Document · PDF

2021 Advies versterken van invloed van burgers op beleid in het sociaal domein vdef.pdf

Commissie Sociale Leefomgeving Dordrecht 23 november 2021, gemeente DordrechtBij agendapunt: 4: Politieke bespreking beantwoording vragen van rapport Advies- en Meldpunt Jeugd5.355 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Met het oog op de wereld

Door: Arno Terra & Harold van Garderen Voor: Commissie Sociale Leefomgeving Gemeente Dordrecht Datum: 9 november 2021

Advies versterken invloed van burgers op beleid in het sociaal domein

Narratief evalueren als verbinding tussen opgavematig besturen en maatschappelijk verantwoorden van publieke goederen

Voorwoord Voorwoord

Samenvatting

Zicht op impact

Burgerparticipatie Narratief evalueren & verantwoorden Opgavematig besturen

Referenties

Colofon

De grote decentralisaties in het sociale domein rond 2015 hebben geleid tot een zwaardere belasting van gemeenteraden. De gemeenteraad van Dordrecht merkte dat hun informatiepositie onvoldoende is om voor het vervullen van hun kerntaken kaders stellen, controleren en volksvertegenwoordiging. Het gevoelde hiaat kan kort worden omschreven als “veel cijfers, geen inzicht”. Met name grip op de eigen organisatie, structureel zicht op uitvoering en inzicht in de impact van publieke middelen op het welzijn van inwoners werden als ontoereikend ervaren. Men concludeerde ook dat de invloed van inwoners op beleid in het sociaal domein te laag was. Zij heeft daarom de Commissie Sociale Leefomgeving gevraagd te verkennen welke vorm van burgerparticipatie deze invloed zou kunnen versterken. Omdat uit onderzoek [1] bekend is dat de bekendste vormen van burgerparticipatie, (zoals inspraakavonden, cliëntervaringsmetingen, overlegtafels en G1000) geen invloed hebben op beleid, deed de commissie een bredere verkenning. Daarbij ontstond contact met 4vitae over narratief evalueren, een vorm van burgerparticipatie die continue en grootschalig zicht geeft op de impact van beleid door de ogen van cliënten én medewerkers. Tevens helpt narratief evalueren organisaties de impact van de uitvoering maatschappelijk te verantwoorden.

De vraag die de raadscommissie aan 4vitae stelde, werd in de zomer van 2021 als volgt geformuleerd: ‘Breng een advies uit over hoe narratief evalueren kan helpen om burgerparticipatie te versterken en de informatiepositie van de raad te verstevigen’ Tijdens de eerste gesprekken bleek ook dat hierachter het besef schuil gaat dat er ( nog) te weinig aandacht is voor de ervaringen van zowel inwoners (het cliëntperspectief) als medewerkers

Scope © 4vitae BV

De scope ( reikwijdte) van de bovenstaande vraag is breed. Deze kan in principe alle gemeentelijke domeinen beslaan. Omdat de vraag

echter gesteld werd door de Commissie Sociale Leefomgeving is de scope voor dit rapport beperkt tot het sociaal domein. Dat is niet alleen praktisch omdat de uitdagingen van gemeenten momenteel vooral in dat domein liggen (en in omgevingswet en ondermijning). Dit is ook logisch omdat vanuit gezin- en inwoner perspectief opgroeien, onderwijs, werk, inkomen, inclusie, armoede, veiligheid, enzovoort allemaal met elkaar verbonden zijn en elkaar dus beïnvloeden. Omdat jeugdzorg, jeugdhulp en gezinsondersteuning als het meest actueel werd gezien, is in onderleg met opdrachtgever besloten om in dit adviesrapport het jeugddomein te gebruiken als illustratie. Daarnaast ontwikkelde zich de voorbije maanden binnen de gemeente Dordrecht een discussie over een nog te maken verordening Jeugdhulp en een proces over afbakening Jeugdhulp. Wij willen hier met nadruk stellen dat het achteraf gezien dus enerzijds een gelukkige keuze was om jeugdzorg als casus op te nemen in dit rapport. Anderzijds mag niet de indruk ontstaan dat dit advies beperkt is tot het jeugddomein. Sterker nog, voor dit advies wordt meegenomen in de diagnose en advisering: het geheel van wetten, burgermeester & wethouders de gemeenteraad, de ambtelijke organisatie, verordeningen, zorg/hulp/ ondersteuningslandschap, inkoop & contractmanagement, aanbieders, uitvoering, verantwoording, informatievoorziening en onderzoek.

