Ruimte voor Dongen omgevingsvisie deel 1 (raamwerk)

Ruimte voor Dongen - omgevingsvisie deel 1 – raamwerk Waar u voor kiest Vanuit de omgevingsvisie bouwen we aan onze gemeente vanuit vier lijnen: we bieden ruimte aan het Dongens DNA, de economie van morgen, de (gezonde) leefomgeving en het klimaat. In deze samenvatting proberen we in één oogopslag inzicht te geven in de belangrijkste visieuitgangspunten, per thema. Uiteraard zijn de uitdagingen en opgaves in de uitwerking op diverse manieren onderling verbonden.

Dongens DNA Om ruimte te bieden aan het Dongens DNA, investeren we in: •

Het koesteren en versterken van de eigen identiteit van onze dorpskernen We nemen de identiteit van een gebied als een van de pijlers voor ontwikkelingen in de leefomgeving. Samen met onze inwoners brengen we de kwaliteiten en basiswaarden van een gebied in kaart om vervolgens aan de gewenste ontwikkelingen te kunnen gaan bouwen.

•

Het waarborgen van fysiek Dongens DNA Ons DNA vind je niet alleen terug in onze cultuur, ook in het landschap zijn er fysieke kenmerken terug te vinden die verwijzen naar hoe we geworden zijn wie we nu zijn. Karakteristieke dorpsgezichten krijgen een nieuwe invulling om zo ons fysiek Dongens DNA te behouden.

•

Ontmoetingsplekken Al jaren is er sprake van een groeiende individuele keuzevrijheid en ruimte voor het individu, ook in onze gemeente. Tegelijkertijd is er nog steeds sprake van en behoefte aan duidelijke collectieve opvattingen en collectief gedrag. Onze uitdaging ligt in het samenbrengen en faciliteren van beide bewegingen. Ruimte blijven bieden aan verenigingen en evenementen én aandacht hebben voor het faciliteren van individuele ontmoetingen.

•

Initiatieven verbinden en faciliteren De rol van de gemeente veranderd. Aan de ene kant wordt van de gemeente gevraagd om zo veel mogelijk ruimte te bieden aan onze initiatiefrijke en vindingrijke inwoners. Aan de andere kant is bij grotere opgaves waar de vindingrijkheid en initiatiefrijkheid goed gebruikt kan worden een sterkere en meer faciliterende rol van de gemeente nodig.

Economie van morgen Om ruimte te bieden aan de economie van morgen, investeren we in: • Bedrijvigheid De bedrijven vormen het kloppende hart van de economie. Er wordt ingezet op kwaliteitsverbetering en efficiënt en duurzaam ruimtegebruik van de huidige bedrijventerreinen met aandacht voor gezondheid. • Goed personeel De gemeente Dongen zet daarom in op een samenwerking tussen onderwijsinstelling en bedrijfsleven om maatwerk te leveren in het opleiden, bijscholen en omscholen van (toekomstige) werknemers. • Het centrum Het centrum is levendig, het is prettig wonen, winkelen en ontmoeten. De voorzieningen (winkels, horeca, maatschappelijk) zijn afgestemd op de wensen van bewoners en ondernemers. Het centrum heeft een aantrekkelijke openbare ruimte in combinatie met woningbouw. Het centrum is goed bereikbaar met gratis parkeren. • Buitengebied en recreatie De ruimtelijke kwaliteiten van het buitengebied - rust, groen en ruimte - zijn van groot belang voor een aantrekkelijke leefomgeving en voor onze gezondheid, maar vormen ook een belangrijke economische factor. We willen daarom die kwaliteiten zoveel mogelijk behouden en versterken. De ondernemers in ons buitengebied worden waar mogelijk geholpen een goede balans te vinden tussen agrarische ontwikkelingen, landbouwfuncties, landschappelijke waarden en ontwikkelingen zoals recreatie.

• Mobiliteit De mobiliteit wordt bevorderd door aan te sluiten op het regionale netwerk van snelfietsroutes dat inwoners, forenzen en bezoekers kiezen voor vervoer per fiets. Voor het toenemend aanbod van elektrische auto’s wordt voorzien in elektrische laadpalen.

Een gezonde leefomgeving Om ruimte te bieden voor een gezonde leefomgeving, investeren we in:

2

•

Een goede, duurzame woningvoorraad Passend bij onze inwoners en hun behoeften. Met ruimte voor nieuwe woonconcepten (met onder andere slimme oplossingen voor zorg en ondersteuning), ruimte voor het toenemend aantal eengezinshuishoudens en 75-plussers en ruimte voor nieuwe inwoners (uitbreiding van de woningvoorraad in de periode tot 2030)

•

Een groene leef- en woonomgeving We investeren in groen in onze woon- en leefomgeving. Het groen biedt volop mogelijkheden om in te spelen, sporten, ontspannen en ontmoeten. Het groen draagt bij aan biodiversiteit, klimaatbestendigheid en aantrekkelijkheid van de gemeente.

•

Leefbare en sociale wijken en kernen We investeren in veiligheid: fysiek en sociaal, vanuit preventie. Met een goed voorzieningenniveau. We sturen op multifunctionele voorzieningen; levendige plekken waar inwoners van diverse doelgroepen en leeftijdsgroepen elkaar ontmoeten.

•

Inclusie We investeren in toegankelijkheid van onze voorzieningen voor alle inwoners. En hebben ook voor aansluiting en verbinding van doelgroepen die op enige wijze drempels ervaren in het deelnemen in de samenleving.

Het Klimaat Om ruimte te bieden aan het klimaat, investeren we in:

3

•

Bewustwording bij onze inwoners Het verduurzamen van Dongen kan alleen slagen wanneer we dat met onze inwoners en bedrijven doen. Het besef wat er gaande is omtrent het klimaat en dat we samen aan zet zijn om dit tij te keren. We streven uiteindelijk naar gezamenlijke- en inwonerinitiatieven voor het leefbaar houden van onze woonomgeving of verduurzamen van onze woningen en bedrijven.

