 Paragrafen ...................................................................................................................
101 Lokale heffingen ............................................................................................................ 101 Weerstandsvermogen en risicobeheersing......................................................................... 111 Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................... 119 Financiering .................................................................................................................. 127 Bedrijfsvoering .............................................................................................................. 135 Wet open overheid......................................................................................................... 140 Verbonden partijen ........................................................................................................ 140 Grondbeleid .................................................................................................................. 159 Financiële begroting ..................................................................................................... 163 Financiële begroting .......................................................................................................
163 Kadernota .................................................................................................................. 163 Begroting................................................................................................................... 163 Toelichting financiële begroting ....................................................................................... 166 Overzicht lasten en baten programma's ......................................................................... 166 Incidentele baten en lasten .......................................................................................... 169 Ontwikkeling financiële positie ...................................................................................... 175
Begroting 2024 Dordrecht
2
Ontwikkelingen activa en kapitaallasten ......................................................................... 180 Ontwikkeling reserves en voorzieningen ........................................................................ 182 Projecten ...................................................................................................................... 185 Overzicht projecten ..................................................................................................... 185 Relevante ontwikkelingen in projecten ........................................................................... 187 Bijlagen ........................................................................................................................ 188 Beleidsindicatoren ......................................................................................................... 188 Aansluitingsoverzicht meerjarenbegroting ......................................................................... 192 Onderverdeling begroting in taakvelden ........................................................................... 198 Investeringskredieten .................................................................................................... 204 Staat van reserves.........................................................................................................
206 Staat van voorzieningen ................................................................................................. 208 Begrotingssubsidies ....................................................................................................... 210
Begroting 2024 Dordrecht
3
Inleiding Samen bouwen aan een sterk en groen Dordrecht! In deze tweede begroting van onze bestuursperiode presenteren we u de gemeentelijke doelen en acties voor 2024. Ook schetsen we het veranderende financiële perspectief voor de komende jaren. Dat heeft grote impact en vraagt om scherpe keuzes. Ingeslagen weg We bouwen voort op de ingeslagen weg van de vijf focuspunten uit het Politiek Akkoord 20222026. We zetten in op het realiseren van meer betaalbare woningen; een duurzame en groene stad; bestaanszekerheid en gelijke kansen; groei van de economie en arbeidsmarkt; en een veilige, leefbare en levendige stad. Zo geven we een verdere en blijvende impuls aan de lange termijn agenda voor de stad, beter bekend als de Agenda Dordrecht 2030 (zie ook het Dashboard). Het doel is om een groene en levendige stad te zijn, met meer inwoners en meer werk. We willen een stad zijn met een hoger welvaartsniveau, met een goede openbare ruimte en een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving. Daarbij is de ambitie dat Dordrecht in 2040 klimaatneutraal is. Dit vraagt om continue inzet, keuzes en investeringen, op de korte en lange termijn. Zorgen van nu Naast oog voor deze doelen, hebben we oor voor de zorgen die nu spelen. We willen een schone en veilige leefomgeving voor onze inwoners. We blijven daarom onverminderd inzetten op het terugdringen van de uitstoot door Chemours.
Inwoners maken zich terecht zorgen over de gevolgen voor gezondheid en milieu. Ons standpunt is helder: PFAS hoort niet thuis in ons milieu. Daarom blijven wij ook in 2024 druk uitoefenen om zo snel mogelijk de uitstoot naar nul te krijgen, en de veroorzaker van de vervuiling verantwoordelijk te houden. Steeds meer overheden en andere organisaties delen dit standpunt, met onder meer het restrictievoorstel verbod PFAS als resultaat. Ook de gevolgen van de oorlog in Oekraïne laten zich na de uitbraak in februari 2022 nog steeds gelden; zoals de opvang van Oekraïense vluchtelingen en de zorgen van inwoners over het kunnen betalen van de energierekening. Door de forse inflatie en prijsstijgingen zijn de dagelijkse boodschappen flink duurder geworden. Dit geeft zorgen voor inwoners in de bestaanszekerheid. Maar door de val van het kabinet voor de zomer van 2023 is nog altijd onduidelijk wat we hierin van het Rijk kunnen verwachten. Dat geldt niet in de laatste plaats voor de gemeentefinanciën, omdat vanaf 2026 net als voor alle andere Nederlandse gemeenten een groot financieel tekort dreigt. Helderheid op deze dossiers moet voor een nieuw te vormen kabinet dan ook hoge prioriteit hebben.
Begrotingsprogramma's voor 2024 In deze begroting geven we een concrete vertaling van wat we in 2024 en verder gaan doen om te werken aan de uitdagingen van nu en samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties te bouwen aan het Dordrecht van morgen. Dit doen we langs de lijn van zes begrotingsprogramma's, waarin vragen centraal staan als: Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen?; Wat willen we bereiken?; en Wat zijn de doelstellingen? Door deze vragen te beantwoorden laten we helder zien wat we beogen en gaan doen in 2024. De programma's zijn: • Bouwend en Bereikbaar Dordrecht. • Gezond Sociaal en Zorgzaam Dordrecht. • Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht. • Lerend en Ondernemend Dordrecht. • Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht. • Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht. Bouwend en Bereikbaar Vanuit het begrotingsprogramma Bouwend en Bereikbaar Dordrecht programmeren we woningen
Begroting 2024 Dordrecht
4
op onder andere de Spuiboulevard en het Maasterras. Ook gaan we voor verdichting in de gehele stad. Het Maasterras is daarbij één van de ontwikkellocaties in onze stad, waar we hard werken aan de voorbereiding op de gebiedsontwikkeling. In 2024 komt het ontwerpbestemmingsplan in bespreking, in de stad en in de raad. Dit geeft het woningbouwprogramma een belangrijke impuls, evenals het economisch programma en voorzieningenniveau. De bouw van en planvorming voor betaalbare woningen krijgen extra aandacht. Dat blijkt onder meer uit het aanwijzen van locaties voor het terugbouwen van sociale huurwoningen, zoals in Dordrecht West, Poelwijckstraat/Oudelandstraat Thureborgh. Hierbij gaat het om zowel locaties van de gemeente, Trivire, Woonbron en overige partijen. De gemeente schept de randvoorwaarden om te kunnen bouwen, en de corporaties en ontwikkelaars staan aan de lat woningen te realiseren. We hebben te maken met een lastige markt met schaarste aan grondstoffen, vakmensen en gestegen rente. Toch doen we er in de gebieden van de Stadsas Dordt, Stadswerven, Amstelwijck en Spuiboulevard alles aan om de productie op gang te houden of te krijgen. Keuzes in mobiliteit zijn daarbij nodig om de binnenstedelijke verdichting en de klimaatambitie voor 2040 goed bereikbaar te houden.
We streven bij de stedenbouwkundige ontwikkelingen daarom naar de toepassing -en volgorde- van het ontwerpprincipe STOMP: Stappen – Trappen – Openbaar vervoer – MaaS – Privéauto. Dit vormt het fundament van het mobiliteitsplan dat in 2024 aan de raad wordt voorgelegd. Gezond, Sociaal en Zorgzaam Bestaanszekerheid, diversiteit, kansengelijkheid, sport, gezondheid en inclusie zijn belangrijke opgaven voor begrotingsprogramma Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht. Het uitgangspunt hierbij is dat iedereen volwaardig mee kan doen aan de samenleving. Na het aanbieden van de integrale visie sociaal domein, gaan we daarom in 2024 met de raad hierover het gesprek aan. Ook zetten we extra in op het verbeteren van de maatschappelijke positie van groepen en individuen die vanwege hun herkomst, culturele of religieuze achtergrond, beperking, seksuele oriëntatie of gender harder moeten werken voor gelijke kansen. Kansengelijkheid en gelijkwaardigheid zijn het doel, daarom wordt ingezet op het regenboogbeleid, inclusie van mensen met een migratieachtergrond en mensen met een beperking. Ook zetten we in het bevorderen van gezondheid. Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een integraal plan ontwikkeld om te werken aan een aanpak om overgewicht bij jongeren en volwassenen tegen te gaan, door beweging te bevorderen en leefstijlinterventies in te zetten.