Omwille van beknoptheid en leesbaarheid is de inhoud van dit adviesrapport beperkt tot de hoofdlijnen die nodig zijn om het advies te onderbouwen. We hanteren daarbij het pyramide principe: eerste de adviezen en dan deze onderbouwen. Het advies op hoofdlijnen vindt u daarom in de samenvatting op de volgende pagina. Daarna volgen korte hoofdstukken over zicht op impact, burgerparticipatie, narratief evalueren & verantwoorden en opgavematig besturen. Het rapport eindigt met beknopte referenties en colofon. Veenendaal, 22 november 2021 Arno Terra en Harold van Garderen

Kernadviezen aan de gemeenteraad Stel opgaven centraal Ga opgavematig besturen vanuit wat wetten beogen

Vraag om warme informatie Die zicht geeft op wat publiek geld doet

Breng checks & balances aan Door warme en koude informatiefuncties apart te beleggen in de organisatie

Bestuur op bedoeling Baken af op morele gronden. Versterk wat goed doet, stop waar leed word toegevoegd

Samenvatting Diagnose

Adviezen De onderstaande adviezen leiden samen tot het verkleinen of zelfs dichten van de kloof tussen burger en overheid:

Voorwoord

1. Omarm opgavematig besturen boven doelsturing omdat dit ruimte geef ruimte geeft aan de uitvoering om te doen wat nodig is. 2. Baken jeugdhulp niet af op inhoud, regel alleen het hoogst noodzakelijke in een verordening. 3. Krijg zicht op betekenis en impact van publiek ge nancierde diensten in het sociaal domein middels warme informatie (betekenis, interactie, impact) naast de bestaande koude informatie ( productie, geld, demogra e). 4. Stop met gescheiden klant/inwoner en medewerker tevredenheidsmetingen. Implementeer narratief evalueren om de kennis, kunde en toezichtkracht van burgers (zowel inwoners als medewerkers) in de uitvoering te benutten waardoor één stroom warme informatie ontstaat. 5. Verrijk de verantwoordingsprocessen/dialogen vanuit toegang en aanbieders met warme informatie uit narratief evalueren om de betekenis en impact van publieke voorzieningen zichtbaar te maken van werkvloer tot democratie. 6. Zorg dat de toegang overzicht krijgt over het sociaal domein en daar regie kan voeren over alle dienstverlening in het sociale domein en het zorg/hulp/ondersteuningslandschap. 7. Zorg voor checks and balances door de warme informatiestroom te scheiden van de koude informatiestroom. Zorg ook voor een gelijke informatiepositie voor Raad en B&W. 8.

Stel als Raad en B&W samen vast welke zorg, hulp en ondersteuning wel en niet bijdraagt aan maatschappelijke opgave en bestuur daarop. Baken jeugdhulp daarmee af. Zo ontstaat gezamenlijke besturing op het morele. 9. Maak een start in het jeugddomein omdat dit actueel is en aansluit bij lopende activiteiten binnen de Gemeente Dordrecht/ Jeugdzorgregio Zuid-Holland Zuid.

Samenvatting

Zicht op impact

Burgerparticipatie Narratief evalueren & verantwoorden Opgavematig besturen

Referenties

Colofon

1. De huidige informatiepositie van de raad is onvoldoende om haar kaderstellende, toezichthoudende en volksvertegenwoordigende taak naar behoren uit te voeren: • Er is geen zicht op hoe de kaders in de praktijk staan. • Er is geen informatie over de zorgplicht van de gemeente, de kwaliteiten van het zorglandschap en over warme effecten van beleid op toegang, aanbieders, professionals en inwoners. • Raadsleden zijn afhankelijk van anekdotische signalen (email, bezoeken, telefoon) om hun vertegenwoordigende rol naar inwoners en medewerkers te vervullen. De omgang van de gemeente (>110.000 inwoners) en de informatievoorziening sluiten niet op elkaar aan. Er is een structurele oplossing nodig. 2. Hetzelfde geldt voor B&W. Ook hen ontbreekt het zicht op de impact en betekenis van publiek ge nancierde (en ook ingekochte) diensten in het sociaal domein. 3. De huidige informatiepositie is te karakteriseren als koud. Er is alleen zicht op de productie, nanciën, KPI’s, demogra sche en instrumentele kwaliteit. 4. Hierdoor is een situatie ontstaan waarin de sturing in het sociaal domein in het algemeen - en de jeugdzorg in bijzonder gedreven wordt door koude data. Dit zorgt voor een machtsverstoring en een democratisch tekort. 5. Er is geen structureel zicht op het realiseren van de wettelijke opgave en zorgplicht.

Zicht op de warme/menselijke aspecten het goede (en het leed) van medewerkers in de zorg, de kinderen/ jongeren/gezinnen en de gemeenschap - ontbreekt. 6. De opgave zoals te vinden in memories van toelichting is ten onrechte niet de basis voor besturing. Deze opgave laat zich niet vangen in meetbare doelen ( meten) maar is wel narratief te evalueren.

