Begroting 2023 Dordrecht.pdf
Tekst van het document
Begroting 2023 DORDRECHT
Inhoudsopgave
Inleiding ........................................................................................................................... 4 Overzicht inleiding ............................................................................................................ 4 Sterk en groen: wat voor nu én straks van waarde is ............................................................ 4 Dashboard Agenda Dordrecht 2030..................................................................................... 6 Financiële hoofdlijnen ........................................................................................................ 9 College ........................................................................................................................... 12 Kerngegevens van de stad ................................................................................................ 13 Disclaimer ...................................................................................................................... 15 Programma's .................................................................................................................. 16 Overzicht programma's ....................................................................................................
16 Leeswijzer programma's ................................................................................................... 16 Programma's .................................................................................................................. 17 Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht .......................................................................... 17 Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht ............................................................................ 28 Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht ....................................................................... 40 Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht.......................................................................... 56 Lerend en Ondernemend Dordrecht ................................................................................. 66 Bouwend en Bereikbaar Dordrecht .................................................................................. 81 Financiën van Dordrecht................................................................................................. 91 Overzicht Financiën van Dordrecht ..................................................................................... 91 Algemene Dekkingsmiddelen ..........................................................................................
91 Overhead..................................................................................................................... 98 Vennootschapsbelasting .............................................................................................. 102 Onvoorzien ................................................................................................................ 104 Paragrafen ................................................................................................................... 106 Overzicht paragrafen ..................................................................................................... 106 Lokale heffingen ............................................................................................................ 106 Weerstandsvermogen en risicobeheersing......................................................................... 117 Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................... 126 Financiering .................................................................................................................. 133 Bedrijfsvoering .............................................................................................................. 140 Verbonden partijen ........................................................................................................
144 Grondbeleid .................................................................................................................. 163 Financiële begroting ..................................................................................................... 167 Overzicht financiële begroting ......................................................................................... 167 Financiële begroting ....................................................................................................... 167 Vertrekpunt standen Begroting 2022 ............................................................................. 167 Begroting 2023........................................................................................................... 167
Begroting 2023 Dordrecht
2
Toelichting financiële begroting ....................................................................................... 179 Overzicht lasten en baten programma's ......................................................................... 179 Incidentele baten en lasten .......................................................................................... 182 Ontwikkeling financiële positie ...................................................................................... 186 Ontwikkelingen activa en kapitaallasten ......................................................................... 191 Ontwikkeling reserves en voorzieningen ........................................................................ 193 Projecten ...................................................................................................................... 195 Overzicht projecten ..................................................................................................... 195 Relevante ontwikkelingen in projecten ........................................................................... 197 Bijlagen ........................................................................................................................ 198 Overzicht bijlagen ..........................................................................................................
198 Nieuwe reserves Politiek Akkoord 2022-2026 .................................................................... 198 Beleidsindicatoren ......................................................................................................... 208 Aansluitingsoverzicht meerjarenbegroting ......................................................................... 213 Onderverdeling begroting in taakvelden ........................................................................... 219 Investeringskredieten .................................................................................................... 225 Staat van reserves......................................................................................................... 227 Staat van voorzieningen ................................................................................................. 229 Begrotingssubsidies ....................................................................................................... 231
Begroting 2023 Dordrecht
3
Inleiding Overzicht inleiding Sterk en groen: wat voor nu én straks van waarde is Het dagelijks leven van veel Dordtenaren kenmerkt zich in deze tijd door onzekerheid. De gevolgen van de oorlog in Oekraïne merken we allemaal direct in ons dagelijks leven. Steeds meer mensen hebben moeite om rond te komen en het huishoudboekje kloppend te krijgen. De maatregelen die vanuit de Rijksoverheid zijn en worden getroffen zullen een helpende hand bieden, maar de zorgen en problemen bij onze inwoners niet volledig wegnemen omdat het perspectief voor de langere termijn onhelder blijft en de bestaanszekerheid van veel inwoners al enige tijd onder druk staat. Vanuit dit besef weten we dat we juist nu elkaar moeten helpen en sterk moeten zijn. Dordtenaren hebben tijdens de coronacrisis laten zien veerkrachtig en innovatief te zijn. Initiatieven tegen eenzaamheid en hulp bieden aan elkaar waar dit kon, hebben onze inwoners ook toen door de crisis heen geholpen. Deze begroting gaat dan ook niet alleen over onze plannen voor volgend jaar, maar is juist ook een begroting van samen bouwen, samen sterk zijn en perspectief bieden. Met oor voor het heden en oog voor de toekomst. De Begroting 2023 is de eerste begroting van de nieuwe bestuursperiode.
De afgelopen jaren is er, onder de noemer Agenda Dordrecht 2030 (door de raad in 2021 vastgesteld), veel werk verzet ten behoeve van het lange termijn perspectief voor de stad. Daardoor ligt er een mooie basis. We hebben, ook tijdens de recente coronapandemie, koers weten te houden. Die standvastigheid begint zich langzaam maar zeker te vertalen - zoals te zien in het Dashboard - in meer banen in de stad, meer hoger onderwijs, meer levendigheid en meer inwoners. Het is van belang dat we blijven vasthouden en investeren in de ingeslagen weg richting 2030. Met de Agenda Dordrecht 2030 zetten we in op de punten waar we, volgens de Atlas voor Gemeenten, nu nog niet zo goed scoren: meer banen, verbetering van het opleidingsniveau van onze inwoners en diversiteit van onze economie. Tegelijkertijd is het van belang dat we oog houden voor dat wat nu nodig is, denk aan de opvang van Oekraïense vluchtelingen en de energiecrisis, en ruimte bieden voor nieuwe kansen die zich voordoen voor onze inwoners. In navolging van het Politiek Akkoord geven we met deze begroting, met nieuwe en ambitieuze accenten, verder invulling aan die basis. Concreet betekent dit dat we ons deze bestuursperiode focussen op de volgende vijf punten: • Het realiseren van meer betaalbare woningen in Dordrecht, want veel inwoners kunnen moeilijk een betaalbaar huis vinden.
We zetten in op de realisatie van 4.000 extra woningen, naast de 4.000 van afgelopen periode, en daarvan realiseren we 30% in het sociale huursegment. • Veel mensen maken zich zorgen over klimaatverandering. Dat vraagt van ons forse ambities voor een duurzame en groene stad. Daarom werken we aan een gezonde en groene leefomgeving. We versnellen de overgang naar duurzame energie en willen in 2040 klimaatneutraal zijn. • Het is belangrijk dat iedereen mee kan doen. We gaan ons daarom nog meer inzetten voor bestaanszekerheid en gelijke kansen. • We blijven ons inzetten op groei van de economie en een gezonde arbeidsmarkt. Inwoners die naar vermogen hun talenten in kunnen zetten, daar streven we naar. • Het vijfde en laatste focuspunt betreft onze inzet voor een stad waar iedereen zich op zijn of haar gemak voelt, waar veel te beleven is en Dordtenaren trots op zijn. Dat is de reden dat we werken aan een veilige, leefbare en levendige stad. In de begroting zijn bovenstaande vijf focuspunten vertaald naar doelstellingen en activiteiten, verspreid over zes begrotingsprogramma's. Deze doelstellingen zijn brede vertalingen van de
Begroting 2023 Dordrecht
4
punten uit het Politiek Akkoord en worden in deze en komende begrotingen steeds opgenomen. De activiteiten dragen daarbij bij aan de doelstellingen en wisselen per jaar. Voor de opgaven waar we als stad voor staan, is strategische samenwerken van groot belang. Vraagstukken stoppen immers niet bij de grenzen van ons eiland en we hebben anderen nodig om uitdagingen en kansen voor een sterk en groen Dordrecht goed op te pakken. We stellen ons daarbij steeds de vraag of en zo ja welke vorm van samenwerking bijdraagt aan het beoogde resultaat. Soms vragen de maatschappelijke opgaven dat we sterk (publiek) leiderschap tonen. Daarom investeren we in onze zichtbaarheid bij partners en bij provincie, Den Haag en Europa. In het ruimtelijk-economisch domein werken we samen met de andere Drechtstedengemeenten rond de Regionale Groeiagenda 2030, onder de noemer 'Smart Delta Drechtsteden'. Daarbinnen stimuleren we ook partners uit onderwijs en bedrijfsleven om aan te haken en zo elkaars inspanningen te versterken. In het sociaal domein werken we sinds 2022 in een separate GR Sociaal samen met de Sociale Dienst Drechtsteden.