Ook werken we aan de uitvoering van de sportvisie 'Niemand Buitenspel in Dordrecht' die in 2023 is vastgesteld langs de twee programmalijnen: een omgeving die uitnodigt voor sport en bewegen; en het ondersteunen van clubs en sportaanbieders via het sport- en beweegloket. Levendig, Leefbaar en Veilig In begrotingsprogramma Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht investeren we in veiligheid. Dit is een basisvoorwaarde voor een prettige stad. Samen met onze partners, inwoners en ondernemers zetten we de integrale leefbaarheids- en veiligheidsaanpak voort, zoals bij (woon)overlast en hidden impact crimes. We gaan komend jaar door met de uitvoering van het Integraal Veiligheidsplan (IVP) 2023-2026. Dat doen we met een gebiedsgerichte aanpak op onder meer veilige wijken, een themagerichte aanpak voor sociale stabiliteit, digitale veiligheid en ondermijning en een doelgroepgerichte aanpak voor jeugd en veiligheid. Ook investeren we in een levendige en aantrekkelijke (binnen)stad waarbij we ruimte creëren voor ontmoeting, cultureel aanbod en evenementen. Daarbij wordt de kracht van cultuur in Dordrecht geborgd en waar mogelijk vergroot en versterkt. Er liggen kansen om cultuur nog meer in te zetten als middel binnen het onderwijs en het sociaal domein. Voor een aangenaam verblijfsklimaat is ook toenemende aandacht voor groen in de binnenstad, zowel voor bewoners als voor bezoekers.
Verder gaan we de kansen van het kern winkelgebied, horeca en evenementen als wezenlijk onderdeel van de levendige binnenstad beter benutten. Lerend en Ondernemend Ten aanzien van begrotingsprogramma Lerend en Ondernemend Dordrecht werken we aan de
Begroting 2024 Dordrecht
5
samenwerking tussen werkgevers, opleiders en onderwijs, zodat onze inwoners kunnen beschikken over de juiste vaardigheden voor de toekomstige beroepen. Via een subsidie stimuleren we het Programma Hoger Onderwijs Drechtsteden (PHOD) tot het uitbreiden van het aantal associate degree opleidingen met vijf extra opleidingen in het schooljaar 2023/2024 en verder (Dordrecht Academy). Ook start in 2024 een ondernemersfonds. Dit fonds helpt om de samenwerking met en tussen ondernemers te vergroten. Het biedt financieel draagvlak voor collectieve activiteiten van ondernemers, van parkmanagement tot verduurzaming en werving van personeel. Daarnaast ontwikkelen we in samenwerking met de gezamenlijke partners (onderwijs, zorg, maatschappelijk veld) volgend jaar een onderwijsvisie voor het voortgezet onderwijs. Daarin maken we langdurige, structurele afspraken die ervoor zorgen dat het potentieel van onze jongeren beter wordt benut en zij beschikken over de vaardigheden voor de toekomst. Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Binnen begrotingsprogramma Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht maken we op verschillende plekken onze stad groener en duurzamer. We voeren de plannen voor Wantij-West uit. Door de parkeernorm aan te passen komt hier extra ruimte vrij. Die gebruiken we om het gebied verder te vergroenen. Dat voorkomt hittestress en vergroot de biodiversiteit.
Daarnaast stellen we een monitoringsplan op om te onderzoeken welke biodiversiteit we in de stad hebben en of we onze biodiversiteit behouden. Ook krijgt in 2024 elke nieuw geboren Dordtenaar een boom, ouders kunnen hiervoor de boom van hun keuze ophalen bij Duurzaamheidscentrum Weizigt. Ook gaan we door met het Bewegend Bos, waardoor veel inwoners de waarde van groen in hun omgeving letterlijk ervaren. Stap voor stap werken we toe naar ons doel om in 2040 een klimaatneutrale stad te zijn. In 2024 leggen we hiervoor een routekaart aan de raad voor. We blijven samen met onze partners onverminderd inzetten op het verduurzamen van woningen en bedrijven. Hierbij maken we efficiënt gebruik van beschikbare middelen van het Rijk om inwoners te ondersteunen bij de aanpassingen die ze in en om de woning moeten doen. Het afgelopen jaar is de urgentie van energiebesparing en duurzame opwek duidelijker dan ooit geworden. Met buurtaanpakken, energiecoaches, acties en stimuleringsregelingen blijven we dit ook in 2024 doen. Bestuurlijk en Ondersteunend In begrotingsprogramma Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht richten we ons in 2024 onverminderd op een goede basisdienstverlening, zoals verstrekken van (reis)documenten en verwerken van verhuizingen en geboorteaangiftes. Dit is voor veel inwoners het contactmoment met de gemeente.
Centraal staat hierin dat inwoners zoveel mogelijk op één plek én in één keer worden geholpen of terecht kunnen. Ook kijken we naar de eigen organisatie en werken we met het programma 'Dordt als Topwerkgever' aan het behouden en verbinden van goede mensen voor de organisatie. Dit is een voorwaarde om in een krappe arbeidsmarkt onze ambities te kunnen realiseren. Daarnaast zetten we in op Dordrecht als centrumstad van de regio, en werken hierin samen op het vlak van de ruimtelijk economische samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven in de Smart Delta Drechtsteden en op schaal van Zuid Holland-Zuid. Ook nemen we de verantwoordelijkheid voor de dienstverlening voor Dordrecht en andere gemeenten. Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Dordt-West Met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Dordt-West is ons doel de volgende generatie in dit stadsdeel gezonder en veiliger op te laten groeien. Met betere ontwikkelkansen, meer perspectief op werk en een fijnere woon- en leefomgeving. We investeren niet alleen in de jeugd, maar ook in het wonen, werken en leven van alle wijkbewoners. We groeien met Dordt West naar het gemiddelde van Dordrecht. Dat doen we met veel verschillende partijen, die samenwerken in de Alliantie Dordt-West. De activiteiten voor het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Dordt-West landen in alle begrotingsprogramma's.
Begroting 2024 Dordrecht
6
Financieel perspectief Dit alles doen we in een nieuwe financiële realiteit. Het financieel perspectief in deze begroting is in lijn met de Kadernota 2024. Vanaf 2025 komt de gemeente voor grote uitdagingen te staan. Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door rijksbeleid. Een financieel beleid dat niet altijd consequent is, en waarbij steeds vaker wordt gekozen voor incidentele bijdragen in plaats van duurzamere structurele bijdragen. Wat het extra onzeker maakt, is de bezuinigingsopgave van vele miljarden waar het Rijk zelf voor staat. Bovendien wordt door de recente val van het kabinet besluitvorming op onderdelen uitgesteld. Dit maakt het extra lastig om als gemeente structureel beleid te maken. Daarnaast zien we onze eigen kosten oplopen en hebben we op de langere termijn te maken met een toenemende vervangingsvraag van vastgoed en onze openbare ruimte. Gezien de onduidelijkheid rond het rijksbeleid kiezen we, in lijn met het advies van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), er voor het rijksaandeel in ons tekort van circa € 20 miljoen nu niet op te lossen. Dat zou ten koste gaan van een groot aantal voorzieningen. Voorzieningen die, wanneer ze eenmaal zijn stopgezet, ook niet zomaar weer zijn opgestart.
