Atelierbeleid Dordrecht.pdf

Atelierbeleid Dordrecht

Gemeente Dordrecht, 29 juni 2021

Afbeeldingen: Open Atelierroute 2019, ateliers van Albert Zwaan, Geerten ten Bosch, Jan Barel en Rinus Blommaert

Inhoudsopgave 1. Aanleiding en inleiding 2. Atelierbeleid in Dordrecht 3. Bijlagen Benchmark atelierbeleid Participatieavond 18 september 2019 Participatieochtend 7 mei 2021

2

pag. 3 4 9 10 13 15

1. Aanleiding en inleiding In aanloop naar de herijking van de cultuurnota, zijn in 2019 verschillende participatiebijeenkomsten gehouden. Tijdens deze bijeenkomsten kwam onder andere naar voren dat er een grote behoefte is aan een duidelijk omschreven atelierbeleid. Met dit beleidsstuk geven wij als gemeente gehoor aan de wens om het atelierbeleid in Dordrecht op papier te zetten. Dordrecht heeft een lange traditie en een goede naam op het gebied van beeldende kunst en kunstenaarsbeleid. De gemeente acht het van belang dat in Dordrecht beeldend kunstenaars en vormgevers kunnen werken. Met hun werk leveren kunstenaars een belangrijke bijdrage aan het culturele klimaat in de stad. De beeldende kunst en vormgeving dragen bij aan de kwaliteit van het bestaan en het aanzien van de stad, net zoals ze dat in het verleden heeft gedaan. Het doel van Atelierbeleid Dordrecht is duidelijkheid te scheppen over het atelierbeleid in Dordrecht. In dit beleidsstuk wordt omschreven wie er in aanmerking komt voor het huren van één van de 43 gemeentelijk ateliers, welke criteria hieraan verbonden zijn, hoe de procedure eruit ziet en wat de rol van de gemeente hierin is. Dit beleidsstuk is mede gebaseerd op landelijke trends en ontwikkelingen. Kijkend naar de best practices uit o.a.

de gemeenten Nijmegen, Rotterdam, Eindhoven, Schiedam en Amsterdam zien we interessante ontwikkelingen op steeds terugkerende thema's. Zo speelt in deze gemeenten de betaalbaarheid een belangrijke rol, wordt er gefocust op het bieden van ruimte en is er aandacht voor de doorstroom en doorgroei van ateliers. Deze drie punten dragen bij aan het achterliggende doel om het huren van een atelier aantrekkelijker te maken voor jonge, talentvolle en excellente kunstenaars. Een ander interessant punt is hoe de beheersstructuur van de ateliers er in de verschillende gemeenten uitziet. De bevindingen van het onderzoek naar de landelijke trends en ontwikkelingen zijn terug te vinden in de bijlage. In dit document wordt gesproken over zowel broedplaatsen als ateliers. De nadruk ligt echter op de ateliers, aangezien het hier gaat om het opstellen van een nieuw atelierbeleid voor Dordrecht. Belangrijke vraag die we hier kunnen stellen, is wat precies het verschil is tussen een broedplaats en een atelier. Een atelierpand is over het algemeen een pand waar één of meerdere kunstenaars een eigen, afgesloten werkruimte hebben. Bij een broedplaats gaat het daarentegen om een verzameling werkplekken, waarbij verschillende functies in elkaar overlopen: ontmoeting, experiment, presentatie, horeca, uitgaan en als er ook sprake is van verschillende disciplines.

Het onderscheid kan ook gemaakt worden in het individuele karakter dat toebehoort aan een atelier en het meer collectieve karakter dat kenmerkend is voor een broedplaats.1

1

T. van Dalen en A. Hemker, 'Meer dan atelierbeleid: ruimte voor kunstenaars in de stad', Boekmancahier 84, pp. 26-32, Cultuurnota 'De kracht van cultuur. Voor en door iedere Dordtenaar', p. 34.

3

2. Atelierbeleid in Dordrecht In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het voorgestelde atelierbeleid in Dordrecht voor de gemeentelijke ateliers. In de eerste paragraaf komt aan bod wie er in aanmerking komt voor het huren van een gemeentelijk atelier. Vervolgens wordt beschreven hoe de procedure eruit ziet, welke huurprijs er gehanteerd wordt en wat de rol van de gemeente is bij het beheren van de ateliers. 2.1 Voor wie een atelier? Doelgroep, criteria en toewijzing Definitie atelier Een atelier is een werkruimte, die gebruikt wordt door een beeldend kunstenaar of vormgever. De definities die gehanteerd worden voor 'beeldend kunstenaar' en 'vormgever' volgen hieronder. Het atelier dient uitsluitend gebruikt te worden als werkruimte. Dit betekent dat het niet is toegestaan om het atelier te gebruiken als woonruimte, of om het atelier onder te verhuren. 's Avonds of 's nachts mag er wel gewerkt worden in het atelier, maar het atelier kan niet als hoofd woon- en verblijfplaats dienen van de kunstenaar. In aanmerking komen voor een atelier in Dordrecht: professionaliteitstoets Voor nieuwe huurders wordt er door de leden van de adviescommissie Beeldende Kunst en Vormgevers een zogeheten professionaliteitstoets uitgevoerd. Een belangrijk onderdeel van deze professionaliteitstoets is de doelgroep: 

Ateliers kunnen uitsluitend gehuurd worden door beeldend kunstenaars en vormgevers, die artistiek inhoudelijk actief en ingebed zijn in de professionele beeldende kunst en/of vormgeving in Nederland.

