2b Regels - Bijlage 1 Stedenbouwkundig masterplan.pdf
Tekst van het document
MAASTERRAS Stedenbouwkundig Masterplan
Inhoud 1. Inleiding
6
2. De evolutie van het Maasterras
14
3. Stedenbouwkundige opzet
28
4. Openbare ruimte en groen
44
5. Programma van een gemengde stadswijk
64
6. Spelregels en ruimtelijke kwaliteit
74
Voorwoord Dordrecht is een stad met zowel historisch erfgoed als een modern aantrekkelijk leefklimaat. Je ziet het misschien nog niet, maar de toekomst krijgt hier steeds meer ruimte. Ruimte voor generaties van nu en straks. In de nieuwe Stadsas maken we plek om te leren, te wonen, te werken, maar ook om te beleven in een groene buitenruimte. Stadsas Dordt vervaagt de splitsing tussen ‘over het spoor’ en het centrum van de stad. En alle wijken en gebieden daarom heen. Want de nieuwe Stadsas staat voor verbinding. Met elkaar, met Dordrecht en uiteindelijk met heel Nederland. Stadsas Dordt: zo maken wij hier de toekomst. Een belangrijk onderdeel van de Stadsas is het Maasterras. Hier verrijst een nieuwe stadswijk waar Dordrecht via parken en paden opnieuw verbonden wordt met de Oude Maas en waar vele mensen een nieuwe woon- werk of verblijfplek zullen vinden. Het Maasterras is decennia lang een gebied geweest dat slecht was aangesloten op de rest van de stad en weinig tot geen verblijfskwaliteit had. Toch is het een gebied met een zeer rijke historie waar de havens het Papegat met typische balkengaten en later de Spoorweghaven het levendige decor waren van handel en nijverheid. Door het dempen van de havens, de aanleg van de snelweg A16 en de aansluiting op deze snelweg is het gebied lange tijd een bedrijventerein geweest dat doorsneden werd door veel infrastructuur. Dit
4
gebied zal opnieuw tot leven komen, maar deze keer door een hoogstedelijk nieuw woon- , werken verblijfsgebied waar de beleving van groen en water overheersen. Een plek waar Dordrecht als stad groter van wordt, niet alleen in inwoneraantal maar ook door de mogelijkheden om te sporten, spelen, wandelen, fietsen en evenementen te bezoeken en te werken aan het water of in het groen. Een plek waar de auto in plaats van op de voorgrond (en op straat) op de achtergrond verdwijnt in parkeerhubs. Waardoor de Maas met haar rivierenpark weer beleefbaar wordt. Het oude betonnen tracé van de aanlanding tot een groene langgerekte route door een bruisende woonwijk wordt, aaneengeschakeld door prettige groene binnenruimtes waar het rustig en fijn verblijven is. Waar alle basisvoorzieningen op fiets- en loopafstand te vinden zijn waardoor je de auto niet mist.
“Het Maasterras wordt een stedelijke omgeving als schakel tussen de omringende wijken, Oude Maas en de binnenstad”
01
Inleiding
Historische binnenstad
Station Dordrecht
Maasterras
Stadspark XXL
Sta ds as Do rd
t
Leerpark
Gezondheidspark
Amstelwijck
“Het Maasterras is een van de ontwikkellocaties langs Stadsas Dordt”
Aanleiding Maasterras Aan de Oude Maas, naast de historische binnenstad van Dordrecht en begrensd door oude dijken, ligt het Maasterras. Een gebied dat lange tijd bekend stond als havengebied voor hout en later spoorbielzen, maar sinds het dempen van de havens voornamelijk in gebruik als bedrijventerrein. Hier, op deze uitdagende plek, ligt een ultieme kans om zowel een nieuwe stadswijk te bouwen nabij centrum en station, als een nieuwe entree te maken van Dordrecht. Uitdagend omdat vandaag de dag het beeld en geluid van infrastructuur het gebied bepaalt. Zowel hoog over door de aanlanding van de Zwijndrechtse Brug, als langszij: de Dokweg en Laan der Verenigde Naties (Dordtse Mijl). En zowel eronderdoor: de A16 als er bovenlangs: het spoor. Toch ligt hier een kans om een stadswijk te maken met een groen en levendig karakter aan de rivier en op loopafstand van de binnenstad. Het is de ultieme kans voor Dordrecht om haar woningbouwopgave binnenstedelijk te realiseren en het gebied een enorme metamorfose te laten ondergaan, passend bij het karakter van de stad. Stadsas Dordt en Stadspark XXL Het Maasterras vormt onderdeel van een groter geheel. Een ambitieuze stadsontwikkeling in Dordrecht langs en op het spoor: Stadsas Dordt. Stadsas Dordt verbindt straks meerdere binnenstedelijke ontwikkelgebieden met elkaar; het Maasterras, het stationsgebied met de
Spuiboulevard, het Gezondheidspark/Leerpark en Amstelwijck: 7.5 kilometer kansen langs het spoor. In 2030 willen we in Dordrecht 10.000 woningen en 6.000 banen gecreëerd hebben. Daarbij laten we de polders met rust en bouwen alleen nog binnen de huidige bebouwde kom. Vooral in het gebied rondom het spoor; de Stadsas, is nog ruimte om te bouwen met de voordelen van binnenstedelijk ontwikkelen binnen handbereik. Goed bereikbaar, dichtbij voorzieningen, de historische binnenstad, het water en het buitengebied. Tegelijkertijd wil Dordrecht een groene en gezonde stad zijn voor haar inwoners. Daar geeft Dordrecht invulling aan in de vorm van Stadspark XXL, een groot groen stadspark voor alle Dordtenaren én voor de natuur. Om te recreëren en te ontmoeten. Met ruimte voor cultuur en sport. Met kansen voor ondernemers. En met grote voordelen voor de biodiversiteit en het klimaat. Het Stadspark XXL ligt midden in Dordrecht. Elke Dordtenaar kan er binnen 10 minuten zijn. Waar de historische binnenstad de tweede huiskamer is van de Dordtenaar moet het Stadspark XXL aanvoelen als een enorme tuin. Het Maasterras bevindt zich strategisch tussen beiden. Stadsas Dordt en Stadspark XXL dragen bij aan de kracht van Dordrecht; een compacte en complete stad. Verstedelijkingsalliantie Het Maasterras als onderdeel van de Stadsas Dordt behoort tot één van de dertien ontwikkellocaties
langs de Oude Lijn Leiden-Dordrecht. De goede bereikbaarheid door de nabijheid van het station Dordrecht, de nabijheid van de historische binnenstad en voorzieningen, het water van de Oude Maas, de natuur van Stadspark XXL en het buitengebied richting de Dordtse Biesbosch maken het een voorbeeldlocatie met dé ingrediënten waar de Verstedelijkingsalliantie voor staat. De Verstedelijkingsalliantie is een unieke netwerk samenwerking tussen de gemeenten Leiden, Zoetermeer, Den Haag, Rijswijk, Delft, Schiedam, Rotterdam en Dordrecht, de MRDH, provincie Zuid Holland en het Rijk. Het doel is een bijdrage te leveren aan de oplossing van het woningtekort en versterking van de economie door het benutten en versterken van de agglomeratiekracht van de Zuidelijke Randstad. Concreet houdt dit in dat alle sterke punten van de regio -wonen, werken, leren&innoveren - benut en nog beter met elkaar verbonden worden. Dat wordt gedaan door veel woningen te bouwen in binnensteden, dichtbij openbaar vervoer, in combinatie met de aanleg van beter en frequenter openbaar vervoer langs de Oude Lijn. Mobiliteit wordt verduurzaamd en het gebruik van de eigen auto vermindert. Bij deze stedelijke ontwikkelingen wordt primair ingezet op de voetganger, fietser het openbaar vervoer en dan pas de auto.
9
Ontwikkelvisie Het Stedenbouwkundig Masterplan Maasterras is een verdere uitwerking van de ontwikkelvisie ‘De Dordtse Spoorzone’ (vastgesteld door de gemeenteraad op 23 maart 2021) waar het Maasterras onderdeel van uitmaakt. Het leidende thema in de ontwikkelvisie is het slechten van barrières die de context van het Maasterras vandaag de dag kenmerken. Wat nu barrières in de stad zijn, buigen we met een aantal ingrepen om tot aantrekkelijke en soms spectaculaire stedelijke verbindingen. De gemeente Dordrecht wil in de komende tien tot vijftien jaar het Maasterras herontwikkelen tot een nieuw stedelijk woongebied met voorzieningen. Het gebied moet een kwaliteitsimpuls krijgen en tegelijkertijd een belangrijke bijdrage leveren aan de woningbouwopgave van de stad. Een spannende balans waarvoor dit masterplan een blauwdruk vormt.