Er moet eerst zicht zijn op een realistische bekostiging van het Rijk, voordat we als gemeente kiezen voor onomkeerbare bezuinigingen om eventuele resterende tekorten op te lossen. Wel hebben we ons eigen aandeel in de tekorten op te lossen en moeten we budget vrij gaan maken om toekomstige (vervangings)investeringen te kunnen bekostigen. Om dit mogelijk te maken, is een ombuigingstraject in voorbereiding op weg naar de Kadernota 2025. Zo willen we tot een meer gezonde huishouding komen. De inzet bij Kadernota 2024 was om een sluitende begroting voor 2024 te hebben, en voor 2025 een saldo dat dicht tegen neutraal zit. Zo creëren we ruimte voor een zorgvuldig ombuigingsproces gericht op een structurele oplossing voor de langere termijn. Dat is met deze begroting gelukt. Het ombuigingstraject doen we samen met de raad en langs verschillende lijnen. Waaronder begrotingsanalyse, beleidsmatige keuzes, nieuwe inkomsten of verhogen van inkomsten en financiële techniek. Het is een forse opgave, maar we starten op tijd.
Dashboard Agenda Dordrecht 2030 Op deze pagina presenteren wij voor de derde maal in de begroting het Dashboard van de Agenda Dordrecht 2030. Het dashboard is een uitwerking van de toezegging die is gedaan in de raadsinformatiebrief 'beantwoorden motie 200714/M10 – Regie op bezuinigingen' van oktober 2020 (zie RIS-dossier 2636385). Het uitgangspunt daarbij was om met hulp van een dashboard (overzicht in één A4) financiële kengetallen beter te verbinden en inzichtelijker te combineren met de inhoudelijke doelstellingen uit de Agenda Dordrecht 2030. Dit dashboard is dan ook een element van de monitoring van de voortgang van de Agenda 2030. Bij de uitwerking van onderstaand dashboard is het Prioriteringskader van de Agenda Dordrecht 2030 gebruikt, zoals in de afbeelding hierboven te zien. In dit prioriteringskader, vastgesteld in januari 2020 (zie RIS-dossier 2510937), zijn de doelen en uitgangspunten voor de Agenda Dordrecht 2030 beschreven samen met de factoren en variabelen waar we prioriteit aan willen geven. Het maakt concreet dat we de inzet van Enecomiddelen gebruiken voor strategische investeringen in de stad, die de verdiencapaciteit van de stad bevorderen. De hoofddoelstelling van de Agenda Dordrecht 2030 luidt: Dordrecht is een sociaal en economisch sterke centrumstad in het metropoolgebied Rotterdam.
Om deze hoofddoelstelling te concretiseren zijn in het prioriteringskader vier subdoelstellingen opgesteld. Te weten: • Groei van de bevolking in Dordrecht: het aantal inwoners in Dordrecht neemt toe (1) in de tijd en wordt (relatief) jonger (2), hoger opgeleid (3) en welvarender (4). • Groei van de werkgelegenheid in Dordrecht: de werkgelegenheid van Dordrecht neemt toe (1) in de tijd. • Groei van de economie van Dordrecht: de inkomens uit arbeid en kapitaal nemen in Dordrecht toe (1) in de tijd. • Behoud van voorzieningen in Dordrecht: het aanbod van publieke voorzieningen in Dordrecht, zoals zorg, sport en cultuur, blijft minimaal in stand.
Begroting 2024 Dordrecht
7
De variabelen die in deze subdoelstellingen worden benoemd, waaronder de toename van het aantal inwoners, het welvaartsniveau en bijvoorbeeld werkgelegenheid, zijn uitgewerkt in negen afzonderlijke grafieken die hieronder het beleidsdeel van het dashboard vormen. De titel van de grafiek geeft steeds het onderwerp aan zoals 'inwoners' of 'jongeren'. De subtitel geeft daarnaast steeds de subdoelstelling aan waar deze betrekking op heeft, zoals in bovengenoemd geval 'groei van de bevolking'. De subdoelstelling 'behoud van voorzieningen' geeft geen specifieke richtwaarde aan en is daarom niet vertaald naar afzonderlijke grafieken. Naast de negen beleidsinhoudelijke grafieken zijn ook drie financiële grafieken opgenomen die respectievelijk de structurele exploitatieruimte laten zien, de netto schuldquote en de omvang van de reserves van de Agenda Dordrecht 2030. De 12 grafieken samen geven zo een complementair overzicht op de doelen van de agenda en de financiële randvoorwaarden. De data uit de grafieken is voornamelijk afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Waar mogelijk wordt altijd de meest recente data gebruikt, soms is dit 2023, in bepaalde gevallen ook 2022 of ouder. Het dashboard zal steeds worden gepresenteerd in toekomstige begrotingen en jaarstukken en worden aangevuld met de meest recente data.
Zo ontstaat een toekomstig meerjarig overzicht (met data van 2017/2018 tot aan 2030) waarbij de bestedingen van de reserves Agenda Dordrecht 2030 moeten uitmonden in resultaten op de beleidsmatige grafieken.
Inwoners: Bevolkingsgroei in aantallen Bevolking Dordrecht in aantallen
2018
2019
2020
2021
2022
2023
118.426
118.654
119.284
119.115
119.537
121.434
De grafiek toont het totale aantal inwoners in Dordrecht gemeten op 1 januari van het betreffende jaar. Bron: CBS, Bevolkingstotaal op 1 januari; aantallen en relatieve groei ten opzichte van het vorige jaar.
Inwoners: Relatieve bevolkingsgroei in procenten Bevolkingsgroei Dordrecht in % t.o.v. vorig jaar Bevolkingsgroei Nederland in % t.o.v. vorig jaar
2018 0,26 0,58
2019 0,19 0,59
2020 0,53 0,73
2021 -0,14 0,39
2022 0,35 0,66
2023 1,59 1,25
De grafiek toont de groei of afname van de bevolking in Dordrecht en Nederland ten opzichte van het vorige jaar in procenten. Zo wordt de relatieve groei (of afname) zichtbaar tussen de jaren en ook in vergelijking van Dordrecht tot Nederland in totaal. Bron: CBS, Bevolkingstotaal op 1 januari; aantallen en relatieve groei ten opzichte van het vorige jaar.
Jongeren: Relatieve aandeel jongeren t/m 35 jaar in procenten 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Inwoners Dordrecht t/m 35 jaar in % t.o.v. totale Dordtse bevolking 41,92 41,73 41,70 41,50 41,58 41,83 Inwoners Nederland t/m 35 jaar in % t.o.v. totale Nederlandse bevolking 42,15 42,09 42,07 41,93 41,94 42,02 De grafiek toont het aandeel jongeren in de bevolking, waarbij jongeren is gedefinieerd in de leeftijdsgroep tot en met 35 jaar. Het aandeel van deze groep wordt getoond in Dordrecht en in vergelijking met Nederland in totaal. Bron: CBS, Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio.
Opleiding: Aantal leerlingen en studenten dat hoger onderwijs volgt Aantal studenten dat hoger beroepsonderwijs of wetenschappelijk onderwijs volgt en in Dordrecht woont
Begroting 2024 Dordrecht
2017 3.515
2018 3.564
2019 3.628
2020 3.858
2021 3.860
8
De grafiek toont het aantal leerlingen en studenten dat in Dordrecht woont en hoger onderwijs volgt. Hoger onderwijs is hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/Onderwijs.