Een beeldend kunstenaar is iemand die professioneel werkzaam is op één of meerdere gebieden van teken-, schilder- en grafische kunsten, beeldhouwkunst, (sociale) sculptuur en installatiekunst, conceptuele kunst, performancekunst, artistic research, fotografie, audiovisuele, digitale en (nieuwe) mediakunst, beeldende kunsttoepassingen, kunst in de openbare ruimte en niet-traditionele vormen van beeldende kunst. Een vormgever is iemand die professioneel werkzaam is op één of meerdere gebieden van accessoire-ontwerp, animatie, bio design, food design, glasvormgeving, grafische vormgeving en visuele communicatie, illustratie, interactief en information design, interieur- en ruimtelijk ontwerp, keramiekvormgeving, lichtontwerp, modevormgeving, product-, meubel- en industriële vormgeving, scenografie, sieraadontwerp, social design, strip en graphic novel, tentoonstellingsontwerp, textielontwerp, typografie en aanverwante disciplines gericht op analyse van en reflectie op vormgeving. Professioneel werkzaam: beeldend kunstenaar of vormgever die dit uitoefent als beroep en als professioneel werkzaam geregistreerd staat bij de Kamer van Koophandel en aantoonbaar erkenning hiervoor krijgt (wat blijkt uit exposities, verkoop van werken, het verwerven van opdrachten, vermelding in recensies en artikelen en/of ontvangst van prijzen, subsidies en beurzen).

Met deze definitie sluiten wij ons aan bij de definities zoals gehanteerd door het landelijke Mondriaanfonds en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.

4

Om in aanmerking te komen voor het huren van een atelier, is het dus een vereiste om beeldend kunstenaar of vormgever te zijn en dient er sprake te zijn van een aantoonbare beroepsuitoefening. Daarnaast vraagt de adviescommissie Beeldende Kunst de aanvrager om een motivatie (beoogd gebruik atelier). Kort samengevat wordt er getoetst aan de volgende criteria:   

Is de aanvrager een beeldend kunstenaar of vormgever? Is de aanvrager professioneel werkzaam? Het artistiek functioneren van de beeldend kunstenaar of vormgever.

Het artistiek functioneren wordt getoetst op basis van: • een toelichting op het werk en de beroepspraktijk: een omschrijving van de inhoudelijke en artistieke uitgangspunten en hoe die tot uitdrukking komen in het werk en de beroepspraktijk; • een CV met de belangrijkste gegevens uit de beroepspraktijk; • visuele documentatie van werk van de laatste vijf jaar; • een werkplan voor de komende vijf jaar. Toetsing door adviescommissie Beeldende Kunst en Vormgevers De toetsingstaak wordt neergelegd bij de adviescommissie Beeldende Kunst en Vormgevers. Deze adviescommissie bestaat uit drie leden die voor drie jaar zijn aangesteld, die belast is met het beoordelen van de aanvragen binnen de subsidieregeling Beeldende Kunst en Vormgevers gemeente Dordrecht. De commissie wordt benoemd door het college. Nieuwe huurders melden zich bij het Beeldend Kunst Loket, waarvan de medewerker tevens de ambtelijk secretaris is van de adviescommissie. Duur huurovereenkomst Een huurovereenkomst wordt aangegaan voor vijf jaar. Indien de atelierhuurder na vijf jaar nog voldoet aan de criteria die gelden voor een gemeentelijk atelier, wordt een nieuwe huurovereenkomst aangegaan voor een periode van vijf jaar. De hierboven omschreven professionaliteitstoets vindt na 4,5 jaar plaats en wordt uitgevoerd door de adviescommissie Beeldende Kunst en Vormgevers gemeente Dordrecht.

Het Beeldend Kunst Loket Zoals aangegeven in de cultuurnota, is er per 2021 een Beeldend Kunst Loket ingevoerd. De medewerker van het Beeldend Kunst Loket is belast met de volgende taken ten aanzien van het atelierbeleid:    

5

eerste aanspreekpunt voor de Dordtse professioneel beeldend kunstenaars en vormgevers voor vragen aangaande de (verhuur van) ateliers; het onder de aandacht brengen van leegstaande ateliers; de toewijzing van ateliers in samenwerking met de afdeling Vastgoed; de toets na vijf jaar ateliergebruik, in samenwerking met de adviescommissie Beeldende Kunst en Vormgevers gemeente Dordrecht.