Daarnaast bieden we de regionale bedrijfsvoeringstaken aan via een servicegemeente-constructie, waarbij onze missie is om te zorgen voor een stabiele en toekomstbestendige bedrijfsvoering die gemeenten ondersteunt bij het nog beter kunnen behalen van hun maatschappelijke doelstellingen. Ook dienstverlening (burgerzaken) voeren we voor andere gemeenten uit. Financiële ontwikkelingen Op het moment van opstellen van de Kaderbrief 2023 en vervolgens het Politiek Akkoord was er nog geen duidelijkheid wat het regeerakkoord voor gemeenten betekende. Pas bij de Meicirculaire 2022 werd financieel helder wat gemeenten mogen verwachten van het Rijk (en in het bijzonder de algemene uitkering) de komende jaren. De financiële hoofdlijn van de Meicirculaire is dat gemeenten tot en met het jaar 2025 voldoende gecompenseerd lijken te worden voor de stijgende inflatie en in het bijzonder de stijgende kosten van Jeugdzorg. Het stelt onze gemeente ook in staat om de uitgavenbudgetten (voor onder andere gesubsidieerde instellingen en contractpartners) te verhogen met een percentage dat substantieel hoger is dan eerdere jaren. Op dit moment zien we de noodzaak tot bezuinigen nog niet, hoewel de op dit moment extreme prijzen voor gas en elektriciteit ons ook financieel hard raken.
Vanaf het jaar 2026 neemt het Rijk vooralsnog een grote greep uit de algemene uitkering, door het in volle omvang terug laten komen van de opschalingskorting én het achterwege laten van het indexeren van de algemene uitkering. Hierdoor ontstaat voor iedere gemeente vanaf 2026 een groot tekort. Het Rijk geeft aan vanaf dat jaar te denken aan maatregelen die het lokaal belastinggebied vergroten, ten koste van het nationale belastinggebied. Daartoe worden nu eerste denkrichtingen uitgewerkt. Ook onze meerjarenbegroting staat na deze bestuursperiode, los van bovenstaande rijksbeweging, onder druk. Het structureel dekken van (toenemende) kosten in het fysieke-, sociale- en bedrijfsvoeringsdomein lukt op de lange termijn alleen wanneer we structureel meer inkomsten ontvangen vanuit de algemene uitkering en de lokale heffingen. Dit onderstreept het belang van het vasthouden van de verschillende ambities en programma's onder onze Agenda Dordrecht 2030, omdat deze het verdienvermogen van de stad, de inwoners en daarmee ook de gemeente versterken. Het eindsaldo van de Begroting 2023 is voor de jaren 2023 tot en met 2025 aanzienlijk verbeterd ten opzichte van de Kaderbrief 2023, met name door toevoegingen vanuit de Meicirculaire 2022 en vrij recentelijk nog uit de Septembercirculaire 2022.
Deze circulaire geeft in alle jaren een voordeel wat vooral komt door de actualisatie van het accres op basis van de Miljoenennota 2023 en een eenmalige rijksbijdrage in 2026. Vanuit het voordelig saldo in 2023 zien wij ruimte tegemoet te komen aan de breed gevoelde behoefte de Dordtse huishoudens bij te staan in de almaar stijgende kosten van levensonderhoud. Met deze maatregel, welke voor ruim 56.000 Dordtse huishoudens geldt, is een bedrag van € 75 per huishouden gemoeid. Het Rijk werkt met gemeenten aan een nieuwe financieringssytematiek vanaf 2026. In aanloop daarnaartoe stelt het kabinet eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar. Conform bestendige
Begroting 2023 Dordrecht
5
gedragslijn verwerken we de uitkomsten van de Septembercirculaire in de Begroting 2023. Een uitgebreidere toelichting op de effecten vanuit de circulaire wordt opgenomen in de raadsinformatiebrief over de Septembercirculaire 2022. Onze reservepositie en weerstandsratio zijn gelukkig robuust, ondanks dat de reserves door de huidige hoge inflatie wat in reële waarde dalen. Deze positie stelt ons in staat om ook voor de huidige bestuursperiode een aantal nieuwe ambities van startkapitaal te voorzien en een aantal bestaande ambities te continueren of te intensiveren. In de begroting worden deze in de vorm van een aantal nieuw te vormen reserves aan de raad voorgelegd. Via separate voorstellen ontvangt de raad vervolgens specifieke bestedingsplannen. Voor enkele zeer urgente onderwerpen, bijvoorbeeld de bestrijding van armoede, vragen we de raad nu al direct een budget in de (meerjaren)begroting 2023 op te nemen. De plannen in het Politiek Akkoord zijn bewust op hoofdlijnen geformuleerd. Deze begroting is, zoals gezegd, een eerste concrete vertaling daarvan. Voor het uitwerken van de plannen geldt dat we dat niet alleen doen, maar met de raad en de stad. De toekomst van Dordrecht is en blijft immers een zaak van ons allemaal.
Dashboard Agenda Dordrecht 2030 Op deze pagina presenteren wij voor de tweede maal in de begroting het Dashboard van de Agenda Dordrecht 2030. Het dashboard is een uitwerking van de toezegging die is gedaan in de raadsinformatiebrief 'beantwoorden motie 200714/M10 – Regie op bezuinigingen' van oktober 2020 (zie RIS-dossier 2636385). Het uitgangspunt daarbij was om met hulp van een dashboard (overzicht in één A4) financiële kengetallen beter te verbinden en inzichtelijker te combineren met de inhoudelijke doelstellingen uit de Agenda Dordrecht 2030. Dit dashboard is dan ook een element van de monitoring van de voortgang van de Agenda 2030. Bij de uitwerking van onderstaand dashboard is het Prioriteringskader van de Agenda Dordrecht 2030 gebruikt, zoals in de afbeelding hierboven te zien. In dit prioriteringskader, vastgesteld in januari 2020 (zie RIS-dossier 2510937), zijn de doelen en uitgangspunten voor de Agenda Dordrecht 2030 beschreven samen met de factoren en variabelen waar we prioriteit aan willen geven. Het maakt concreet dat we de inzet van Enecomiddelen gebruiken voor strategische investeringen in de stad, die de verdiencapaciteit van de stad bevorderen. De hoofddoelstelling van de Agenda Dordrecht 2030 luidt: Dordrecht is een sociaal en economisch sterke centrumstad in het metropoolgebied Rotterdam.