•

Verduurzaming van onze woningen, bedrijven, warmte- en energiebronnen We maken het mogelijk om met behulp van duurzame warmtebronnen zoals geo- en aquathermie, warmtenetten en restwarmte van onze bedrijven onze woningen te verwarmen. We maken ruimte voor duurzame energieopwek, sluiten aan bij regionale initiatieven en zorgen ervoor dat iedereen over de kennis kan beschikken om zijn of haar woning te verduurzamen.

•

Een klimaatbestendig Dongen We zorgen er voor dat hitte, verdroging of wateroverlast onze leefomgeving of gezondheid niet beïnvloeden. Regen- of grondwater is beschikbaar voor plant en dier. We zetten in op minder verstening en meer ruimte voor waterberging. Samen met een uitgebalanceerd openbaar en particulier groen zorgt dit voor voldoende afkoeling en minder wateroverlast of verdroging.

•

Innovaties op het gebied van verduurzaming en klimaatadaptatie De gemeente staat open voor nieuwe ontwikkelingen en technologieën die een bijdrage leveren aan de klimaatopgave energie en duurzaamheid.

Samenvatting Voor u ligt het eerste deel van Ruimte voor Dongen, de omgevingsvisie van gemeente Dongen. In dit deel geven we een raamwerk, we schetsen een beeld van de ambities, stand van zaken en de opgaves waar we de komende jaren samen aan gaan werken. Dit raamwerk voor de omgevingsvisie is gebaseerd op bestaand beleid en brengt, geheel in de geest van de Omgevingswet, meerdere beleidsterreinen samen in één visie. Bij het opstellen van dit raamwerk zijn de vorig jaar vastgestelde paraplunota en de toekomstvisie van gemeente Dongen dan ook belangrijke onderleggers geweest. Want alhoewel de uiteindelijke visie een visie op de fysieke leefomgeving is hebben we nadrukkelijk ook aandacht voor de sociale impact van de inrichting van onze fysieke leefomgeving. Ondanks de beperkingen die de coronamaatregelen met zich meebrachten hebben we, net als bij de visies die de basis voor deze omgevingsvisie vormen, onze stakeholders geraadpleegd. Ambities Met de op te stellen omgevingsvisie streven we naar een fysieke leefomgeving die een zo groot mogelijk welzijn voor zoveel mogelijk mensen in onze gemeente mogelijk maakt. Onze gemeente is namelijk van álle mensen die hier wonen, werken en leven. Gemeente Dongen is er voor de meerderheid én voor de minderheid. Voor wie het goed heeft én voor wie een steuntje in de rug nodig heeft.

We zetten daarom in op een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving waarin het prettig wonen, werken en leven is. Om dat te bereiken hebben we ambities geformuleerd op het gebied van Dongens DNA, de economie van morgen, de gezonde leefomgeving en het klimaat. Van ambities naar de opgaves waar we aan gaan bouwen Om een duidelijk beeld te schetsen van waar de grootste opgaves in onze gemeente liggen, hebben we iedere ambitie afgezet tegen de huidige kwaliteiten van onze fysieke leefomgeving. Daarnaast hebben we voor iedere ambitie de belangrijkste trends en ontwikkelingen in kaart gebracht en gekeken wat ze betekenen voor gemeente Dongen. Het verschil tussen onze ambities en de huidige staat van onze fysieke leefomgeving leidt tot de opgaves waar we de komende jaren aan gaan bouwen. We vinden het belangrijk dat onze inwoners het goed vóór elkaar hebben en dat we het goed mét elkaar hebben. Onze identiteit en karakter koesteren en versterken we daarom de komende jaren. Daarvoor is het nodig om ruimte te bieden aan initiatieven uit de samenleving die daar aan bijdragen. En om te werken aan de ontwikkeling van de fysieke component van Dongens DNA. Mooie voorbeelden daarvan zijn de gebiedsontwikkeling van Glorieux en de beleefbaarheid van de Donge.

Om de economie van de toekomst vorm te geven, gaan we de komende jaren aan toekomstbestendige bedrijventerreinen, een levendig centrum en een vitaal buitengebied werken. Dat wil zeggen dat er wordt ingezet op kwaliteitsverbetering van en zuinig ruimtegebruik op de huidige bedrijventerreinen. We combineren een aantrekkelijke openbare ruimte met woningbouw en een hoog voorzieningen niveau in het centrum. En tot slot streven we naar een buitengebied waar een goede mix van agrarische en niet-agrarische activiteiten zorgt voor de nodige vitaliteit. We bouwen aan een gezonde leefomgeving door te investeren in leefbare en sociale wijken en kernen. Onze woningvoorraad brengen we in lijn met de demografische opbouw van onze bevolking en we blijven bouwen aan ons voorzieningenniveau. We gaan voor een inclusieve samenleving waarin zorg, sport, cultuur en onderwijs voor iedereen toegankelijk zijn. Een gezonde leefomgeving is vanzelfsprekend groen, met voldoende mogelijkheden om deze te gebruiken voor ontmoeting en ontspanning. Omdat we er ook voor willen zorgen dat de generaties na ons nog kunnen genieten van de Dongense leefomgeving is er in deze omgevingsvisie veel aandacht voor het klimaat.

We werken de komende jaren hard aan de warmtetransitie, de energietransitie, bewustwording bij onze inwoners, ondernemers en maatschappelijk partners en we zetten stappen op het gebied van circulariteit. In lijn met de gezonde leefomgeving gaan we zorgen voor voldoende vegetatie en waterbeschikbaarheid in woonkernen om af te kunnen koelen in langdurige warme perioden. We staan open voor innovatieve manieren van werken en samenwerking met de regio is van essentieel belang om onze doelstellingen te behalen.