Infographic

Door grootschalige en continue narratieve evaluatie ( narratieve burgerparticipatie) wordt zichtbaar het echt gaat in de praktijk/ samenleving en of het zorglandschap de zorgplicht invult.

drang & dwang goed doet of niet

aan zorgplicht wordt voldaan. En

Raad en B&W

eventueel hiaten tussen opgave en bedoeling vaststellen

1 Het zorglandschap wordt gevormd door de maatschappij. Niet door de optelsom van aanbieders. Hier

liggen kansen voor gemeenten om e.e.a. betaalbaar te houden en toch te voldoen aan de zorgplicht. 2 De dialogen tussen cliëntenraden, zorgbestuurders, regievoerders, inkopers, beleidsmakers en Raad/ © 4vitae BV B&W worden allemaal getriadiseerd door de warme informatie die ontstaat als de bedoeling door het Alle rechten voorbehouden Narratief Evalueren zichtbaar is geworden All rights reserved

medewerkers & inwoners

Organiseren door gemeente &

werkvloer tot griffie

lijk pe n e ap ch ord ats wo Ma rant ve

verantwoordingsdialogen van

(koude informatie)

getriadiseerde2

Doelen

Vaststellen of met zorglandschap

e of r P

zorglandschap1 via

Diversiteit aan praktijken van

on e

Opgaven

Regievoering aanbieders &

io ss

Narratief & evalueren inw

(warme informatie)

Organiseren

maakt de bedoeling zichtbaar

als

ga be vem stu at ren ig

Evalueren of ondersteuning, zorg,

Besturen

Betekenen

Onderstaande infographic toont een overzicht van dit advies. Het laat zien hoe B&W en Raad samen opgavematig kunnen besturen op basis van warme informatie.

inkopen aanbieders

Democratisch besluiten over maatschappelijke opgaven en kaders3

Raad en B&W

en het zicht op de samenleving gebruiken om te sturen op het morele & economische

Wetten 3 Afbakenen op inhoud en productsoort is wettelijk niet toegestaan van uit de zorgplicht, het mag en

kan wel op basis van het morele criterium “doet het goed of niet”. Dat is narratief evalueerbaar, niet met KPI’s meetbaar.

Burgerparticipatie Voorwoord

Samenvatting

Zicht op impact

Burgerparticipatie Narratief evalueren & verantwoorden Opgavematig besturen

Referenties

Colofon

Er is een sterk gevoelde behoefte aan meer burgerparticipatie om de kloof tussen overheid en burger te dichten. Tjeenk Willink wijst er al decennia op dat de overheid de burger wantrouwt, reduceert tot consument en dat burger en overheid tegenover elkaar komen te staan. Veel burgerparticipatie trajecten richten zich op het mee laten doen van burgers aan beleidsvorming, denk aan de G500 of G1000. De daadwerkelijke invloed dan dergelijke initiatieven op beleid blijkt vervolgens miniem [1]. In het sociaal domein zit de pijn niet in het beleid maar in de uitvoering. Landelijke en lokale overheden hebben weinig zicht op en aandacht voor uitvoering. Tot voor kort was het ook niet mogelijk om daar anders dan op anekdotisch of incidentniveau zicht op te krijgen. In plaats van burgers mee te laten denken over beleid kunnen we burgers (zowel cliënten als professionals) direct betrekken bij de uitvoering door hen te laten vertellen over en te duiden waar jeugdhulp/zorg goed doet en waar niet.

Het beschikbaar komen van warme informatie is ook van belang voor de controlerende taak. De Raad maakt zo gebruik van de onderzoeks- en toezichtscapaciteit die in de samenleving aanwezig is en heeft dan eigen onderzoekscapaciteit nog om deze warme data, warme data patronen en warme informatie te duiden. De combinatie van en warme informatie en onderzoekscapaciteit zorgt dat de Raad een evenwichtige informatiepositie heeft. Die positie is de basis voor goede verantwoordingsdialogen met B&W. De Raad kan dan meer op het proces zitten en minder op de inhoud. Het gaat hierbij om vragen als: • Zijn de vertelnetwerken op orde? • Komt alles in beeld via de warme informatie? • Op welke patronen en signalen acteert de wethouder? • Wat is de vastgestelde bedoeling (wat gaat het echt)?

De vertellers worden al het ware onderzoekers door zowel hun observaties/ervaringen als antwoorden op vragen daarover te beantwoorden. De vertellers zijn daarmee ook toezichthouders omdat er steeds vertellers in het systeem aanwezig zijn en zij hun ervaringen 24/7 kunnen delen. De burgers meten niet, zij merken op. En de betekenis die zij daar zelf aangeven zit in de warme data. Daarin zitten signalen verborgen over interacties, over de betekenis van zorg en over de impact op mens en maatschappij. Oftewel het relationele, het morele en het contextuele. Precies wat niet zit in koude (objectieve) informatie.