Leiden
Den Haag Oude Lijn
Delft
Rotterdam Schiedam
Barendrecht
Zwijndrecht
Dordrecht
Breda Tilburg
Maasterras langs de Oude Lijn Leiden-Dordrecht vormt één van ontwikkellocaties van de verstedelijkingsalliantie
10
Samenhang met andere plannen Om de bouw van het Maasterras mogelijk te maken zijn naast dit Masterplan ook een bestemmingsplan en een OmgevingsEffectRapportage (OER) ontwikkeld. Het Masterplan is tot stand gekomen door een proces waarbij tegelijk is getekend en gerekend. Alle zeven doelen en de daarbij behorende relevante subdoelen van de
Omgevingsvisie zijn als kapstok gebruikt om een Masterplan te maken dat zo goed mogelijk voldoet aan de randvoorwaarden uit de Omgevingsvisie. Dordtse Omgevingsvisie 1.0 Het Maasterras past als ontwikkeling binnen de visie van de Verstedelijkingsalliantie, maar het past ook binnen de Dordtse Omgevingsvisie 1.0. De omgevingsvisie 1.0 integreert al het huidige ruimtelijke beleid en beschrijft de opgaven en doelen voor de gewenste ontwikkeling van een gezonde fysieke leefomgeving in Dordrecht met als doel: het sociaal economisch sterker worden van Dordrecht. Eén van de middelen daarvoor is de groei van 10.000 woningen en 6.000 arbeidsplaatsen. De doelen, omschreven in de omgevingsvisie, vormen randvoorwaarden voor alle ruimtelijke ontwikkelingen en dus ook voor het Maasterras. Op de volgende pagina wordt kort geschetst hoe de keuzes die binnen de ontwikkeling van het Maasterras moeten worden gemaakt passen binnen de gestelde doelen van de omgevingsvisie. Verderop in dit Masterplan wordt dit nogmaals in een matrix samengevat. Dit is vervolgens vertaald in een bestemmingsplan waarin alle regels zijn opgenomen waaraan voldaan moet worden om een omgevingsvergunning te kunnen verkrijgen om op het Maasterras te mogen bouwen. Beeld Maasterras uit Ontwikkelvisie De Dordtse Spoorzone, december 2020
11
Dordtse omgevingsvisie en het Maasterras
12
Dordrecht is een aantrekkelijke stad Het Maasterras draagt bij aan het uitbouwen en borgen van de aantrekkelijkheid van Dordrecht. Een voormalig extensief bedrijventerrein wordt omgevormd tot een hoogstedelijke inclusieve, groene wijk met voorzieningen en aan een aantrekkelijk waterfront. Aanwezige cultuurhistorische waarden worden zoveel mogelijk behouden en versterkt. Het wordt een gevarieerde wijk waar gewoond, gewerkt, geleerd en gerecreëerd kan worden. Er is een gevarieerd aanbod aan woonmileus en woningtypen, aantrekkelijk voor verschillende doelgroepen.
Dordrecht is een bereikbare stad Het groot aantal extra woningen in het Maasterras leidt tot nieuwe verplaatsingen in de stad. Door in Maasterras het STOMP principe te hanteren wordt de omgeving aantrekkelijker, vergroot de bereikbaarheid voor voetganger en fietser en gaan leefbaarheid en bereikbaarheid hand in hand. De aanleg van de snelfietsroute F16, het autoluwe karakter door HUB’s aan de randen van de ontwikkeling te plaatsen en de nabijheid van openbaar vervoer waaronder de nieuwe busbaan, zijn ingrepen om de bereikbaarheid te vergroten.
Dordrecht is een gezonde stad De kwaliteit en inrichting van de openbare ruimte Maasterras geeft een groene impuls aan Dordrecht door het groene karakter van de ontwikkeling en de toevoeging van het Maaspark aan de stadsparken van Dordrecht. Het Maasterras nodigt uit om te bewegen. Fiets en voetganger staan centraal, en de wijk bevindt zich in de nabijheid van water. Een gezondheidscentrum met huisarts, fysio, tandarts e.d. bevindt zich centraal in het plan. Door de juiste situering en hoogte van de bebouwing wordt er zoveel mogelijk een geluidluw binnengebied gecreëerd op voldoende afstand van het spoor in verband met de externe veiligheid.
Dordrecht heeft een uitstekend vestigingsklimaat In en rond het gebied van het Maasterras bevindt zich veel werkgelegenheid. In de transformatie naar een nieuwe stadswijk zal een deel van de huidige werkgelegenheid worden vervangen door nieuwe werkgelegenheid passend in een woonwijk. In een wijk met circa 3.500 woningen horen ook voorzieningen en werklocaties. In het Masterplan is hiervoor circa 50.000vierkante meter gereserveerd. Tevens is er ruimte voor verschillende soorten onderwijs voor verschillende leeftijdsgroepen.
Dordrecht is in 2035 klimaatbestendig Waar het Maaspark in haar huidige vorm vooral een versteende vlakte is, zal de nieuwe woonwijk en het Maaspark dit gebied stevig vergroenen. Water zal buitendijks bovengronds worden afgevoerd naar open water en binnendijks zolang mogelijk vastgehouden. Door haar deels buitendijkse hoge ligging is het Maasterras één van de toevluchtsoorden bij hoogwater. Het terugdringen van autoverkeer en het ontbreken van parkeren op straat biedt plaats aan een groene inrichting van de openbare ruimte.
Dordrecht beschermt en bevordert biodiversiteit Groen en water vergroten de biodiversiteit in de stad en daarmee de veerkracht van het ecologisch systeem in de wijde omgeving. Maasterras behoudt zoveel mogelijk van het bestaande groen en breidt dit onder andere uit door het verlengen van bestaande groenblauwstructuren. Tevens worden er habitats gecreëerd voor lokale doelsoorten.
Dordrecht is in 2050 energieneutraal Voor een hoogstedelijke en binnenstedelijke ontwikkeling is de ambitie om energieleverend te bouwen een brug te ver. Toch zullen de gebouwen zo ontwikkeld worden dat ze energieneutraal zijn en waar mogelijk meer energie opleveren dan ze verbruiken. Middelen daarvoor zijn o.a. hoogwaardige isolatie, zonnepanelen en zonneboilers, warmtepompen, aansluiting op het warmtenet en/of energieopwekkend glas. Ook in de grotere gebouwen als de parkeerhubs en eventueel de geluidschermen wordt gezocht naar opwek mogelijkheden.
02
De evolutie van het Maasterras
2.1 De evolutie van het Maasterras Maasterras en haar relatie met het water De ligging aan de Oude Maas en het spoor geeft het Maasterras de eigen, typisch Dordtse sfeer van een bedrijvige omgeving in contact met de grote rivieren, geworteld in de geschiedenis. Het water maakte Dordrecht een ideale handelsstad die lange tijd floreerde door het zogenaamde stapelrecht van Dordrecht dat bepaalde dat handelswaar eerst moest worden uitgeladen in Dordrecht eer men het mocht doorvoeren. In deze tijd kwamen ten zuiden van de stad polders tot stand door de aanleg van dijken. De structuur van dit gebied wordt bepaald door radiale uitvalswegen vanuit de stad: de tegenwoordige Sluisweg, Spuiweg, Blekersdijk en Noordendijk. De dijkstructuur is goed bewaard gebleven en vandaag de dag nog steeds herkenbaar in het Maasterras in vorm van de 17de eeuwse Weeskinderendijk, een verwijzing naar de ‘Weeskinderen weyde’, een stuk grasland dat verbonden was aan het weeshuis in de stad. Houtindustrie, havens en molens In 1304 kreeg Dordrecht het stapelrecht voor hout. Hierdoor bloeide de handel op en dit leidde tot de Gouden Eeuw van Dordrecht. Er werden meerdere houthavens, ofwel balkhavens, aangelegd waaronder het Papegat. De omtrek van het Papegat is nog altijd herkenbaar in de loop van de Weeskinderendijk en straks in de contouren van het nieuwe Maasterras. Op de oudste kadastrale kaarten van ca.
