260112 Mediabeleid Dordrecht 2.0.pdf
Tekst van het document
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
Mediabeleid Gemeente Dordrecht Versie januari 2026
1
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
Samenvatting Aanleiding en doel Het mediabeleid van Dordrecht wordt vernieuwd, omdat het huidige beleid uit 2004 niet meer aansluit bij de ontwikkelingen. De landelijke stelselwijziging voor lokale omroepen – waarbij financiering en organisatie per 2028 verschuiven naar het Rijk en streekomroepen ontstaan – maakt duidelijk dat de rol van de gemeente verandert. Het doel van het nieuwe beleid is een actuele visie op het belang van lokale media, de uitdagingen en de rol van de gemeente. Visie Lokale media vervullen drie belangrijke functies: • Informeren: nieuws en informatie over de directe leefomgeving. • Controleren en agenderen: onafhankelijke journalistiek die lokale macht controleert en debat stimuleert. • Binden: bijdragen aan verbondenheid en gemeenschapszin. Uitgangspunten van de gemeente voor ons beleid ten aanzien van media: • Onafhankelijkheid • Toegankelijkheid • Betrouwbaarheid • Diversiteit • Kwaliteit • Ruimte voor talentontwikkeling. Trends en uitdagingen Het medialandschap verandert snel door digitalisering en sociale media. Tegelijkertijd neemt het bereik en aanbod van lokale media af: kranten verdwijnen en omroepen bereiken vooral ouderen. Er is weinig diepgravende journalistiek en veel initiatieven zijn afhankelijk van vrijwilligers, waardoor continuïteit ontbreekt. Per 2028 komt er een nieuw stelsel met streekomroepen en financiering vanuit het Rijk.
Lokale situatie Dordrecht In Dordrecht bestaat het media-ecosysteem uit RTV Dordrecht, regionale omroep RTV Rijnmond, kranten zoals AD De Dordtenaar en Dordt Centraal, online platforms zoals Dordrecht.net, maatschappelijke initiatieven en opleidingen. Uitdagingen zijn onder meer digitale innovatie, samenwerking, borging van de controlerende functie en mogelijkheden voor grotere projecten. Beleid We zien de volgende rollen voor ons als gemeente om het lokale media-ecosysteem te versterken, met daarbij een aantal beleidsrichtingen voor de komende jaren: • Lokale media onafhankelijk en zelfstandig laten functioneren. De gemeente wil de onafhankelijke positie van media waarborgen door transparant te zijn en geen inhoudelijke sturing te geven. • Het faciliteren van kennisdeling binnen de sector en het samenbrengen van relevante partijen. We stimuleren samenwerking via Mediamiddagen, een media-overzicht en een studio in het nieuwe Dordthuis. Ook ondersteunt de gemeente de ontwikkeling van de streekomroep, met aandacht voor behoud van lokale identiteit, vrijwilligers en breed bereik. • Subsidie verlenen, adverteren en opdrachten geven. Financiële ondersteuning blijft mogelijk via subsidies, opdrachten en advertentieruimte, waarbij lokale partijen voorrang krijgen.
2
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
Financiën Het beleid kan naar verwachting binnen de bestaande begroting worden uitgevoerd. De financiële gevolgen van de stelselwijziging voor de lokale omroep na 2028 zijn nog niet helemaal duidelijk; een voorstel volgt zodra landelijke kaders duidelijk zijn.
3
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
Inhoud Samenvatting........................................................................................................................................... 2 1.
2.
3.
4.
Inleiding .......................................................................................................................................... 5 1.1.
Aanleiding en doel nieuw mediabeleid.................................................................................. 5
1.2.
Proces ..................................................................................................................................... 5
1.3.
Leeswijzer............................................................................................................................... 5
Dordtse visie op lokale media......................................................................................................... 7 2.1.
Lokale media .......................................................................................................................... 7
2.2.
Belang lokale media ............................................................................................................... 7
2.3.
Wat willen we?....................................................................................................................... 8
Schets lokale media: trends en ontwikkelingen ............................................................................. 9 3.1.
Inleiding.................................................................................................................................. 9
3.2.
Landelijke trends en ontwikkelingen ..................................................................................... 9
3.3.
Media-ecosysteem Dordrecht ............................................................................................. 11
3.4.
Uitdagingen media in Dordrecht.......................................................................................... 12
Beleid ............................................................................................................................................ 14 4.1.
Inleiding................................................................................................................................ 14
4.2.
Lokale media onafhankelijk en zelfstandig laten functioneren ........................................... 14
4.3. Het faciliteren van kennisdeling binnen de sector en het samenbrengen van relevante partijen 15 4.4. 5.
Subsidie verlenen, adverteren en opdrachten geven .......................................................... 16
Financiële paragraaf ..................................................................................................................... 18
Bijlage: Overzicht betrokken stakeholders en gebruikte bronnen........................................................ 19
4
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
1. Inleiding 1.1.
Aanleiding en doel nieuw mediabeleid
Het doel van dit Mediabeleid is een heldere en actuele visie te geven op het belang van media voor de gemeente, de uitdagingen en de rol die de gemeente kan en wil spelen in het versterken van het brede lokale medialandschap. De komende jaren verandert het stelsel van de lokale omroepen, een belangrijk onderdeel van het medialandschap. De huidige 220 lokale omroepen gaan per 2028 over in 80 streekomroepen en de basisbekostiging van de lokale omroepen wordt verlegd van de gemeente naar het Rijk. Een wetswijziging is hiervoor in voorbereiding. Voor de gemeente Dordrecht is deze stelselwijziging aanleiding om het staande gemeentelijke mediabeleid (uit 2004) te vernieuwen. De financiering van de lokale publieke omroep is namelijk de kern van het huidige beleid. Als het Rijk straks de lokale omroep financiert, en die ook nog eens een hele streek bedient, wat is dan nog de rol van de gemeente? Wat is de positie van de lokale/streekomroep in het totale lokale medialandschap? Welke uitdagingen zijn er voor de lokale media op de korte en langere termijn? En welke rol kan en wil de gemeente hierin spelen? Deze vragen worden in dit beleid beantwoord.