4

Samenhang van de opgaven Onze ambities en opgaven komen op een klein grondgebied bij elkaar. Ze kunnen elkaar versterken of ten koste van elkaar gaan. Bij nieuwe initiatieven is het belangrijk om een integrale afweging te maken van alle belangen en op zoek te gaan naar koppelkansen. Soms zijn die koppelkansen overduidelijk, zoals bij groen in de openbare ruimte dat belangrijk is voor zowel gezondheid als voor klimaatadaptatie. Soms zal het koppelen van de verschillende opgaves echter vragen om een open houding en ‘omdenken’. Wat op het eerste oog strijdige opgaven lijken, kunnen we op die manier wellicht toch met elkaar verbinden. We realiseren ons bovendien dat we als gemeente onderdeel uit maken van een regio, die onderdeel is van een provincie, die onderdeel is van een land dat weer onderdeel uitmaakt van de hele wereld. Veel van de opgaves waar we aan gaan werken de komende jaren overstijgen onze gemeentegrenzen. Samenwerking en afstemming met al die andere schaalniveau’s is daarom een noodzakelijkheid. Dat doen we echter vanuit een duidelijk besef van wat bij ons past, onze mogelijkheden en ons DNA.

5

Inhoud Samenvatting ........................................................................................................................................... 4 1.

2.

3.

4.

Ruimte voor Dongen – omgevingsvisie deel 1 ................................................................................. 7 1.1

De Omgevingswet en de omgevingsvisie ........................................................................... 7

1.2

De status van het eerste deel van de omgevingsvisie ...................................................... 7

1.3

In Dongen doen we de omgevingsvisie samen: participatie ............................................ 7

1.4

Het vervolg op het eerste deel van de omgevingsvisie ..................................................... 8

De vier ambities van deze omgevingsvisie .................................................................................... 10 2.1

Ruimte voor…Dongens DNA .............................................................................................. 10

2.2

Ruimte voor…de economie van morgen .......................................................................... 11

2.3

Ruimte voor…een gezonde leefomgeving ........................................................................ 11

2.4

Ruimte voor… het klimaat .................................................................................................. 12

Dongen nu ...................................................................................................................................... 13 3.1

Ruimte voor…Dongens DNA .............................................................................................. 13

1.

Stand van zaken................................................................................................................... 13

2.

Trends & Ontwikkelingen ................................................................................................... 14

3.2

Ruimte voor…de economie van morgen .......................................................................... 15

1.

Stand van zaken................................................................................................................... 15

2.

Trends & Ontwikkelingen ................................................................................................... 17

3.3

Ruimte voor…een gezonde leefomgeving ........................................................................ 18

1.

Stand van zaken................................................................................................................... 18

2.

Trends & Ontwikkelingen ................................................................................................... 21

3.4

Ruimte voor…het klimaat ................................................................................................... 22

1.

Stand van zaken................................................................................................................... 22

2.

Trends & Ontwikkelingen ................................................................................................... 26

De opgaves waar we aan gaan bouwen ........................................................................................ 27 4.1

Bouwen aan…Dongens DNA .............................................................................................. 27

4.2

Bouwen aan…de economie van morgen .......................................................................... 28

4.3

Bouwen aan…een gezonde leefomgeving ........................................................................ 30

4.4

Bouwen aan…het klimaat ................................................................................................... 31

4.5

Samenhang van opgaven ................................................................................................... 33

Bijlages .................................................................................................................................................. 35 Bijlage I: De instrumenten van de Omgevingswet ....................................................................... 35 Bijlage II: Hoe de structuurvisie en de omgevingsvisie 1.0 zich tot elkaar verhouden ............ 36 Bijlage III: De uitslagen van de online vragenlijsten .................................................................... 37

6

1. Ruimte voor Dongen – omgevingsvisie deel 1 Voor u ligt het eerste deel, het raamwerk, voor de op te stellen omgevingsvisie ‘Ruimte voor Dongen’. In dit eerste deel schetsen we een beeld van de ambities, stand van zaken en de opgaves waar we de komende jaren aan gaan werken. Dat dit deel 1 is, laat u eigenlijk al meteen weten dat we nog niet klaar zijn met de omgevingsvisie. In 2021 gaan we de opgaves en ambities verder uitwerken naar een aantal algemene en gebiedsspecifieke principes die als leidraad voor het omgevingsplan gaan fungeren. Dat geeft ons de mogelijkheid om echt maatwerk te leveren binnen onze gemeentegrenzen. In dit hoofdstuk beschrijven we de status van de omgevingsvisie ten opzichte van de huidige structuurvisie en de andere visies die de basis vormen voor deel 1 van de omgevingsvisie. Vervolgens bespreken we de stappen die we gaan zetten op weg naar de integrale omgevingsvisie die we eind 2021 op willen leveren.

1.1 De Omgevingswet en de omgevingsvisie De Omgevingswet schrijft voor dat iedere gemeente één omgevingsvisie vaststelt. De omgevingsvisie komt in de plaats van structuurvisies, verkeers- en vervoersplannen, delen van de natuurvisie en milieubeleidsplannen. Maar ook thema’s als gezondheid en economie krijgen een belangrijke plek in de omgevingsvisie. De gemeente voegt het beleid op die verschillende terreinen van de fysieke leefomgeving niet alleen samen in de omgevingsvisie, maar verbindt dit ook met elkaar. Op die manier kunnen tegengestelde of juist gelijke belangen worden herkend. De omgevingsvisie is daarmee bij uitstek het instrument om invulling te geven aan de samenhang die de Omgevingswet voorstaat tussen onderdelen en aspecten van de fysieke leefomgeving. In de omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. De gemeente stelt één omgevingsvisie voor het hele grondgebied vast. De omgevingsvisie is vormvrij: de gemeenteraad bepaalt gebieden, sectoren en thema's. Dit geeft ruimte om op lokale behoeften te kunnen inspelen. De inhoud van de visie geeft richting aan het op te stellen omgevingsplan. Een omgevingsplan is een nieuw instrument dat alle bestaande bestemmingsplannen en gebiedsgerichte verordeningen zal vervangen. De omgevingsvisie vormt ook de basis voor eventueel op te stellen programma’s.