2.2 Beheer gemeentelijke ateliers Op dit moment ligt het beheer van gemeentelijke atelierruimten in handen van Vastgoed. In de nieuwe situatie zal de toewijzing van ateliers en het bijhouden van de lijst met geïnteresseerden voor een atelier bij het Beeldend Kunst Loket komen te liggen. Oneigenlijk gebruik van gemeentelijke ateliers Oneigenlijk gebruik van de gemeentelijke ateliers, zoals bewoning en volledig gebruik als opslag wordt tegengegaan door actieve controle daarop door de Gemeente Dordrecht. Onderhoud en kwaliteit van de ateliers Het onderhoud van de atelierpanden is de verantwoordelijkheid van vastgoed. Het Service Centrum Drechtsteden is verantwoordelijk voor de planning en uitvoering. Duurzaamheid Net zoals al het andere gemeentelijke vastgoed zullen de ateliers op termijn volledig energieneutraal moeten worden (2050). De komende jaren zal geïnventariseerd worden welke maatregelen noodzakelijk zijn om stapsgewijs aan deze eis te voldoen. De werkzaamheden die op dit moment worden gepland zijn hier geen onderdeel van. 2.3 (Grote) leegstaande ruimten ateliers In overleg met de afdeling Vastgoed zal de beleidsafdeling Cultuur samen met de medewerker Beeldend Kunstloket onderzoeken wat er mogelijk is met (grote) leegstaande atelierruimtes, deze zouden bijvoorbeeld door meerdere kunstenaars gebruikt kunnen worden, wat ook de samenwerking tussen hen bevordert.

Ook kan er gekeken worden naar de mogelijkheid van flex-ateliers, zoals in Breda gehanteerd wordt. Met een flex-atelier bieden we kunstenaars, zoals de naam ook doet vermoeden, de mogelijkheid om flexibel een atelier te huren, bijvoorbeeld per week of maand. Kunstenaars komen op deze manier met verschillende andere kunstenaars in contact, waardoor er interessante kruisbestuivingen kunnen ontstaan. De mogelijkheid voor flex-ateliers willen we in 2021 verder onderzoeken. Een andere mogelijkheid is een zogeheten gastatelier voor een 'artist in residence'. Bij deze optie wordt de mogelijkheid geboden voor kunstenaars van buiten de stad om een aantal maanden in Dordrecht te werken en daarmee een verrijking voor de stad te zijn. Dit kan gaan om buitenlandse kunstenaars, maar ook om een kunstenaars uit een andere Nederlandse stad. 2.4 Huurprijs atelier en invoeren professionaliteitstoets Kijkend naar de huurprijzen die andere gemeenten hanteren, ligt de kostendekkende huurprijs voor ateliers in Dordrecht relatief hoog met € 59,35 per m2 per jaar. Zoals benoemd in de cultuurnota 'De kracht van cultuur. Van en voor iedere Dordtenaar' willen we toewerken naar een 'culturele huurprijs' van € 50 ,- per m2 per jaar. Dit betekent echter niet dat we willen afwijken van de systematiek van een kostendekkende huur voor al het gemeentelijk vastgoed.

Met deze 'culturele huurprijs' zorgen we ervoor dat Dordrecht aantrekkelijk blijft als vestigingsplaats voor kunstenaars en maken we het ook voor jonge, talentvolle kunstenaars mogelijk om in Dordrecht een atelier te huren.

6

Nieuwe stelsel Met het nieuwe stelsel willen we het kunstenaarsklimaat in Dordrecht aantrekkelijker maken en jonge, talentvolle kunstenaars stimuleren om in Dordrecht een atelier te huren. Tevens willen we er met het nieuwe stelsel voor zorgen dat de atelierruimtes ook echt gebruikt worden waarvoor zij bedoeld zijn. In het nieuwe stelsel zijn twee belangrijke aspecten opgenomen: Culturele huurprijs Huurders die een hogere huurprijs betalen dan de culturele huurprijs van € 50,-- per m2 per jaar, kunnen overstappen naar een nieuwe overeenkomst onder het nieuwe stelsel. In het nieuwe stelsel betalen zij niet langer de kostendekkende huurprijs van € 59,35 per m2 per jaar, maar de culturele huurprijs van € 50 per m2 per jaar. Professionaliteitstoets na 4,5 jaar Op dit moment zijn de atelierruimten verhuurd op basis van een overeenkomst voor onbepaalde tijd. In het nieuwe stelsel wordt in de overeenkomst opgenomen dat de atelierhuurder na 4,5 jaar een professionaliteitstoets ondergaat. Deze toets wordt uitgevoerd door de adviescommissie Beeldende Kunst. Bij deze professionaliteitstoets wordt de atelierhuurder getoetst aan de hand van de criteria zoals omschreven in paragraaf 2.1:   

Is de atelierhuurder (nog) een beeldend kunstenaar of vormgever? Is de atelierhuurder (nog) professioneel werkzaam? Het artistiek functioneren van de beeldend kunstenaar of vormgever.