Om deze hoofddoelstelling te concretiseren zijn in het prioriteringskader vier subdoelstellingen opgesteld. Te weten: • Groei van de bevolking in Dordrecht: het aantal inwoners in Dordrecht neemt toe (1) in de tijd en wordt (relatief) jonger (2), hoger opgeleid (3) en welvarender (4). • Groei van de werkgelegenheid in Dordrecht: de werkgelegenheid van Dordrecht neemt toe (1) in de tijd. • Groei van de economie van Dordrecht: de inkomens uit arbeid en kapitaal nemen in Dordrecht toe (1) in de tijd. • Behoud van voorzieningen in Dordrecht: het aanbod van publieke voorzieningen in Dordrecht, zoals zorg, sport en cultuur, blijft minimaal in stand. De variabelen die in deze subdoelstellingen worden benoemd, waaronder de toename van het aantal inwoners, het welvaartsniveau en bijvoorbeeld werkgelegenheid, zijn uitgewerkt in negen afzonderlijke grafieken die hieronder het beleidsdeel van het dashboard vormen. De titel van de grafiek geeft steeds het onderwerp aan zoals 'inwoners' of 'jongeren'. De subtitel geeft daarnaast steeds de subdoelstelling aan waar deze betrekking op heeft, zoals in bovengenoemd geval 'groei van de bevolking'. De subdoelstelling 'behoud van voorzieningen' geeft geen specifieke richtwaarde aan en is daarom niet vertaald naar afzonderlijke grafieken.
Naast de negen beleidsinhoudelijke grafieken zijn ook drie financiële grafieken opgenomen die respectievelijk de structurele exploitatieruimte laten zien, de netto schuldquote en de omvang van de reserves van de Agenda Dordrecht 2030. De 12 grafieken samen geven zo een complementair overzicht op de doelen van
Begroting 2023 Dordrecht
6
de agenda en de financiële randvoorwaarden. De data uit de grafieken is voornamelijk afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Waar mogelijk wordt altijd de meest recente data gebruikt, soms is dit 2022, in bepaalde gevallen ook 2021 of ouder. Het dashboard zal steeds worden gepresenteerd in toekomstige begrotingen en jaarstukken en worden aangevuld met de meest recente data. Zo ontstaat een toekomstig meerjarig overzicht (met data van 2017/2018 tot aan 2030) waarbij de bestedingen van de reserves Agenda Dordrecht 2030 moeten uitmonden in resultaten op de beleidsmatige grafieken.
Inwoners: Bevolkingsgroei in aantallen Bevolking Dordrecht in aantallen
2018
2019
2020
2021
2022
118.426
118.654
119.284
119.115
119.537
De grafiek toont het totale aantal inwoners in Dordrecht gemeten op 1 januari van het betreffende jaar. Bron: CBS, Bevolkingstotaal op 1 januari; aantallen en relatieve groei ten opzichte van het vorige jaar.
Inwoners: Relatieve bevolkingsgroei in procenten
2018
2019
2020
2021
2022
Bevolkingsgroei Dordrecht in % t.o.v. vorig jaar Bevolkingsgroei Nederland in % t.o.v. vorig jaar
0,26 0,58
0,19 0,59
0,53 0,73
-0,14 0,39
0,35 0,66
De grafiek toont de groei of afname van de bevolking in Dordrecht en Nederland ten opzichte van het vorige jaar in procenten. Zo wordt de relatieve groei (of afname) zichtbaar tussen de jaren en ook in vergelijking van Dordrecht tot Nederland in totaal. Bron: CBS, Bevolkingstotaal op 1 januari; aantallen en relatieve groei ten opzichte van het vorige jaar.
Jongeren: Relatieve aandeel jongeren t/m 35 jaar in procenten Inwoners Dordrecht t/m 35 jaar in % t.o.v. totale Dordtse bevolking Inwoners Nederland t/m 35 jaar in % t.o.v. totale Nederlandse bevolking
2018
2019
2020
2021
2022
41,92
41,73
41,70
41,50
41,58
42,15
42,09
42,07
41,93
41,94
De grafiek toont het aandeel jongeren in de bevolking, waarbij jongeren is gedefinieerd in de leeftijdsgroep tot en met 35 jaar. Het aandeel van deze groep wordt getoond in Dordrecht en in vergelijking met Nederland in totaal. Bron: CBS, Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio.
Opleiding: Aantal leerlingen en studenten dat hoger onderwijs volgt 2017 2018 2019 2020 2021 Aantal studenten dat hoger beroepsonderwijs of wetenschappelijk onderwijs volgt en in Dordrecht woont 3.515 3.564 3.628 3.858 3860 De grafiek toont het aantal leerlingen en studenten dat in Dordrecht woont en hoger onderwijs volgt. Hoger onderwijs is hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/Onderwijs.
Welvaart: Gemiddeld besteedbaar inkomen 2017 2018 2019 2020 Gemiddeld besteedbaar inkomen in Dordrecht van particuliere huishoudens (excl. 39,6 40,7 43,9 44,9 Studenten) *€ 1.000 Gemiddeld besteedbaar inkomen in Nederland van particuliere huishoudens (excl. 42,6 43,5 46,8 47,9 Studenten) *€ 1.000
Begroting 2023 Dordrecht
7
De grafiek toont het gemiddeld besteedbaar inkomen van particuliere huishoudens (exclusief studentenhuishoudens) in Dordrecht en Nederland in totaal. Het besteedbaar inkomen bestaat uit het bruto-inkomen verminderd met betaalde inkomensoverdrachten, premies inkomensverzekeringen, premies ziektekostenverzekeringen en belastingen op inkomen en vermogen. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/Inkomen & Vermogen.
Werkgelegenheid: Aantal werkzame personen Aantal werkzame personen bij bedrijven Dordrecht in totaal
2018 2019 2020 2021 2022 54.919 56.813 58.063 58.714 61.973
De grafiek toont het totaal aantal werkzame personen bij bedrijven in Dordrecht, exclusief uitzendkrachten. Bron: LISA, via Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD).
Werkloosheid: Relatieve werkloosheid in procenten Werkloosheid in Dordrecht in procenten
2017 6,4 5,9
Werkloosheid in Nederland in procenten
2018 5,3 4,9
2019 5,1 4,4
2020 5,6 4,9
2021 4,7 4,2
De grafiek toont het werkloosheidspercentage in Dordrecht in vergelijking met Nederland in totaal. Het werkloosheidspercentage is de werkloze beroepsbevolking (15-75 jaar) afgezet tegen de totale beroepsbevolking. Bron: CBS/arbeidsdeelname, www.waarstaatjegemeente.nl.
Economie: Bedrijfsvestigingen in aantallen Bedrijfsvestigingen met één werkzame persoon Bedrijfsvestigingen met 2 t/m 19 werkzame personen Bedrijfsvestigingen met 20 werkzame personen en meer
2018 5.378 2.689 472
2019 5.938 2.592 449
2020 6.393 2.746 498
2021 6.917 2.790 505
2022 7.659 2.802 521
De grafiek toont enerzijds het totaal aantal bedrijven dat in Dordrecht is gevestigd, en tevens respectievelijk het aantal bedrijven hiervan met één werkzame persoon, twee tot en met negentien werkzame personen en het aantal vestigingen met twintig werkzame personen of meer. Bron: LISA, via Onderzoekcentrum Drechtsteden (OCD).
Economie: Bbp per inwoner Bruto binnenlands product (Bbp) per inwoner in de Drechtsteden
2017 2018 2019 2020 41.546 43.211 45.801 45.876
Bruto binnenlands product (Bbp) per inwoner in Nederland
43.088
44.917
46.876
45.874
De grafiek toont het Bruto binnenlands product (Bbp) van de Drechtsteden en van Nederland in totaal. Het Bbp is de totale toegevoegde waarde van alle in een land geproduceerde finale goederen en diensten. Het CBS publiceert cijfers over Nederland, provincies en COROP-gebieden, zoals de Drechtsteden. Een COROP-gebied is een cluster van één of meer aangrenzende gemeenten in dezelfde provincie, ontworpen voor regionaal onderzoek. Er zijn geen gegevens van het Bbp afzonderlijk voor Dordrecht beschikbaar. Bron: CBS, Regionale Kerncijfers Nederland/nationale rekeningen.
Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte Dordrecht * €1.000
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
16.928
8.869
16.370
-4.018
3.188
7.461
10.855
12.022
De grafiek toont de structurele exploitatieruimte van de Gemeente Dordrecht, een belangrijke financiële randvoorwaarden. De cijfers van 2018 t/m 2021 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2022 t/m 2025 uit de begrotingen.