1825-1830 zien we 16
C.F. Bendorp - Houtvlot Dordrecht, zicht op Papegat en haar vele molens
zowel in de Spieringhaven als in het Papegat vele ‘balkengaten’, steenplaatsen en molens afgebeeld. Langs de Spuihaven waren al in de 18e eeuw verschillende scheepstimmerwerven gevestigd, waar straatnamen als Hellingen en Kromhout nog naar verwijzen. Spoorweghaven Ook de spoorweg, de Oude Lijn, speelt een belangrijke rol in de vorming van het Maasterras. Spoorweg en haven kwamen in 1868 letterlijk samen in de aanleg van de Spoorweghaven op de plek van het huidige rangeerterrein. Dordrecht werd in 1860 door de Staatsspoorwegen uitgekozen voor de opslag van spoorbielzen. Schepen voerden het hout aan uit landen rond de Oostzee. Tussen
1858 - Molens rond Papegat
1864 en 1872 werd de spoorlijn tussen Rotterdam en Breda via Dordrecht en Moerdijk aangelegd. In 1869 werd bovendien de Spoorweghaven gegraven om goederenoverslag van schip naar trein mogelijk te maken. Voor deze haven en de aanleg van de spoorlijn verdwenen verschillende molens. Samen met de industrialisatie veranderde hierdoor het karakter van de plek. Het spoor kwam via een brug over de Oude Maas precies op de gemeentegrens tussen Dordrecht en Dubbeldam aan, midden in het houtindustriegebied Wilgenbos. Infrastructuur en bedrijventerrein Rond 1930 worden aan de zuid- en oostzijde van de Weeskinderendijk woningen gebouwd. Aan de noordzijde in 1937. De aanleg van de A16 en de bouw van de brug over de Oude Maas vinden in diezelfde tijd plaats. Het Papegat wordt gedempt. Ook de Spoorweghaven wordt rond 1960 voor een deel gedempt. In 1977 wordt de Drechttunnel geopend. De Zwijndrechtse brug blijft bestaan, maar met een andere oprit via de Hugo de Grootlaan, en heeft vooral een regionale functie. Rond 1980 is ook de gehele Spoorweghaven gedempt om plaats te maken voor het rangeerterrein. Het gedempte Papegat biedt inmiddels plaats aan verschillende bedrijven. Rond 1990 is dan in grote lijnen de stedenbouwkundige structuur aanwezig die we vandaag de dag kennen.
Tussen 1930 en 1934 - Luchtfoto Oude Maas, Spoorweghaven en Papegat
1954 - De houtzagerij aan de Weeskinderendijk aan het balkengat
1977 - Opening van de Drechttunnel
17
2.2 Maasterras vandaag Historische gebouwen en structuren De aanleg van infrastructuur bracht gedurende de evolutie van het Maasterras ingrijpende veranderingen teweeg. Er is geen enkele haven meer in het gebied te vinden. Alle molens zijn weg. Vrijwel al het water is verdwenen. Ook de verbinding met de Oude Maas is door de aanleg van de Laan der Verenigde Naties afgesneden. Eigenlijk zijn de enige overgebleven herinneringen aan het bedrijvige verleden van de houtindustrie in het Maasterras de relatief jonge gebouwen van de houtzagerij aan de Weeskinderendijk 213 en de dijkenstructuur van het landschap. Impact infrastructuur De aanwezige infrastructuur resulteert in zones in het Maasterras die niet zonder meer bebouwd kunnen worden vanwege milieu- en veiligheidsnormen, waarbij geluidscontouren de grootste impact hebben. Deze worden globaal in kaart gebracht op de volgende pagina en verder gespecificeerd in de OER.
2003 - Luchtfoto Maasterras, impact van infrastructuur nog voor de aanleg van het Weeskinderendijk parkeerterrein
In dit stedenbouwkundig masterplan Maasterras zijn deze ‘belemmeringen’ zodanig aangepakt en ingekleed dat ze zullen worden ervaren als verbindende schakels in plaats van als hinderlijke barrières. Sterker nog, ze geven kleur en identiteit aan de ontwikkeling. 2023 - De houtzagerij aan de Weeskinderendijk 213 vandaag de dag
18
2023 - Maasterras vandaag de dag
Be lem me rin ge nv aa rw eg 30 nie m tb ou we n
20 ex 0m plo sie aa nd ac hts ge bie d
Belemm 30m eringen niet bo spoor uwen
100m Trilling szone
200m achtsgebied explosieaand
30m niet bouwen
eg Belemmeringen rijksw
200m explos ieaand achtsg ebied
2.3 De uitgangspunten van het Maasterras Het Maasterras belooft wat Bij de eerste aanblik is dit misschien niet de meest voor de hand liggende locatie voor een binnenstedelijke ontwikkeling waar gewoond en gewerkt gaat worden, met de vele infrastructuur, belast door geluidhinder en veiligheidscontouren. Echter de potentie is er wel degelijk. Goed bereikbaar, dichtbij alle voorzieningen, op de grens van de Randstad en Brabant en prachtig gelegen nabij de historische binnenstad, de drie rivieren, oude landgoederen en een buitengebied met Europese allure: Nationaal Park De Biesbosch. De uitgangspunten van het Maasterras zijn als volgt en worden verder in dit hoofdstuk toegelicht:
20
1.
Van barrière naar binnenstedelijke schakel
2.
Ruim baan voor voetganger en fietser, en autoluw
3.
Levendige en diverse Dordtse Stadswijk
4.
Hoogwaardig stedelijk wonen, werken en verblijven
5.
Veelzijdige groene leefomgeving
“De Oude Maas beleefbaar en toegankelijk voor de Dordtenaar”
Nu
Straks Binnenstad
Spooremplacement Stamlijn
Oude Maas
Stadsbrug Weizigtpark
Dordtse Mijl
Snelweg A16
Krispijn
Van barrière naar binnenstedelijke schakel Groene routes, parken en fiets- en wandelpaden verbinden het Maasterras met de binnenstad, de bestaande wijken en het waterfront.
22
Nu
Straks Binnenstad
Oude Maas
Weizigtpark
Krispijn
Ruim baan voor voetganger en fietser Een gezonde en groene wijk om te wandelen en te fietsen, autovrije buurten, met parkeerhubs OV nabij en een kleine CO2-voetafdruk. De toekomst van stedelijk leven.
23
Nu
Straks
Levendige en gevarieerde Dordtse stadswijk Een gemengde levendige stadswijk met alle voorzieningen op loopafstand. Een wijk waar comfortabele woningen, werkruimtes en ruimte voor ontspanning elkaar aanvullen.
24
Nu
Straks
Restanten Brugweg Maaspark
De Corridor Waterfront
De Houtzagerij Landschapsbrug
Het Gemaal
De Put
Hoogwaardig stedelijk wonen, werken en verblijven Een compacte eigentijdse wijk, waar hoge woningdichtheid hand in hand gaat met een hoogwaardig leefmilieu en een eigen Dordtse identiteit. Een unieke combinatie van woon-, werk- en verblijfskwaliteit, waarvan een deel tevens dient als schuillocatie bij extreem hoge waterstanden. 25
Nu
Straks
Veelzijdige groene leefomgeving Het Maasterras transformeert van een versteend gebied naar groene en open ruimte. Deze groene oase bevordert biodiversiteit, klimaatbestendigheid en de gezondheid van bewoners. Tegelijkertijd nodigt het uit tot ontmoeten en ontspanning en verbindt met het groenblauw van de Hollandse Delta. 26
“De Maaskade transformeert tot aantrekkelijke recreatieplek als schakel tussen de oude stad en het Maasterras”
03
Stedenbouwkundige opzet
3.1 Stedenbouwkundige opbouw
Verbonden op de schaal van de stad Het Maasterras wordt vormgegeven door bestaande lijnen in de context voort te zetten van noord naar zuid en van oost naar west. Zij verbinden dit deel van Dordrecht opnieuw met elkaar, met de historische binnenstad en met het water, waardoor de relatie tussen het nieuwe Maasterras en haar bestaande context direct versterkt.
30
Geluidsafschermende gebouwen langs de randen De stedenbouwkundige opzet is zoveel mogelijk poreus en daardoor goed aangesloten op de omringende context. Daar waar het Maasterras wordt geraakt door geluid wordt geluidafschermende bebouwing toegepast aan de randen van bouwvelden, met als doel zo min mogelijk dove gevels en zoveel mogelijk geluidsluwe zijdes, echter niet ten koste van doorwaadbare stedenbouw.
Middengebied met hoogteaccenten Het Maasterras kent diverse hoogteaccenten. Zij dragen bij aan het huisvesten van zoveel mogelijk woningen, maar markeren ook stedenbouwkundig gezien belangrijke plekken in het masterplan. De hoogteaccenten versterken het stedelijk woonmilieu en vormen een herkenbaar silhouet. De lagere gebouwen definiëren straatjes en woonhoven, zorgen voor diversiteit in architectuur en helpen mee aan het verkleinen van de schaal van de ontwikkeling.
Drie buurten met een eigen identiteit De bestaande morfologische structuur verdeelt het Maasterras op in verschillende buurten. Zij zijn daarmee gerelateerd en gethematiseerd aan hun directe context. Zij hebben daardoor een duidelijke eigenheid, maar vormen ook één familie. Onmiskenbaar Maasterras, maar met een eigen identiteit. Zij vormen een eigentijdse weerspiegeling van hun omgeving in architectuur, programma en ontwerp van de openbare buitenruimte.