1.2.
Proces
Op diverse manieren is verzameld wat uitdagingen zijn en wat uitgangspunten en richting voor het beleid zouden moeten zijn. Zo is in november 2023 een expertmeeting georganiseerd met de raad. Dit was de start van het traject voor het opstellen van nieuw mediabeleid. Er zijn gesprekken gevoerd met mediastakeholders binnen de gemeente Dordrecht. Ook is een Mediamiddag georganiseerd waarop de lokale stakeholders uit het medialandschap konden meedenken. Ter inspiratie zijn verder inzichten meegenomen die in eerdere, vergelijkbare trajecten zijn opgedaan (zoals in de gemeente Tilburg, gemeente Utrecht en de gemeente Amersfoort), evenals de ‘handvatten voor een breed gemeentelijk mediabeleid’ van het expertiseteam vitalisering lokale journalistiek van de VNG (2020). Daarnaast is zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau afgestemd met de overige gemeenten in de streek om op een aantal relevante punten gezamenlijk mediabeleid te formuleren. En er is een beeldvormende sessie over een eerste versie van het beleid en twee consultatiesessies met de raad gehouden om meer richting te krijgen voor dit beleid. In de bijlage staat een overzicht van de stakeholders die betrokken zijn bij het opstellen van het beleid en de gebruikte bronnen.
1.3.
Leeswijzer
Dit document start met de Dordtse visie op lokale media: wat verstaan we eronder, het belang van lokale media en onze uitgangspunten. In hoofdstuk 3 schetsen we landelijke trends en ontwikkelingen en kenmerken en uitdagingen van de Dordtse lokale media. Daarna benoemen we in hoofdstuk 4 het beleid en de rollen die we als gemeente nemen ter versterking van het lokale media5
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
ecosysteem. Daarbij sluiten we aan op onze visie (hoofdstuk 2) en de ontwikkelingen en uitdagingen die zijn beschreven in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 5 staat tenslotte de financiële paragraaf van het beleid, op basis van voorlopige informatie over de wijziging van de Mediawet ten aanzien van de lokale omroepen.
6
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
2. Dordtse visie op lokale media 2.1.
Lokale media
In een ideale situatie, functioneert het stelsel van lokale media als een ecosysteem: een opstelsom van verschillende partijen, groot en klein, die zorgen voor een pluriform aanbod en die wederzijds van elkaar profiteren. Bijvoorbeeld omdat ze samenwerken of bepaalde voorzieningen delen, maar ook omdat ze met elkaar concurreren en op die manier voor evenwicht zorgen. In onderstaande afbeelding is weergegeven waar een lokaal media – ecosysteem uit kan bestaan. Afbeelding: Lokaal media-ecosysteem
2.2.
Belang lokale media
Lokale media zijn belangrijk voor Dordrecht, omdat ze een of meer van de volgende functies kunnen vervullen: 1. Informeren Lokale media informeren inwoners van een gemeente over gebeurtenissen in de directe omgeving, via nieuws, communicatie en serviceberichten. Dit kan gaan over ontwikkelingen in het lokaal bestuur, maar ook over de komst van een nieuwe school of een gepland muziekevenement. Op basis van deze informatie kunnen burgers grote en kleine beslissingen nemen (hoe te stemmen, welke school te kiezen of wat te doen in het weekend). Er zijn veel verschillende partijen die informeren: nieuwsorganisaties, maar ook influencers, maatschappelijke organisaties, glossy magazines, individuele beeldmakers, verhalenvertellers en opiniemakers. Belangrijk voor de burger is de mogelijkheid om zoveel mogelijk toegang te
7
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
hebben tot al deze informatie, en duidelijk te weten welke informatie van welke afzender afkomstig is. 2. Controleren en agenderen Als geen ander hebben lokale media de taak om lokale machtshebbers te controleren en een breed en kritisch maatschappelijk debat te faciliteren over lokale kwesties. Bijvoorbeeld door de lokale politiek nauwlettend te volgen, diepgravend journalistiek onderzoek te doen (naar vervuilende bedrijven of vriendjespolitiek) en opiniestukken te publiceren of debatten te organiseren. Dergelijk journalistiek werk kan eigenlijk alleen gedaan worden door volledig onafhankelijke, professionele organisaties. Dat zijn zowel publieke partijen zoals de lokale omroep en een debatcentrum, als private partijen als kranten, onderzoekscollectieven en huis-en-huis-bladen. Geregeld richten regionale of landelijke partijen zich op lokale verhalen – zij komen echter vaak alleen voor korte periode en richten zich op specifieke thema’s. Voor burgers is het van belang dat er een stabiele, professionele en onafhankelijke basis is van partijen die controleren en agenderen. 3. Binden Lokale media zijn een belangrijk platform om verbondenheid te tonen en stimuleren: zowel met een geografische locatie (een wijk, buurt, stad of regio) als tussen burgers onderling. Zo dragen ze bij aan identiteitsvorming en gemeenschapszin.