Begroting 2023 Dordrecht
8
Netto Schuldquote Netto schuldquote gemeente Dordrecht in %
2018 58
2019 58
2020 -6
2021 -3
2022 12
2023 12
2024 7
2025 5
2024
2025
De grafiek toont de netto schuldquote van de Gemeente Dordrecht, een belangrijke financiële randvoorwaarden. De cijfers van 2018 t/m 2021 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2022 t/m 2025 uit de begrotingen.
Omvang Reserves Agenda Dordrecht 2030 Omvang reserves Agenda Dordrecht 2030 in € miljoenen in totaal
2018 0
2019
2020
2021
2022
2023
0 345,7 342,9 331,0 304,8 302,4 300,0
De grafiek toont de totale omvang van de reserves Agenda Dordrecht 2030; dit zijn de middelen die beschikbaar zijn om de doelen te realiseren. De cijfers van 2018 t/m 2021 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen, de cijfers 2022 t/m 2025 uit deze begroting.
Financiële hoofdlijnen De Kaderbrief 2023 is normaliter de basis van de financiële begroting. Voor het eerst hebben wij de kaderbrief echter in de vorm van een raadsinformatiebrief gepresenteerd zonder besluitvormend karakter. Na de kaderbrief hebben wij op 14 juni 2022 - wederom via een raadsinformatiebrief - de effecten uit de Meicirculaire 2022 en het voorlopige overzicht van beleidsintensiveringen uit het Politiek Akkoord voor de periode 2023-2026 inzichtelijk gemaakt voor de raad. Na de kaderbrief is er aanvullend inzicht gekomen in enkele autonome ontwikkelingen, knelpunten en dekkingsmiddelen, waaronder de verwerking van de meerjarige rijksbudgetten voor Jeugd. Daarnaast zijn er in de periode juni tot en met september 2022 ontwikkelingen geweest, zoals stijgende energielasten en de technische doorrekening van de nieuwe kapitaallasten, die van invloed zijn geweest op het begrotingssaldo (opgenomen bij het onderdeel Mutaties). Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat het financieel perspectief conform onderstaande tabel wijzigt. Voor alle jaren is sprake van een aanzienlijke verbetering van het perspectief. Voor het (ravijn)jaar 2026 is en blijft het negatieve saldo een (landelijk) zorgpunt. Onderstaande tabel laat het saldo van de Begroting 2023 en meerjarenraming zien. Bedragen x € 1.000 2023
2024
2025
2026
1.005
-3.352
-2.695
-1.849
-7
-37
-44
-46
998
-3.389
-2.739
-1.895
1. Autonome ontwikkelingen
-19.989
-19.530
-19.359
-19.459
2. Indexeren
-12.041
-12.041
-12.041
-12.041
3. Knelpunten
-2.276
-1.315
-1.035
-917
4. Mutaties
-5.026
73
187
-1.312
5. Dekkingsmaatregelen
42.916
44.963
45.023
22.667
Eindsaldo Begroting 2023
4.582
8.761
10.036
-12.957
Eindsaldo Begroting 2022 Besluiten na vaststellen Begroting 2022 Startpositie meerjarenraming 2023-2026
In de Begroting 2023 zijn autonome ontwikkelingen, indexaties, knelpunten en mutaties verwerkt en zijn dekkingsmaatregelen ingevuld/aangepast. Het begrotingssaldo is voor 2023 tot en met 2025 positief. Na correctie van de incidentele baten en lasten ontstaat het structurele
Begroting 2023 Dordrecht
9
begrotingssaldo Ook hier geldt dat er in de jaren 2023 tot en met 2025 sprake is van een structureel voordelig saldo. Dat wil zeggen dat structurele lasten volledig door structurele baten worden gedekt. Dat geldt niet voor het jaar 2026, waarover de minister van Binnenlandse Zaken heeft toegezegd de gemeenten nog in 2022 meer duidelijkheid te geven. Naast de prima uitgangspositie in de exploitatie is ook de algehele Dordtse financiële positie solide. Als we kijken naar de inkomsten van de gemeente, dan geldt dat Dordrecht een belastingcapaciteit van 88% heeft. Dat wil zeggen dat de lokale lastendruk in Dordrecht 12% lager is ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Deze onbenutte belastingcapaciteit kan, wanneer noodzakelijk, worden ingezet voor verbetering van de exploitatie. Ook de vermogenspositie is al jaren achtereen gezond. Door dit vermogen eerder al in te zetten voor investeringen in de Agenda Dordt 2030 en nu bij deze begroting ook voor intensiveringen uit het Politiek Akkoord investeren we meerjarig in een verbetering van de structurele, sociaal economische positie en het verdienvermogen van onze stad. Dat is gewenst omdat het hoge voorzieningenniveau gegeven de sociaal-economische positie van Dordrecht, nog niet kan leunen op structureel voldoende draagvlak om deze voorzieningen waar de inwoners van de stad trots op zijn ook duurzaam in stand te houden.
Focus op de realisatie van deze ambitie blijft daarbij van cruciaal belang.
Financiële positie
De financiële huishouding van een gemeente is in basis zoals iedere andere financiële huishouding. De jaarlijkse inkomsten en uitgaven staan in de exploitatie (bij de programma's). Daarnaast heeft de gemeente vermogen waar incidenteel een beroep op gedaan kan worden. Er wordt dan uit de (bestemmings)reserves geput. Op de balans komt de verhouding van de bezittingen (activa) en daarvoor beschikbare eigen middelen (reserves) en financieringsmiddelen van derden (schulden) in beeld. Ook voor het bepalen van het eigen vermogen kijken we naar de balans. Waarbij het eigen vermogen de uitkomst is van de waarde van alle bezittingen (activa) minus de waarde van alle schulden (vreemd vermogen). Voor de beoordeling van de financiële positie is het belangrijk dat zowel naar de balans als naar de exploitatie wordt gekeken. In de beschouwing van de financiële positie passeren de volgende onderwerpen: • structurele begrotingsruimte. • weerstandsratio en weerstandsvermogen. • ontwikkeling eigen vermogen en de schuldpositie. Hierbij maken we onder meer gebruik van de financiële kengetallen zoals deze in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) zijn voorgeschreven: Financiële kengetallen
Jaarrekening 2021
Begroting Begroting 2022 2023
Begroting Begroting 2024 2025
Begroting 2026
Netto schuldquote
-3%
12%
12%
7%
5%
10%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
-8%
7%
4%
-1%
-2%
3%
Solvabiliteitsratio
68%
70%
68%
68%
69%
67%
Grondexploitatie
10%
9%
12%
7%
4%
6%
-0,7%
0,6%
1,2%
1,8%
2,1%
-1,8%
94%
93%
88%
96%
96%
96%
Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Begroting 2023 Dordrecht
10
Een analyse van de financiële kengetallen is terug te vinden in de financiële begroting.
Structurele begrotingsruimte
De volgende kengetallen geven een beeld van de structurele begrotingsruimte: het begrotingssaldo, structurele exploitatieruimte, belastingcapaciteit en grondexploitatie. Op deze kengetallen gaan we kort in. De Begroting 2023 laat na verwerking van autonome ontwikkelingen, mutaties en dekkingsmaatregelen voor de jaren 2023 tot en met 2025 is voordelig saldo zien. Dat geldt niet voor het jaar 2026, waarover de minister van Binnenlandse Zaken heeft toegezegd de gemeenten in 2022 meer duidelijkheid te geven. Als het begrotingssaldo wordt geschoond van incidentele baten en lasten ontstaat een beeld van de structurele exploitatieruimte. Dit kengetal geeft aan of de structurele baten (waaronder de opbrengsten uit het gemeentefonds en de OZB-opbrengsten) toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Een positief percentage betekent dat sprake is van reëel structureel begrotingsevenwicht. In de jaarschijf 2023 tot en met 2025 is dit kengetal positief, voor het jaar 2026 is geen sprake van evenwicht. Het kengetal belastingcapaciteit laat zien welke belastingverhogingen (theoretisch) nog mogelijk zijn. De referentie voor deze verhoging is het landelijk gemiddelde. Dordrecht zit met een belastingcapaciteit van 88% onder dit landelijk gemiddelde. Deze onbenutte belastingcapaciteit kan, wanneer noodzakelijk, worden ingezet voor verbetering van de exploitatie.