Aan huidige huurders wordt de keuzemogelijkheid geboden om over te stappen naar een contract onder het nieuwe stelsel. Nieuwe huurders vallen automatisch onder het nieuwe stelsel. Dit nieuwe contract brengt enerzijds met zich mee dat voor hen geldt dat er iedere vijf jaar een professionaliteitstoets zal plaatsvinden. Anderzijds zorgt dit nieuwe contract er voor dat zij de mogelijkheid krijgen om de culturele huurprijs te gaan betalen, zoals hierboven omschreven. Voor een aantal huidige huurders zal dit een aantrekkelijke optie zijn, aangezien zij op dit moment fors meer betalen dan de culturele huurprijs. Er zal hierover tijdig afstemming plaatsvinden tussen de huidige huurders, het team Vastgoed en team Cultuur vanuit de gemeente. Huidige huurders zullen hierover benaderd worden vanuit Vastgoed. De mogelijkheid om in de nieuwe overeenkomsten de culturele huurprijs op te nemen in plaats van de kostendekkende huurprijs wordt gecompenseerd vanuit het cultuurbeleid. Op dit beschikbare bedrag zal een jaarlijkse indexatie plaatsvinden. Door deze constructie ontstaan er drie verschillende categorieën: 



 7

Nieuwe huurders: zij vallen onder het nieuwe stelsel, dit betekent dat zij moeten voldoen aan de criteriatoets en zij een huurovereenkomst krijgen voor vijf jaar. Na 4,5 jaar zal deze criteriatoets opnieuw uitgevoerd worden. Tevens betekent dit dat nieuwe huurders de culturele huurprijs betalen in plaats van de kostendekkende huurprijs. Huidige huurders onder het nieuwe stelsel: aan de huidige huurders wordt de keuzemogelijkheid geboden om mee te gaan naar het nieuwe stelsel zoals hierboven omschreven. Huidige huurders onder het oude stelsel: huidige huurders kunnen ervoor kiezen om niet mee te gaan naar het nieuwe stelsel. Dit betekent dat zij hun huidige overeenkomst

behouden en niet gebonden zullen worden aan de vijfjarentoets, dit heeft echter ook tot gevolg dat zij de huidige huurprijs blijven betalen.

8

3. Bijlagen   

9

Benchmark atelierbeleid Participatieavond 18 september 2019 Participatieochtend 7 mei 2021

Bijlage 1: Benchmark atelierbeleid Voorafgaand aan het opstellen van dit atelierbeleid is in 2019 een benchmark gemaakt van het atelierbeleid in verschillende gemeenten. Zo is er gekeken naar het atelierbeleid in de gemeente Nijmegen, Rotterdam, Eindhoven, Schiedam, Amsterdam en Hoorn. De best practices van een aantal andere gemeenten zijn hierbij ook meegenomen. Betaalbaarheid Bij de meeste gemeenten wordt een aantal pijlers geformuleerd die de basis vormen voor hun atelierbeleid. Een pijler die vaak terugkomt is de betaalbaarheid van de ateliers. Dit is van groot belang voor de toegankelijkheid, zeker als we kijken naar de startende kunstenaar. Wil een atelier voor een (startende) kunstenaar zowel interessant als aantrekkelijk blijven, dan moet deze betaalbaar zijn. Bijvoorbeeld in de gemeente Hoorn wordt er een culturele huurprijs voorgesteld van €44,30 per m2 per jaar. Deze prijs ligt ruim onder de commerciële huurprijs. Onderstaand overzicht biedt inzicht in de vierkante meterprijzen per jaar, exclusief gas, wat en elektriciteit. Dit overzicht is echter afkomstig uit 2007, dus niet representatief meer voor vandaag de dag. Daarom is in dit onderzoek een nieuw overzicht gecreëerd op basis van de hierboven genoemde gemeenten.

Figuur 1: Atelierprijzen per vierkant meter in 2007. Bron: Notitie Atelierbeleid gemeente Schiedam, 2007.