Dit gebeurt via diverse kanalen en op verschillende plekken, bijvoorbeeld met een lokaal muziekfestival, portretten van lokale bewoners in de krant en het meedoen aan een buurtevenement. Belangrijke aspecten hierbij zijn participatie en representatie. Burgers moeten de mogelijkheid hebben zelf mee te doen en hun talenten te ontwikkelen (bijvoorbeeld in de mediaproductie). Ook moeten verschillende ‘groepen’ in de lokale gemeenschap worden bereikt en bediend, en moeten in het algemene aanbod verschillende geluiden en perspectieven te horen en zien zijn.
2.3.
Wat willen we?
Onze uitgangspunten voor lokale media zijn: • Onafhankelijk: We willen dat de onafhankelijke journalistieke media hun controlerende taak kunnen uitvoeren. Wij hebben daarom uiteraard geen inhoudelijke bemoeienis met onafhankelijke media en we vermijden directe aansturing van de journalistiek; • Laagdrempelig toegankelijk: Zo veel mogelijk mensen in de lokale gemeenschap worden bereikt en bediend. De inwoner moet de mogelijkheid hebben om zoveel mogelijk toegang te hebben tot informatie. • Betrouwbaar: De informatie die inwoners vinden in media moet betrouwbaar zijn: feitelijk juist, transparant en controleerbaar. De inwoner moet duidelijk weten welke informatie van welke afzender afkomstig is. • Divers: In het media-aanbod moeten verschillende geluiden te horen en zien zijn. • Kwaliteit: Er moet een stabiele, professionele en onafhankelijke basis zijn van mediapartijen die controleren en agenderen. • Kweekvijver: Inwoners moeten de mogelijkheid hebben zelf mee te doen en hun talenten te ontwikkelen (bijvoorbeeld in de mediaproductie). 8
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
3. Schets lokale media: trends en ontwikkelingen 3.1.
Inleiding
In dit hoofdstuk schetsen we de landelijke trends en ontwikkelingen in het gebruik van media. We geven een overzicht van de zorgen die leven over lokale media, zowel landelijk als lokaal. En we schetsen de lokale situatie van het media-ecosysteem in Dordrecht en de uitdagingen die de sector zelf ziet. 3.2.
Landelijke trends en ontwikkelingen
Belang Het belang van lokale media staat buiten kijf. Meedoen in de maatschappij betekent meer en meer: toegang hebben tot informatie. En dat heeft ook betrekking op lokale informatie. Meer dan 65% van mensen voelt zich verbonden met de lokale gemeenschap waarin ze wonen. 85% geeft aan geïnteresseerd te zijn in lokaal nieuws (SvdJ, 2020). Lokale media doen verslag van grote en kleine gebeurtenissen en institutionele ontwikkelingen, wakkeren gemeenschapszin aan en versterken die door informatie, verhalen en perspectieven te delen. Verschillen in gebruik Hoe mensen lokale media gebruiken, verschilt nogal. Oudere doelgroepen (50+) lezen vooral de lokale krant op papier of online (66% van de lezers van papieren kranten is 50+) en kijken naar de lokale omroep (85% van de kijkers van lokale omroepen is 50+). Onder 30- tot 49-jarigen is de hyperlocal populair (lokale nieuwswebsites die niet verbonden zijn met een ander (offline) medium) en 18- tot 34-jarigen gebruiken vooral sociale media (Instagram, YouTube, TikTok etc) om in hun informatiebehoefte te voorzien. Lokale omroepen hebben met name laag bereik onder jongeren en mensen met een migratieachtergrond. Mensen met lagere inkomens betalen minder vaak voor nieuws en hebben dus minder vaak abonnementen op kranten. Zij zijn dus meer afhankelijk van gratis aangeboden diensten.