De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitaties een forse impact kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie is ten opzichte van de totale geraamde baten. Dit kengetal is laag (12% in 2023) en zal de komende jaren ook laag blijven. Dit betekent dat de impact van de grondexploitaties relatief klein is ten opzichte van de totale financiële huishouding. Desondanks vraagt de financiële positie van het grondbedrijf mede in relatie tot de groeiambitie van Dordrecht nog altijd aandacht.
Weerstandsratio/ weerstandsvermogen
De gemeente beschikt over een compleet en gekwantificeerd risicoprofiel. Tot het weerstandsvermogen rekenen we slechts een beperkt aantal componenten (algemene reserve stad, algemene reserve grondbedrijf en de post onvoorzien). De overige reserves nemen we hierbij niet mee. Het risicoprofiel kent een omvang van € 24,8 miljoen. Daartegenover staat een weerstandsvermogen van € 40,6 miljoen. Dit resulteert in een weerstandsratio van 1,6. Hiermee voldoet de ratio aan de gestelde kaders in de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. Bij een weerstandsratio van 1,0 zijn we in staat om de gekwantificeerde risico's op te vangen op het moment dat beheersmaatregelen niet het gewenste effect hebben en risico's zich daadwerkelijk voordoen. In de nota is 1,0 dan ook de ondergrens van de weerstandsratio. Bij een ratio hoger dan 1,4 wordt conform de nota overwogen of de weerstandscapaciteit kan worden verlaagd. De ruimte tussen de normratio van 1,0 en de verwachte ratio van 1,6 noemen we de surplusruimte. Deze ruimte is in principe integraal heroverweegbaar en inzetbaar als incidentele investeringsruimte. Voor de Begroting 2023 stellen wij voor de dekking van de intensiveringen uit het Politiek Akkoord voor een belangrijk deel uit de surplusruimte te halen die bij de Kaderbrief 2023 zichtbaar was.
Bij het goed op waarde schatten van de huidige surplusruimte is het van belang zicht te hebben op de ontwikkelingen en onzekerheden die deze ruimte beïnvloeden. Zie ook Ontwikkeling weerstandsvermogen.
Begroting 2023 Dordrecht
11
Eigen vermogen en schuldpositie
Het eigen vermogen is opgebouwd uit de algemene reserves en de bestemmingsreserves. Het eigen vermogen is op 1 januari 2023 naar verwachting € 680 miljoen. De solvabiliteitsratio (het eigen vermogen als percentage van het totale vermogen) komt daardoor op ongeveer 70%, dat is gelijk aan vorig jaar. Omdat meer dan de helft van de reserves wordt ingezet in het kader van de Agenda Dordrecht 2030 en het Politiek Akkoord 2022-2026, zal de solvabiliteitsratio in de toekomst afnemen. De schuldquote is op dit moment rond de 12% en daarmee ver onder het toegestane landelijk maximum van 130%. Dit komt met name door de verkoop van de Eneco-aandelen in 2020, dit heeft de liquiditeitspositie sterk verbeterd en een deel van de opbrengsten is ingezet om bestaande schulden af te lossen. Ook de komende jaren blijft de schuldquote naar verwachting rond de 10%.
College Van links naar rechts: Marc Merx (VVD), Chris van Benschop (GroenLinks), Rik van der Linden (CU/SGP), Peter Heijkoop (CDA), Wouter Kolff (burgemeester), Tanja de Jonge (GroenLinks), Maarten Burggraaf (VVD) en Carlo Post (gemeentesecretaris). .
A.W. Kolff, burgemeester Portefeuilles: Algemene & Kabinetszaken; Handhaving openbare orde & veiligheid; Politie; Voorzitter Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid (Brandweer en crisisbeheersing); Integraal veiligheidsbeleid; Vergunningen (Horeca, evenementen, APV en Wet Bibob); Bestuurlijke betrekkingen & Public Affairs; Regionale samenwerking; Voorzitter Smart Delta Drechtsteden; Internationale samenwerking; Publiekszaken (wettelijke taken en verkiezingen); Mediabeleid & Communicatie. .
M.D. Burggraaf (VVD), wethouder Portefeuilles:
Verbonden partijen:
Stadsontwikkeling (RO en bouwen); MKB & Innovatiebeleid, Zakelijke dienstverlening, Maritieme Maakindustrie (incl. Zeehavengebied en Merwedehavens), Ambulante handel; Agenda 2030: Levendige Binnenstad; Toerisme & Evenementen; Digitalisering (Smart Society); Huis van Stad & Regio; Servicegemeente (bedrijfsvoering en coördinatie GroeiSmartDeltaDrechtsteden-agenda). ROM-D (Holding Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden NV, ROM-D Capital BV, ROM-D Beheer NV, ROM-D CV Projecten en ROM-D CV Kil III); Innovation Quarter; Stichting Administratiekantoor Breedband Drechtsteden.
.
C.C. van Benschop (GroenLinks), wethouder Portefeuilles:
Verbonden partijen:
Arbeidsmarkt & Economie (incl. bedrijventerreinen, maatschappelijk betrokken ondernemen); Agenda 2030: Ruimte voor banen & Glansrijke Toekomst; Westelijke Dordtse Oever (exclusief Zeehavengebied); Smart Campus Leerpark; Hoger onderwijs (MBO/HBO); Voortgezet onderwijs; Inclusiviteit, Diversiteit & Kansengelijkheid; WMO (regionaal: Maatwerk, lokaal: Wijkteams en Buurtwerk); Mantelzorg. GR Sociaal (GRS); GR Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid-Holland Zuid (GR DG&J ZHZ); Coöperatie Ontwikkeling Leerpark U.A.
.
H. van der Linden (ChristenUnie/SGP), wethouder Portefeuilles: Mobiliteit, Bereikbaarheid, Spoorveiligheid & Parkeren; Infrastructuur (Weg- en waterwegenonderhoud, riool, bruggen en viaducten); Groenblauwe stad inclusief Klimaatadaptie(programma); Publieke gezondheid; Jeugdzorg (incl. regionale/SOJ taken, jeugdhulpverlening inclusief jeugdhulp naar voren en stichting jeugdteams); Cultuur, Monumentenzorg & Archeologie; Dienstverlening/burgerzaken. Verbonden partijen: GR Sociaal (GRS); GR Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid-Holland Zuid (GR DG&J ZHZ); GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ); B.V. Gemeenschappelijk Bezit Evides; Merwedelingelijn beheer B.V. .
P.J. Heijkoop (CDA), wethouder Portefeuilles: Volkshuisvesting (inclusief beschermd wonen & maatschappelijke opvang); Financiën; Werk & Inkomen; Armoede & Schulden; Inburgering; Kinderopvang & Primair onderwijs; Bibliotheek; Dordtpas; Vrijwilligersbeleid.
Begroting 2023 Dordrecht
12
Verbonden partijen:
GR Sociaal (GRS); GR Sociale Werkvoorziening Drechtsteden (Drechtwerk); GR Gemeenschappelijke vuilverwerking Dordrecht en omstreken (GR Gevudo); Bank Nederlandse Gemeenten.
.