Wat betekent dit voor de Raad?

Een neveneffect is tevens dat de raad haar taak om volksvertegenwoordiger kan invullen op een schaalgrootte die past bij onze maatschappij. Zij zijn hiervoor niet langer afhankelijk van email en individuele gesprekken of bezoeken.

Het vragen om warme informatie door de Raad zorgt ervoor dat narratief evalueren op gang komt. Hierdoor krijgen alle burgers samen invloed op het beleid waardoor de kaderstellende taak van de raad een nieuwe en krachtige vorm krijgt.

• Welke bijsturing van de opgave is nodig? • Zie we de effecten van die bijsturing in de warme informatie?

Het gaat niet meer om wat ú wilt weten van mensen Stel dat bomen en dieren konden praten. Dan zouden de bomen je vertellen over de schaduw, de dieren over het water wat ze drinken en de wolf die er de laatste tijd is. Wandelaars zouden vertellen over waar het jn wandelen en wat dat met hen doet. De boswachter zou vertellen over hoe hij het bos helpt gezond te blijven.

Het gaat om wat mensen willen dat u wéét

In die verhalen zit de betekenis van het bos voor verborgen. En ook ontwikkelingen, kansen en gevaren. 4vitae helpt dat verborgene zichtbaar te maken voor alle betrokkenen.

Zicht op impact Er wordt vaak gesproken over het sociale domein als ware het een optelsom van aanbieders, producten, wachtlijsten, kwaliteitscriteria, outputmetingen, key-performance indicatoren, contracten, budgetten en operationeel beheer.

Voorwoord

Cijfers over deze productie en beheersaspecten geven echter maar gedeeltelijk zicht op de volledige betekenis van ( jeugd)zorg, hulp- en ondersteunings-diensten. Zo wordt bijvoorbeeld de betekenis van werkdruk en wachtlijsten gedeeltelijk zichtbaar in verloop van personeel of het aantal crisissen dat ontstaat terwijl mensen op een wachtlijst staan.

Samenvatting

Zicht op impact

Burgerparticipatie

De literatuur over (zorg)diensten [3] zegt dat de betekenis van diensten bestaat uit drie aspecten:

Narratief evalueren & verantwoorden

In het hoofdstuk Narratief Evalueren wordt uitgelegd hoe de interactie en betekenis zichtbaar wordt gemaakt. Hier is het afdoende om te weten dat de vertelde verhalen en de data over interactie en betekenis zogenaamde warme data is. Dat is data die iets zegt over de samenhang van het sociaal domein en de zorg, hulp en ondersteuning die daar geboden wordt.

Koude en warme data en informatie In het voorgaande zagen we dat als mensen vertellen over hun ervaringen dat er dan naast koude data ook warme data ontstaat. De koude data wordt meestal door een inkoop/contractmanagement organisatie verzameld. Zij krijgen een opdracht en sluiten contracten met aanbieders. Gedurende de uitvoering wordt kouden data over uitnutting van budget, KPI’s en demogra sche gegevens verzameld bij aanbieders en na analyse en duiding daarvan als besturingsinformatie geleverd aan B&W en de Raad. In Dordrecht heet dit het rapport Data en Duiding Sociaal Domein [2]. De onderstaande guur toont in blauw de stroom koude data en informatie die de B&W en Raad bereikt. In Dordrecht wordt deze datastroom en informatievoorziening beheerd door de Serviceorganisatie.

Opgavematig besturen

Deze koude informatie is absoluut nodig, maar geeft geen zicht op de betekenis van hulp of zorg en is derhalve ongeschikt om te evalueren of de gemeente voldoet aan de zorgplicht die er wettelijk is of om het zorglandschap te evalueren.

Referenties

Colofon Naast de productieaspecten, zijn interactie tussen mensen (bijvoorbeeld relatie, motivatie, kennis, historie, context) en betekenis ( persoonlijk, professioneel, maatschappelijk) van belang. Waar productieaspecten gedeeltelijk te meten zijn en uitgedrukt kunnen worden in koude cijfers en gra eken, lukt dat niet met interactie en betekenis. Die worden alleen zichtbaar als mensen vertellen over hun werk, hoe ze mensen helpen, over de zorg die ze krijgen, hoe die traplift hen helpt om weer een inclusief leven te lijden, wat die uithuisplaatsing met hen gedaan heeft, enzovoort.