Programma langs hoofdstructuren Aan de hoofdstructuren van het plan bevindt zich een serie van parken en pleinen. Het zijn wijkoverstijgende verbindingen en plekken met daaraan gerelateerd programma in de plinten. Horeca langs het Maaspark, buurtgerelateerde functies rondom de oude houtzagerij en terrasjes en werkgelegenheid aan het waterfront. Maar ook scholen en een supermarkt krijgen een plek langs de hoofdstructuren op goed bereikbare plekken.
Fijnmazig netwerk Daar waar de hoofdstructuren bruisen, heerst rust in de woonhoven. Kleinschalige besloten buurtjes met hun eigen karakter worden gevormd door de positionering van de gebouwen. Deze gebouwen gaan een sterke relatie aan met de gemeenschappelijke buitenruimtes. De buurtjes zijn onderling met elkaar verbonden door een informele routes die bijdragen aan de doorwaadbaarheid en porositeit van het masterplan.
31
Stedenbouwkundige voorkeursvariant In dit hoofdstuk wordt een raamwerk vastgelegd welke voldoet aan de uitgangspunten uit hoofdstuk 2. Essentiële onderdelen zoals de verkeersstructuur, de bouwvelden en de openbare ruimte liggen daarmee vast. Ten behoeve van de OER zijn drie uiteenlopende alternatieven nader onderzocht (zie OER), daaruit is een voorkeursvariant naar voren gekomen die zo goed mogelijk scoort op alle zeven doelen uit de Omgevingsvisie. Deze voorkeursvariant uit de OER is nader uitgewerkt in een proefverkaveling die de haalbaarheid en ambities van de ontwikkeling, (onder andere het aantal woningen, overig programma en de parkeervraag) aantoont. Deze vormt de leidraad voor planvisualisaties en benodigde berekeningen, maar is slechts één van de mogelijke uitwerkingen. Deze staat hier hiernaast afgebeeld. Deze proefverkaveling wordt in een latere fase, per deelgebied, verder uitgewerkt in stedenbouwkundige plannen.
Axonometrie voorkeursmodel De getoonde volumes zijn een eerste proefverkaveling en vormen één van de mogelijke invullingen van het masterplan.
32
Ou de Ma as
19e eeuwse schil
P +0
Oud-Krispijn
Louterbloemen
Proefverkaveling op basis van het gemaakte raamwerk, als een van de mogelijke varianten. 33
Legenda Demarcatie ontwikkelgebieden Demarcatie fasering
Plot
Oppervlakte
3.2 Stedenbouwkundig raamwerk Onlosmakelijk onderdeel van Dordt Het stedenbouwkundig masterplan Maasterras resulteert in de stedenbouwkundige raamwerkkaart zoals hiernaast is weergegeven. Hierin krijgen alle ambities, wensen, eisen en kansen een plek met als ultiem doel het op vanzelfsprekende wijze Maasterras onderdeel te laten vormen van de stad. Een naadloze aansluiting op het bestaande stedelijk weefsel en daarmee schakel tussen binnenstad, woongebieden, waterfront en groen. Plandragers De ruimtelijke elementen die het Maasterras vormen noemen we de plandragers. Zij zijn de ruggengraat van de ontwikkeling en verbinden het Maasterras met de stedelijke context. De vijf plandragers zijn de Weeskinderendijk, het Maaspark, de Corridor, de Landschapsbrug en het Waterfront, onmiskenbaar onderdeel van het groenblauwe netwerk en hiernaast in de raamwerkkaart duidelijk herkenbaar. (zie 3.3 en hoofdstuk 4) Verschillende woongebieden De bestaande morfologische structuur en de plandragers delen het Maasterras op in verschillende buurten: de Parkbuurt, de Tuinbuurt en de Rivierbuurt. Zij zijn daarmee onmiskenbaar gerelateerd en gethematiseerd aan hun directe context. (zie 3.5)
34
Verbindingen Op grotere schaal zijn de snelfietsroutes langs het spoor en de Dokweg/Laan der Verenigde Naties ingepast en weergegeven als hoofdfietsen wandelroutes. Daarnaast zijn de buurten doorsneden door pijlen in de raamwerkkaart. De doorgetrokken pijlen liggen vast. De gestippelde pijlen suggereren verbindingen op een nader te bepalen positie. De verbindingen dragen bij aan een poreus masterplan met een afwisselende en fijnmazige aaneenschakeling van routes, pleintjes, groenplekken, parken, zichtlijnen en historische lijnen. Per buurt is in de raamwerkkaart een minimum aantal aan onbebouwde openingen aangegeven die verbindingen mogelijk maken, met een compacte en levendige stadswijk als resultaat. (zie ook 3.5) Randen en omgaan met omgevingsgeluid De gewenste porositeit van het raamwerk is contrair aan de impact van geluid uit de omgeving op het Maasterras. Waar het moet zijn randen dicht en hebben een minimale hoogte: aan de Spoorzijde, de Dokweg, de snelweg en de hoek Weeskinderendijk-Zuid (voormalig Boven en Beneden)-Dokweg. De porositeit van de rivierzijde moet nog nader onderzocht worden (fase 2 van de ontwikkeling) want daar blijkt uit de OER dat er geen acceptabel geluidsniveau gehaald kan worden met behoud van het huidige industrielawaai.
Hoogbouw en accenten Hoogteaccenten worden ingezet om specifieke plekken in het masterplan te markeren. Het aantal en de posities zijn suggestief. Belangrijk bij de positionering van de hoogteaccenten is de invloed van schaduwwerking en windhinder op de omgeving, maar ook de invloed van geluid op de hoogbouw. Wanneer een hoogteaccent de geluid afschermende bebouwing overstijgt, dan wordt het hoogteaccent alsnog geraakt door geluid en zullen geluidsvoorzieningen getroffen moeten worden. In de raamwerkkaart zijn indicatieve locaties voor hoogteaccenten met ster-symbolen aangegeven. Stedelijke accenten zijn in de raamwerkkaart gesuggereerd op stedenbouwkundig belangrijke hoeken of op zichtlocaties. (zie ook 3.5) Mobiliteit Het gewenste stedenbouwkundig raamwerk is alleen haalbaar met het STOMP-principe. Parkeren van auto’s wordt daarbij op centrale plekken aan de randen van de deelgebieden vormgegeven in zogeheten parkeerhubs. Eén onder het Maaspark, en twee ter weerszijde van de A16 (waardoor ze deels ook als geluidswerende voorziening kunnen worden gebruikt). De woongebieden zijn daarmee autovrij en alleen toegankelijk voor laden & lossen, mindervaliden, onderhouds- en calamiteitenvervoer. De HUB’s zijn in de raamwerkkaart gestippeld en qua vorm en afmeting indicatief. (zie ook 3.6 en bijlage)
19e eeuwse schil
2
Ou de Ma as
1
5
Stedenbouwkundige principes
Parkbuurt
Bouwkavels Indicatief hoogteverloop Bestaande te behouden bebouwing
3
Indicatieve posities hoogteaccenten
Oud-Krispijn
Stedelijke accenten S
2
Indicatieve positie specials Parkeerhub
4
Primaire doorgangen bouwvelden
Rivierbuurt
Opening; n.t.b positie aan deze zijde N
Minimum aantal openingen
Langzaamverkeer Tuinbuurt
Doorgaande fietspaden Hoofd fiets- en wandelpaden Tunnel Hoge Bakstraat Groenblauw Openbaar groen Indicatieve collectieve binnenhoven Bestaand oppervlakte water Nieuw oppervlaktewater Grote groene plandragers
Louterbloemen
1
Maaspark
2
Oude Maaskade
3
Weeskinderendijk-Oost
4
Landschapsbrug
5
Brugwegcorridor
35
3.3 Groenblauw netwerk De groene plandragers (zie 4.1) sluiten aan op het groenblauwe netwerk van Dordrecht. Hierdoor worden bestaande ecologische lijnen verlengd (zie 4.4). Het netwerk vormt een belangrijke basis voor de identiteit van het Maasterras als groene hoogstedelijke woonomgeving. Ze bieden ruimte aan een brede variatie aan programmering en activiteiten zoals een rondje wandelen, speelplekken, plekken voor feestjes, sport tot aan stedelijke evenementen in het Maaspark.
Ou de Ma as
19e eeuwse schil
Parkbuurt
Naast het recreatieve belang ligt er een belangrijke nadruk op het stimuleren en ondersteunen van de lokale biodiversiteit. Dit resulteert in een gebalanceerd groennetwerk bestaande uit voornamelijk inheemse beplanting met ecologische rustzones. In het Maasterras wordt minimaal 40% groenblauw gerealiseerd, dit gebeurt in de vorm van groenaanleg, waterpartijen, groene daken en gevels. Binnen de buurten moet minimaal 30% groenblauw worden gerealiseerd. Het blauwe netwerk sluit ook aan op de omgeving. Daarbij is een belangrijk onderscheid tussen de Parkbuurt en de Rivierbuurt, die buitendijks liggen en de Tuinbuurt die binnendijks ligt. In de Parkbuurt en Rivierbuurt wordt water oppervlakkig afgevoerd naar de Oude Maas, in de Tuinbuurt water wordt geborgen in het oppervlaktewater van de nieuw aan te leggen singel.