Welvaart: Gemiddeld besteedbaar inkomen Gemiddeld besteedbaar inkomen in Dordrecht van particuliere huishoudens (excl. Studenten) *€ 1.000
2017
2018
2019
2020
2021
39,6
40,7
43,9
44,7
46,5
Gemiddeld besteedbaar inkomen in Nederland van particuliere huishoudens (excl. Studenten) *€ 1.000
42,6
43,5
46,8
47,5
49,4
De grafiek toont het gemiddeld besteedbaar inkomen van particuliere huishoudens (exclusief studentenhuishoudens) in Dordrecht en Nederland in totaal. Het besteedbaar inkomen bestaat uit het bruto-inkomen verminderd met betaalde inkomensoverdrachten, premies inkomensverzekeringen, premies ziektekostenverzekeringen en belastingen op inkomen en vermogen. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/Inkomen & Vermogen.
Werkgelegenheid: Aantal werkzame personen Aantal werkzame personen bij bedrijven Dordrecht in totaal
2018 2019 2020 2021 2022 2023 54.919 56.813 58.063 58.714 61.973 63.468
De grafiek toont het totaal aantal werkzame personen bij bedrijven in Dordrecht, exclusief uitzendkrachten. Bron: LISA, via Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD).
Werkloosheid: Relatieve werkloosheid in procenten Werkloosheid in Dordrecht in procenten Werkloosheid in Nederland in procenten
2017 6,4 5,9
2018 5,3 4,9
2019 5,1 4,4
2020 5,6 4,9
2021 4,7 4,2
2022 3,8 3,5
De grafiek toont het werkloosheidspercentage in Dordrecht in vergelijking met Nederland in totaal. Het werkloosheidspercentage is de werkloze beroepsbevolking (15-75 jaar) afgezet tegen de totale beroepsbevolking. Bron: CBS/arbeidsdeelname, www.waarstaatjegemeente.nl.
Economie: Bedrijfsvestigingen in aantallen Bedrijfsvestigingen met één werkzame persoon Bedrijfsvestigingen met 2 t/m 19 werkzame personen Bedrijfsvestigingen met 20 werkzame personen en meer
2018 2019 2020 2021 2022 2023 5.378 5.938 6.393 6.917 7.659 8.622 2.689 2.592 2.746 2.790 2.802 2.860 472 449 498 505 521 522
De grafiek toont enerzijds het totaal aantal bedrijven dat in Dordrecht is gevestigd, en tevens respectievelijk het aantal bedrijven hiervan met één werkzame persoon, twee tot en met negentien werkzame personen en het aantal vestigingen met twintig werkzame personen of meer. Bron: LISA, via Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD).
Economie: Bbp per inwoner Bruto binnenlands product (Bbp) per inwoner in de Drechtsteden Bruto binnenlands product (Bbp) per inwoner in Nederland
2017 2018 2019 2020 2021 41.546 43.211 45.801 44.636 47.967 43.088 44.917 46.876 45.669 49.099
De grafiek toont het Bruto binnenlands product (Bbp) van de Drechtsteden en van Nederland in totaal. Het Bbp is de totale toegevoegde waarde van alle in een land geproduceerde finale goederen en diensten. Het CBS publiceert cijfers over Nederland, provincies en COROP-gebieden, zoals de Drechtsteden. Een COROP-gebied is een cluster van één of meer aangrenzende gemeenten in dezelfde provincie, ontworpen voor regionaal onderzoek. Er zijn geen gegevens van
Begroting 2024 Dordrecht
9
het Bbp afzonderlijk voor Dordrecht beschikbaar. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/nationale rekeningen. Structurele 2018 2019 2020 2021 2022 2023 exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte Dordrecht * €1.000 16.928 8.869 16.370 -4.018 12.831 7.461
2024
2025
2.397 -1.875
2026
2027
-26.028 -25.539
De grafiek toont de structurele exploitatieruimte van de Gemeente Dordrecht, een belangrijke financiële randvoorwaarden. De cijfers van 2018 t/m 2022 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2023 t/m 2027 uit de begrotingen. Netto Schuldquote
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
58
58
-6
-3
7
12
43
46
50
50
Netto schuldquote gemeente Dordrecht in %
De grafiek toont de netto schuldquote van de Gemeente Dordrecht, een belangrijke financiële randvoorwaarden. De cijfers van 2018 t/m 2022 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2023 t/m 2027 uit de begrotingen. Omvang Reserves Agenda Dordrecht 2030 Omvang reserves Agenda Dordrecht 2030 in € miljoenen in totaal
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
0
0
345,7
342,9
341,1
296,3
290,2
286,2
283,7
283,9
De grafiek toont de totale omvang van de reserves Agenda Dordrecht 2030; dit zijn de middelen die beschikbaar zijn om de doelen te realiseren. De cijfers van 2018 t/m 2022 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2023 t/m 2027 uit deze begroting.
Financiële hoofdlijnen Onderstaande tabel laat het saldo van de Begroting 2024 en meerjarenraming zien. Bedragen x € 1.000 2024
2025
2026
2027
Eindsaldo Kadernota 2024
146
-4.665
-28.023
-30.075
1. Autonome ontwikkelingen
2.009
2.227
2.276
1.375
2. Indexeren
-1.500
-1.500
-1.500
-1.500
23
980
112
649
678
-2.958
-27.135
-29.551
3. Mutaties Begrotingssaldo na bestemming
In de Begroting 2024 zijn autonome ontwikkelingen, indexering en mutaties verwerkt en ingevuld/aangepast. Het begrotingssaldo is voor 2024 licht positief. Na correctie van de incidentele baten en lasten ontstaat het structurele begrotingssaldo. Ook hier geldt dat er in 2024 een structureel voordelig saldo. Dat wil zeggen dat structurele lasten volledig door structurele baten worden gedekt. Dat geldt niet voor de jaren 2025 en later. Nu het kabinet gevallen is, is het de vraag wanneer de minister van Binnenlandse Zaken de gemeenten meer duidelijkheid gaat geven over oplossingsrichtingen vanaf 2026. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft gemeenten geadviseerd om bij de Begroting 2024 niet alvast met oplossingen te komen voor 2026 en daarna. Naast de licht positieve uitgangspositie in de exploitatie is de algehele Dordtse financiële positie solide in 2024. Als we kijken naar de inkomsten van de gemeente, dan geldt dat Dordrecht een belastingcapaciteit van 98% heeft. Dat wil zeggen dat de lokale lastendruk in Dordrecht 2% lager
Begroting 2024 Dordrecht
10
is ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De onbenutte belastingcapaciteit kan, wanneer noodzakelijk, worden ingezet voor verbetering van de exploitatie. Ook de vermogenspositie is al jaren achtereen gezond. Door dit vermogen in te zetten voor investeringen volgens de Agenda Dordt 2030 en ook voor intensiveringen uit het Politiek Akkoord investeren we meerjarig in een verbetering van de structurele, sociaal economische positie en het verdienvermogen van onze stad. Dat is gewenst omdat het hoge voorzieningenniveau gegeven de sociaal-economische positie van Dordrecht, nog niet kan leunen op structureel voldoende draagvlak om deze voorzieningen waar de inwoners van de stad trots op zijn ook duurzaam in stand te houden. Focus op de realisatie van deze ambitie blijft daarbij van cruciaal belang.