Digitale ontwikkelingen De meest belangrijke trend van de afgelopen 20 jaar is natuurlijk de digitale ontwikkeling, zoals de introductie van smartphones, internet en sociale media die heeft plaatsgevonden. Dit heeft een grote invloed gehad op (lokale) media. Niet alleen is het gebruik en aanbod van journalistieke bronnen ingrijpend veranderd, ook zijn verdienmodellen op z’n kop gezet. Mede onder invloed hiervan is er een grote media-concentratie ontstaan, met als resultaat dat er nu twee eigenaars zijn van meerdere landelijke kranten en nog maar een paar zelfstandige kranten. Op regionaal en lokaal gebied is ook een enorme afname geweest van aanbieders, omdat de traditionele verdienmodellen niet langer standhouden. Het risico op journalistieke verschraling neemt daardoor toe. Recent zijn de ontwikkelingen rondom AI natuurlijk relevant, zowel als kans als bedreiging. Afname bereik en aanbod
9
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
Er zijn zorgen over de lokale journalistiek in heel Nederland. Zo verdwijnen lokale kranten en huisaan-huisbladen op steeds meer plekken, mede door de afname van advertentie-inkomsten. Tegelijkertijd is het bereik van lokale omroepen veelal laag, wat niet wordt opgevangen door nieuwe digitale initiatieven. Dit leidt ertoe dat het aanbod afneemt en versnippert. Ook zit een deel van de journalistieke verhalen achter betaalmuren, waardoor alleen mensen die ervoor kunnen en willen betalen, toegang hebben. Controlerende functie beperkt Landelijk is de trend dat er in de media een gebrek is aan lokaal bestuurlijk nieuws en achtergrondverhalen en duiding. Het aanbod beperkt zich in veel gemeenten tot vooral korte berichten en zogenoemde 112-berichten. In Dordrecht is er nog wel redelijk veel aandacht in diverse media voor gemeentelijk nieuws, maar weinig ruimte voor onderzoeksjournalistieke verhalen en achtergronden door beperkte budgetten. Er zijn landelijke titels die onderzoek doen op lokaal niveau, maar deze partijen vertrekken ook weer als het verhaal klaar is. Geringe continuïteit bij vrijwilligersinitiatieven De grote vrijwillige inzet bij lokale media laat zien dat er behoefte is om deel te nemen aan de productie van lokale media. Helaas is bij dergelijke initiatieven vaak weinig continuïteit, omdat het gehele productieproces afhankelijk is van vrijwilligers.
Veel van deze initiatieven komen dan ook snel op, en verdwijnen helaas ook weer snel. Dit is vervelend voor het publiek dat ze bedienen, maar maakt ook samenwerking met professionele aanbieders moeilijk. Stelselwijziging lokale omroepen Vanuit het Rijk wordt een stelselwijziging voor lokale omroepen voorbereid. Zoals het er nu naar uitziet gaat het stelsel, de financiering en de regelgeving rond lokale omroepen de komende jaren fors op de schop. Het Rijk heeft het voornemen om meer geld beschikbaar te stellen voor lokale omroepen, en daarbij in te zetten op het vormen van streekomroepen. Dit moet een grote kwaliteitsimpuls opleveren voor de lokale omroepen met veel meer aandacht voor de journalistieke taak van media als ‘waakhond’ van het gemeentebestuur. Onder andere door meer professionele journalisten aan te nemen, maar ook door de journalistieke onafhankelijkheid van de omroep beter te borgen. Per 2028 krijgen streekomroepen, volgens het huidige plan (concept-wetsvoorstel, juli 2025), jaarlijks een basisfinanciering vanuit het Rijk. De instandhoudingsplicht die gemeenten nu hebben verdwijnt uit de wet. Die komt in het nieuwe stelsel bij het rijk te liggen. De hoogte van de bedragen die een streekomroep vanuit het Rijk kan ontvangen zijn nog niet bekend, wel is duidelijk dat de bekostiging over gaat van het Gemeentefonds naar de Mediabegroting van OCW.
Het blijft wel mogelijk dat gemeenten de omroep financieel ondersteunen of opdrachten verlenen aan de omroep. Ook de rol van de gemeente in de aanwijzingsprocedure zal wijzigen. Per streek kan één omroep of samenwerkingsverband een aanwijzing krijgen. Hierbij krijgen de gemeenten in de streek een adviesrol op een beperkt aantal criteria, en neemt het Commissariaat voor de Media het uiteindelijke besluit. De NLPO wordt het wettelijk samenwerkings- en coördinatieorgaan van de streekomroepen.
10
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
(Zie voor actuele informatie ook Stelselwijziging lokale publieke omroep | Media en publieke omroep | Rijksoverheid.nl en Lokale omroepen | VNG) 3.3.
Media-ecosysteem Dordrecht
Soorten media Het lokale media -ecosysteem in Dordrecht bestaat uit verschillende organisaties en initiatieven die gezamenlijk invulling geven aan de functies zoals beschreven in paragraaf 2.2. Op dit moment zijn dat: -
Lokale publieke omroep: RTV Dordrecht Regionale publieke omroep: RTV Rijnmond Private media: AD de Dordtenaar, 078MGZN Huis-aan-huisblad: Dordt Centraal Online mediaplatform: Dordrecht.net Maatschappelijke- en op participatie en burgerjournalistiek gerichte organisaties: Via Cultura, TienPlus (wijkkranten), Kinderkrant Drechtsteden, Bibliotheek Aan Zet Special interest titels, zoals Dordrecht Monumenteel en B2B Lokale media-opleiding: DaVinci College
Deze media verschijnen op papier, via tv, radio, websites en sociale media. Een deel van deze media gebruikt meerdere kanalen voor het delen van berichten. De samenstelling van het lokale mediaecosysteem kan in de loop der tijd veranderen. De lokale publieke omroep werkt samen met de andere lokale omroepen in de streek aan de vorming van een streekomroep. Zij hebben recent een coöperatie opgericht, onder de naam Prima Media. Prima Media bereidt een omroep voor die een grote streek moet bedienen, van Ridderkerk tot en met Gorinchem. Het gaat daarbij om 10 gemeenten. De betrokken omroepen zijn ATOS RTV (Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht), RTV Dordrecht, Klokradio (Alblasserdam en Molenlanden), MerweRTV (Sliedrecht en Hardinxveld-Giessendam), RTV Papendrecht en RTV-Ridderkerk. Gorinchem, die ook onderdeel uitmaakt van de streek heeft op dit moment geen lokale omroep. Gebruik en bereik De gemeente Dordrecht telde in 2024 122.089 inwoners in 56.730 huishoudens (CBS, 2024). De leeftijdsopbouw van de inwoners is grotendeels gelijk aan die van Nederland, waarbij ongeveer een derde van de inwoners jonger is dan 27 jaar en 20 procent ouder dan 65 jaar. De afzonderlijke media doen geregeld zelf onderzoek naar hun publiek. Er is geen overkoepelende informatie over bereik en waardering van de titels.