Als dit soort koude data de voornaamste informatiebron is voor de raad, ontbreekt bij alle partijen inzicht in de betekenis en impact van hulp en zicht op praktijken (dat wat er echt gedaan wordt). Dientengevolge gaat de besturing dan plaatsvinden op basis van deze koude informatie. Het democratische proces ( maar ook de besturing van aanbieders, inkoop en contractmanagement) richt zich op de beschikbare informatie en gaat het sociaal domein besturen als ware het een productiesysteem met een nancieel plaatje. De discussie gaat over geld, wachtlijsten, functioneren van de toegang en (hopelijk niet al te vaak) excessen bij aanbieders of in de toegang.

ontvangen van de jeugdteam als de cliënten die zijn doorverwezen naar zorgaanbieders. Door alle cliënten en alle betrokken professionals ervaringen te laten delen over waar hulp wel of niet goed deed komt de bedoeling (impact, betekenis) van het systeem in beeld. Bedoeling als wat het systeem echt doet en niet wat het zegt dat het doet.

Voorwoord

Op basis van de warme informatie [4] kan zowel het hulpsysteem geëvalueerd worden als het zorglandschap. Gaten (ontbrekende zorg/hulp) en overlap worden immers zichtbaar en bespreekbaar. Ook wordt zichtbaar welke hulp/zorg wel goed doet en welke niet.

Samenvatting

Zicht op impact

De door de warme en koude data/informatiestromen zo te scheiden worden beide partijen belast op wat ze het best kunnen. Bovendien is er sprake van check & balances hetgeen zorgt voor balans in het systeem.

Burgerparticipatie

Om praktische redenen en de gevoelde urgentie wordt er voorgesteld om met het Jeugdhulpdomein te beginnen. Dit is later te verbreden naar alle jeugdhulp die via de toegang binnen komt. Uiteindelijk kan er een zelfde model ontstaan voor het hele sociale domein.

Narratief evalueren & verantwoorden Opgavematig besturen

Wat betekent dit voor de Raad? Referenties

Aan de linkerzijde van dezelfde guur zien we dat er ook een opdracht gegeven wordt aan Sociale Wijkteams en/of Jeugdteams. Zij verzorgen o.a. de toegang, eerstelijnshulp (gezins- en opvoedondersteuning) en casusregie. In Dordrecht wordt het jeugddeel van deze opdracht uitgevoerd door de Stichting Jeugdteams Zuid-Holland Zuid.

Colofon

Door de aard van het werk hebben de medewerkers van de Stichting veel contact met kinderen, jongeren en gezinnen. Zij horen letterlijk de verhalen aan en hebben zicht op de betekenis van het werk dat zij doen voor en met gezinnen. Zij hebben dus toegang tot de warme data waarover eerder gesproken werd. Daarom ligt het voor de hand om de verantwoordelijkheid voor het beschikbaar komen van warme data Vanuit SJT kunnen zowel cliënten benaderd die direct hulp

Om zicht te krijgen op de uitwerking van de besteding van publieke middelen zijn drie aanpassingen het meest vitaal: • Kies een onderzoek/evaluatie methodiek die ook de interactie en betekenis van publieke diensten in het sociaal domein zichtbaar maakt. • Integreer CEO (cliënt/inwonerervaring), MTO ( medewerkertevredenheid), KM (burgerparticipatie, kennismanagement), BVE (beleidsvorming en evaluatie) en toezicht in één proces. • Breng organisatorisch een harde scheiding aan tussen warme en koude data/informatie zodat goede check & balances ontstaan in bovengenoemd proces en de informatievoorziening voor de raad en B&W..

Het sociaal domein is als een bos. Als je telt hoeveel bomen er staan, hoeveel regen er valt, hoeveel water er door het stroompje gaat en hoe vaak mensen er komen wandelen, hoe vol de parkeerplaats is en hoeveel boswachters er werken, dan weet je nog niet hoe het met het bos gaat en ook weinig over het belang van het bos. Stel dat bomen en dieren konden praten. Dan zouden de bomen je vertellen over de schaduw, de dieren over het water wat ze drinken en de wolf die er de laatste tijd is. Wandelaars zouden vertellen over waar het jn wandelen en wat dat met hen doet. De boswachter zou vertellen over hoe hij het bos helpt gezond te blijven. In die verhalen zit de betekenis van het bos voor verborgen. En ook ontwikkelingen, kansen en gevaren. 4vitae helpt dat verborgene zichtbaar te maken voor alle betrokkenen.

