20230301 Factsheet Jeudgwet voor beeldvormende sessie 7 maart 2023.pdf
Tekst van het document
Factsheet Jeugdwet Ten behoeve van de beeldvormende sessie over de startnotitie integraal beleidsplan sociaal domein, 7 maart 2023 Inleiding Deze factsheet bevat een samenvatting van informatie over de Jeugdwet, de mogelijkheden van de raad om te sturen op jeugdhulp en relevante cijfers. Deze samenvatting is o.a. gebaseerd op informatie die de raad eerder heeft ontvangen (link). Wat het doel en het kader van de Jeugdwet? Voor kinderen en jongeren is er de Jeugdwet. In deze wet is bijna alle zorg en ondersteuning geregeld voor kinderen en jongeren onder de 18 jaar.1 Soms is voor jeugd ook zorg vanuit een andere wet van toepassing, zoals de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet langdurige zorg (Wlz) of de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).2 De afbakening tussen de verschillende wetten is terug te vinden in de Jeugdwet en onze lokale verordening. De gemeente heeft een jeugdhulpplicht. De Jeugdwet bepaalt dat de gemeente verantwoordelijk is voor jeugdhulp en voor de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Centraal staat niet de vraag waar de jeugdige en zijn ouders recht op hebben, maar welke ondersteuning écht nodig is. Wat kunnen zij zelf, welke ondersteuning kunnen zij krijgen van mensen uit de eigen omgeving en welke professionele ondersteuning is er nodig? De Jeugdwet heeft als doel:
•
Het voorkomen en de vroege signalering van en vroege interventie bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen;
•
Het versterken van het opvoedkundige klimaat in gezinnen, wijken, buurten, scholen en kinderopvang;
•
Het bevorderen van de opvoedvaardigheden van de ouders, opdat zij in staat zijn hun verantwoordelijkheid te dragen voor de opvoeding en het opgroeien van jeugdigen;
•
Het inschakelen, herstellen en versterken van de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn ouders en de personen die tot hun sociale omgeving behoren, waarbij voor zover mogelijk wordt uitgegaan van hun eigen inbreng;
• • •
Het bevorderen van de veiligheid van de jeugdige in de opvoedsituatie waarin hij opgroeit; Integrale hulp aan de jeugdige en zijn ouders, indien sprake is van multiproblematiek, en Het tot stand brengen en uitvoeren van familiegroepsplannen en het verlenen van hulp op basis van familiegroepsplannen.
Voor effectieve integrale hulp is het vanzelfsprekend belangrijk dat de uitvoering van de Jeugdwet in samenhang wordt georganiseerd met die van de Wmo en de Participatiewet. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de overgang '18-/18+' en de integrale blik op het gehele gezin. Ook voor de uitvoering van deze wetten is de gemeente verantwoordelijk.
1 2
In specifieke situaties kan verlengde jeugdhulp worden ingezet voor jongeren van 18-23 jaar. De Wet langdurige zorg (Wlz) is er voor inwoners waarvan verwacht wordt dat zij niet (meer) zelfredzaam kunnen worden. De Zorgverzekeringswet (Zvw) gaat, globaal beschreven, over alle medische vormen van zorg. De gemeente heeft geen uitvoeringsverantwoordelijkheid in deze wetten.
1
Wat zijn de voorzieningen in de wet? Het is de taak van de gemeente om voorzieningen ter beschikking te stellen die zo goed mogelijk aansluiten bij de ondersteuningsbehoefte van de jeugdige en zijn/haar gezin. De voorzieningen binnen de Jeugdwet zijn onder te verdelen in 4 soorten:
jeugdhulp jeugdbescherming
jeugdreclassering
algemene voorziening
individuele voorziening
een vrijtoegankelijke voorziening, waarvoor het college geen beschikking afgeeft en die voorliggend is op individuele voorzieningen.
een op de jeugdhulpbehoefte van de jeugdige of zijn ouder toegesneden, niet vrijtoegankelijke voorziening, waarvoor het college een beschikking afgeeft.
Bij ernstige problemen in het gezin kan verplichte toezicht en begeleiding opgelegd worden bij de opvoeding van een kind. Een rechter kan het ouderlijk gezag beperken of afnemen.
Verplichte toezicht en begeleiding voor ouders en jongeren om te voorkomen dat de jongere opnieuw strafbare feiten pleegt.