Financiële positie
De financiële huishouding van een gemeente is in basis zoals iedere andere financiële huishouding. De jaarlijkse inkomsten en uitgaven staan in de exploitatie (bij de programma's). Daarnaast heeft de gemeente vermogen waar incidenteel een beroep op gedaan kan worden. Er wordt dan uit de (bestemmings)reserves geput. Op de balans komt de verhouding van de bezittingen (activa) en daarvoor beschikbare eigen middelen (reserves) en financieringsmiddelen van derden (schulden) in beeld. Ook voor het bepalen van het eigen vermogen kijken we naar de balans. Waarbij het eigen vermogen de uitkomst is van de waarde van alle bezittingen (activa) minus de waarde van alle schulden (vreemd vermogen). Voor de beoordeling van de financiële positie is het belangrijk dat zowel naar de balans als naar de exploitatie (overzicht van baten en lasten) wordt gekeken. In de beschouwing van de financiële positie passeren de volgende onderwerpen: • structurele begrotingsruimte. • weerstandsratio en weerstandsvermogen. • ontwikkeling eigen vermogen en de schuldpositie. Hierbij maken we onder meer gebruik van de financiële kengetallen zoals deze in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) zijn voorgeschreven: Jaarrekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Netto schuldquote
7%
12%
43%
46%
50%
50%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
0%
4%
31%
34%
38%
38%
Solvabiliteitsratio
69%
68%
58%
57%
55%
55%
Grondexploitatie
10%
12%
9%
4%
4%
3%
-0,7%
1,2%
0,4%
-0,3%
-4,2%
-4,1%
94%
88%
98%
98%
98%
98%
Financiële kengetallen
Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Een analyse van de financiële kengetallen is terug te vinden in de financiële begroting. Uitzonderlijke maatregel VNG structurele begrotingsruimte De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft haar leden geadviseerd over de Begroting 2024. Het advies luidt om geen structureel sluitende meerjarenbegroting te maken voor de jaren vanaf 2026. Deze uitzonderlijke maatregel is volgens de VNG nodig omdat de gemeentelijke financiën onvoldoende zijn voor het uitvoeren van het huidige takenpakket. Concreet stelt de VNG dat gemeenten niets anders moeten doen dan een realistische begroting indienen voor de komende jaren. ‘Baseer deze op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de
Begroting 2024 Dordrecht
11
stijgende rente, de ambities uit uw coalitieakkoord en de geschatte mee- en tegenvallers. Naar verwachting zullen de meerjarenramingen 2026 en 2027 dan duidelijk tekorten aangeven.’ Wij volgen de lijn van dit advies en zullen de tekorten vanaf 2026 in de Begroting 2024 niet oplossen. In de nabije toekomst moet er duidelijkheid komen over de structurele middelen van gemeenten. 'We kunnen niet wachten totdat er een nieuw coalitieakkoord van het nieuwe kabinet is'. Dit concludeert de Taskforce Taken en Middelen, onder leiding van Alexander Rinnooy Kan. De taskforce baseert zijn advies op het rapport van BMC. De korting op het gemeentefonds van € 3 miljard in 2026 heeft grote gevolgen: • Er dreigt grote vertraging voor het bouwen van woningen en het behalen van de doelstellingen van het Klimaatakkoord. • In het sociaal domein zal de inzet op preventie afnemen en zullen de wachtlijsten groeien. • Minder capaciteit voor handhaving leidt tot afwezigheid van gemeenten in de openbare ruimte. • Gebrek aan investeringen leidt niet alleen tot achteruitgang in het ‘eigen’ domein, maar werkt vanwege de onderlinge verwevenheid ook hard door in andere domeinen. Ondertussen heeft onze organisatie een start gemaakt met het onderzoeken van de mogelijkheden om door middel van ombuigingen de tekorten vanaf 2025 en volgende jaren kleiner te maken en de wendbaarheid van onze gemeente te vergroten.
Daarbij kijken we enerzijds naar de langjarige ontwikkeling van de lasten en anderzijds naar het toenemende aantal incidentele dekkingsbronnen. Ook betrekken we de raad bij het vormgeven en inplannen van de toekomstige taakstellingen.
Structurele begrotingsruimte
De volgende kengetallen geven een beeld van de structurele begrotingsruimte: het begrotingssaldo, structurele exploitatieruimte, belastingcapaciteit en grondexploitatie. Op deze kengetallen gaan we kort in. De Begroting 2024 laat na verwerking van autonome ontwikkelingen, indexering en mutaties een voordelig saldo zien. Dat geldt niet voor 2025-2027. Als het begrotingssaldo wordt geschoond van incidentele baten en lasten ontstaat een beeld van de structurele exploitatieruimte. Dit kengetal geeft aan of de structurele baten (waaronder de opbrengsten uit het gemeentefonds en de OZB-opbrengsten) toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Een positief percentage betekent dat sprake is van reëel structureel begrotingsevenwicht. In de jaarschijf 2024 is dit kengetal nog licht positief, in 2025 licht negatief en voor de jaren 2026-2027 is sprake van flink structureel tekort waarvoor onze organisatie en ook het Rijk met oplossingsrichtingen zullen moeten komen. Het kengetal belastingcapaciteit laat zien welke belastingverhogingen (theoretisch) nog mogelijk zijn. De referentie voor deze verhoging is het landelijk gemiddelde. Dordrecht zit met een belastingcapaciteit van 98% onder dit landelijk gemiddelde. De onbenutte belastingcapaciteit kan, wanneer noodzakelijk, worden ingezet voor verbetering van de exploitatie.
De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitaties een forse impact kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie is ten opzichte van de totale geraamde baten. Dit kengetal is laag (12% in 2023 en 9% in 2024) en zal de komende jaren ook laag blijven. Dit betekent dat de impact van de grondexploitaties relatief klein is ten opzichte van de totale financiële huishouding. Desondanks vraagt de financiële positie van het grondbedrijf mede in relatie tot de groeiambitie van Dordrecht nog altijd aandacht.
Weerstandsratio/ weerstandsvermogen
De gemeente beschikt over een compleet en gekwantificeerd risicoprofiel. Tot het weerstandsvermogen rekenen we slechts een beperkt aantal componenten (Algemene Reserve, Reserve Grondbedrijf en de post onvoorzien). De overige reserves nemen we hierbij niet mee. Het risicoprofiel kent een omvang van € 29,1 miljoen. Daartegenover staat een weerstandsvermogen
Begroting 2024 Dordrecht
12
van € 31,5 miljoen. Dit resulteert in een weerstandsratio van 1,1. Hiermee voldoet de ratio aan de gestelde kaders in de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. Bij een weerstandsratio van 1,0 zijn we in staat om de gekwantificeerde risico's op te vangen op het moment dat beheersmaatregelen niet het gewenste effect hebben en risico's zich daadwerkelijk voordoen. In de nota is 1,0 dan ook de ondergrens van de weerstandsratio. De berekeningen van de ratio kennen steeds een belangrijke nuancering: de rapportage omtrent het weerstandsvermogen is altijd een momentopname. Zo spelen er diverse ontwikkelingen die binnen een tijdsbestek van enkele jaren zowel een positieve als negatieve invloed kunnen hebben op de vermogenspositie en hiermee de ratio van het weerstandsvermogen. Te denken valt hierbij aan te nemen besluiten en verwachtingen omtrent: 1. de blijvende financiële druk op de exploitatie, met name voor wat betreft de ravijnjaren vanaf 2026 en; 2. de winstpotentie op diverse grondexploitaties vanuit het Grondbedrijf de komende jaren, welke momenteel oplopend is naar een bedrag van € 26 tot € 28 miljoen in 2026.