36
1
5
2
Oud-Krispijn
3
4
Tuinbuurt
Rivierbuurt
Weizigtpark
Br ou we rsd ijk Grote groene plandragers
Louterbloemen Zu ide nd ijk
1
Maaspark
2
Oude Maaskade
3
Weeskinderendijk-Oost
4
Landschapsbrug
5
Brugwegcorridor Dijkstructuren Ecologische verbindingen Voortzetten singelstructuur
Hoogtes landschap
19e eeuwse schil
jk s di en
Bi
3
Oud-Krispijn
nn
i te
nd
ijk
s
Ou de Ma as
4
Bu
De topografie wordt ingezet om barrières te slechten. Zo wordt het maaiveld van de huidige ‘Put’ opgetild door het maken van één of meerdere lagen onder het maaiveld voor functies die daarvoor geschikt zijn (bijvoorbeeld stadsrandparkeren en stadsdistributie) zodat er een grotere woonwijk ontstaat die direct verbinding heeft met de Handelskade. Deze ophoging gaat samen met de introductie van een landschapsbrug over de A16. Langs het spoor wordt het hoogteverschil ingezet om de parkeerhub in het Maaspark onder een groen landschap te leggen, welke tevens een deel van het geluid van het spoor weert.
Prim aire wate rkerin g
Het Maasterras bevindt zich op de overgang van buitendijks naar binnendijks. De primaire waterkering loopt dwars door het ontwikkelgebied. De zichtbaarheid van dit dijklichaam wordt verbeterd door op de overgang van binnendijks naar buitendijks de hoogteverschillen te benadrukken. Dit doen we door het verwijderen van het huidige talud van de Brugweg en het herontwerpen van de Weeskinderendijk. In de vervolgfases moet worden onderzocht of het ophogen van de primaire waterkering (en daarmee mogelijk de deelgebieden) wenselijk is.
2 1
Kanteldijk Drechttunnel
1
De Put
2
Handelskade
3
Landschapsbrug
4
Parkeerhub Maaspark
Hoogtes zijn gemiddeld en worden in vervolgfase nader uitgwerkt Hoofdwaterkering ca. 0.5m NAP ca. 3.5m NAP
Louterbloemen
ca. 3.8m NAP ca. 4.2m NAP ca. 7.0m NAP > 8.0m NAP
37
3.4 Karakteristieke plekken & verbindingen Enkele kenmerkende elementen uit de huidige situatie blijven herkenbaar in het nieuwe Maasterras. Samen met de vijf groene plandragers vormen zij een netwerk van karakteristieke oriëntatiepunten in het Maasterras. Onderling zijn deze plekken met elkaar verbonden via wandel- en fietsroutes. Deze karakteristieke plekken geven een gevoel van herkenning, maken een link met het verleden en dragen in belangrijke mate bij aan de identiteit van het Maasterras. De plekken en onderlinge verbindingen vormen de belangrijkste hotspots voor bedrijvigheid, cultuur en onderwijs. Centraal in het Maasterras op de kruising van de Brugweg-corridor, de Weeskinderendijk en de landschapsbrug vormen twee gebouwen uit het industriële verleden de basis voor een Cultuurplein: de Houtzagerij en bijbehorend kantoor. Een belangrijke programmatische schakel tussen de deelgebieden.
Binnenstad Dordrecht
19e eeuwse schil
Ou de Ma as
Restant Brugweg Maaspark Watertaxihalte
Weeskinderendijk
Oude Maaskade
De samensmelting van landschap en geschiedenis tot identiteitsdragers maken het Maasterras een karaktervolle en unieke stadswijk.
Landschapsbrug
Houtzagerij & kantoor
Oud-Krispijn
Singel De Put
Legenda
Louterbloemen
Karakteristieke zones Karakteristieke bebouwing Toekomstige verbindingen tussen karakteristieke plekken
38
“Inpassing van bestaande elementen maken een verbinding tussen verleden en de toekomst”
3.5 Ontwikkelgebieden Het Maasterras bestaat uit drie verschillende ontwikkelgebieden. Alledrie hoogstedelijk met gestapelde woningen, elk hun eigen identiteit: 19e eeuwse schil
Ou de Ma as
Parkbuurt De Parkbuurt volgt de contouren van de bestaande Weeskinderendijk, ligt buitendijks en relatief hoog ten opzichte van de Tuinbuurt. Het ontleent haar naam aan het Maaspark waar zij direct mee in verbinding staat. De Parkbuurt borduurt voort op het groene karakter van het Maaspark door aan de binnenzijde een groene oase te maken.
Parkbuurt
Tuinbuurt De Tuinbuurt ontleent haar vormgeving aan de bestaande contouren en zichtlijnen van OudKrispijn. Door haar binnendijkse lagere ligging zal het een andere uitstraling krijgen dan de Parkbuurt. Er wordt een singel geïntroduceerd in het verlengde van de bestaande singel aan de Hugo de Grootlaan met bruggetjes naar Oud-Krispijn. De Tuinbuurt ontleent haar naam aan Oud-Krispijn wat een typisch tuindorp is. Rivierbuurt De Rivierbuurt is onmiskenbaar de buurt met de sterkste relatie met de rivier de Oude Maas. Het grenst direct aan de kade, ligt net als de Parkbuurt buitendijks en kent een wat ruwer karakter door haar relatie met het water, de scheepvaart en de industrie. 40
Maaspark
Oud-Krispijn
Rivierbuurt
Louterbloemen
Tuinbuurt
Legenda Parkbuurt Tuinbuurt Rivierbuurt
Gemiddelde gebouwhoogtes Het raamwerk biedt flexibiliteit in de ruimtelijke configuratie van de bouwvolumes. In de basis is het raamwerk samengesteld uit drie verschillende gebouwvormen: randbebouwing, vrijstaande gebouwen in het middengebied en hoogteaccenten
19e eeuwse schil
Ou de Ma as
De randbebouwing met variërende hoogtes van 15m tot 35m wordt ingezet om geluid uit de omgeving tegen te houden en een gezicht te geven aan de nieuwe wijk. Het gebied binnen de randbebouwing, het middengebied, bestaat voornamelijk uit vrijstaande gebouwen met diverse hoogtes van 10m tot 22m of 10m tot 28m. Hoogteaccenten in het raamwerk dienen als herkenningspunten binnen het Maasterras en markeren belangrijke plekken. Zij hebben een hoogte van maximaal 65 meter. Met uitzondering van de noordhoek van de Rivierbuurt (Handelskade/laan der VN), hier mag een extra hoog accent komen van maximaal 90 meter. De hoogteaccenten vinden een plek binnen het gestippelde zoekgebied in het kaartje hiernaast.
Oud-Krispijn
Legenda Bouwhoogte middengebied 10m tot 22m Bouwhoogte middengebied 10m tot 28m
Het bereiken van een gebalanceerd evenwicht tussen de bouwwerken en hun maximaal toegestane bouwhoogte is van invloed op de leefbaarheid van het Maasterras. Er zal in de verdere uitwerking in stedenbouwkundige plannen voor de ontwikkelgebieden groot belang worden gehecht aan deze onderlinge afstemming.
Bouwhoogte rand tot 15m Bouwhoogte rand 15m tot 28m Bouwhoogte rand 25m tot 35m
Louterbloemen
Zoekgebied hoogteaccenten maximaal 65m Indicatieve posities hoogteaccenten uit raamwerkkaart XL hoogteaccent (maximaal 90m)
41
3.6 Verkeersstructuur
Ruim baan voor fiets en voetganger
De verkeersstructuur van het Maasterras is ontworpen aan de hand van het STOMP-principe. Hierbij wordt de meeste prioriteit gegeven aan duurzame vormen van mobiliteit. Voetgangers staan op 1 (Stappen), daarna fietsers (Trappen), dan bus en trein (Openbaar vervoer), dan deelvoertuigen als deel(bak)fiets, deelscooter, deelauto (Mobility as a service) en dan pas de Privé auto. Zo vormt de mens het startpunt en staan voetganger en fietser centraal.
Ou de Ma as
19e eeuwse schil
1. Stappen Privé auto 5. 19e eeuwse schil
Station Dordrecht 1000m
2. Trappen
Oud-Krispijn
MaaS 4. OV 3.