Een onderzoek naar het bereik van gemeentelijk nieuws bij inwoners in de Drechtsteden (Monitor Communicatie en Bestuur, OCD, 2022) geeft wel een indicatie van het mediagebruik. Het laat zien dat 63% van de inwoners het lokale huis-aanhuisblad een belangrijke bron van informatie vindt voor nieuws over de gemeente. Voor 46% is sociale media de voornaamste bron, gevolgd door krant of dagblad (42%) en voor 20% de lokale nieuwssite. Lokale radio wordt slechts door 2% genoemd. Er zijn wel verschillen te noemen tussen groepen inwoners. Bijvoorbeeld: Respondenten in de leeftijd 18-39 jaar noemen meer dan oudere
11
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
respondenten lokale nieuwswebsite (28%) en sociale media (65%) als media van voorkeur. Terwijl oudere respondenten (55+) relatief meer traditionele media zoals het huis-aan-huis blad (83%), krant/dagblad (51%) en lokale televisie (18%) noemen. 3.4.
Uitdagingen media in Dordrecht
Samen met de sector is gekeken naar de uitdagingen waar het lokale media-ecosysteem in Dordrecht zich voor geplaatst ziet. Uiteraard zijn niet alle uitdagingen voor de verschillende organisaties even groot of betekenisvol, toch was er behoorlijke overeenstemming over de belangrijkste uitdagingen. Online media Zo zijn er uitdagingen bij het online aanbod in Dordrecht, en het bijbehorende lage(re) bereik onder jongere doelgroepen die voor hun informatie veelal gericht zijn op online bronnen. De bestaande mediamerken vinden het lastig digitaal te innoveren gezien dit vaardigheden en tijd kost (wat niet altijd beschikbaar is). Er ontbreekt ook een duidelijk beeld van wat precies de online kansen zijn. Daarnaast is het opvallend dat er in Dordrecht relatief weinig online titels zijn die niet gekoppeld zijn aan bestaande mediamerken (hyperlocals). Relatie gemeente en media Een andere uitdaging heeft betrekking op de manier waarop de gemeente bij haar communicatie omgaat met de verschillende lokale media in Dordrecht. Hier komen drie elementen samen: •
•
•
Een aantal mediapartijen heeft het beeld dat de gemeente niet het gehele lokale mediaveld overziet, maar met name contact heeft met enkele partijen. Erkenning voor het gehele ecosysteem ontbreekt in hun ogen. De gemeente heeft, als opdrachtgever voor commerciële opdrachten, invloed op de verdienmodellen van bepaalde mediaorganisaties. Ten tweede ziet een aantal van deze organisaties dat opdrachten vaak gegeven worden aan niet-lokale partijen. Daarbij spelen diverse afwegingen een rol bij de gemeente, maar de lokale media vinden dat daarmee kansen worden gemist. Het derde punt betreft de manier waarop de gemeente informatie verstrekt. Deels communiceert de gemeente zelf via eigen kanalen. Lokale media ervaren dat informatie over beleid, projecten en mogelijke kansen voor nieuwsitems of projecten niet altijd open en proactief met hen worden gedeeld. Communicatie over wat de gemeente wil uitdragen verloopt in principe via de communicatieafdeling. Daarnaast zijn er ook contacten die voortkomen uit beleid en subsidie-relaties, die via de betrokken beleidsafdelingen lopen (dit staat los van perscontacten).
Samenwerking De actoren in het lokale veld erkennen dat er weinig samenwerking is. Iedereen opereert op z’n eigen terrein en er is weinig uitwisseling. Dit terwijl doelgroepen op elkaar aansluiten (kinderen en ouderen, wijk- en stadbewoners) en het aanbod niet altijd direct concurrerend is. Ook op het gebied van innovatie, talentontwikkeling en voorzieningen wordt weinig tot niet samen opgetrokken. Dit terwijl alle partijen aangeven dat hier winst te behalen zou zijn. Zo zou talent kunnen doorstromen binnen de lokale context (van opleiding naar organisatie, maar ook van een vrijwilligersorganisatie naar een professionele) en zou huisvesting gedeeld kunnen worden. De mediaorganisaties
12
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
benoemden daarnaast dat er weinig overzicht is op het totale bereik van alle lokale media. Er is geen centrale ‘database’ waarin het bereik en de focus per medium te vinden is. Een dergelijk overzicht is interessant voor de sector omdat zowel maatschappelijke als commerciële opdrachten dan beter verdeeld kunnen worden. Controlerende functie onder druk Net als in veel andere gemeenten zijn ook in Dordrecht zorgen over het borgen van de controlerende functie. Zo zijn er weinig journalisten bij raadsvergaderingen en zijn het vooral landelijke media die onderzoeksjournalistieke onthullingen brengen. Daarbij zit een deel van deze content achter betaalmuren: je hebt een abonnement nodig om het te consumeren. Met name voor inwoners met lagere inkomens zijn dergelijke abonnementen een te grote kostenpost. Voor alle partijen is geld- en tijdgebrek de voornaamste reden om weinig aandacht aan controlerende content te werken. Ook wordt hier genoemd dat er weinig onderlinge samenwerking is. Budget voor grotere projecten Samenhangend met de uitdaging voor controlerende content wordt ook genoemd dat het lastig is om grotere projecten op te zetten die kunnen zorgen voor een breed bereik of een grotere mate van interactie. Er is, vrijwel bij alle partijen, weinig eigen budget voor dergelijke projecten.