Als je de instrumenten in onderlinge samenhang beziet (Zie bijlage I), vormt de omgevingsvisie de eerste stap van het nieuw te ontwikkelen beleid en regels in het kader van de Omgevingswet.

1.2 De status van het eerste deel van de omgevingsvisie Het eerste deel van de omgevingsvisie is een document op hoofdlijnen waarin strategische opgaven en ambities samen worden gebracht. Het is het raamwerk aan de hand waarvan de omgevingsvisie als bedoeld in artikel 3.1 Omgevingswet in deel 2 verder wordt vormgegeven. Deel 1, het raamwerk, geeft op hoofdlijnen richting aan de ontwikkeling van de Dongense fysieke leefomgeving in de toekomst. Er is echter een definitieve, integrale versie nodig om de keuzes op gebiedsniveau uit te werken en vast te leggen. Dat betekent dat er nog geen sprake is van het vaststellen van de omgevingsvisie voor de gemeente Dongen en dat de structuurvisie Dongen 2020 en de andere visies die aan de basis van dit document liggen nog niet ingetrokken worden en (voorlopig) hun huidige status behouden. In bijlage II leggen we stap voor stap uit hoe de structuurvisie en ‘Ruimte voor Dongen’ zich tot elkaar verhouden.

1.3 In Dongen doen we de omgevingsvisie samen: participatie Samen met Dongen maken we het Dongen van morgen. Een visie over, met en voor de dorpen. Een visie die opgebouwd is uit reeds bestaande visies zoals de visies uit de paraplunota en de structuurvisie. Voor veel van deze visies is recentelijk nog geparticipeerd. De uitkomsten van die participatietrajecten nemen we daardoor mee in deze omgevingsvisie. Een visie ook die tot stand is

7

gekomen door een samenwerking van medewerkers van gemeente Dongen uit verschillende vakdisciplines binnen zowel het ruimtelijke als het sociale domein. En tot slot ook een visie waar onze inwoners en overige stakeholders direct bij betrokken zijn. Dat betrekken van medewerkers van gemeente Dongen, inwoners en overige stakeholders was door de omstandigheden niet gemakkelijk. Door de maatregelen die getroffen werden in verband met corona hebben we de diverse raadplegingen diverse keren moeten aanpassen, uitstellen of annuleren. Uiteindelijk is de participatie voor dit eerste deel voor het raamwerk van de omgevingsvisie grotendeels digitaal verlopen. Niet ideaal, maar onder de omstandigheden het best mogelijke resultaat.

1.4 Het vervolg op het eerste deel van de omgevingsvisie Om na vaststelling door de gemeenteraad van Ruimte voor Dongen deel 1 (het raamwerk) naar de uiteindelijke omgevingsvisie Ruimte voor Dongen deel 2 te komen gaan we in 2021 een aantal stappen zetten. In Ruimte voor Dongen deel 1 leggen we onze ambities en kernopgaven vast, in deel 2 vertalen we deze ambities en opgaven naar algemene en meer gebiedsspecifieke principes die richting moeten geven aan de ruimtelijke ontwikkelingen in Dongen. Daarbij is een aantal zaken van belang: 1.

Het in kaart brengen van de ruimtelijke kwaliteiten en basiswaarden per gebiedsprofiel

We streven in deze omgevingsvisie naar lokaal maatwerk. Want gemeente Dongen is gemeente Dongen en niet één van onze buurgemeenten. ’s Gravenmoer is ook ’s Gravenmoer en niet Dongen. En hetzelfde geldt natuurlijk voor Klein-Dongen-Vaart. Maar je zou ook kunnen denken aan het verschil tussen het centrumgebied en het buitengebied. In deel 2 van de omgevingsvisie onderscheiden we een aantal nog nader vast te stellen gebiedsprofielen. Als we het maximale willen halen uit de ontwikkelingen, dan moet er sprake zijn van een duidelijke bijdrage aan de reeds aanwezige kwaliteit van de leefomgeving per gebiedsprofiel. We zetten daarbij in op het behouden en ontwikkelen van bestaande kwaliteiten in een gebied en verrijken deze met nieuwe ontwikkelingen. Om dat te kunnen doen brengen we in het vervolgtraject op het eerste deel van de omgevingsvisie het volgende in beeld: - De (ruimtelijke) kwaliteiten van gemeente Dongen per gebiedsprofiel (cultuurhistorisch, ecologisch, landschappelijk, maatschappelijk, recreatief, etc.). - De basiswaarden per gebiedsprofiel (lucht-, licht-, geluid- en geur kwaliteit bijvoorbeeld maar ook wateroverlast en hittestress). - Hoe de identiteit van de kernen Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart verschilt. 2.

Het onderzoeken van de gewenste ontwikkelingen per gebied

Als de ruimtelijke kwaliteiten en basiswaarden per gebied in beeld zijn is het tijd om de gewenste ontwikkelingen per gebied te onderzoeken. En natuurlijk ook hoe deze ontwikkelingen zich tot elkaar verhouden. Wat is er nodig om ook in de toekomst fijn in Dongen te wonen, werken en recreëren? Denk daarbij aan het juiste woningaanbod op de juiste plek, een gebiedsgerichte klimaatstrategie, ruimte voor de economie en het verbeteren van onze infrastructuur. Maar er is nadrukkelijk ook aandacht voor ontwikkelingen in het sociaal en maatschappelijk domein zoals sport en beweegmogelijkheden voor iedereen, passend onderwijs en een inclusieve omgeving. In deel 2 van de omgevingsvisie zullen we al deze ontwikkelingen bij elkaar brengen om te kijken hoe zij elkaar kunnen versterken en waar zij mogelijk strijdig zijn met elkaar. En als ze strijdig zijn met elkaar, hoe lossen we dat dan op? 3.