Voor dit ontwerpprincipe is een fijnmazig langzaam verkeersnetwerk nodig met aantrekkelijke voetpaden en een uitgebreide en veilige fietsstructuur die uitstekend verbonden is met het bestaande netwerk en de nieuwe fietssnelweg F16. De ontwikkelgebieden van het Maasterras zijn daarmee grotendeels autovrij. Alleen incidenteel gemotoriseerd vervoer zoals hulpdiensten en verhuisdiensten zijn toegestaan. Voorzieningen op loopafstand en de nabijheid van het centrum zorgen ervoor dat voor de dagelijkse behoeften een auto niet nodig is. Fietsen zijn altijd binnen handbereik van bewoners. Zij worden gestald in 42
Legenda Hoofd wandelstructuur (fiets te gast) Secundaire wandelstructuur
Louterbloemen
Indicatieve wandelstructuur in bouwvelden F16 fietssnelweg Hoofdfietsstructuur
inpandige fietsenstallingen in de woongebouwen op logische en bereikbare plekken. Er is minder ruimte nodig voor asfalt en daardoor meer plaats voor groen. Dit draagt bij aan de leefbaarheid en maakt van Maasterras een gezonde wijk met gezonde inwoners.
19e eeuwse schil
Ou de Ma as
Oud-Krispijn
La an de r VN
Gemotoriseerd verkeer Het raamwerk zorgt ervoor dat het gemotoriseerd verkeer zich langs de buitenzijdes van het Maasterras beweegt, maar waarborgt de nabijheid van het OV met bushaltes en de watertaxi op een steenworp afstand. Het station van Dordrecht ligt binnen loop- en fietsafstand. Drie parkeergarages met voorzieningen als deelmobiliteit (de zogenaamde HUB’s) en een beperkt aantal parkeerplaatsen voor de privé auto aan de randen maken dat de woongebieden autovrij zijn. Om de dominantie van de auto in dit gebied te verminderen wordt voorgesteld een deel van de Laan der Verenigde Naties van zijn huidige positie te verplaatsen en gedeeltelijk parallel langs de snelweg te leggen. Hiermee ontstaat een aanzienlijk groter en barrièrevrij ontwikkelgebied waar de impact van het doorgaand verkeer wordt verminderd. De snelheid op de Laan der Verenigde Naties kan op 50 km/u worden gehouden. Daarnaast verdwijnt de Brugweg en haar aanlanding en wordt de brug naar Zwijndrecht over de Oude Maas autovrij en is deze alleen bestemd voor fietsers en de bus.
Brug toegankelijk voor hulpdiensten
Legenda Bushaltes Watertaxihalte Busbaan (toegankelijk voor nood- en hulpdiensten)
Louterbloemen
Autowegen Indicatieve entrees Parkeerhubs HUB
Locatie Parkeerhubs
43
04
Openbare ruimte en groen
4.1 Grote groene plandragers De identiteit van het Maasterras in belangrijke mate gevormd door een stevig groenblauw netwerk waar spelen, bewegen, verblijven en ecologie een grote rol spelen. Het groenblauwe netwerk wordt gedragen door vijf grote groen plandragers én de binnenhoven. A. Maaspark
B. Oude Maaskade
C. Weeskinderendijk-Oost
D. Landschapsbrug
E. Brugwegcorridor 46
“In het Maaspark is ruimte voor een gevarieerd programma, van kleinschalige recreatie tot grotere evenementen”
A. Maaspark Het gebied direct langs het spoor transformeert tot een nieuw park voor Dordrecht. Het creëert een groene verbinding tussen het Weizigtpark en de Oude Maas. Tegen de spoordijk wordt een parkeerhub geïntegreerd in het parklandschap. Hierdoor is een deel van het park vormgegeven als een groot talud. Bovenop het talud en de parkeerhub wordt de nieuwe fietssnelweg F16 ingepast richting het station. Door het talud ontstaat een bijzondere parkzone op hoogte waar gespeeld, gewandeld en geluierd kan worden. Het vlak gelegen deel van het Maaspark biedt ruimte voor een meer actieve programmering, zoals sport & spel en huisvesten van diverse evenementen van kleine bijeenkomsten tot festivals. Bovendien is er vanaf hier een directe verbinding met de Oude Maaskade. Kenmerkend voor het vlakke deel van het park zijn de herinneringen aan de Spoorweghaven die hier heeft gelegen en in de padenstructuur deels wordt teruggebracht. Het handhaven van een deel van de Brugweg refereert naar een recenter verleden en laat letterlijk de overgang van een autogericht bedrijventerrein naar een mooie prettige verblijfsplek zien. In het park en langs de rand in de gebouwplint is ruimte voor horeca. Het Maaspark functioneert tevens als belangrijke noodopvangplek ten tijde van grootschalige overstromingen.
Het Maaspark biedt ruimte voor ontspanning, wandelen en luieren temidden van stedelijke natuur.
Het Maaspark biedt plaats aan evenementen.
48
Het Maaspark is een lineair spoorpark waar mensen samenkomen.
Voorzieningen en adressen aan het Maaspark
Uitkijkpunt Brugweg en fietsspiraal Evenemententerrein
Parkeerhub Busbaan achter de parkeerhub F16 fietssnelweg
Groene wig richting Weizigtpark
N
Doorsnede Maaspark met geïntegreerde parkeerhub onder het groene talud.
49
B. De Oude Maaskade De Oude Maaskade transformeert van een utilitaire verharde autoboulevard tot een recreatief verblijfsen flaneergebied. Over de gehele lengte ontstaat een betere verbinding met het water. De kade bestaat uit twee langgerekte delen. Het noordelijke deel, ter hoogte van het Maaspark en de Parkbuurt staat in directe verbinding met de binnenstad. Onder de spoorbrug door via het skatepark vinden verbeterde voet- en fietsverbindingen hun weg van en naar het centrum. Het Rivierenpark is groen en biedt een terras aan de Oude Maas. In deze zone wordt ook een watertaxihalte voorgesteld. Het zuidelijke deel, de huidige Handelskade, behoudt zijn robuuste karakter, maar wordt autovrij. Langs deze kade blijven ook in de toekomst schepen aanleggen om bemanning te wisselen of auto’s op de kade te lossen. In de plinten van de bebouwing is ruimte voor horeca en kleinschalige bedrijvigheid. Op de kade zelf wordt groen toegevoegd, kan worden gesport en is ruimte voor activiteiten als tentoonstellingen voor outdoor kunstobjecten. Beide delen van de Oude Maaskade worden langs het tussengelegen kantoor van Rijkswaterstaat middels een netwerk van houten vlonders met elkaar verbonden.
De Oude Maaskade wordt een groene kade met een hoogwaardige verblijfskwaliteit waar mensen kunnen vertoeven en genieten.
Het uitnodigende karakter van de kade draagt bij aan de verbinding van de stad met het water.
50
De kade vormt een combinatie tussen groene verblijfskwaliteit en een stoer en robuust en creatief maritiem karakter.
Uitkijkpunt Brugweg en fietsspiraal
Maaspark Aanlegplaats watertaxi
Controlepost RWS Flaneren langs de kades
Vlonders brengen je dichter bij het water
N
Doorsnede Oude Maaskade ter hoogte van de Dokweg en de Parkbuurt.
Doorsnede Oude Maaskade ter hoogte van de Handelskade.
51
C. Weeskinderendijk-Oost Onderdeel van de ontwikkeling van het Maasterras is het zichtbaar en beleefbaar maken van de historische dijkstructuur. De Weeskinderendijk speelt daarin een belangrijke rol. De bestaande structuur en uitstraling van de dijk met haar karakteristieke bomenstructuur zowel bovenaan als aan de voet blijft zoveel mogelijk behouden. Op enkele plekken worden verbeterde opgangen gerealiseerd waardoor verbindingen tussen Krispijn en het Maasterras mogelijk worden gemaakt. De Weeskinderendijk-oost (Vlietwegzijde) wordt gewijzigd in een autovrije route voor fietsers en een busbaan. De bebouwing op de dijk is poreus ten gunste van een goede overgang naar het lagergelegen Krispijn. De Weeskinderendijk Boven en Beneden wordt hersteld naar een duidelijk dijkprofiel. De onnatuurlijke verlaging van de dijk ten behoeve van de onderdoorgang van de aanlanding van de Brugweg is niet meer nodig. Door het bundelen van het verkeer (auto, bus, fiets) krijgt het talud meer ruimte en is een vergroening van de dijk mogelijk. Bij de herinrichting van de dijk is de ambitie om zoveel mogelijk bestaande bomen te handhaven.
Bebouwing op de dijk is poreus waardoor sterke verbindingen ontstaan tussen Krispijn en het nieuwe Maasterras.
Het is mogelijk dat in samenspraak met het Waterschap de Weeskinderendijk opgehoogd wordt naar een toekomstbestendige hoogte. Hiermee wordt in dit masterplan al rekening gehouden. De verhoging van de dijk kan terugliggen t.o.v. van het huidige talud.