Narratief evalueren Voorwoord

Samenvatting

Zicht op impact

Burgerparticipatie Narratief evalueren & verantwoorden Opgavematig besturen

Referenties

Colofon

Narratief evalueren [6] is een benadering voor participatie waarin de het delen (vertellen) van ervaringen de basisdata vormt. Deze ervaringen komen - in tegenstelling tot veel andere benaderingen en methoden - van zowel medewerkers als van inwoners/burgers/ cliënten/patiënten. Narratief evalueren voegt in feite client-ervaringsonderzoek en medewerkerbeleving, kennismanagement en onderzoek naar impact samen tot één proces dat zicht geeft op de interactie tussen mensen (zowel collega’s als medewerkers en inwoners) als op de betekenis daarvan voor alle betrokkenen. Over narratief evalueren bestaan een aantal misverstanden. Deze worden besproken in de Bijlage Misverstanden.

Een continue proces met vier fasen Narratief evalueren is de tegenhanger van de bekende besturingscycles die vooral van binnen naar buiten werkt: doelen stellen, doen, checken, handelen (PDCA). Narratief evalueren werkt van buiten naar binnen in vier fasen: 1. Centraal (links) staat het sociaal domein dat inwoners samen vormen en waarin de gemeente diensten levert (de zogenaamde publieke goederen). Mensen doen daardoor kennis op over hoe het sociaal domein echt werkt. 2. Door mensen (inwoners en medewerkers) te laten vertellen over toegang en uitvoering komt deze kennis beschikbaar. Een los verhaal is echter een individuele ervaring, een anekdote, een illustratie en daarmee niet geschikt zicht te krijgen op het sociaal domein. 3. Als er echter antwoorden op duidingsvragen bij de ervaring zijn dan blijkt het opeens mogelijk om in die data patronen zichtbaar te maken. De patronen en de signalen daarin zeggen wél iets over wat het systeem doet. Deze data blijkt geschikt als input voor betekenisgeving (lees: handelen op basis van inzicht).

4. Inzichten die daardoor ontstaan zijn geschikt als besturingsinformatie. Zowel op het niveau van teams als van de

toegang, aanbieders, bij regievoering en als input voor B&W en de Raad. Allen hebben daarbij een driedubbele taak: • het vasttellen van de opgave in de eigen context • het verantwoording nemen voor en besturen van het verschil tussen de geziene bedoeling en gekregen opgave • én voeren van verantwoording dialogen daarover met opgavegevers.

Proces en functie Narratief evalueren is zowel een proces als een functie. Hierboven is het proces toegelicht. Narratief evalueren is echter vooral ook een functie die belegd moet worden in de organisatie. De warme informatiefunctie kan het beste worden belegd in een afdeling. De taak van deze afdeling is te zorgen dat het narratief evaluatieproces loopt en dat warme informatie data en informatie beschikbaar komt.

De kennis voor heden en toekomst zit in de maatschappij. Dit is extra relevant voor voor het sociaal domein. Mensen die in een wijk of straat wonen weten daarover altijd meer dan medewerkers en professionals die er werken. Mensen die hulp, zorg of ondersteuning krijgen of geven weten daarover meer dan beleidsmakers en bestuurders. De waarde van weten komt anno 2021 steeds minder uit een boek, proces of accreditatie. De waarde zit in het wat het systeem doet. Niet wat het zegt dat het doet, en ook niet waarvoor het ontworpen is te doen.

Opgavematig besturen Diensten in sociaal domein zijn goederen die betaald worden uit publieke middelen. Dat doen we als maatschappij vanuit een maatschappelijke opgave. Die opgave is waar het om gaat en het realiseren van die opgave helpt ons een goede maatschappij zijn.

Voorwoord

Opgavematig besturen is gericht op het realiseren van de opgave. Dat vraagt om te evalueren waar de opgave wel/niet wordt gerealiseerd en om het systeem aan te passen waar bedoeling (dat wat het systeem echt doet) en opgave van elkaar verschillen.

Samenvatting

Zicht op impact

Daarvoor is een evaluatiefunctie nodig om maatschappelijk te verantwoorden en opgavematig te besturen met zowel koude als warme in informatie.

Burgerparticipatie

De maatschappelijke opgave uit de memorie van toelichting bij de jeugdwet:

Narratief evalueren & verantwoorden

‘Alle kinderen moeten gezond en veilig kunnen opgroeien, hun talenten ontwikkelen en naar vermogen participeren in de samenleving. Ouders zijn hiervoor eerst verantwoordelijk. De overheid komt in beeld als dit niet vanzelf gaat.’

Opgavematig besturen

Wat direct opvalt aan deze opgave dat deze zich niet laat meten of vertalen in doelen, maar wel laat evalueren. Steeds is vast te stellen of wordt bijgedragen aan de maatschappelijke opgave of niet. De opgave ligt daarmee boven productiedoelen, procesnormen of beroepsnormen.