Eigen vermogen en schuldpositie
Het eigen vermogen is opgebouwd uit de algemene reserves en de bestemmingsreserves. Het eigen vermogen is op 1 januari 2024 naar verwachting € 634 miljoen. De solvabiliteitsratio (het eigen vermogen als percentage van het totale vermogen) komt daardoor op ongeveer 70%, dat is gelijk aan vorig jaar. Omdat meer dan de helft van de reserves wordt ingezet in het kader van de Agenda Dordrecht 2030 en het Politiek Akkoord 2022-2026, zal de solvabiliteitsratio in de toekomst afnemen. De schuldquote is op dit moment rond de 43% (2023: 12%) en daarmee ver onder het toegestane landelijk maximum van 130%. Dit komt met name door de verkoop van de Eneco-aandelen in 2020, dit heeft de liquiditeitspositie sterk verbeterd en een deel van de opbrengsten is ingezet om bestaande schulden af te lossen. In 2023 zijn extra leningen aangetrokken, met name voor de financiering van het Dordthuis waardoor de schuldquote is opgelopen. De komende jaren blijft de schuldquote naar verwachting 40-50%.
College Van links naar rechts: Marc Merx (VVD), Chris van Benschop (GroenLinks), Rik van der Linden (CU/SGP), Peter Heijkoop (CDA), Wouter Kolff (burgemeester), Tanja de Jonge (GroenLinks), Maarten Burggraaf (VVD) en Carlo Post (gemeentesecretaris). .
A.W. Kolff, burgemeester Portefeuilles:
Algemene & Kabinetszaken; Handhaving openbare orde & veiligheid; Politie; Voorzitter Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid (Brandweer en crisisbeheersing); Integraal veiligheidsbeleid; Vergunningen (Horeca, evenementen, APV en Wet Bibob); Bestuurlijke betrekkingen & Public Affairs; Regionale samenwerking; Voorzitter Smart Delta Drechtsteden; Internationale samenwerking; Publiekszaken (wettelijke taken en verkiezingen); Mediabeleid & Communicatie.
.
M.D. Burggraaf (VVD), wethouder Portefeuilles:
Verbonden partijen:
Stadsontwikkeling (RO en bouwen); MKB & Innovatiebeleid, Zakelijke dienstverlening, Maritieme Maakindustrie (incl. havens), Ambulante handel; Agenda 2030: Levendige Binnenstad; Toerisme & Evenementen; Digitalisering (Smart Society); Dordthuis; Servicegemeente (bedrijfsvoering en coördinatie Groei-SmartDeltaDrechtsteden-agenda). ROM-D (Holding Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden NV, ROM-D Capital BV, ROM-D Beheer NV, ROM-D CV Projecten en ROM-D CV Kil III); Innovation Quarter; Stichting Administratiekantoor Breedband Drechtsteden.
.
Begroting 2024 Dordrecht
13
C.C. van Benschop (GroenLinks), wethouder Portefeuilles:
Arbeidsmarkt & Economie (incl. bedrijventerreinen, maatschappelijk betrokken ondernemen); Agenda 2030: Ruimte voor banen & Glansrijke Toekomst; Westelijke Dordtse Oever (exclusief Zeehavengebied); Smart Campus Leerpark; Hoger onderwijs (MBO/HBO); Voortgezet onderwijs; Inclusiviteit, Diversiteit & Kansengelijkheid; WMO (regionaal: Maatwerk, lokaal: Wijkteams en Buurtwerk); Mantelzorg.
Verbonden partijen:
GR Sociaal (GRS); GR Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid-Holland Zuid (GR DG&J ZHZ); Coöperatie Ontwikkeling Leerpark U.A.
.
H. van der Linden (ChristenUnie/SGP), wethouder Portefeuilles:
Verbonden partijen:
Mobiliteit, Bereikbaarheid, Spoorveiligheid & Parkeren; Infrastructuur (Weg- en waterwegenonderhoud, riool, bruggen en viaducten); Groenblauwe stad inclusief Klimaatadaptie(programma); Publieke gezondheid; Jeugdzorg (incl. regionale/SOJ taken, jeugdhulpverlening inclusief jeugdhulp naar voren en stichting jeugdteams); Cultuur, Monumentenzorg & Archeologie; Dienstverlening/burgerzaken. GR Sociaal (GRS); GR Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid-Holland Zuid (GR DG&J ZHZ); GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ); B.V. Gemeenschappelijk Bezit Evides; Merwedelingelijn beheer B.V.
.
P.J. Heijkoop (CDA), wethouder Portefeuilles:
Volkshuisvesting (inclusief beschermd wonen & maatschappelijke opvang); Financiën; Werk & Inkomen; Armoede & Schulden; Inburgering; Kinderopvang & Primair onderwijs; Bibliotheek; Dordtpas; Vrijwilligersbeleid.
Verbonden partijen:
GR Sociaal (GRS); GR Sociale Werkvoorziening Drechtsteden (Drechtwerk); GR Gemeenschappelijke vuilverwerking Dordrecht en omstreken (GR Gevudo); Bank Nederlandse Gemeenten.
.
M.P.P.M. Merx (VVD), wethouder Portefeuilles:
Verbonden partijen:
Leefbaarheid & overlastbestrijding, Handhaving & toezicht openbare ruimte (boa’s); Wijkenaanpak; Vergunningen (bouwen, milieu, leefomgeving, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid); Stadsbeheer-Ruimtelijke kwaliteit: afval, groenonderhoud, verlichting, speelplekken; Sport & Recreatie; Preventie jeugd; Personeel en Organisatie; Essenhof; Straatnamencommissie. GR Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid-Holland Zuid (GR DG&J ZHZ); GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ).
.
T.F. de Jonge (GroenLinks), wethouder Portefeuilles:
Verbonden partijen:
Duurzaamheid, Klimaat, Energie & Milieu; Gemeentelijk Vastgoed (incl. onderwijshuisvesting); Agenda 2030: Duurzame Stad; Grondbedrijf; Biesbosch; Weizigt; Dierenwelzijn; (Burger)Participatie. GR Sociaal (GRS); GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ); GR Gemeenschappelijke vuilverwerking Dordrecht en omstreken (GR Gevudo); Stedin Holding NV; Energie Coöperatie Dordrecht.
.
C.H.W.M. Post, gemeentesecretaris Algemeen directeur en eerste adviseur van het college.
Kerngegevens van de stad Dit informatieve onderdeel van de begroting geeft de ontwikkeling weer van een aantal kengetallen van de gemeente onderverdeeld in demografie, sociale zekerheidsuitkeringen en fysieke structuur. Daarnaast geven we een korte samenvatting van de lokale lasten.
Kengetallen
In onderstaande tabel zijn enkele kengetallen voor de gemeente Dordrecht weergegeven op het gebied van inwoneraantallen, sociale zekerheidsuitkeringen en het aantal huur- en koopwoningen.