De omgevingsvisie als afwegingskader

Die laatste vraag beantwoorden we door een afwegingskader te ontwikkelen. Het afwegingskader bestaat uit een aantal algemene principes die voor de hele gemeente Dongen gelden en een aantal specifieke principes voor ieder gebiedsprofiel die met name op dat gebied van toepassing zijn. Denk

8

bijvoorbeeld aan het algemene principe dat we in samenwerking met inwoners werken aan oplossingen en daarbij bijzondere aandacht hebben voor kwetsbare doelgroepen. 4.

In Dongen doen we ook deel twee van de omgevingsvisie samen

In deel 2 van de omgevingsvisie gaan we nog nadrukkelijker en nog lokaler het gesprek aan met onze inwoners. Samen met onze inwoners gaan we per gebiedsprofiel de ruimtelijke kwaliteiten, basiswaarden en gewenste ontwikkelingen in beeld brengen. Welke vorm van participatie we inzetten kan wisselen, afhankelijk van het gebied, de omstandigheden (hoe ontwikkelt het corona virus zich) en de wensen van de inwoners. Vast staat in ieder geval dat we een goede mix van online en offline instrumenten in gaan zetten. In deel 2 is ook afdeling 3.4. van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing voor de voorbereiding van de omgevingsvisie (artikel 16.26 Omgevingswet). Iedereen kan zienswijzen naar voren brengen over het ontwerp van de omgevingsvisie (artikel 16.23 Omgevingswet). De gemeente doet mededeling van het ontwerp in het gemeenteblad (artikel 10.7a Omgevingsbesluit). Tegen een omgevingsvisie staat geen beroep open. Een omgevingsvisie bindt alleen de gemeente zelf en heeft geen juridische gevolgen. De omgevingsvisie kan een kader vormen voor projecten die zijn aangewezen in bijlage V van het Omgevingsbesluit (Ob). Als dit zo is, gelden in de voorbereidingsprocedure de aanvullende regels voor milieueffectrapportage voor plannen en programma's (paragraaf 16.4.1 Omgevingswet). 5.

De onderliggende visies integreren of intrekken

In deel twee van de omgevingsvisie ‘Ruimte voor Dongen’ moet nog het nodige werk verzet worden. Bij het opstellen van een omgevingsvisie is het opstellen van een plan-MER verplicht. Deze verplichting komt omdat de omgevingsvisie kaderstellend is voor m.e.r.-(beoordelings)-plichtige besluiten. Daarnaast zijn er mogelijk ook negatieve effecten op Natura 2000-gebieden. Een passende beoordeling moet dan worden opgesteld. Een plan-MER is dan ook verplicht. Deel 2 dient ook digitaal beschikbaar te worden gesteld via het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Zo kan iedereen de omgevingsvisie digitaal bekijken in het Omgevingsloket. De omgevingsvisie moet daarom aan publicatiestandaarden voldoen. Dit eerste deel van de omgevingsvisie is niet een totaal nieuwe visie. ‘Ruimte voor Dongen’ is opgebouwd op basis van reeds bestaande visies zoals de structuurvisie en de visies in de paraplunota. Sommige van deze visies, zoals de structuurvisie en de verkeersvisie, zullen bij vaststelling van deel 2 ingetrokken worden omdat de omgevingsvisie in plaats van deze visies komt. Andere visies kunnen een onderdeel worden van de omgevingsvisie of aparte visies blijven (zoals bijvoorbeeld de woonvisie) maar met een duidelijke verwijzing in de tekst. Bij aanpassing deze visies hoeft niet een geheel nieuwe omgevingsvisie vastgesteld te worden maar enkel onderdelen van de visie geactualiseerd te worden.

9

2. De vier ambities voor de omgevingsvisie Hoe ziet Dongen er in 2030 uit? Of in 2040 of 2050? Hoe wonen we dan samen? Welke bedrijven zijn er dan te vinden in Dongen? En hoe werken we daar samen? Hoe hebben sport en recreatie zich ontwikkeld binnen onze gemeentegrenzen? In dit hoofdstuk schetsen we de toekomst van Dongen zoals we die voor ogen hebben. De toekomstvisie die de leidraad moet zijn voor de concrete plannen die we de komende jaren gaan ontwikkelen. Deze visie is nadrukkelijk een visie op de fysieke leefomgeving en houdt daarbinnen rekening met het creëren van ruimte voor de volgende thema's: • • • •

Dongens DNA De economie van morgen Een gezonde leefomgeving Het klimaat

2.1 Ruimte voor…Dongens DNA Dongen is een gemeente met drie kernen, drie gezichten en veel kwaliteiten die geografisch gesitueerd zijn rond de historische grens tussen Holland en Brabant. Een hechte gemeenschap; inwoners helpen en steunen elkaar en zijn in staat om gezamenlijke doelen te realiseren. Daarnaast is Dongen een plek waar iedereen zich thuis voelt, ook nieuwe inwoners. In Dongen is het fijn wonen, werken en leven voor iedereen. En, ook al delen we een identiteit als gemeente, iedere kern heeft zijn eigen unieke karakter en zijn eigen cultuurhistorische achtergrond. Die diversiteit vinden wij iets om te koesteren en om trots op te zijn. Gemeente van zand en turf, katholiek en protestants-christelijk, Brabants en Hollands. In onze gewoonten, tradities en de inrichting van onze kernen is dat nog steeds mooi zichtbaar. De kernen vullen elkaar aan, net als de inwoners. Met elkaar hébben we het goed voor elkaar en zíjn we goed voor elkaar. We hebben een sterke traditie in de maakindustrie, van oudsher gekenmerkt door armoede. Dat maakte ons vindingrijk, initiatiefrijk, warm en goed voor elkaar. Dát is ons DNA. Dat maakt Dongen ‘gewoon’ bijzonder. Wij vinden het belangrijk dat er in de omgevingsvisie veel ruimte is om die kwaliteiten te bewaren en te versterken in onze leefomgeving.