Referenties

Colofon

Deze manier van besturen zorgt ervoor dat hulp of zorg niet wordt gereduceerd tot dat wat de professional doet, maar dat het echt gaat om hoe zorg/hulp uitwerkt voor burger en maatschappij [7]. Het maakt ook duidelijk dat jeugdhulp meer is dan een matchingsvraagstuk, waar vraag en aanbod gekoppeld worden. Het denken in matching reduceert de burger tot consument en de overheid tot leverancier en nancier. Dat drukt waar het echt om gaat - de maatschappelijke opgave - buiten beeld. Procesindicatoren zijn belangrijk, maar zijn hulpmiddelen, ze geven signalen maar zijn niet het doel zelf. Zo is het goed om wachtrijen te

bemeten, maar zegt dat nog niet wat het het betekent om te moeten wachten of waarom mensen uit wachtrijen verdwijnen. Dat vraagt om extra (warm) onderzoek en extra duiding. Indicatoren die volumes meten zijn belangrijk om zorg/hulp te organiseren, maar die volumes zeggen weinig over wat de zorg/hulp doet. Het leunen op doelen was eerder logisch want ze konden makkelijk gemeten worden en er was gewoon niet meer. Met het beschikbaar komen van warme informatie kan er worden opgemerkt. De productie kan dan georganiseerd en gestuurd worden met koude informatie, de impact en betekenis ervan met warme informatie. Het evalueren van het zorglandschap vraagt om zowel koude informatie (hoeveelheden en wat kost het) als warme informatie (doet het goed?, welke gaten zitten er in het zorglandschap?)

Wat betekent dit voor de Raad? De Raad kan zorgen dat de maatschappelijke opgave leidend wordt (kaderstellende rol) en dat geëvalueerd wordt hoe zorg/hulp uitwerkt. Het gaat om het blame free vaststellen van de bedoeling en daarna stappen te zetten om dichter bij het realiseren van de opgave te komen. Beleidsvorming en uitvoering raken zo weer gekoppeld. Opgavematig besturen zorgt ervoor dat er zowel onderzoekend vermogen, als oplossend vermogen als adaptief vermogen (het systeem aanpassen aan veranderingen in de maatschappij) ontstaat. Het onderzoekend vermogen kan regionaal (via Stichting Jeugdteams) worden georganiseerd waarna er lokaal (op gemeente en zorgaanbiederniveau) de zorg/hulp geëvalueerd worden. Evalueren van het zorglandschap vraagt zowel om lokaal als regionaal evalueren. Het is aan de Raad om de gemeente (wethouder en uitvoerende organisaties) op te dragen de besturingslus vanuit de maatschappij aan te brengen.

Eén scherm van de interactieve maatschappelijke verantwoording van de Stichting Jeugdteams Zuid-Holland Zuid over het Anders Zorgen / Budgetbewust werken programma. Achter alle data (staafjes en bolletjes zitten narratieven (verhalen, ervaringen). Diverse patronen worden zichtbaar. Door deze te © 4vitae BV evalueren (betekenis ontdekken) ontstaat zicht op de bedoeling. Op wat de toeleiding en gezinsondersteuning echt doet. Alle rechten voorbehouden All rights reserved

Referenties 1.

G1000. Ervaringen met burgertoppen. Michels, Boogaard, Cohen, Smit, januari 2016. G1000 onderzoek - De realisatie van democratische waarden bij de G1000 in Groningen en burgertop in Amsterdam. Kennisbank Openbaar Bestuur, september 2015

Rapport Data & Duiding Sociaal Domein 2016-2020. Onderzoekscentrum Drechtsteden.

Is kwaliteit van diensten te meten? Wat zegt de wetenschap daarover Blog op 4vitae.nl.

Wat is warme informatie? En wat kun je daarmee. Blog op 4vitae.nl

Initiatieven voor digitale democratie op nationaal niveau. Rathenau Instituut 2020 (pdf)

Working with Stories, in your Community of Organisation, Participatory Narrative Inquiry, Cynthia Kurtz, 3rd edition, 2014.

Caring Democracy, Joan Tronto, 2013.

Colofon 4vitae helpt publieke, maatschappelijke en commerciële organisatiesde te besturen met menselijke intelligentie. We helpen hen met het inrichten van drie processen: • Opgavematig besturen zodat organisaties ruimte geven aan medewerkers om te doen wat nodig te doen wat nodig is. • Narratief evalueren waardoor de bedoeling van producten en diensten (wat ze echt doen en de betekenis daarvan) zichtbaar worden. • Maatschappelijk verantwoorden om op verschillen tussen opgave en bedoeling te acteren en daarop intern en extern te verantwoorden. Alle diensten en toepassingen van 4vitae zijn en praktisch en wetenschappelijk gefundeerd in systeemkunde, complexiteitskunde, management cybernetica, narratologie en zorgethiek.