Voorbeelden: • jeugdhulp uitgevoerd door het Sociaal Wijkteam • diagnostiek en behandeling van Ernstige Enkelvoudige Dyslexie • Jeugdhulp naar voren
Voorbeelden: • jeugd GGZ • jeugd LVB • dagbesteding of behandeling • individuele begeleiding • jeugdhulp op school
Voorbeelden: • ondertoezichtstelling (OTS) • ontheffing ouderlijk gezag • ontzegging ouderlijk gezag
Voorbeelden: • begeleiding door jeugdreclassering
De gemeente is financieel verantwoordelijk voor zowel jeugdhulp, jeugdbescherming als jeugdreclassering. Daarnaast zijn we verantwoordelijk voor het jeugd(hulp)beleid, deskundige toeleiding naar jeugdhulp en een kwalitatief en kwantitatief toereikend aanbod. Onze belangrijkste partners: •
•
Jeugdprofessionals van het sociaal wijkteam (Dordrecht Sociaal): toegang tot individuele voorzieningen bieden van lichte ondersteuning (uitvoering algemene voorziening) Dienst Gezondheid & Jeugd (cluster Gezond en Veilig Opgroeien, voorheen SOJ): inkoop en contractering aanbieders van individuele voorzieningen administratieve en financiële afhandeling beschikkingen
•
Medische verwijzers (o.a. huisartsen en jeugdartsen)
•
Gecertificeerde Instellingen (GI's):
•
toegang tot individuele voorzieningen toegang tot individuele voorzieningen uitvoering van jeugdbescherming en jeugdreclassering
Jeugdhulpaanbieders -
uitvoering van jeugdhulp
2
De meest relevante cijfers In lijn met de landelijke trend, heeft Dordrecht te maken met een groeiend aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdhulp met een individuele beschikking. Ook de kosten per jaar nemen toe. Voor jeugdbescherming en jeugdreclassering zien we een (licht) dalende trend wat betreft aantal jeugdigen, maar niet qua kosten. Aantal jeugdigen per jaar, uitgesplitst naar wetsonderdeel 3.000 2.686
2.878
2.688
2.999
2.000
1.000
0
419
373
351
88
342
jeugdbescherming
jeugdhulp 2019
2020
2021
93
79
73
jeugdreclassering 2022
Bron: Dienst Gezondheid en Jeugd
Totale kosten per jaar, uitgesplitst naar wetsonderdeel 31.603K 30.408K 30.000.000
28.271K 25.655K
20.000.000
10.000.000 2.314K 2.236K 2.333K 2.208K
426K
383K
323K
400K
0 jeugdbescherming
jeugdhulp 2019
2020
2021
jeugdreclassering 2022
Bron: Dienst Gezondheid en Jeugd
In het onderstaande figuur zien we dat circa 30% van de Dordtse jeugdigen zware jeugdhulp krijgt en 'verantwoordelijk' is voor 90% van de kosten. Dit betekent ook dat veel jeugdigen relatief lichte ondersteuning krijgen.
3
Kosten versus aantal jeugdigendie jeugdhulp ontvangen
Bron: Dienst Gezondheid en Jeugd
In het vervolg van deze factsheet zoomen we in op jeugdhulp, omdat hier voor de gemeente de meeste ruimte is om te sturen in beleid en uitvoering. Hoe kan de raad sturen? Aan welke knoppen kan gedraaid worden? De Dordtse gemeenteraad is verantwoordelijk voor de beleids- en financiële kaders voor de uitvoering van de Jeugdwet. De verantwoordelijkheid voor het uitvoeringsbeleid en de uitvoering ligt bij het college. Om het jeugdhulplandschap nu en in de toekomst financieel houdbaar te houden en de kwaliteit van de jeugdhulp te kunnen waarborgen, zijn er de volgende 5 sturingsinstrumenten voor de gemeente:3 1. 2. 3. 4. 5.
de inzet op preventie, vroegsignalering en normalisering; de afbakening van jeugdhulp; de toegang tot jeugdhulp; de inkoop en contractering van jeugdhulp; de samenwerking tussen verwijzers, jeugdhulpaanbieders en andere partners (ook in het preventieve veld).
Ad 1. De inzet op preventie, vroegsignalering en normalisering "Voorkomen is beter dan genezen". Effectieve preventie is erop gericht dat jeugdigen veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien, eventueel met hulp uit hun directe omgeving. Vroegsignalering is erop gericht jeugdigen met beginnende problemen zo snel mogelijk in beeld te krijgen en lichte hulp aan te bieden (zodat zware hulp voorkomen wordt). Een bestaand voorbeeld van preventie en vroegsignalering is de aanpak Kansrijke Start.
3
Op landelijk niveau wordt gewerkt aan de Hervormingsagenda Jeugd. Inhoudelijk zijn het Rijk en gemeenten het grotendeels eens over de Hervormingsagenda. Dit geldt (nog) niet voor de financiële afspraken over de uitvoering van de Hervormingsagenda.