Gemeente Dongen vindt het belangrijk om haar identiteit en karakter te behouden en te versterken. We streven er naar om vanuit die eigen kracht, te verbinden en samen te werken met onze omgeving. Dat we geen grote gemeente met een groot budget zijn, hoeft geen probleem te vormen omdat we dankzij onze vindingrijkheid met beperkte middelen samen ontzettend veel kunnen bereiken. Gemeente Dongen moet een warme deken blijven waar we elkaar kennen, nog tijd hebben voor elkaar en waar we naar elkaar omkijken. En ook in de toekomst willen we ruimte blijven bieden aan onze ongekend initiatiefrijke inwoners in ’s Gravenmoer, Klein-Dongen-Vaart en Dongen. Door expliciet aandacht te besteden aan dat wat ons 'gewoon' bijzonder maakt, vertalen we die identiteit en eigenheid naar maatwerk voor onze inwoners en onze kernen. Want gemeente Dongen is gemeente Dongen en niet één van onze buurgemeenten. En dat mag gezien worden. Volgens ons kan dat alleen als we het Dongens DNA de ruimte geven en onze omgeving ontwikkelen in lijn met de kernwaarden die onze gemeente zo kenmerken.

10

2.2 Ruimte voor…de economie van morgen Dongen is een gemeente met een combinatie van unieke, toonaangevende bedrijven en reeds lang in Dongen verankerde bedrijven. Bedrijven in bedrijfstakken die Dongen groot hebben gemaakt en innovatieve nieuwkomers. Die bedrijven zorgen voor werkgelegenheid en daarmee indirect voor het vergroten van het welzijn van onze inwoners. Het hebben van werk (betaald of onbetaald) is immers een van de krachtigste instrumenten om goed en zelfstandig in het leven te kunnen staan. Daarnaast is Dongen een gunstige uitvalsbasis voor werknemers en bedrijven door haar centrale ligging in de regio Hart van Brabant. In de economie van morgen is een grote rol weggelegd voor (lokale) ondernemers. Zij mogen van de gemeente een goede dienstverlening en duidelijke kaders verwachten. We maken ruimte voor ondernemers / mogelijkmakers waar dat kan en stellen grenzen waar dat nodig is. Economische ontwikkelingen stoppen natuurlijk niet bij de gemeentegrenzen en daarom werken we op economisch vlak waar mogelijk slim samen met de regio Hart van Brabant. Onze regio heeft als speerpunten Smart Industry (slimmer industrie), Smart Logistics (slimme logistiek) en Smart Leisure (slimme vrijetijdsbesteding). Onze gemeente en Dongen kan zowel profiteren van als bijdragen aan deze speerpunten.

De economie van morgen wordt vormgegeven op de bedrijventerreinen van de toekomst maar nadrukkelijk ook in het centrum en in het buitengebied. Dongen wenst een aantrekkelijk vestigingsklimaat, een levendig centrum en innovatieve plattelandseconomie. We willen bovendien ruimte geven aan onze snelst groeiende sector Leisure (vrijetijdsbesteding). We faciliteren daarom projecten, initiatieven, evenementen en samenwerking waarbij ‘Ja, mits’ ons motto is.

2.3 Ruimte voor…een gezonde leefomgeving Ook in de toekomst wonen mensen graag in de gemeente Dongen. Een gezonde Dongense leefomgeving is een schone en veilige omgeving die uitnodigt tot bewegen, spelen en sporten. Een goede lucht-, licht-, geluid- en geurkwaliteit, voldoende groen, natuur en water en gezonde en duurzame woningen zijn essentieel voor onze leefomgeving. In een gezonde leefomgeving is ‘gezond’ voor ons niet alleen de afwezigheid van ziekte, maar draait het om de mogelijkheden voor ieder individu om de fysieke, sociale en emotionele uitdagingen in het leven aan te kunnen. Zo lang mogelijk vitaal, gezond en sociaal betrokken blijven is belangrijk. Omdat we weten dat de inrichting van onze fysieke leefomgeving daar een grote invloed op heeft, zorgen we voor een uitnodigende, veilige en beweegvriendelijke openbare ruimte. We richten bovendien duidelijk herkenbare plaatsen van ontmoeting in. Denk daarbij aan het Looiersplein in Dongen, de Hoofdstraat in ’s Gravenmoer en het dorpsplein in Dongen Vaart. En uiteraard zorgen we dat er ruimte is voor het rijke verenigingsleven dat onze gemeente zo kenmerkt. Als inclusieve gemeenschap houden we rekening met de behoeften van al onze inwoners. De openbare ruimte en openbare voorzieningen zijn voor iedereen goed toegankelijk.

Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die faciliteiten en voorzieningen biedt voor alle inwoners, passend bij hun behoeften. De gemeente Dongen zorgt daarom samen met haar maatschappelijke partners voor een interessant, divers en bovenal passend aanbod van voorzieningen op het gebied van onderwijs, sport, zorg en cultuur. Er is een diversiteit aan onderwijs aanwezig in de gemeente. De scholen zijn gehuisvest in gezonde gebouwen. De scholen zijn bovendien onderdeel van integrale kindcentra, samen met hun partners in onder andere kinderopvang. Door de gebouwen ook open te stellen voor wijkfuncties, verenigingen, sportieve en culturele activiteiten, vervullen ze een brede functie als ontmoetingsplek in de wijken en kernen. We willen een gemeente zijn waar sport en bewegen, in een rookvrije omgeving, voor iedere inwoner mogelijk is, niet alleen in een vereniging maar ook individueel en in de openbare ruimte. De leefomgeving in Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart nodigt daarom uit tot bewegen,