En het aanvragen van tijdelijke extra gelden (bijvoorbeeld bij de gemeente, maar ook bij het Fonds Bijzondere Journalistiek Projecten of Zuid-Hollands Mediafonds) vraagt meer expertise en tijd dan beschikbaar.
13
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
4. Beleid 4.1.
Inleiding
Lokale media functioneren onafhankelijk en zelfstandig. Dat is ook een van onze uitgangspunten (zie hoofdstuk 2). Wel zetten we ons binnen onze rollen als gemeente in voor het versterken van het huidige pluriforme medialandschap met de genoemde uitgangspunten. We zien de volgende rollen: • • •
Lokale media onafhankelijk en zelfstandig laten functioneren Het faciliteren van kennisdeling binnen de sector en het samenbrengen van relevante partijen. Subsidie verlenen, adverteren en opdrachten geven
Per rol geven we hierna aan wat de beleidsrichtingen zijn die het college de komende jaren zal uitvoeren.
4.2.
Lokale media onafhankelijk en zelfstandig laten functioneren
De gemeente heeft enerzijds de plicht haar burgers zo goed mogelijk te informeren over alle besluiten die ze neemt en alle zaken die lokaal spelen. Hierbij moeten zoveel mogelijk en de juiste mensen worden bereikt, via de meest geschikte kanalen (zoals krant, televisie, radio, websites, en fysieke locaties zoals de bibliotheek). Beleids- en communicatie-afdelingen zijn hier binnen een gemeente gezamenlijk verantwoordelijk voor. Er is ook een gemeentelijk newsroom die berichten publiceert op verschillende platforms (de eigen gemeentelijke website en sociale media). We bewaken dat voor de burger duidelijk is dat dit informatie betreft en dat de gemeente de afzender is.
Daarnaast is de gemeente een belangrijk onderdeel van de lokale democratie en wórdt derhalve gecontroleerd door de lokale journalistiek. We zorgen daarom dat de onafhankelijke journalistieke media onze inwoners goed kunnen informeren en hun controlerende taak kunnen uitvoeren. Daarom zorgen we dat we: •
•
Zo open en transparant mogelijk zijn (zoals vastgelegd in de Wet Open Overheid) en meewerken aan journalistieke onderzoeken. We treden de onafhankelijke journalistiek open tegemoet. Geen inhoudelijke bemoeienis en sturing geven aan mediapartijen
14
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
4.3.
Het faciliteren van kennisdeling binnen de sector en het samenbrengen van relevante partijen
De lokale media onderschrijven dat ze met name zelf verantwoordelijk zijn voor onderlinge samenwerking. Bijvoorbeeld door meer naar elkaar door te verwijzen, talenten door te laten stromen en gezamenlijke projecten op te pakken. De gemeente wil wel, als neutrale partij, deze samenwerking stimuleren en mogelijk maken. Dat doen we op de volgende manieren: •
Organiseren van Mediamiddagen
We organiseren Mediamiddagen: momenten voor ontmoeting en kennisdeling, bijvoorbeeld over onderzoeksfondsen voor journalistiek, online media en jongeren. Op dergelijke middagen kunnen projecten en kruisbestuivingen ontstaan. Ook staan we er stil bij wat de gemeente kan doen om media te faciliteren bij de uitdagingen die media ervaren. •
Een ‘Media-overzicht’ maken samen met lokale media-partijen
Een ‘Mediaoverzicht’ is een (virtuele) plek waar alle data te vinden is over de media die in Dordrecht actief zijn. Bijvoorbeeld welke doelgroepen ieder medium heeft, en hoe het bereik is. Deze informatie kan vervolgens door publieke en private partijen gebruikt worden voor allerlei projecten. Ook voor de gemeente is deze informatie nuttig – op basis hiervan kan de gemeente alle relevante lokale partijen benaderen bij perswaardige momenten. Samenwerking met het onderwijs ligt voor de hand: voor zowel mbo- als hbo-studenten is het interessant om deze informatie op te halen en te (helpen) ontsluiten. •
‘Mediaplek’ in Dordthuis: een studio waar partners en bibliotheek zelf content kunnen creëren.
In 2026 gaan de gemeente, de stadsbibliotheek, de Sociale Dienst Drechtsteden en VVV samenwerken binnen eenzelfde pand: het Dordthuis. Dit wordt niet alleen een fysieke plek, maar ook een gedeeld merk waar bewoners terecht kunnen voor dienstverlening, informatie en cultureel en educatief aanbod. In de studio, die onderdeel wordt van de bibliotheek, kunnen partners en bibliotheek zelf content creëren, zoals video en geluid opnames. Er wordt gekeken hoe de studio ook door bezoekers gebruikt kan worden. Dit biedt nieuwe kansen voor samenwerking. •
Ondersteuning ontwikkeling streekomroep
De huidige lokale omroepen werken samen aan de ontwikkeling van een streekomroep. We zien de meerwaarde van deze landelijke ontwikkeling en zien het, net als de andere gemeenten in deze streek, als onze rol om waar mogelijk de omroepen te blijven ondersteunen om de ontwikkeling richting een streekomroep mogelijk te blijven maken. We vragen daarbij wel zowel richting onze huidige lokale omroep RTV Dordrecht als in overleggen met andere gemeenten en de lokale omroepen in de streek en landelijk om:
15
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
4.4.