Begroting 2024 Dordrecht
14
Demografie
1-1-2020
1-1-2021
1-1-2022
1-1-2023
Inwoners < 20 jaar
25.607
25.188
25.138
25.230
Inwoners van 20-64 jaar
70.704
70.755
70.911
72.290
Inwoners > 64 jaar
22.973
23.172
23.488
23.914
Aantal inwoners
119.284
119.115
119.537
121.434
1-1-2020
1-1-2021
1-1-2022
1-1-2023
Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
5.740
5.790
5.950
6.000
Werkloosheidsuitkeringen
1.520
1.620
1.120
930
Bijstandsuitkeringen
3.900
3.910
3.810
3.670
Aantal uitkeringen
11.160
11.320
10.880
10.600
1-1-2020
1-1-2021
1-1-2022
1-1-2023
Koopwoningen inclusief onbekend
31.992
32.165
32.547
32.967
Huurwoningen
23.287
23.648
23.700
23.625
Aantal woningen
55.279
55.813
56.247
56.592
. Sociale zekerheid
. Fysieke structuur
Lokale lasten
De lokale lastendruk wordt grotendeels gevormd door de woonlasten. Tot de woonlasten worden gerekend de OZB-, riool- en afvalstoffenheffing, die zich als volgt hebben ontwikkeld. Onderstaande tabel geeft de ontwikkeling van de gemiddelde WOZ-waarde van koopwoningen en de woonlasten voor meerpersoonshuishoudens weer. In de Begroting 2023 hebben we nog twee tabellen opgenomen voor eigenaren-bewoners: een tabel zoals we deze voorheen presenteerden met de gemiddelde WOZ-waarde van alle woningen samen (koop en huur) en een nieuwe tabel met de gemiddelde WOZ-waarde van koopwoningen. Voorheen was een tabel met een gemiddelde WOZ-waarde van koopwoningen niet te maken omdat het CBS enkel de gezamenlijke gemiddelde WOZ-waarde voor zowel koop- als huurwoningen publiceerde. Omdat de gemiddelde WOZ-waarde van koopwoningen een beter beeld geeft van de gemiddeld betaalde OZB door huishoudens met een koopwoning gaat het COELO voortaan uit van deze waarde. Wij sluiten ons hierbij aan. Uit de tabel volgt dat de totale woonlasten in Dordrecht voor eigenaren-bewoners in 2024 stijgen met 6,4% ten opzichte van 2023.
Hierbij moeten we in ogenschouw nemen dat er in 2023 een eenmalige tegemoetkoming in de gestegen kosten van levensonderhoud van € 75 is verstrekt (zie Begroting 2023) waardoor de ontwikkeling van de lastendruk ten opzichte van 2022 aanzienlijk lager was dan de € 868 gepresenteerd in onderstaande tabel, namelijk € 793.
Begroting 2024 Dordrecht
15
Eigenaren-bewoners met woning met gemiddelde WOZ-waarde voor koopwoningen 2021
2022
Gemiddelde WOZ-waarde
283.000
308.000
OZB-eigenaar
288,66
Afvalstoffenheffing¹
2023 ²
Bedragen x € 1 Indexering
2024
358.000
3,0%
369.000
299,99
318,62
7,4%
333,95
301,20
312,60
332,28
7,4%
356,76
Rioolheffing eigenaar
106,92
108,31
115,13
7,4%
123,65
Rioolheffing gebruiker¹
95,16
96,36
102,36
7,4%
109,92
Ontwikkeling lastendruk
792
817
868 ²
924
Stijging/daling
4,1%
3,2%
6,3% ²
6,4%
In onderstaande tabel is de stijging voor huurders inzichtelijk gemaakt, deze is 7,4% ten opzichte van 2023. Ook bij de tabel voor huurders dienen we mee te nemen dat er in 2023 een tegemoetkoming in de gestegen kosten van levensonderhoud van € 75 is verstrekt (zie Begroting 2023) waardoor de ontwikkeling van de lastendruk ten opzichte van 2022 aanzienlijk lager was dan de € 435 gepresenteerd in onderstaande tabel, namelijk € 360. Bedragen x € 1 Huurders
2021
2022
2023 ²
Indexering
2024
Afvalstoffenheffing¹
301,20
312,60
332,28
7,4%
356,76
Rioolheffing gebruiker¹
95,16
96,36
102,36
7,4%
109,92
Ontwikkeling lastendruk
396
409
435 ²
467
Stijging/daling
4,9%
3,2%
6,3% ²
7,4%
¹ Voor een uitvoerbare inning dienen de tarieven deelbaar te zijn door 12. ² In 2023 is een tegemoetkoming in de gestegen kosten van levensonderhoud verstrekt waardoor de daadwerkelijke ontwikkeling van de lastendruk lager was dan in de tabellen is opgenomen. Door deze € 75 te betrekken in de opstelling was er sprake van een daling van de woonlasten in 2023 ten opzichte van 2022. Voor eigenaren-bewoners betrof dat -2,9% en voor huurders was dat 12,1%. Voor meer informatie en relevante uitgangspunten ten aanzien van de diverse lokale heffingen verwijzen we naar de paragraaf Lokale heffingen.
Disclaimer DISCLAIMER Deze website is met zorg samengesteld. Desondanks is het mogelijk dat deze informatie onvolledig of verouderd is en/of onjuistheden bevat. De gemeente aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade van welke aard dan ook die het gevolg is van eventuele onjuiste informatie op deze website. De gemeente is niet verantwoordelijk voor informatie op internetpagina's van derden waarnaar op deze website wordt verwezen. Ook neemt de gemeente geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van het gebruik van de op de website aangeboden informatie. PRIVACY Er worden uitsluitend statistische gegevens verzameld gericht op klikgedrag en geen privacygevoelige informatie.
Begroting 2024 Dordrecht
16
Programma's Leeswijzer programma's Begrotingsprogramma structuur In de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026, vastgesteld op 5 juli 2022, zijn de zes begrotingsprogramma's benoemd waarmee deze raads- en collegeperiode wordt gewerkt. De begrotingsprogramma's zijn: - Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht. - Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht. - Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht. - Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht. - Lerend en Ondernemend Dordrecht. - Bouwend en Bereikbaar Dordrecht. De zes begrotingsprogramma's zijn vervolgens opgebouwd langs zogenaamde 'Wat/Welke-vragen', die te raadplegen zijn door op het begrotingsprogramma te klikken: • Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen? • Wat willen we bereiken? • Wat zijn de doelstellingen (met activiteiten voor 2024)? • Welke verbonden partijen dragen bij? • Wat zijn de indicatoren? • Wat mag het kosten? Via de opbouw van deze 'Wat/Welke-vragen' wordt informatie gefilterd van een relatief abstract niveau, zoals de vraag welke belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen van invloed zijn op het programma, tot een concreet niveau (wat gaan we doen in 2024 en wat kost het?). Indicatoren Elk programma kent een set basis indicatoren.
De 'basis' komt voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), dit is een vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Deze basis BBV-indicatoren zijn standaard onderverdeeld naar 'taakvelden', er is in deze begroting een koppeling gemaakt tussen de taakvelden en de begrotingsprogramma's, waardoor deze nu een logische link vormen. Een totaal overzicht van de BBV-indicatoren is terug te vinden in de bijlagen van deze Begroting. Voor BBV-indicatoren geldt daarnaast dat hier geen streefwaarden aan verbonden zijn, de indicatoren kennen immers geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten. Daarnaast zijn via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema te vergelijken met een selectie naar keuze (onder andere landelijk, provinciaal niveau of regionaal niveau). Naast de set basis indicatoren is voor elk programma reeds één aanvullende nieuwe indicator opgenomen. Deze aanvullende indicatoren hebben een duidelijke link met de doelstellingen uit de begroting. Eind 2023 starten we met een verdere herijking van de indicatoren, in samenspraak met de raad. De nieuwe aanvullende indicatoren die al in deze begroting zijn opgenomen vormen daarbij de start.