52
Zicht vanaf Weeskinderendijk richting Krispijn.
Oprit dijklichaam
Busbaan over de Weeskinderendijk-Oost
Verbrede Weeskinderendijk-Zuid
N
Doorsnede Weeskinderendijk-Oost.
Doorsnede Weeskinderendijk-Zuid en het Cultuurplein.
53
D. Landschapsbrug Een weidse landschapsbrug overkluist de A16 tussen de Tuinbuurt en de Rivierbuurt. Het slecht de barrière die de snelweg vormt binnen het Maasterras. Een via/ecoduct dat een samenspel vormt tussen natuur en infrastructuur. Naast het optimaal verbinden van de verschillende deelgebieden binnen het Maasterras zorgt deze landschapsbrug ervoor dat bewoners uit onder andere Krispijn straks veel gemakkelijker naar de Oude Maaskade kunnen lopen en fietsen. Op de landschapsbrug kan ook gesport worden. Het dek van de brug vormt op deze manier een uniek park en staat in schril contrast met de drukke wereld van de snelweg eronder. Hier vinden voetgangers, fietsers en sporters hun weg voor beweging of ontspanning. Zo wordt de snelweg een aangename plek om te vertoeven en komen mens, natuur en infrastructuur samen.
De landschapsbrug draagt bij aan het verlengen van ecologische verbindingen over de A16 heen en zorgt ook voor verbinding tussen buurten.
Natuur wordt verweven met ontmoeten, ontspannen, spelen en sporten.
54
Hoogteverschillen zoals taluds worden benut voor beweging en sport.
Ecologische verbinding over snelweg Gedeeld fiets en voetpad verbindt omgeving met de kade
Culturele corridor & cultuurplein
N
Doorsnede landschapsbrug.
55
E. Brugwegcorridor De oude Brugweg is onlosmakelijk verbonden met de historie van het Maasterras. Het oude tracé blijft zichtbaar en is opgenomen in de ruimtelijke structuur van de wijk. De route vormt een belangrijke ruggengraat binnen de wijk. De corridor is volledig ingericht op voetgangers en fietsers en verbindt het Maaspark, de Parkbuurt en het Cultuurplein aan elkaar. In het hart van de Parkbuurt zorgt een verbreding in de corridor voor een groene publieke ruimte als ontmoetingsplek tussen de verschillende gebouwen: het Buurtplein. Onderzocht moet worden of op sommige plekken pijlers van de oude constructie van de Brugweg als relict behouden kunnen blijven. Als de elementen een nieuwe functie kunnen krijgen en een artistieke, landschappelijke of bouwkundige meerwaarde geven, dan ontstaat er een extra verankering van het nieuwe Maasterras met het oude.
Oude en nieuwe elementen zorgen voor een spannend samenspel in het landschappelijke ontwerp van de Brugwegcorridor.
In het Maaspark wordt een deel van het oude Brugdek behouden en getransformeerd tot een uitkijkplatform over het Maasterras. Vanaf dit dek cirkelt een fietspad naar beneden. Dit stuk brug vormt een sculpturale belichaming van het in het Maasterras geldende STOMP-principe.
De Brugweg verandert in een icoon voor fietser en voetganger.
56
Voormalige infrastructurele objecten kunnen als ware kunstobjecten een plek behouden in het landschapsontwerp.
Uitkijkpunt Brugweg en fietsspiraal Verwijzing naar oude Brugweg
Centraal gelegen Buurtplein tussen woonhoven Cultuurplein
N
Doorsnede Brugwegcorridor.
57
4.2 Binnenhoven De binnenhoven vormen een gelaagd netwerk van kwalitatief hoogwaardige buitenruimtes van verschillende afmetingen en vormen van beslotenheid. De buitenruimtes worden zo groen mogelijk ingericht. De fijnmazige structuur van hofjes, pleintjes en speelgelegenheden zorgt voor een veelzijdige buitenruimte waarin iedereen zich prettig kan voelen en kinderen zonder zorgen, in een autovrije omgeving, buiten kunnen spelen. De binnentuinen bieden plek voor buurtfeesten, tuinieren, sport- en spelaanleidingen of een rustige leestuin.
Collectieve tuin
Principe doorsnede binnentuinen
58
Drie buurten De buitenruimtes worden allemaal hoogwaardig kwalitatief ingericht, maar per buurt zijn er nuanceverschillen en ligt er nadruk op verschillende accenten. Zo geeft het publieke programma kleur aan de veelal collectieve buitenruimtes van de Parkbuurt, heeft de Tuinbuurt een intiemer karakter met deels privé tuinen en een focus op speelaangelegenheden door de aanwezig school en zijn de buitenruimtes van de Rivierbuurt meer open van karakter en bieden zij ook plek voor uitingen van creatieve of bedrijfsmatige activiteiten. Door deze rijke variatie ontstaan onderling sterk verschillende deelgebieden. Zie de regels voor de buitenruimtes in paragraaf 6.3, 6.4 en 6.5.
Dordtse wadi
Collectieve tuin
Gezamenlijke binnentuinen. Fijnmazige groene hofjes.
Natuurlijke openbare ruimte.
59
4.3 Spelen & bewegen In de nieuwe wijk ontstaan diverse nieuwe ruimtes waar kinderen kunnen spelen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende leeftijdsgroepen en activiteiten conform het gemeentelijke speelbeleid. Door de diepte van de bouwblokken zijn er collectieve binnenterreinen waar de allerjongste kinderen in de leeftijdscategorie 1-6 jaar veilig kunnen spelen. Er is geen gevaar van autoverkeer. Door het gemeenschappelijke eigendom en beheer van deze ruimte, krijgt deze speelplek een besloten karakter. Door brede paden en tussenruimtes ontstaan hoven, pleintjes en parkjes, waar de wat oudere kinderen kunnen spelen. Daarnaast zijn er diverse mogelijkheden voor speelplekken voor kinderen in de leeftijdscategorie van 7 tot 12 jaar. Dit zijn kleine plekken waar gevoetbald kan worden of speeltoestellen staan. In principe zijn alle buurten voorzien van een mooie speelgelegenheid. Voor de groep van 13 tot 16 jaar is er naast het Maaspark, de Weeskinderendijk-Zuid en nabij de parkeerhub in de Tuinbuurt en op de landschapsbrug een viertal plekken waar gedacht kan worden aan een plek voor sport en spel.
Skatepark
Speelplaatsen kinderen 0-5 jaar en 6-12 jaar
Speelplaatsen kinderen 13-18 jaar
Speelplaats in combinatie met water.
Natuurlijke speelelementen.
Verdeling speelvoorzieningen
60
Leeftijdsgroep
Actieradius Afmeting speelvoorziening speelvoorziening
0-5 jaar
150m
180m 2
6-12 jaar
400m
720m 2
13-18 jaar
1000m
700-1.500m 2
Rondje Maasterras Het Maasterras stimuleert bewoners van jong en oud tot beweging. Zowel de nabijheid van speel aanleidingen voor kinderen als de nabijheid van voorzieningen voor volwassenen, dragen bij aan een gezonde gemeenschap. In de buitenruimte van het Maasterras wordt veel ruimte geboden voor wandelrondjes door het groen van verschillende afstanden. De landschapsbrug is daarin een belangrijke schakel. Van korte wandelrondjes van ca. 500 meter in iedere woonbuurt voor bijvoorbeeld het wandelen met de hond, tot een wijk overstijgende wandeling van 3000m die door het hele Maasterras loopt.
Ou de Ma as
19e eeuwse schil
Oud-Krispijn
Louterbloemen
Wandelrondjes in de buurt (ca. 500m) Rondje plandragers (ca. 1750m) Rondje Maasterras (ca. 3000m)
Wandelrondjes geschikt voor alle leeftijden.