▪
Behoud van de lokale identiteit in de streekomroep Voor elke gemeente en het Rijk is het behoud van de eigen lokale identiteit ook binnen de nieuwe streekomroep een belangrijk uitgangspunt. Te denken valt aan het verslaan van amateurwedstrijden in een bepaalde gemeente, de registratie van specifieke culturele evenementen, het activeren van bepaalde groepen burgers om zelf aan de slag te gaan met media en participatietrajecten met de inwoners op streek cq gemeentelijk niveau. De herkenbaarheid en vindbaarheid van lokaal nieuws binnen de kanalen van de streekomroep is daarbij ook een belangrijke wens.
▪
Borging van de centrale rol van vrijwilligers De vrijwilligers die nu bij de lokale omroepen werkzaam zijn, zijn belangrijk. Hun inzet en energie, en hun waarde als lokale verbinder, mag niet verloren gaan in de totstandkoming van de (meer professionele) streekomroep. Daarom is het voor alle gemeenten van belang dat, waar mogelijk, gewerkt zal blijven worden met vrijwilligers (huidige of nieuw aangetrokken).
▪
Optimaal bereik van doelgroepen Naar verwachting zal in de nieuwe Mediawet hier voldoende aandacht voor zal zijn, maar we vinden in ieder geval zelf ook dat de nieuwe streekomroep moet inzetten op een zo breed mogelijk bereik van doelgroepen in onze streek.
Subsidie verlenen, adverteren en opdrachten geven
Met subsidie, inkoop van advertentieruimte en het verlenen van opdrachten ondersteunen we media op basis van onze uitgangspunten en binnen de wettelijke kaders. Het is een groot goed dat er verschillende mediapartijen actief zijn in onze gemeente, zodat inwoners op veel manieren, passend bij hun behoefte en interesse, informatie kunnen vergaren. De financiering van deze partijen is verschillend en loopt van volledig privaat naar (deels) publiek gefinancierd – dan wel indirect ondersteund door vanuit communicatiemiddelen (zoals de publicatie van het gemeentenieuws in Dordt Centraal) of participatiegelden (zoals bij de wijkkranten van TienPlus). Subsidie Met subsidie ondersteunen we momenteel de lokale omroep RTV Dordrecht, wijkkranten van TienPlus (als onderdeel van Dordt Sociaal) en Kinderkrant Drechtsteden. Verder bieden we media op basis van incidentele subsidieregelingen soms ook subsidie voor projecten die bijvoorbeeld bijdragen aan cultuur of sociaal domein. Door de stelselwijziging lokale omroepen zal onze rol als belangrijkste subsidieverlener voor de lokale omroep verschuiven naar het Rijk. Ook als het instandhouden van de omroep straks geen wettelijke
16
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
taak voor de gemeente meer is, staat het gemeenten vrij om de basis-nieuwsvoorziening te verbeteren door zelf mee te financieren via subsidie of opdrachten. Daarvoor zijn op dit moment twee opties voorzien: 1. Bijdrage in wettelijke taken: Voorafgaand aan de start van de aanwijzingsperiode geven gemeenten aan voor welk bedrag zij willen bijdragen aan de wettelijke taken, in principe voor een periode van vijf jaar, de duur van de aanwijzing van de lokale omroep. Gemeenten kunnen geen voorwaarden opleggen die in strijd zijn met de Mediawet 2008, het concessiebeleidsplan NLPO of het aanwijzingsbesluit. De gemeentelijke subsidie wordt vervolgens opgenomen in de jaarlijkse begroting van de lokale publieke omroep, en wordt meegenomen in de verantwoordingscyclus bij het Commissariaat voor de Media (zie voor een uitgebreide versie de Memorie van Toelichting, paragraaf 3.1 Europese staatsteunregels, p. 51-55). 2. Bijdrage in bovenwettelijke taken 2a Een subsidie aan de omroep en daarvoor aanvullende eisen stellen. Voor deze vorm van projectmatige financiering gelden de subsidieregels die gebruikelijk zijn in iedere gemeente. Een subsidie dient door de omroep zelf aangevraagd te worden. 2b. Opdrachtverlening. Betaling voor een opdracht die de gemeente zelf heeft gegeven. Dit kan bijvoorbeeld een mediaproductie zijn met een specifiek onderwerp en doel.