Gemeente

Prijs per m2 per jaar

Maastricht Rotterdam

€35 - €40 €50

Eindhoven

€55

Nijmegen Schiedam

€25 - €60 €67

Amsterdam Hoorn

€59 €44

Dordrecht

€ 59,35

Figuur 2: Atelierprijzen per vierkante meter

Kijkend naar dit overzicht zien we dat Dordrecht vrije hoge huurprijzen hanteert ten opzichte van de andere onderzochte gemeenten. In meerdere onderzoeken en beleidsstukken komt naar voren dat de energieprijs hoog is, wat het huren van een atelier onaantrekkelijk maakt. SKAR (Stichting Kunstaccommodaties Rotterdam) onderzoekt de mogelijkheid om door investeringen in duurzaamheid de kosten voor het energieverbruik in hun panden stabiel te houden en deze niet mee 10

te laten stijgen met de energieprijzen. Deze energiekosten vormen namelijk een belangrijk deel van de servicekosten die de huurder betaalt. Doorgroei en doorstroom ateliers: het aantrekken van jonge kunstenaars Een ander belangrijke pijler die door meerdere gemeenten wordt genoemd, is de doorgroei en doorstroom van ateliers. Dit hangt samen met het aantrekken van jonge kunstenaars. Als we ruimte willen vrijmaken voor jonge, talentvolle en excellente kunstenaars, dan is doorstroming noodzakelijk. Jonge kunstenaars werken anders, zo stellen het Landen Overleg Ateliers (LOA) en de Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars (BBK). Jonge kunstenaars zijn vaak flexibeler, ze werken eerder digitaal en kunnen volstaan met een kleinere tijdelijke ruimte. Bij de oudere generatie kunstenaars is dat vaak anders, zij zijn honkvaster en hebben inmiddels aardig wat materiaal in een opslag dat niet snel te verplaatsen is. De gemeente Nijmegen noemt dat de interactie tussen jongen en 'gevestigde kunstenaars' van groot belang is. Zij spreken van de zogeheten cultural return. Hiermee wordt gedoeld op het bevorderen van een soort mentorschap van de gevestigde kunstenaars aan de startende kunstenaars. In de gemeente Hoorn is voorgesteld om in dit kader een kunstprijs voor jonge kunstenaars in te stellen, waarbij cultureel ondernemerschap een zwaarwegend criterium is.

De prijs zou dan (tijdelijke) atelierruimte zijn en deze verkiezing zou ook opengesteld worden aan kunstenaars van buiten Hoorn om hen ook op deze manier naar de stad te trekken. De gemeente Nijmegen noemt in haar startnotitie voor het atelierbeleid drie verschillende manieren waarop doorstroom kan worden bevorderd: 1. De huurovereenkomst eindigt na een bepaalde tijd, bijv. vijf jaar; 2. De huurprijs stijgt na een bepaalde tijd, bijv. na vijf jaar; 3. Huurder en verhuurder spreken gezamenlijk de voorwaarden af van de beëindiging van de huurovereenkomst. Ruimte bieden Hierbij gaat het om ruimte in de breedste zin van het woord. Zowel fysieke ruimte als creatieve ruimte. Dit aandachtspunt hangt nauw samen met de hierboven genoemde doorstroom en doorgroei. Bijvoorbeeld in de gemeente Nijmegen wordt meer ingezet op permanente atelierruimtes voor jonge en gevestigde kunstenaars. Deze gevestigde kunstenaars zullen moeten doorstromen naar deze permanente ateliers. Deze kunstenaars laten (tijdelijke) ruimtes achter die gebruikt kunnen worden door de nieuwe talentvolle, startende kunstenaars. Wat we ook zien, is dat in bijvoorbeeld de gemeente Nijmegen ook gefocust wordt op het bieden van de oversteekmogelijkheid voor kunstenaars uit het nabij gelegen Arnhem. Voor Dordrecht zou dit ook een optie kunnen zijn, met oog op Rotterdam.

Echter, dan moet het voor Rotterdamse kunstenaars natuurlijk wel aantrekkelijk zijn om naar Dordrecht te komen. De huurprijzen spelen hierin een belangrijke rol. Beheerstructuur ateliers Een aantal grotere gemeenten heeft het uitvoeren van het atelierbeleid uitbesteed aan een atelierorganisatie in de vorm van een stichting. Zo hebben bijvoorbeeld de gemeenten Nijmegen en Arnhem dit uitbesteed aan de Stichting Atelierbeheer SLAK en regelt Maastricht dit via Stichting Ateliers Maastricht. (SAM). Deze stichting ontvangt jaarlijks een subsidie van 100.000 euro vanuit de 11

gemeente Maastricht. Zo'n 200 ateliers worden op deze manier verhuurd. Ook in Rotterdam is er sprake van een verbonden beheerstichting: Stichting kunstaccommodaties Rotterdam (SKAR). Kandidaat-huurders worden getoetst op hun professionaliteit en hun binding met de stad. Een onafhankelijke ateliercommissie van beroepskunstenaars heeft in deze selectie een belangrijke stem. In Amsterdam is er sprake van een atelier- en broedplaatsen beleid. Wat betreft broedplaatsen is Bureau Broedplaatsen de uitvoerende partij en het aanspreekpunt voor iedereen die een broedplaats wil creëren. Aangezien er in dit stuk voornamelijk wordt gefocust op het atelierbeleid, zal hier verder niet op in worden gegaan. Wat betreft de ateliers in Amsterdam zien we dat dit enerzijds in handen ligt van de Commissie Ateliers en (woon)werkpanden Amsterdam (CAWA) en anderzijds ligt bij gemeentelijk vastgoed Amsterdam. Het Landelijk Overleg Atelierorganisatie (LOA) en FNV-KIEM pleiten voor een stichting met een eigen beleid.