Auteurs drs. Arno Terra arno@4vitae.nl +31 (0) 6 47 60 59 86

dr. Harold van Garderen harold@4vitae.nl +31 (0) 6 29 09 73 05

Het gaat niet om te weten hoe het zit Het gaat te weten hoe het gaat

Bijlage: misverstanden In deze bijlagen bespreken we 4 misverstanden over narratief evalueren.

Misverstanden: Misverstand 1: Het gaat over narratief cliëntonderzoek Misverstand 2: Het brengt het cliëntperspectief in beeld Misverstand 3: Het gaat om het verhaal bij de cijfers Mistverstand 4: Het gaat om beleidsprincipes

Ad Misverstand 1:

Het grootste misverstand is dat het een onderzoek is. Iets dat je kunt inkopen en afvinken. Warme informatie vraagt om het organiseren van onderzoeksvermogen om het hebben van een warm informatiesysteem naast het bestaande koude informatiesysteem. Een onderzoek veronderstelt een puntmeting, waar het hier gaat om continu onderzoeken, monitoren en toezicht houden. De Raad heeft ook weinig aan narratief cliëntonderzoek per aanbieder, want dan kun je die data niet meer clusteren naar regio of gemeenteniveau. Een centraal deel- en duidingspunt waarin alle cliënten en alle professionals hun ervaringen delen werkt wel. Vervolgens kan er geëvalueerd en gemonitord worden op teamniveau, instellingsniveau, gemeenteniveau als regioniveau om zowel de zorg/hulp als het zorglandschap te evalueren. Medewerkertevredenheidsonderzoek (MTO) en cliënttevredenheidsonderzoek (CTO) kunnen weg als er warme informatie is en zowel medewerkers als cliënten hun ervaringen delen. MTO en CTO zijn nu verplichte items maar hebben nauwelijks impact op de praktijken. Het moet er zijn maar men kan/doet er weinig mee. Er zijn 3 dingen nodig: Ten eerste het organiseren van de vertelnetwerken, ten tweede het detecteren van patronen in de data (vraagt om een shared services center) en ten derde het participatief duiden en beïnvloeden van deze patronen.

Warme data patronen en de signalen daarin zijn input voor duidingssessies en verantwoordings- en besturingsdialogen. Patronen kunnen versterkt worden, verzwakt worden, verstoord worden of uitdoven.

Ad Misverstand 2: Het is waar dat het cliëntperspectief weggedrukt werd. Toch gaat het hier om multi-perspectief en participatief evalueren waarbij de perspectieven van zowel professionals, cliënten, zorgaanbieders, uitvoeringsorganisaties als de gemeenteraad ertoe doen. Steeds gaat het om wat de maatschappelijke opgave is en hoe zorg/hulp in de praktijk uitwerkt voor mens en maatschappij. Zorg/hulp is een relationele praktijk en het ligt dan voor de hand om zowel medewerkers als cliënten/burgers te laten vertellen.

Ad Misverstand 3: Het gaat net zo goed om de cijfers bij het verhaal als om het verhaal bij de cijfers. Warme informatie is geen contextlaagje bij koude informatie maar een eigenstandige bron. Beide informatiestromen zijn nodig en het is zeker betekenisvol om koude en warme informatie te combineren. Warme informatie bevat de informatie over impact en betekenis. De betekenis en waarde daarvan gaat verder dan inkleuren. Zonder warme informatie is er geen terugkoppeling uit de maatschappij en blijft er in productiemetaforen praten over zorg en hulp gepraat worden.

Ad Misverstand 4: Beleidsmakers en wetgevers denken in beleidsprincipes. Principes als normaliseren, demedicaliseren, ruimte aan de professional, 1 gezin, 1 regisseur, 1 plan. Beleid heeft echter zowel bedoelde als onbedoelde effecten. Daarom is het belangrijk aandacht te besteden aan hoe beleid uitwerkt in de praktijk; de gevolgen. Dat systematisch in kaart brengen en dat gebruiken als besturingsinformatie en daarop handelen zorgt voor een feedbacklus uit de maatschappij op het systeem. (Zorg)ethici waarschuwen bij het louter sturen op principes op ‘morele blindheid’, omdat de gevolgen (bedoeld en onbedoeld) niet in beeld komen en daarmee over het hoofd worden

gezien. Soms zijn er wel morele signalen, maar wordt daar niet op geacteerd omdat en het patroon niet herkend wordt en er geen kanaal is om de signalen naar het bestuur te brengen. Met het beschikbaar komen van warme informatie is die ontbrekende feedbacklus er wel en is er sprake van een bestuurbaar systeem dat kan acteren op morele signalen. De kennis die benut wordt is ervaringskennis van burgers, zowel van cliënten als professionals. Deze ervaringskennis werd eerder nauwelijks benut.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.dordrecht.nl/api/v1/meetings/349/documents/13908