M.P.P.M. Merx (VVD), wethouder Portefeuilles: Leefbaarheid & overlastbestrijding, Handhaving & toezicht openbare ruimte (boa’s); Wijkenaanpak; Vergunningen (bouwen, milieu, leefomgeving, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid); Stadsbeheer-Ruimtelijke kwaliteit: afval, groenonderhoud, verlichting, speelplekken; Sport & Recreatie; Preventie jeugd; Personeel en Organisatie; Essenhof; Straatnamencommissie. GR Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid-Holland Zuid (GR DG&J ZHZ); GR Omgevingsdienst ZuidVerbonden partijen: Holland Zuid (OZHZ). .
T.F. de Jonge (GroenLinks), wethouder Portefeuilles: Duurzaamheid, Klimaat, Energie & Milieu; Gemeentelijk Vastgoed (incl. onderwijshuisvesting); Agenda 2030: Duurzame Stad; Grondbedrijf; Biesbosch; Weizigt; Dierenwelzijn; (Burger)Participatie. GR Sociaal (GRS); GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ); GR Gemeenschappelijke Verbonden partijen: vuilverwerking Dordrecht en omstreken (GR Gevudo); Stedin Holding NV; Energie Coöperatie Dordrecht. .
C.H.W.M. Post, gemeentesecretaris Algemeen directeur en eerste adviseur van het college.
Kerngegevens van de stad Dit informatieve onderdeel van de begroting geeft de ontwikkeling weer van een aantal kengetallen van de gemeente onderverdeeld in demografie, sociale zekerheidsuitkeringen en fysieke structuur. Daarnaast geven we een korte samenvatting van de lokale lasten.
Kengetallen
In onderstaande tabel zijn enkele kengetallen voor de gemeente Dordrecht weergegeven op het gebied van inwoneraantallen, sociale zekerheidsuitkeringen en het aantal huur- en koopwoningen. Demografie
1-1-2019
1-1-2020
1-1-2021
1-1-2022
Inwoners < 20 jaar
25.747
25.607
25.184
25.135
Inwoners van 20-64 jaar
70.480
70.704
70.747
70.927
Inwoners > 64 jaar
22.482
22.973
23.188
23.488
Aantal inwoners
118.709
119.284
119.119
119.550
1-1-2019
1-1-2020
1-1-2021
1-1-2022
Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
5.690
5.740
5.800
5.810¹
Werkloosheidsuitkeringen
1.872
1.706
1.902
1.273
Bijstandsuitkeringen²
3.930
3.860
3.880
3.770³
Aantal uitkeringen
11.492
11.306
11.582
10.853
1-1-2019
1-1-2020
1-1-2021
1-1-2022
Koopwoningen inclusief onbekend
31.822
31.992
32.165
32.547
Huurwoningen
23.186
23.287
23.648
23.700
Aantal woningen
55.008
55.279
55.813
56.247
. Sociale zekerheid
. Fysieke structuur⁴
Begroting 2023 Dordrecht
13
¹ September 2021. ² Deze reeks geeft inzicht in het aantal uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, tot en met 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015), uitgesplitst naar uitkeringsgrondslag en regio. De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen. Een uitkering aan een (echt)paar wordt geteld als één uitkering aan twee personen. Bij een (echt)paar telt de leeftijd van de oudste persoon. ³ November 2021. ⁴ Met ingang van 2022 wordt een ander bronbestand aangehouden, het CBS. Er heeft ten bate van de vergelijkbaarheid een herberekening plaatsgevonden over de voorgaande jaren.
Lokale lasten
De lokale lastendruk wordt grotendeels gevormd door de woonlasten. Tot de woonlasten worden gerekend de OZB-, riool- en afvalstoffenheffing, die zich als volgt hebben ontwikkeld. Door de gewijzigde berekeningsmethode van de gemiddelde WOZ-waarde zoals in het COELOrapport 2022 is toegelicht hebben we twee tabellen opgenomen voor de eigenaren-bewoners. Tot en met 2021 publiceerde het CBS alleen de gezamenlijke gemiddelde WOZ-waarde voor zowel koop- als huurwoningen. Sinds december 2021 publiceert het CBS ook de afzonderlijke gemiddelde WOZ-waarde van koop-en huurwoningen. Omdat de gemiddelde WOZ-waarde van koopwoningen een beter beeld geeft van de gemiddeld betaalde OZB door huishoudens met een koopwoning gaat het COELO voortaan uit van deze waarde en wij sluiten ons hierbij aan. De waarde van koopwoningen is over het algemeen hoger dan die van huurwoningen. Dit verklaart de ontwikkeling van het landelijk gemiddelde van de woonlasten van € 811 voor 2021 zoals gepubliceerd in de Meicirculaire 2021 naar € 904 in 2022. Eigenaren-bewoners met woning met een gemiddelde WOZ-waarde
Bedragen x € 1
2020
2021
2022
Indexering
2023
Gemiddelde WOZ-waarde
206.000
227.000
247.000
16,3%
287.000
OZB-eigenaar
224,33
231,54
240,57
6,3%
255,00
Afvalstoffenheffing*
286,32
301,20
312,60
6,3%
332,28
Rioolheffing eigenaar
102,81
106,92
108,31
6,3%
115,13
Rioolheffing gebruiker*
91,56
95,16
96,36
6,3%
102,36
Tegemoetkoming in de gestegen kosten van levensonderhoud
-75,00
Ontwikkeling lastendruk
705
735
758
730
Stijging/daling
2,5%
4,2%
3,1%
-3,7%
Eigenaren-bewoners met woning met gemiddelde WOZ-waarde voor koopwoningen
Bedragen x € 1
2020
2021
2022
Indexering
2023
Gemiddelde WOZ-waarde
256.000
282.000
307.000
16,3%
357.000
OZB-eigenaar
278,78
287,64
299,01
6,3%
318,00
Afvalstoffenheffing*
286,32
301,20
312,60
6,3%
332,28
Rioolheffing eigenaar
102,81
106,92
108,31
6,3%
115,13
Rioolheffing gebruiker*
91,56
95,16
96,36
6,3%
102,36
Tegemoetkoming in de gestegen kosten van levensonderhoud
-75,00
Ontwikkeling lastendruk
759
791
816
793
Stijging/daling
2,5%
4,1%
3,2%
-2,9%
Begroting 2023 Dordrecht
14
Uit bovenstaande tabel volgt dat de totale woonlasten in Dordrecht voor eigenaren-bewoners in 2023 daalt met 2,9% ten opzichte van 2022. De tabel geeft de ontwikkeling van de gemiddelde WOZ-waarde en de woonlasten voor meerpersoonshuishoudens weer. In onderstaande tabel is de daling voor huurders inzichtelijk gemaakt, deze is -12,1% ten opzichte van 2022. Huurders
Bedragen x € 1
2020
2021
2022
Indexering
2023
Afvalstoffenheffing*
286,32
301,20
312,60
6,3%
332,28
Rioolheffing gebruiker*
91,56
95,16
96,36
6,3%
102,36
Tegemoetkoming in de gestegen kosten van levensonderhoud
-75,00
Ontwikkeling lastendruk
378
396
409
360
Stijging/daling
1,9%
4,9%
3,2%
-12,1%
Nota bene • Voor een uitvoerbare inning dienen de tarieven met een asterisk deelbaar te zijn door 12. • Met ingang van 2022 kent Dordrecht een tarief afvalstoffenheffing eenpersoonshuishouden en een tarief meerpersoonshuishouden (tariefdifferentiatie). Voor meer informatie en relevante uitgangspunten ten aanzien van de diverse lokale heffingen verwijzen we naar de paragraaf Lokale heffingen.