Een dergelijke stichting die over de atelierverhuur gaat is belast met de volgende verantwoordelijkheden:  Een actieve en creatieve opstelling bij het zoeken naar bruikbare panden, structureel en tijdelijk, in gemeentelijk en particulier bezit  Intensieve contacten met bedrijven en instellingen op de onroerend goed markt  Eenduidig beleid voor structurele en tijdelijke atelierruimten  Combineren zoek- en toewijzingsfunctie  Kritisch toewijzingsbeleid  Actieve controle op het gebruik van de bestaande ateliers Wat zijn de voordelen van het werken met een onafhankelijk beheerstichting?  Vraag en aanbod van ateliers wordt actueel gehouden;  Een stichting kan ook in de private sector zoeken naar partners;  Alle taken op ateliergebied komen in één hand;  Kan vorm geven aan de wens om flexibel en adequaat te reageren op vraag en aanbod opdat er meer dynamiek in het toewijzingsbeleid kan worden gebracht. Door de kunstenaars is aangegeven dat er bijvoorbeeld een tijdelijk atelier kan worden ingericht waar kunstenaars terecht kunnen voor tijdelijke opdrachten of projecten, een soort gastatelier.

12

Bijlage 2: Verslag bijeenkomst Pictura 18 september 2019 In aanloop naar het herijken van de cultuurnota hebben er in de stad diverse participatiebijeenkomsten plaatsgevonden. Op 18 september 2019 is er in Pictura een avond georganiseerd voor kunstenaars en andere geïnteresseerden om hun input te leveren voor de cultuurnota. Tijdens de avond stonden drie thema's centraal:   

Subsidiebeleid; Atelierbeleid Kunstenaarsbeleid

Aan verschillende tafels kon er, geleid door gespreksleiders, gepraat worden over deze onderwerpen. Daarnaast was er een algemene tafel over het nieuwe cultuurbeleid, waar mensen op geeltjes konden schrijven wat hun suggesties/wensen zijn voor het nieuwe cultuurbeleid. Aangezien we het hier hebben over het atelierbeleid, wordt hieronder alleen het verslag over de input voor het atelierbeleid getoond. Voor de rest van het verslag verwijzen we graag naar de bijlage van de Cultuurnota 'De kracht van cultuur. Voor en door iedere Dordtenaar'. Atelierbeleid         



      

13

Vastgoed heeft geen kennis over kunstenaarschap; Vierkante meterprijs en een die betaalbaar is voor kunstenaars; Goed formuleren kunstenaarschap/ondernemerschap; Waarborging dat atelierpanden ateliers blijven; Werkplaatsen creëren voor kunstenaars; Basisvoorziening voor kunstenaars zijn nodig voor het kunstenaarsklimaat; Er is nu geen Atelierbeleid. De afdeling die nu bij de gemeente de ateliers beheert/verhuurt heeft geen verstand van kunstenaarschap; Bij het museum kunnen kunstenaars zich aanmelden voor atelierruimte. Zij beheren de wachtlijst voor ateliers en wie in aanmerking komt voor atelier; Prijzen zijn te hoog en te commercieel. Niet transparant waar servicekosten uit bestaan en wat je voor energie moet betalen. Hierdoor ontstaat leegstand. Het wordt ervaren als ontmoedigingsbeleid € 600,- exclusief servicekosten!; Prijzen worden verhoogd na vertrek van een kunstenaar met gevolg dat je niet van atelier wilt wisselen omdat je dan met een hogere onbetaalbare huur te maken krijgt. Er is ook een groot prijsverschil in ateliers; Verhuur ging eerst via CBK. Ondersteunende taak van CBK wordt erg gemist.