Voor opdrachtverlening dienen gemeenten de geldende aanbestedingsregels te volgen. We gaan er vooralsnog van uit dat de basisfinanciering van het Rijk een stevige streekomroep mogelijk zal maken, hoewel daar op basis van de huidige plannen nog zorgen over zijn. Als er meer duidelijkheid is over de wet en de financiering vanuit het Rijk en de verdere ontwikkeling van het plan van de streekomroep maken we een voorstel voor de financiële ondersteuning van lokale media na 2028. Daarin borgen we onze uitgangspunten. Een voorwaarde voor een financiële bijdrage aan de streekomroep zal in ieder geval zijn dat deze uitsluitend wordt ingezet voor Dordts nieuws die goed vindbaar is voor Dordtse inwoners. Advertenties en opdrachten Tot slot publiceert de gemeente ook bekendmakingen en gemeentelijk nieuws in het huis-aanhuisblad Dordt Centraal. Hiervoor kopen we enkele pagina’s in. Verder heeft de gemeente een communicatie-afdeling die beleidsafdelingen ondersteunt in het publiceren van persberichten, het benaderen van media voor projecten en het uitzetten van commerciële opdrachten (zoals het laten maken van een promotiefilmpje). Verschillende beleidsafdelingen financieren/ondersteunen specifieke publicaties of projecten. Te denken valt aan een documentaireserie over armoede in de gemeente (gegund aan Via Cultura).
Bij het verlenen van opdrachten en inkoop van advertentieruimte aan media geven we lokale media bij gebleken gelijke geschiktheid voorrang.
17
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
5. Financiële paragraaf Op dit moment gaan we van uit dat het uitvoeren van de genoemde acties voor het lokale mediabeleid Dordrecht zoals beschreven in hoofdstuk 4 mogelijk zijn binnen de bestaande capaciteit en begroting. De lokale omroep RTV Dordrecht ontvangt meer basissubsidie dan het normbedrag 1 en stond desondanks afgelopen jaren financieel onder druk om alle activiteiten uit te kunnen voeren in de overgang naar de streekomroep. Daarom is tot en met 2026 een aanvullende subsidie verleend om een aantal activiteiten voor Dordrecht te kunnen continueren. Voor 2026 en 2027 hebben de lokale omroepen in de streek gezamenlijk een stimuleringsbijdrage ontvangen vanuit het Rijk om zich voor te bereiden op het nieuwe stelsel door zich te professionaliseren op bestuurlijk, journalistiek en zakelijk vlak. In de loop van 2026 bezien we of een aanvullende subsidie voor de lokale omroep voor 2027 opnieuw nodig is. De financiële consequenties van de overgang van de lokale naar streekomroep en de stelselwijziging zijn op dit moment nog niet zeker. De financiële consequenties zijn afhankelijk van landelijke besluitvorming, de verdere uitwerking van het plan voor de streekomroep door de samenwerkende lokale omroepen en gesprekken tussen gemeenten in de streek (Zie ook paragraaf 4.4.).
Het huidige plan van het Rijk is dat het deel dat gemeenten nu via het Gemeentefonds ontvangen ter hoogte van het normbedrag samen met een extra bijdrage vanuit het Rijk, de basisfinanciering vormt voor de streekomroep. Het lijkt erop dat dit onvoldoende is om de wensen van de gemeente mogelijk te maken en dus een aanvullende subsidie of opdracht nodig zal zijn. Wanneer de wet definitief wordt en kaders helder zijn, kan dit basis zijn voor een voorstel voor 2028 en verder.
1
Basissubsidie Dordrecht: € 277.483; waarvan normbedrag € 95.306 (prijspeil 2026); daarnaast €50.000 incidenteel aanvullende subsidie in 2025 en 2026.
18
Mediabeleid Dordrecht 12-1-2026
Bijlage: Overzicht betrokken stakeholders en gebruikte bronnen Betrokken stakeholders • AD de Dordtenaar • Bibliotheek aan Zet • DaVinci College • Dordt Centraal • Dordrecht.net • Kinderkrant Drechtsteden • RTV Dordrecht • RTV Rijnmond • TienPlus • Via Cultura • 078MGZN Gebruikte bronnen • Informatie uit Expertmeeting Mediabeleid Dordrecht (14 november 2023) • Expertiseteam Vitalisering Lokale Journalistiek / VNG (2020). Wachten kan niet meer: Handvatten voor een breed gemeentelijk mediabeleid • Gemeente Utrecht (2022) Adviesrapport ten behoeve van de Toekomst Lokale Omroep • Visiebrief lokale omroepen (2023) Ministerie OCW • Bélair-Gagnon, V., Nelson, J.L. & Lewis, S.C. (2019). Audience engagement, reciprocity, and the pursuit of community connectedness in public media journalism. Journalism Practice, 13:5 (pp. 558 – 575). London, Routledge. • Commissariaat voor de Media (2009). Publieke lokale media-instellingen en de mediawet. Spelregels voor de lokale publieke omroep in Nederland. • Commissariaat voor de Media (2019). Evaluatie van de gemeentelijke bekostiging lokale publieke media-instellingen 2016 – 2018. • Commissariaat voor de Media (2024). Digital News Report 2023: Nederland. • Hogeschool Utrecht, Journalismlab, lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie (2021). Lokaal online nieuws in Nederland: de opmars van de hyperlocal, gebrekkige participatie.
• Landman, L. Kik, Q., Hermans, L., Hietbrink, N. (2015). Nieuwsvoorziening in de regio 2014: ‘Gelukkig zijn hier geen journalisten.’ Diemen: AMB. • Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (2017). De toekomst voor de lokale publieke omroep. • Olij, M. (2019). Mediabeleid Gemeente Utrecht: Een verkenning naar de mogelijkheden. • Raad voor het Openbaar Bestuur (2020). Lokale media: niet te missen. • Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (2019). Pas op! Breekbaar.
19