11

spelen en sporten. De leefomgeving draagt op die manier bij aan programma’s die er op gericht zijn inwoners op gezond gewicht te houden. Om gezond te blijven spreken we normen met elkaar af op het gebied van lucht-, licht-, geluid- en geurkwaliteit en houden ons hier aan. Onze leefomgeving kent daarnaast volop groen. Een groene leefomgeving draagt bij aan de algemene en mentale gezondheid van onze inwoners. Daarnaast heeft het groen een belangrijke functie in het beperken van hitte en opvangen van water. Bovendien dragen we hiermee bij aan de biodiversiteit. Tot slot: we sturen op het aantrekkelijk en bereikbaar blijven van onze woningvoorraad voor onze inwoners, in elke levensfase, van starters, gezinnen met kinderen tot en met senioren. De woningvoorraad sluit aan bij veranderingen zoals langer zelfstandig wonen, de veranderende samenstelling van huishoudens (kleinere, vaak éénpersoons huishoudens), en de duurzaamheidsopgave (isolatie en energietransitie).

2.4 Ruimte voor… het klimaat Een veilige en gezonde leefomgeving is ook een duurzame leefomgeving. Voor een duurzaam Dongen werken wij samen met onze inwoners aan een klimaatbestendige woonomgeving, de overstap naar duurzame energiebronnen (energietransitie) en duurzaamheidsmaatregelen. We richten onze (openbare) ruimte slimmer in zodat onze woonomgeving beter bestand is tegen het veranderende klimaat, we verbruiken minder energie en we verspillen zo min mogelijk grondstoffen. Wij doen daarbij ook nadrukkelijk een beroep op onze inwoners en ondernemers. Ruimte maken voor het klimaat kan alleen samen. Om in 2030 49% van de CO2 uitstoot te hebben gereduceerd en in 2050 helemaal CO2-neutraal te zijn, wekken we steeds meer van alle benodigde energie in Dongen op uit duurzame bronnen. Of we nemen compensatiemaatregelen zoals het aanplanten van bos of het inkopen van groene stroom. We realiseren zonneparken op bedrijventerreinen Tichelrijt en De Wildert. We maken optimaal gebruik van dakoppervlakken van openbare gebouwen en stimuleren ondernemers en inwoners om zonnepanelen te plaatsen. We werken daarvoor nauw samen met o.a. lokale ondernemers, de woningcorporatie en de lokale energiecoöperatie. We zorgen dat de effecten van klimaatverandering niet tot wateroverlast, verdroging of hittestress leiden.

Oplossingen hiervoor vinden we binnen het gebied en zijn een verrijking voor het gebied. Om wateroverlast en droogte tegen te gaan, stimuleren we inwoners om hun daken en tuinen te vergroenen en het versteende oppervlak te verminderen. Bewustwording van ieders invloed op zijn of haar directe woonomgeving maakt hier een belangrijk onderdeel van uit. Verstrekken van heldere informatie en handelingsperspectief vormt hiervoor het begin bij onze inwoners. Daarnaast zullen wij, daar waar gewerkt wordt in de openbare ruimte de noodzakelijke klimaatmaatregelen meenemen, zodat in 2050 heel Dongen klimaatbestendig is. Inwoners leveren een belangrijke bijdrage aan het verminderen van de CO2 uitstoot door goed afval te scheiden en meer grondstoffen in te zamelen om te recyclen of spullen te kunnen hergebruiken. Ook kunnen we een deel van het afval inzetten voor de productie van duurzame energie. Om het scheiden van afval bij onze inwoners te stimuleren en daarmee het restafval terug te brengen, zorgen wij ervoor dat we bekend zijn met de hindernissen die men op het gebied van inzameling van afval- en grondstoffen tegenkomt. Ook ons vervoer is schoon en de openbare ruimte is zo ingericht dat de vraag naar schone mobiliteit gefaciliteerd wordt.

Dat doen we door het gebruik van duurzame vervoersmiddelen te stimuleren en alternatieve vervoermiddelen zoals bijvoorbeeld de elektrische fiets of deelmobiliteit aantrekkelijker te maken. Daarnaast spelen we in op landelijke en regionale trends als het gaat om het terugdringen van woon-werk verkeer zoals het stimuleren van thuiswerken.

12

3. Dongen nu Hoe ziet onze fysieke leefomgeving er op dit moment uit? Hoe is die leefomgeving opgebouwd, hoe verhouden de ambities zich op dit moment tot elkaar en welke stakeholders hebben een belang bij de verschillende ambities? De antwoorden op deze vragen, gecombineerd met de trends & ontwikkelingen die we per thema onderscheiden, leiden tot de opgaven waar we de komende jaren aan moeten werken. Deze opgaven worden in het volgende hoofdstuk beschreven.

3.1 Ruimte voor…Dongens DNA 1.

Stand van zaken

De dorpskernen Dongen, ’s Gravenmoer, Dongen Vaart en Klein-Dongen-Vaart vormen sinds 1 januari 1997 de gemeente zoals we die nu kennen. Het samengaan van de gemeenten ’s Gravenmoer en Dongen betekende het samen komen van unieke karakters en cultuur historische achtergronden. Katholiek en protestants-christelijk, Brabants en Hollands. Ook de opbouw van onze fysieke leefomgeving is verschillend en dat is nog steeds goed te zien in het aanwezige landschap, de infrastructuur en bebouwing. Wat kenmerkt de Dongense leefomgeving? Ondergrond en netwerklaag De ligging op het overgangsgebied tussen zand en klei heeft gezorgd voor gevarieerde landschappen, elk met hun eigen karakter. Het historisch landschapspatroon is voor een groot deel nog heel duidelijk en gaaf. In de kern Dongen is het oude cultuurlandschap terug te zien in de ontginningsassen en stichten. In ’s Gravenmoer en Dongen Vaart geldt hetzelfde voor de infrastructuur die gevormd is door veenontginningen. Uiteraard maken het riviertje de Donge en de Vaart ook een belangrijk deel uit van onze ontstaansgeschiedenis. De aanwezigheid van schoon stromend water in de Donge met hoger gelegen donken zorgden er voor dat in Dongen veel looierijen en de daarmee verbonden leerindustrie ontstonden. Al jaren is er de wens om met name de Donge, die op sommige locaties verstopt ligt, meer zichtbaar en beleefbaar te maken.