61
4.4 Ecologie In de toekomstige situatie is het van belang dat er voldoende geschikte verbindingen voor diverse diersoorten aanwezig zijn. Als aanwezige verbindingen gebrekkig blijken, kan verplaatsing van soorten worden vermoeilijkt of onmogelijk gemaakt. Een gebrek aan geschikte verbindingen zorgt ervoor dat maatregelen ten behoeve van verblijfplaatsen, veiligheid, voedsel, voortplanting en variatie geen effect hebben. Het is daarom van belang dat de te realiseren verbindingen in de toekomstige situatie van voldoende kwaliteit zijn om verspreiding van soorten te faciliteren. Deze verbindingen, dienen aan te sluiten op in de omgeving aanwezige verbindingen om groen(blauwe) dooradering binnen Dordrecht zoveel mogelijk te behouden. Deze verbindingen worden gewaarborgd door de groene plandragers van het Masterplan. Knelpunten in de verbindingen zijn op kaart aangegeven. In de uitwerking van de plannen moeten deze zoveel mogelijk opgelost worden. In Dordrecht wordt de 6V-methode gehanteerd, dit is een manier om de natuurwaarde van een gebied te bepalen, waarbij gebruik wordt gemaakt van doelsoorten. De waarde van een gebied voor een doelsoort wordt bepaald aan de hand van de zes V’s. Hoe meer V’s een gebied omvat, hoe hoger de waarde van het gebied voor de doelsoort. Het streven is dat elk ontwikkelveld
62
Ou de Ma as
19e eeuwse schil
Kruising Dokweg
Maaspark
Kruising Busbaan
Weeskinderendijk
Kruising Dokweg
Weizigtpark
Oud-Krispijn Landschapsbrug Kruising Weeskinderendijk
Kruising HG-plein
Singelstructuur
Legenda
Louterbloemen
Ecologische verbindingen Bestaande zones met ecologische waarde Waardevolle waterstructuren Knelpunten voor flora en fauna
voldoet aan minimaal vier V’s. Hierbij moeten de overige V’s bij voorkeur in aangrenzende ontwikkelvelden aanwezig zijn. De zes V’s betreffen: voedsel, veiligheid, voortplanting, verblijven, variatie, verbinden. Voor het masterplan is het belangrijk duidelijk te hebben hoe de V Verbinding vorm krijgt op het Maasterras. Goed functionerende verbindingen tussen het Maasterras en de omgeving zijn nodig om dieren veilig het gebied in en uit te kunnen laten gaan. Het kaartje op de pagina hiernaast toont deze groene verbindingen. Hierbij staan ook de huidige
knelpunten voor fauna. De oplossingen voor deze knelpunten, zoals faunapassages, worden in de verdere uitwerkingsplannen nader uitgewerkt. De overige vijf v’s krijgen ook verder uitwerking in de uitwerkingsplannen.
worden opgenomen als ‘doelsoorten’ voor het Maasterras. Dit betreft: 1. Huismus, 2. Gierzwaluw, 3. Gewone dwergvleermuis, 4. Ruige dwergvleermuis, 5. Laatvlieger, 6. Vos, 7. Bunzing, 8. Rivierrombout
Doelsoorten vanuit de effectbeschrijving Uit de beoordeling van de effecten van de voorkeursvariant uit de OER komt naar voren dat voor enkele beschermde soorten aantasting niet uit te sluiten is. Voor deze soorten moet en wil de gemeente Dordrecht maatregelen treffen binnen de ontwikkeling van het Maasterras. Deze soorten
Aanvullende doelsoorten De doelsoorten zijn verder aangevuld aan de hand van het reeds aanwezige biotoop, het biotoop dat op deze locatie ontwikkeld kan worden en de in het Handboek Natuurinclusief aangegeven stedelijke soorten. De gekozen doelsoorten betreffen: Egel, atalanta, aardhommel, rosse metselbij, roodgatje.
Doelsoorten van het Maasterras
1
2
3
4
5
6
7
8 63
05
Programma van een gemengde stadswijk
5.1 Wonen Wonen in het Maasterras Het Maasterras wordt een stedelijke woonwijk, met een divers scala aan woningen dat tegemoetkomt aan de behoeften van diverse doelgroepen. Deze beoogde stedelijke levendigheid wordt gecreëerd door een uiteenlopend woningaanbod en een juiste combinatie van voorzieningen. In het Maasterras zal er een ruim aanbod aan betaalbare woningen zijn inclusief woningen voor gezinnen. Het kent diverse woningtypen, zoals atelierwoningen, appartementen, eengezinswoningen en eengezinsappartementen, grondgebonden woningen, duplex woningen en compacte studio’s, die geschikt zijn voor starters en studenten, maar ook woninginen voor ouderen. De diversiteit van het aanbod is mede mogelijk door de gunstige ligging van het Maasterras nabij het stadscentrum, het station en de vele voorzieningen. Dit maakt het Maasterras een woonwijk die aantrekkelijk is voor mensen van alle leeftijden en doelgroepen. Woningbouwprogramma Het weergegeven programma en de genoemde vierkante meters zijn op dit moment slechts richtinggevend. In de verdere ontwikkeling van het plan zal dit programma definitief worden vastgesteld. Het stedenbouwkundig masterplan biedt ruimte voor 3.500 woningen en het bestemmingsplan 66
biedt de mogelijkheid om dit aantal te verhogen tot maximaal 4.000 woningen. Het Maasterras is verdeeld over drie buurten. Deze worden in twee fasen opgedeeld:
Parkbuurt
Fase 1: alles ten oosten van de A16, de Parkbuurt en de Tuinbuurt, dit is het plangebied van het bestemmingsplan Maasterras. Fase 2: alles ten westen van de A16, de Rivierbuurt.
FASE I FASE II Rivierbuurt
Tuinbuurt
De eerste fase biedt plaats aan minimaal 2.500 woningen. De tweede fase zal minimaal 1.000 woningen omvatten. Woningtypes Het plan bevat een evenwichtige verdeling van woningtypes die voldoet aan de doelstellingen van Dordrecht en de doorstroming in de bestaande woningvoorraad bevordert. Concreet betekent dit dat ongeveer 18.8 procent van de woningen bestemd is voor sociale huur, 5 procent voor middenhuur, 31.2 procent voor betaalbare koopwoningen en 45 procent voor vrije sector huurwoningen. In dit stedenbouwkundig masterplan is uitgegaan van gemiddeld 100 vierkante meter bruto vloeroppervlakte per woning. Voor elk type woning worden specificaties opgesteld met betrekking tot minimale afmetingen en woonkwaliteit, waaronder buitenruimtes en het minimum aantal kamers.
Overzicht woningen Maasterras Fase 1 Parkbuurt Tuinbuurt Rivierbuurt
1.659* 541*
Totaal
2.200
Fase 2
1.300* 1.300
* op basis van 100 BVO per woning
Overzicht woningbouwprogramma Woningtype
Percentage
Aantal
Sociale huur Middenhuur Betaalbare koop Dure huur
18.8% 5% 31.2% 45%
658 175 1.092 1.575
“De Brugwegcorridor vormt een aantrekkelijke groene route voor voetgangers en fietsers” 67
5.2 Maatschappelijke voorzieningen Het beoogde maatschappelijk programma vormt een belangrijk onderdeel van het levendige en diverse karakter van het Maasterras. Het vormt een belangrijke schakel met de omgeving. In totaal is er ruimte voor circa 13.500 vierkante meter maatschappelijk programma. De positionering van dit programma is afgestemd op locaties die goed toegankelijk zijn. Hierbij vormt het Cultuurplein een belangrijk programmatisch hart van het Maasterras waar ruimte is voor horeca en kleinschalige culturele voorzieningen als een buurt- of filmhuis. In het raamwerk zijn zoekgebieden opgenomen waarbinnen programma kan landen. De definitieve locaties zullen in een later stadium worden vastgelegd. Tegenover het Cultuurplein, in de Tuinbuurt, is aan het Hugo de Grootplein een breed kindcentrum met ruimte voor basisschool, gym en kinderopvang voor de hele wijk opgenomen. In fase twee is plaats voor praktijkgericht onderwijs in een beeldbepalend gebouw. Hier ligt een kans om bedreivigheid, werken en onderwijs te combineren. Hiervoor wordt de definitieve locatie in een later stadium vastgesteld.
Stoere bebouwing op de kade met een sterke binnen-buiten relatie.
Iconisch vormgegeven ROC gecombineerd met bedrijvigheid
68
Een alzijdige school, verbonden met het landschap.
Veiligheidszones rond het Maasterras Vrije positionering ‘zeer kwetsbaar programma’ zonder aanvullende maatregelen
Maatschappelijk programma Legenda Parkbuurt Tuinbuurt Rivierbuurt Zoekgebied voorzieningen
Fase 1 B Basisschool
Fase 2
3.307m 2
R ROC (automotive)
4.935m 2
G Gezondheidscentrum
3.125m
Ki Kinderdagverblijven
1.409m
Totaal
7.841m 2
4.935m 2 3.125m 2
2 2
Totaal 3.307m 2
625m
2
5.560m 2
2.034m 2 13.401m 2
69
5.3 Commerciële voorzieningen en bedrijvigheid De stedelijkheid van het Maasterras wordt voor een deel gevormd door de grote variatie aan commercieel programma dat op verschillende plekken in het masterplan een plek krijgt. In totaal is er ruimte voor 40.000 vierkante meter commercieel programma. Voor de voorzieningen wordt zoveel mogelijk gezocht naar clustering op specifieke plekken om een duidelijk verschil te maken tussen bruisende ontmoetingsplekken en rustigere woongebieden. De beoogde clusterpunten liggen langs de rand van het Maaspark, op en rondom het Cultuurplein en langs de Handelskade. De karakters van de buurten bepalen de maat en schaal van het potentiële commerciële programma.