Disclaimer DISCLAIMER Deze website is met zorg samengesteld. Desondanks is het mogelijk dat deze informatie onvolledig of verouderd is en/of onjuistheden bevat. De gemeente aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade van welke aard dan ook die het gevolg is van eventuele onjuiste informatie op deze website. De gemeente is niet verantwoordelijk voor informatie op internetpagina's van derden waarnaar op deze website wordt verwezen. Ook neemt de gemeente geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van het gebruik van de op de website aangeboden informatie. PRIVACY Er worden uitsluitend statistische gegevens verzameld gericht op klikgedrag en geen privacygevoelige informatie.
Begroting 2023 Dordrecht
15
Programma's Overzicht programma's Leeswijzer programma's Begrotingsprogramma structuur In de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026, vastgesteld op 5 juli jl., zijn de zes begrotingsprogramma's benoemd waarmee komende raads- en collegeperiode wordt gewerkt. De begrotingsprogramma's zijn: - Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht. - Levendig, Leefbaar en Veilig Dordrecht. - Groen, Duurzaam en Ruimtelijk Dordrecht. - Gezond, Sociaal en Zorgzaam Dordrecht. - Lerend en Ondernemend Dordrecht. - Bouwend en Bereikbaar Dordrecht. De zes begrotingsprogramma's zijn vervolgens opgebouwd langs zogenaamde 'W-vragen', die te raadplegen zijn door op het begrotingsprogramma te klikken: • Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen? • Wat willen we bereiken? • Wat zijn de doelstellingen (met activiteiten voor 2023)? • Welke verbonden partijen dragen bij? • Wat zijn de indicatoren? • Wat mag het kosten? Via de opbouw van deze 'W-vragen' wordt informatie gefilterd van een relatief abstract niveau, zoals de vraag welke belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen van invloed zijn op het programma, tot een concreet niveau (wat gaan we doen in 2023 en wat kost het?). Indicatoren Elk programma kent een set basis indicatoren en een set aanvullende indicatoren met een lokale component.
De 'basis' komt voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), dit is een vaste set verplichte beleidsindicatoren gehanteerd door het Rijk om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te bevorderen. Deze basis BBV-indicatoren zijn standaard onderverdeeld naar 'taakvelden', er is in deze begroting een koppeling gemaakt tussen de taakvelden en de begrotingsprogramma's, waardoor deze nu een logische link vormen. Een totaal overzicht van de BBV-indicatoren is terug te vinden in de bijlagen van deze Begroting. Voor BBV-indicatoren geldt daarnaast dat hier geen streefwaarden aan verbonden zijn, de indicatoren kennen immers geen specifieke relatie met de Dordtse doelstellingen. Wel is een vergelijking opgenomen met het gemiddelde van de G40 gemeenten. Daarnaast zijn via de website www.waarstaatjegemeente.nl de BBV-indicatoren van Dordrecht per thema te vergelijken met een selectie naar keuze (onder andere landelijk, provinciaal niveau of regionaal niveau). Naast de set basis indicatoren kent bijna elk programma ook een aantal aanvullende indicatoren. Dit zijn indicatoren die in vorige raads- en collegeperiode zijn opgesteld en hebben (of hadden) een duidelijke link met de doelstellingen. Aan deze aanvullende indicatoren zijn, anders dan bij de basis BBV-indicatoren, ook streefwaarden gekoppeld gericht op 2022.
Afhankelijk van de indicator en de doelstellingen zijn deze streefwaarden uitgedrukt in een kwantitatief cijfer of in een trendbeweging die we samen willen gaan maken; hoger of lager dan de huidige waarde. Na het opstellen van deze begroting start, conform de nota Kiezen, Sturen en Verantwoorden 2022-2026, een herijking van de indicatoren. Met het nieuwe Politieke Akkoord en de daaruit voortvloeiende meerjarige
Begroting 2023 Dordrecht
16
doelstellingen wordt bekeken welke indicatoren nog relevant zijn en welke worden gemist. Wat mag het kosten? Met het vaststellen van de begroting autoriseert de raad de totale lasten en de totale baten alsook de mutaties van reserves per programma (art. 4 van de financiële verordening). Daarmee is het college bevoegd te handelen om uitvoering te geven aan de opgenomen activiteiten. Binnen de lasten en baten van het programma afzonderlijk is het college bevoegd verschuivingen aan te brengen. Wijzigingen van de begroting die het totaal van lasten, het totaal van baten en/of de mutatie van reserves veranderen, worden aan de raad voorgelegd. Om meer inzicht te geven in wat er in de programmabegroting is opgenomen, is aanvullend: • inzicht gegeven in de kostensoorten waaruit de lasten bestaan. • een specificatie opgenomen van de productramingen waaruit een programma is opgebouwd (waarbij één product slechts in één programma voorkomt). • het totaal van het programma, uitgesplitst in lasten, baten en mutaties reserves (het autorisatie-niveau). • in de bijlagen opgenomen een overzicht per taakveld per programma (wettelijk verplicht op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), waarbij één taakveld in meerdere programma's kan voorkomen).
• in de bijlage opgenomen een aansluitingstabel, waarin inzichtelijk is gemaakt welke begrotingswijzigingen zijn doorgevoerd ten opzichte van de vorige vastgestelde meerjarenbegroting. Naast de programmabegroting autoriseert de raad de ramingen op de onderdelen algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien, die samen met de programmabegroting een sluitende begroting oplevert.
Programma's Bestuurlijk en Ondersteunend Dordrecht Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen? • • • • •
De samenwerking tussen overheid, onderwijs, bedrijfsleven en maatschappelijke partners binnen de Drechtsteden en zuidelijk Zuid-Holland groeit verder. Er komen Rijks- en Europese fondsen beschikbaar, zoals de Regiodeal. De diverse crises in ons land maken veel inwoners kwetsbaar, zij doen een groter beroep op de gemeentelijke dienstverlening. Met de komst van de Omgevingswet in 2023 krijgen inwoners een grotere verantwoordelijkheid voor, en invloed op, de leefomgeving. Het vertrouwen van burgers in de overheid neemt af. De opkomst bij verkiezingen is laag.
Wat willen we bereiken?
We willen ruimte bieden aan participatie en initiatieven uit de samenleving en een betrouwbare partner zijn. Vooral voor de fysieke leefomgeving ontstaat er met de Omgevingswet meer ruimte voor het ontwikkelen van eigen initiatieven. Onze betrouwbaarheid tonen we ook door voorspelbaar te zijn, onze rol goed te pakken en geen verkeerde verwachtingen te wekken en zaken toe te zeggen die we niet kunnen waarmaken. Daarnaast werken we aan vertrouwen en willen de afstand tussen inwoners en het bestuur verkleinen. We gaan hierover in gesprek met onze inwoners. Rechtstreeks en met partners die weten wat er leeft. Zoals wijkteams, buurtwerk, verenigingen of winkeliers.
Begroting 2023 Dordrecht
17
Samenwerken is voor Dordrecht van groot belang. Als 100.000+ stad voelen we een extra verantwoordelijkheid. Dordrecht bouwt haar rol als centrumstad in de Drechtsteden verder uit op het vlak van de ruimtelijk-economische samenwerking, met onderwijs en bedrijfsleven in Smart Delta Drechtsteden, en op schaal van zuidelijk Zuid-Holland. Op het gebied van bedrijfsvoering is Dordrecht servicegemeente voor de Drechtsteden. Daarnaast is intensief en ook proactief deelnemen in regionale en landelijke netwerken, alsmede in belangenorganisaties, noodzakelijk. Wij geven dit vorm met een strategische samenwerkings- en lobby agenda, gericht op de vijf focuspunten van het Politiek Akkoord, de Agenda Dordrecht 2030 en de regionale Smart Delta Drechtsteden Agenda (voorheen Groeiagenda). Tot slot werken we ook samen met andere overheden op het gebied van dienstverlening. Voor alle inwoners is een laagdrempelige hulpstructuur nodig, zodat zij zoveel mogelijk op één plek, in één keer hulp krijgen. Dit geldt extra voor inwoners in complexe situaties of met multiproblematiek.