Verhuur ateliers bij een cultuurmedewerker onderbrengen; Toekennen van ateliers, nu mag iedereen zich inschrijven; Kunstenaar is een andere vorm van ondernemerschap, in nieuwe beleid daar een goede omschrijving van geven; Als Dordrecht een kunstenaarsstad wil zijn dan een vriendelijker m² prijs voor ateliers, rekening houdend met kwaliteit atelier (tocht, energiegebruik); Gedoogbeleid voor wonen in atelier. Als het om veiligheid gaat omschrijven waar atelierwoning aan moet voldoen. Verschil maken in bedrijfsruimte en atelier; Problemen met vergunningen om ateliers in pand te vestigen; DORDT YART zou een prima broedplaats zijn;





DOOR ging met 7 ateliers op de Voorstraat naar Spuiboulevard. Nu verhuren ze zo'n 70 ateliers waarvan 10 huurders kunstacademie hebben gedaan. Ze hebben ook een wachtlijst van ± 35 personen. Van de gemeente mogen ze niet meer verhuren. Er is wel zichtbaar geworden dat er een grote groep behoefte heeft aan ateliers van amateur tot professional. DOOR heeft een huurovereenkomst van 2 jaar met 0 verplichting voor vervangende ruimte als ze eruit moeten. Huurprijs bij DOOR is € 120,- per 20 m²; Singel 222 heeft problemen met huurders, na vertrek worden er geen meterstanden genoteerd. Beheerder ateliers heeft zaken slecht op orde.

Aanbevelingen voor atelierbeleid    

14

Betrouwbaar beleid met heldersysteem voor prijsberekening; Betaalbare woning in combinatie met atelier. Heldere afspraken/regels wonen en werken in atelier, eventueel welke ateliers wel/niet; Onderzoeken werkateliers creëren voor gebruik alle kunstenaars (deelmaatschappij); 1 jaar na afstuderen mag je gebruikmaken van alle werkateliers (jonge kunstenaars in Dordrecht houden).

Bijlage 3: Verslag digitale participatieochtend 7 mei 2021 Op vrijdagochtend 7 mei is er een participatieochtend georganiseerd om het conceptstuk 'Atelierbeleid Dordrecht' te bespreken. Een vertegenwoordiging van kunstenaars uit alle gemeentelijke ateliepanden is hiervoor uitgenodigd, evenals een atelierzoekende en een vertegenwoordiging vanuit DOOR. Allereerst wordt het gelopen proces toegelicht: - voorbereiding Cultuurnota - participatie-avonden: o.a. behoefte aan duidelijk atelierbeleid - gezamenlijk opstellen atelierbeleid door Dordrechts Museum, Vastgoed en Cultuur. In het stuk wordt aandacht besteed aan voorwaarden/criteria, rol gemeente, culturele huurprijs, professionaliteitstoets, toekomstbestendig regelen. Feedback op het conceptstuk Atelierbeleid Positieve punten:     

Goed dat dit stuk er is en dat het beleid nu op papier staat; Goed geluisterd naar atelierhouders, blij met plan en met het Beeldend Kunst Loket; Leegstand door hoge huurprijs wordt met het nieuwe tarief voorkomen; Mogelijkheden flex-ateliers en artist in residence mooi, locaties moeten dan wel echt aantrekkelijk zijn voor deze mogelijkheden; In de Gravenstraat wordt gewerkt met een systeem, waarbij kale huur en btw wordt berekend. Water wordt in gezamenlijkheid afgedragen en voor energiekosten betaalt men eigen verbruik middels meters. Hierdoor kan er bewust met dit soort zaken worden omgesprongen door de atelierhouder.

Vragen:     

  15

Het afval van de kunstenaars maakt nu deel uit van de ondernemerskosten. Is het te regelen dat dit via de particuliere weg kan worden weggesluisd? Onderhoud van pand Singel is goed. Echter, bij panden zoals Gravenstraat is vocht een zeer groot probleem. Wie is hier nu aanspreekpunt Beeldend Kunst Loket of Vastgoed? 20 nieuwe ateliers in Munt 5 vallen die nu onder broedplaats of atelierpand? Als zij nieuwe extra ateliers zijn, dan prima insteek, echter als broedplaats zijn dit te weinig plekken; Het atelierbeleid geeft geen handvatten voor het tekort aan ateliers. Hoe wordt dit op korte termijn opgelost? Is er niet meer maatwerk mogelijk? Er zit een enorm verschil in gebruik en wenselijkheid van ruimte tussen autonoom kunstenaars en bijvoorbeeld kunstenaar achter een laptop. Reactie: De keuzemogelijkheid tussen een studio of atelier is in sommige panden wel aanwezig bijv. bij Pictura of flex-ateliers delen. Vanuit gemeente wordt wel gevraagd aan gebruikers hier zelf creatief in te zijn. De toetsing wordt 1x per 5 jaar uitgevoerd. Geldt dit voor iedereen? Reactie: Nee, alleen kunstenaars met wie nu een nieuw contract wordt aangegaan worden getoetst.



 

Hoe ziet traject van doorvoeren er uit? Er wordt ook gesproken over kostendekkendheid. Hoe werkt dit in de toekomst door bij alle plannen die er zijn om ateliers te verduurzamen en te verbeteren? Ateliers die als opslag dienen of worden bewoond die worden dus niet gecontroleerd. Hoe is doorstroom dan te realiseren? Een overeenkomst voor onbepaalde tijd – dit kan niet zomaar aangepast worden. Hoe gaat dit dan opgelost worden?