4
Bij preventie hoort ook normaliseren. Dit wil zeggen dat zaken die niet meteen goed gaan in het leven, niet meteen als probleem worden gezien. En dat problemen die horen bij het gewone leven, niet als vanzelf terecht komen bij professionele hulp en ondersteuning maar, waar dat kan, opgelost worden in de directe omgeving. Voor normalisering is een maatschappelijk debat noodzakelijk. Ad 2. De afbakening van jeugdhulp De afbakening van jeugdhulp ten opzichte van aanpalende wetgeving is geregeld in de Jeugdwet. Er is echter ruimte voor interpretatie. Vandaar dat we begin 2022 in onze lokale verordening jeugdhulp (nog) duidelijker hebben afgebakend ten opzichte van de wetten Zvw, Wlz, Wmo en Passend Onderwijs. Ad 3. De toegang tot jeugdhulp Op verschillende manieren is toegang tot jeugdhulp mogelijk: gemeentelijk (via het sociaal wijkteam), via medisch verwijzers en via GI's. Op de toegang via het sociaal wijkteam hebben we als gemeente direct invloed. Op de andere twee toegangspoorten niet. Samenwerking met deze partijen is daarom erg belangrijk om te voorkomen dat er niet onnodig doorverwezen wordt naar individuele voorzieningen met beschikking. Een voorbeeld van deze samenwerking is de inzet van de praktijkondersteuner Jeugd-GGZ.
Voor de gemeentelijke toegang geldt dat jeugdprofessionals een goede afweging moeten maken tussen de inzet van een algemene voorziening en een individuele beschikking. Hierbij is het van belang dat er voldoende algemene voorzieningen zijn in de stad, ook om naar af te kunnen schalen na de inzet van een individuele voorziening. Algemene voorzieningen zijn vrij toegankelijk en kennen dus geen toegang. Voor individuele voorzieningen met een beschikking geldt een wettelijk beschreven toegangsproces. Ad 4. De inkoop en contractering van jeugdhulp We kopen jeugdhulp op twee niveaus in: 1. Regionaal: individuele voorzieningen (jeugdhulp met beschikking) door de Dienst Gezondheid & Jeugd. Met ingang van 1 januari 2022 zijn er vernieuwde overeenkomsten gesloten met jeugdhulpaanbieders. • • • • • •
Basis: 6 kernwaarden Kwaliteit: beter gedefinieerd en aangescherpt Kwantiteit: minder aanbieders Faire tarieven -> landelijke benchmarks en omschrijving kwaliteit Publieke middelen behouden voor publieke doelen d.m.v. winstmaximalisatie en SROI Invoering normenkader
Doel: kwaliteitsimpuls, minder (onnodige) verlengingen van jeugdhulp met beschikking. 2. Lokaal: algemene voorzieningen (jeugdhulp zonder beschikking) door gemeente Het sociaal wijkteam biedt lichte ondersteuning aan jeugdigen en hun ouders/verzorgers. Daarnaast zijn we in 2022 als gemeente gestart met het bieden van beschikkingsvrije en slimmere vormen van bestaande jeugdhulp én het ontwikkelen van nieuw en meer groepsgericht aanbod. Dit alles onder de noemer van ‘jeugdhulp naar voren’. Voorbeelden zijn FLITS, BSO+ en de pilot 'Jeugdhulp naar voren'. De eerste resultaten zijn positief.
5
Doel: snellere en passendere jeugdhulp, minder (onnodige) doorverwijzingen naar duurdere jeugdhulp met beschikking. In het verlengde van de inkoop van jeugdhulp ligt het contractmanagement. Wat betreft de regionale inkoop en contractering geldt dat we sinds 2022 hier als gemeenten in Zuid-Holland Zuid meer in gezamenlijkheid optrekken met de Dienst Gezondheid & Jeugd. Het doel is om de overeenkomsten met jeugdhulpaanbieders zowel kwalitatief als kwantitatief optimaal uit te nutten en de samenhang tussen algemene voorzieningen en individuele voorzieningen te verbeteren. Ad 5. De samenwerking tussen verwijzers, jeugdhulpaanbieders en andere partners Om jeugdigen en hun gezinnen snel en passend te kunnen ondersteunen, is het belangrijk dat alle partners in de keten elkaar kennen en goed samenwerken. Niet alleen voor een snelle en goede beoordeling en opvolging van welke ondersteuning en hulp nodig is, maar ook om hulp op- en af te kunnen schalen. Dit geldt niet alleen voor partners in het sociaal domein, maar bijvoorbeeld ook tussen partners in het sociale en medische domein. Denk hierbij aan de samenwerking tussen verloskundigen, gynaecologen, de kraamzorg, de jeugdgezondheidszorg en het sociaal wijkteam binnen Kansrijke Start. Of aan de samenwerking tussen huisartsen en het sociaal wijkteam met de inzet van de praktijkondersteuners Jeugd-GGZ.
Ook het onderwijs is een belangrijke partner, in het bijzonder waar het gaat om passend onderwijs. Ten slotte spelen partners in het veiligheidsdomein een rol waar de veiligheid van een jeugdige in het geding is. We stimuleren als gemeente de samenwerking tussen verwijzers, jeugdhulpaanbieders en andere partners (ook in het preventieve veld). Dit doen we door partners aan elkaar te verbinden, maar ook door in subsidieafspraken de samenwerking als voorwaarde op te nemen of een subsidie te verlenen aan een consortium van partners, zoals Dordrecht Sociaal.
6