Wat mag het kosten? Met het vaststellen van de begroting autoriseert de raad de totale lasten en de totale baten alsook de mutaties van reserves per programma (art. 4 van de financiële verordening). Daarmee is het college bevoegd te handelen om uitvoering te geven aan de opgenomen activiteiten. Binnen de lasten en baten van het programma afzonderlijk is het college bevoegd verschuivingen aan te
Begroting 2024 Dordrecht
17
brengen. Wijzigingen van de begroting die het totaal van lasten, het totaal van baten en/of de mutatie van reserves veranderen, worden aan de raad voorgelegd. Om meer inzicht te geven in wat er in de programmabegroting is opgenomen, is aanvullend: • inzicht gegeven in de kostensoorten waaruit de lasten bestaan. • een specificatie opgenomen van de productramingen waaruit een programma is opgebouwd (waarbij één product slechts in één programma voorkomt). • het totaal van het programma, uitgesplitst in lasten, baten en mutaties reserves (het autorisatie-niveau). • in de bijlagen opgenomen een overzicht per taakveld per programma (wettelijk verplicht op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), waarbij één taakveld in meerdere programma's kan voorkomen). • in de bijlage opgenomen een aansluitingstabel, waarin inzichtelijk is gemaakt welke begrotingswijzigingen zijn doorgevoerd ten opzichte van de vorige vastgestelde meerjarenbegroting. Naast de programmabegroting autoriseert de raad de ramingen op de onderdelen algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien, die samen met de programmabegroting een sluitende begroting oplevert.
Programma's Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen?
Welke belangrijke regionale, nationale en/of Europese maatschappelijke ontwikkelingen spelen op dit beleidsterrein, en zijn mogelijk van invloed zijn op het begrotingsprogramma? •
Het vertrouwen van burgers in de overheid neemt af. De samenleving vraagt om een eerlijke en begripvolle overheid met menselijke maat.
•
De diverse crises in ons land maken veel inwoners kwetsbaar. Zij doen een groter beroep op de gemeentelijke dienstverlening.
•
Het wetsvoorstel ‘Wet versterking participatie op decentraal niveau’ (Wvp) is recent aangeboden aan de Tweede Kamer en versterkt de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van ons beleid.
•
De financiële positie van veel gemeenten staat meerjarig onder druk, door fors oplopende tekorten. Voor onze rol als serviceorganisatie voor onze gemeente en de regio, verwachten we dat deze financiële krapte op middellange termijn ook impact zal hebben voor de omvang van de (extra) dienstverlening.
•
Met de invoering van de Omgevingswet in 2024 krijgen inwoners een grotere verantwoordelijkheid voor, én invloed op, de leefomgeving.
Begroting 2024 Dordrecht
18
Wat willen we bereiken? Samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties bouwen wij aan de toekomstplannen voor Dordrecht. We willen graag de gemeenschap betrekken bij de opgaven waar de stad voor staat, de plannen die we ontwikkelen en de uitvoering daarvan. Als wij plannen maken voor de stad, leggen we daarom goed uit hoe we deze plannen samen verder kunnen brengen. Daarbij willen we inwoners zelf ook graag ruimte geven voor initiatieven en eigen plannen. Participatie vanuit de samenleving is daarom belangrijk. Als bestuur laten we ons zien in de stad en willen de afstand tussen inwoners en politiek verkleinen door benaderbaar en in gesprek te zijn. Dat doen we rechtstreeks, digitaal én met partners die weten wat er leeft zoals wijkteams, buurtwerk, verenigingen of winkeliers. Op het gebied van dienstverlening voor onze inwoners werken we aan een toegankelijke en makkelijke gemeentelijke dienstverlening. Daarin staat centraal dat inwoners zoveel mogelijk op één plek én in één keer worden geholpen of terecht kunnen. We helpen daarbij en geven maatwerk aan inwoners die dit nodig hebben. Dit geldt extra voor inwoners in ingewikkelde situaties of met veelvoudige problematiek. En daarnaast zorgen we onverminderd dat de basisdienstverlening op orde blijft, zoals het verstrekken van reisdocumenten en verwerken van verhuizingen en geboorte-aangiftes.
Ook zetten we in op Dordrecht als centrumstad van de regio, en werken hierin op het vlak van de ruimtelijk economische samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven in de Smart Delta Drechtsteden en op schaal van Zuid Holland-Zuid. We zetten ons ook sterk in als serviceorganisatie voor Dordrecht en de regio. Met het nemen van de verantwoordelijkheid voor de dienstverlening aan onze en andere gemeenten, en partners, hebben we het doel dat lokale invulling meer mogelijk wordt en er ruimte is om de bedrijfsvoering slagvaardiger en innovatiever te maken.
Wat zijn de doelstellingen? Doelstelling 1: (Burger)participatie stimuleren en ruimte geven aan initiatieven uit de samenleving. Aan onze stad bouwen we samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. In deze samenwerking willen we laten zien dat de overheid luistert en betrouwbaar is. We waarderen de participatie die er in de stad is, en geven daarbij ruimte aan ideeën en initiatieven uit de samenleving. We vinden gezamenlijk eigenaarschap en participatie van inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven belangrijk om de opgaven waar onze stad voor staat te realiseren. ENDPMEND We nemen de toolbox voor (burger)participatie met het oog op de Omgevingswet in gebruik. Begin 2024 treedt de Omgevingswet in werking, waarbij participatie een belangrijk onderwerp is. Naast de Handreiking Participatiebeleid met het oog op de Omgevingswet is hiervoor een toolbox ontwikkeld. Deze toolbox bestaat uit een dynamische website die initiatiefnemers en aanvragers van een omgevingsvergunning moet stimuleren om participatie te organiseren. De toolbox is ook beschikbaar voor gemeentelijke initiatieven, projecten en omgevingsplannen en heeft dan als doel om zowel te inspireren als te komen tot betere participatie. Bezoekers van de toolbox vinden er voorbeelden van participatie instrumenten en ‘best practices’.
In de loop van 2024 wordt de toolbox waar nodig verbeterd of uitgebreid, als onderdeel van het programma Participatie. We geven het programma Participatie vorm en ontwikkelen een kennis- en expertisecentrum voor participatie. Vanaf medio 2023 hebben we verschillende fasen uit de startnotitie Programma Participatie doorlopen. In 2024 richten wij ons op de tweede, derde en vierde fase van dit programma. Als onderdeel van deze stappen breiden we in de eerste helft van 2024 onze kennis en expertise over participatie verder uit. Ook creëren we hulpproducten om participatieprocessen goed in te richten en evalueren we tussentijds enkele participatieprojecten. In de tweede helft van 2024 nemen we een besluit over de verdere inrichting van het programma.
Begroting 2024 Dordrecht
19
We maken breed gebruik van het online participatieplatform Doe Mee Dordrecht. In 2023 is het online participatieplatform Doe Mee Dordrecht online gegaan (www.doemeedordrecht.nl). Op dit platform bieden we informatie over onze plannen en betrekken we bewoners door hen digitaal uit te nodigen om te reageren. In de tweede helft van 2023 hebben we de eerste ervaringen opgedaan met digitale participatieprojecten. Het doel is om in 2024 digitale participatie met Doe Mee Dordrecht steeds meer succesvol en bekend bij inwoners en ondernemers te laten zijn. Dit doen we door het professionaliseren van de interne organisatie, zodat de kwaliteit van digitale participatie en interactie steeds verder toeneemt. Ook evalueren we in 2024 onze ervaringen met het platform bij betrokken bewoners en gebruikers. We faciliteren en begeleiden initiatieven uit de samenleving. Initiatiefnemers vinden relevante, actuele informatie op onze goed bijgehouden gemeentelijke website. Bij een aanvraag vindt er een snelle koppeling plaats van de initiatiefnemers aan een ambtenaar die het proces begeleidt. In 2024 wordt onderzocht hoe het Initiatieventeam, het online platform Doe Mee Dordrecht, en het programma Participatie in samenhang kunnen werken voor de inwoners. Doelstelling 2: Een toegankelijke en zo makkelijk mogelijke, gemeentelijke dienstverlening.