Wat zijn de doelstellingen? Doelstelling 1: (Burger)participatie stimuleren en ruimte geven aan initiatieven uit de samenleving. We willen laten zien dat de overheid luistert en betrouwbaar is. Bestuurlijke keuzes leggen we goed uit. Zo voorkomen we dat kritische burgers afhaken. We willen ook ruimte geven aan initiatieven uit de samenleving en vinden gezamenlijk eigenaarschap - van gemeente, organisaties, inwoners - op maatschappelijke opgaven belangrijk. ENDPMEND We faciliteren en begeleiden initiatieven uit de samenleving. Initiatiefnemers vinden relevante, actuele informatie op onze goed bijgehouden website Dordrecht.nl/Onze stad/Initiatieven. Bij een aanvraag vindt er een snelle koppeling plaats van de initiatiefnemers aan een ambtenaar die het proces begeleidt. Een initiatieventeam zorgt voor overzicht over complexe (maatschappelijke) initiatieven en vervult een makelaarsrol in het met elkaar verbinden van initiatieven. ENDPMEND We ontwikkelen een online participatieplatform en organiseren professionele online bijeenkomsten met inwoners. In 2022 kiezen we een online platform waar inwoners terecht kunnen voor informatie over participatieprojecten. Inwoners kunnen in de verschillende fases van een project reageren en meepraten over het project. Naar verwachting gaat het platform in het eerste kwartaal van 2023 online.
Tot die tijd werken we aan een plek binnen de organisatie, geschikte apparatuur, software en benodigde capaciteit om het online platform en de online bijeenkomsten te kunnen organiseren. We werken aan een toolbox voor (burger)participatie met het oog op de Omgevingswet. De toolbox bestaat uit een dynamische website die - samen met de Handreiking Participatiebeleid met het oog op de Omgevingswet - initiatiefnemers en aanvragers van een omgevingsvergunning moet stimuleren om participatie te organiseren. De toolbox is ook beschikbaar voor gemeentelijke initiatieven, projecten en omgevingsplannen en heeft dan als doel om zowel te inspireren als te komen tot betere participatie. Bezoekers van de toolbox vinden er voorbeelden van participatie instrumenten en ‘best practices’. In 2021 is een toolbox ontwikkeld en in 2022 is hiermee geoefend. Eind 2022 stellen we de toolbox online beschikbaar. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet medio 2023 wordt de toolbox waar nodig verbeterd of uitgebreid. ENDPMEND We monitoren en evalueren het Beleidskader Participatie 1.0 in het kader van de Omgevingswet. We vinden het belangrijk om het Participatiebeleid regelmatig te monitoren en evalueren. Dit leidt regelmatig tot actualisaties van het beleid en zogeheten buitenplanse activiteiten. De evaluatie van het Beleidskader vindt een jaar na de inwerkingtreding plaats.
In 2023 gaan de Omgevingswet en het daarbij behorende Beleidskader in werking. Doelstelling 2: Een toegankelijke en zo makkelijk mogelijke, gemeentelijke dienstverlening. De samenleving vraagt om een eerlijke, begripvolle overheid met een menselijke maat. Iedere inwoner heeft daarin zijn eigen behoefte. Daarop inspelen vormt de rode draad door onze dienstverlening. Wij maken het verschil voor de inwoners door hen waar nodig extra tijd en aandacht te geven. We innoveren en werken hard aan het verbeteren van de bestaande dienstverlening. Kwaliteit en het gebruikersgemak staan daarbij voorop. ENDPMEND
Begroting 2023 Dordrecht
18
We verbeteren de gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid van onze dienstverlening en bewaken de privacy. In al onze dienstverlening stellen we de inwoner/bedrijf centraal en gaan we uit van de menselijke maat. We werken aan: • Open en heldere communicatie in begrijpelijke taal voor alle inwoners. • Innovaties en vernieuwingen, zoals videobellen. We zorgen ervoor dat gebruikte persoonsgegevens goed beveiligd zijn. ENDPMEND We werken samen met alle delen van de gemeente en de overheidspartners: we zijn één overheid. Voor alle inwoners is een makkelijke hulpstructuur nodig bij de contacten met de gemeente. We helpen hen zoveel mogelijk op één plek en in één keer, juist en volledig. We stemmen de diverse communicatiekanalen goed op elkaar af: web, balie, telefonie, sociale media, chat, WhatsApp et cetera. Dit bevordert inclusie: we bedienen iedereen en sluiten niemand uit. Daarmee leggen we een goede basis voor de toekomst. Het goed inrichten en afstemmen van de communicatiekanalen noemen we omnichannel. De eerste stap die we hierin zetten is het opstellen van een omnichannel strategie. ENDPMEND We zorgen voor ruimte en expertise in de uitvoering en bieden daardoor maatwerk. Een grote groep inwoners vraagt extra persoonlijke aandacht en (uitzoek)tijd. We willen een goed beeld krijgen van hun situatie. Soms is het nodig de vraag achter de vraag te ontdekken.
Dit willen we onder andere bereiken door: • Onze medewerkers verder te trainen en te ondersteunen in vraaggericht werken. • Extra tijd en aandacht te geven aan producten en diensten die complex zijn. Doelstelling 3: Dordrecht functioneert als centrumstad van de regio. De Brede Welvaart in Dordrecht en de regio staat onder druk. Daarnaast zien we wereldwijde ontwikkelingen die een beroep doen op de veerkracht en weerbaarheid in onze regio. Nederland bevindt zich midden in een aantal grote transities. Wij helpen die transities graag mee vormgeven. We zorgen dat we voor elk van onze ambities: aan de juiste tafels zitten met de juiste partners, de juiste informatie uitwisselen, kunnen inspelen op subsidiemogelijkheden en onze gezamenlijke uitvoeringskracht versterken. ENDPMEND We werken slagvaardiger samen in de Drechtsteden en zuidelijk Zuid-Holland. We nemen het voortouw bij het uitdragen van de regionale visie en ambities. Afhankelijk van het onderwerp kiezen we het meest effectieve schaalniveau van samenwerking met publieke en private partners in de Drechtsteden en zuidelijk Zuid-Holland. Zo werken we in wisselende coalities samen op specifieke onderwerpen. Daarbij is er ook aandacht voor informele (netwerk)samenwerking.
We coördineren de inhoudelijke afstemming en planning en control en integreren tevens de bestaande visie- en uitvoeringsdocumenten van overheid, bedrijfsleven en onderwijs tot één gezamenlijke agenda Smart Delta Drechtsteden. Zodoende kunnen wij ons steviger profileren. ENDPMEND We investeren in onze strategische lobbykracht. We behartigen samen met onze partners onze belangen in bestuurlijke netwerken (VNG, G40, de Verstedelijkingsalliantie) met een actieve opstelling richting provinciale, nationale en Europese overheid. Samen met onze partners vanuit onderwijs en bedrijfsleven agenderen we middels lobbymissies kansen en knelpunten rondom (externe) veiligheid, infrastructuur, woningbouw en de maakindustrie – op nationaal en Europees niveau. Door Brussel en Den Haag op deze manier te voeden met praktijkkennis en -ervaring vanuit de regio, stellen we ons als constructieve partner op bij de grote transities rondom klimaat en energie. In de Strategische Samenwerkings- en Lobbyagenda vindt een nadere uitwerking van bovenstaande elementen plaats. ENDPMEND We gaan de mogelijkheden van Smart Society meer benutten. We doen ervaring op met de inzet van digitalisering en datagestuurd werken bij de aanpak van maatschappelijke opgaven (Smart Society). We willen de kansen die dit kan opleveren benutten.