Om mee te nemen:   









Culturele huurprijs: voor veel oude huurders is het oude systeem voordeliger; Professionaliteitstoets: is Hbo-opleiding als maatstaf nodig? Commissie kan prima toetsen op kwaliteit en prestaties; Kwaliteit ateliers: binnen de notitie zou ook de kwaliteit van de ateliers zelf geborgd moeten worden. Huidige staat laat vaak te wensen over (koud/tocht, nat, schimmel). Ook gemeenschappelijke ruimtes: worden vaak niet onderhouden door Vastgoed; Nieuwe huurprijs goed, maar er wordt nog geen aandacht besteed aan servicekosten, zijn vaak vrij hoog en in sommige gevallen onduidelijk, energieverbruik niet altijd zelf te beïnvloeden; Met de nieuwe opzet wordt gebruik van locatie als opslagplaats niet voorkomen. Actief controleren op gebruik ateliers zou ook doorgevoerd moeten worden bij langdurige huurders; Wat nu mist achter het atelierbeleid is een "groei-route". Jongeren die nog aan hun portfolio moeten werken kunnen terecht in de werkplaats, vervolgens gaat men naar academie en stroomt men door naar deelateliers, waarna zij na behalen diploma in zelfstandige ateliers aan de slag gaan. Vanaf 16 jaar meegroeien in tijd en in een (begeleidings-)systeem, waarbij ook de huurprijs etc. meegroeit met de ontwikkeling die de kunstenaar doormaakt. Nb. Deze opvatting wordt niet door alle kunstenaars gedeeld. Openbaarheid atelier(gebouw) – Kunstenaars iets laten teruggeven aan de stad.

Openbaar maken van ateliergebouwen, expositie mogelijkheden, tegenprestatie, vergroten van de hedendaagse kunst in Dordrecht

Toelichting op diverse onderwerpen/vragen - Vastgoed is bezig met een onderhoudsplan. Duurzaamheid staat hierin centraal. Alle panden worden evenredig kwalitatief opgeknapt. Er wordt nu geïnventariseerd (nulmeting) wat er exact speelt bij de verschillende panden. Daarna zal er een compleet plan van aanpak incl. planning (lange termijn) worden opgesteld. Dit wordt natuurlijk teruggekoppeld aan alle huurders. Vanuit de werkgroep Atelierbeleid zal worden nagevraagd wat dit onderhoud en het verduurzamen tot gevolgen heeft voor de huur- en servicekosten op de langere termijn. - Vanuit Vastgoed is aangegeven dat contracten die al lang lopen, niet zomaar aan te passen zijn. De huurders hebben door de lengte van hun contract rechten opgebouwd. Vastgoed ziet zelf ook het probleem rondom opslag en/of wonen. Dit is ook mede de reden dat er nu bij nieuwe huurders een professionaliteitstoets wordt ingevoerd. 16

De criteria die in Dordrecht worden gebruikt zijn conform de voorwaarden van het Mondriaanfonds. - De Hbo-toets staat nu ook in de huidige subsidieverordening. De commissie is echter capabel genoeg om op basis van cv en documentatie werk en/of werkplan te beoordelen of iemand professioneel genoeg is, mocht blijken dat geïnteresseerde geen afgeronde opleiding aan de academie heeft. - Afval vormt voor sommige kunstenaars wel een probleem, maar dat is echt een zaak van eigen verantwoordelijkheid. De kosten horen thuis binnen beroepskosten en horen niet thuis als aandachtspunt binnen het Atelierbeleid. - Voor klachten en/of vragen kunnen huurder altijd direct opnemen met het Beeldend Kunst Loket. Bij het Beeldend Kunst loket ingediende klachten/vragen worden neergelegd bij Vastgoed. Vanuit Vastgoed wordt contact opgenomen met de vrager/klager. - Prijsdifferentiatie door onderscheid aanbrengen tussen vormgevers (pc/audio) of autonoom kunstenaars is moeilijk. Het betreft immers inkomen van verschillende partijen. Let op: In het nieuwe beleid gaat het puur om werkpanden. De panden zijn/worden daarop uitgerust. Er wordt vanaf nieuw beleid ook streng op toegezien. De toegankelijkheid gedurende 7 dagen per week vormt hierin geen probleem.

DOOR: In een gesprek met Maarten Burggraaf is aan de orde geweest om lege panden ipv door middel van antikraak te laten beveiligen, door DOOR tijdelijk te laten opvullen. Vervolgproces - Feedback verwerken - Gesprek met Vastgoed inzake servicekosten en gevolgen plan grootonderhoud voor huurprijs en servicekosten in de toekomst. - Terugkoppeling aan deze groep door opsturen herziene nota - Voorstel naar gemeenteraad - Uitwerken beleid in gesprekken met huidige huurders en opstellen nieuwe contracten

17