In ’s Gravenmoer werd een stelsel van turfvaarten gegraven om via deze waterwegen de turf te kunnen afvoeren. De karakteristieke dijkjes rondom dit dorp, nu prachtige recreatieve routes, moesten indertijd deze kern tegen overstromingen beschermen. Dit alles is nog duidelijk zichtbaar aanwezig. Bovengrond Gemeente Dongen is een vindingrijke en initiatiefrijke gemeente waar men met beperkte middelen ontzettend veel weet te bereiken. Een goed voorbeeld daarvan zijn het sterke verenigingsleven en de vele evenementen die in onze gemeente georganiseerd worden. Onze inwoners worden opgeleid in ons rijke verenigingsleven en blijven altijd nieuwe dingen bedenken. Ze zijn bovendien warm en goed voor elkaar. Ontmoeten is belangrijk voor hen. Je wordt in onze gemeente snel geaccepteerd en de mensen zijn er zorgzaam. Evenementen zoals de Zomerspelen, carnaval, de wielerronde in DongenVaart, Dongen Ice, de avondvierdaagse, Koningsdag in ’s Gravenmoer en het Oranjeparkfestival in Dongen bieden iedereen de mogelijkheid om deel te nemen en aansluiting te vinden in het dorp. Al meer dan vijftig jaar maken we tijdens de Zomerspelen vrienden voor het leven. We hechten daarom waarde aan ontmoetingsplekken zoals park Vredeoord en het Wilhelminaplein. Tijd Historisch gezien was de leer- en schoenindustrie belangrijk voor Dongen. Al in de 18e eeuw ontstonden de eerste leerlooierijen.

Gedurende de 19e eeuw zouden deze zich samen met de schoenenindustrie ontwikkelen tot een belangrijke industrie voor onze gemeente. Nog steeds zijn er voormalige leerlooierijen en schoenfabrieken te vinden die teruggaan naar deze periode. Een mooi voorbeeld daarvan is de voormalige schoenfabriek van de firma Smits die inmiddels een woonbestemming heeft gekregen. We hebben dus een sterke traditie in de maakindustrie. Die maakindustrie werd van oudsher gekenmerkt door armoede. En net dat maakte ons vindingrijk, initiatiefrijk, warm en goed voor elkaar. Dát is ons DNA. Dat maakt Dongen ‘gewoon’ bijzonder. Dat we ‘gewoon’ bijzonder zijn trok ook de aandacht van kunstenaars in dezelfde periode dat de leeren schoenindustrie opkwamen. Bekende kunstenaars zoals Jozef Israëls en August Allebé trokken

13

naar Dongen op zoek naar een plek waar de traditionele boerderijen en hun inwoners nog echt en puur zijn. Iets wat in die snel veranderende tijd niet zo makkelijk te vinden was. De invloed van deze schilders is wereldberoemd en toch ook weer niet: Vincent van Gogh ontleende het thema van De Aardappeleters aan een van de Dongense schilderijen van Jozef Israëls: Boerengezin aan de maaltijd. Tot slot zijn ook de Broeders van Onze Lieve Vrouw van Lourdes en de Zusters Franciscanessen van Dongen van groot belang geweest voor ons DNA. Meer dan een eeuw lang bouwden deze kloosterlingen in Dongen aan een betere samenleving met goed onderwijs en zorg voor de zwakken en zieken. Ook staan de Broeders en Zusters aan de wieg van een zorgzame samenleving en een rijk sportief en cultureel verenigingsleven in Dongen. De invloed van de Broeders is nu nog terug te zien in de fysieke leefomgeving in het Glorieuxpark en tijdens de wandeling langs het Broederpad. Het Broederpad is een historische wandelroute die langs alle plaatsen leidt waar de Broeders in Dongen actief zijn geweest. Ook de invloed van de Zusters is nog steeds terug te zien in onze fysieke leefomgeving. Het verpleeghuis van de Zusters, Maria-oord, werd in 1938 gebouwd voor de zorg van zieke en oudere zusters.

In 1975 werden de activiteiten die in Maria-oord plaatsvonden ondergebracht in een stichting en die stichting ontwikkelde zich tot de professionele zorginstelling die we nu nog kennen.Het Moederhuis op de Hoge Ham wordt nu gedeeltelijk bewoond door de zusters en gedeeltelijk gehuurd door Maria-oord voor de zorg aan particuliere patiënten. Samenhang ‘Ruimte voor… Dongens DNA’ is bij uitstek een ambitie die draait om People, Planet én Profit! Vanuit het Dongens DNA hebben we aandacht voor de sociale samenhang in onze gemeente die zo belangrijk is voor een gezonde leefomgeving. De enorme opgave waar we later in ‘Ruimte voor… het klimaat’ uitgebreid bij stil staan kunnen we bovendien alleen maar samen met onze vindingrijke en initiatiefrijke inwoners aangaan. Ruimte bieden aan het Dongens DNA versterkt dus indirect ook de samenwerkingskracht die we nodig hebben om ruimte te bieden aan het klimaat. Tot slot zit er ook een duidelijk economische kant aan een sterk Dongens DNA. Wereldmerken zijn gevestigd in onze gemeente en investeren mee in vindingrijkheid en ondersteunen initiatieven uit de samenleving. Dit zorgt voor een vruchtbare bodem voor ondernemers. Met wie doen we dit samen? Samen met bewoners, bedrijven en bezoekers is het Dongens DNA in kaart gebracht.

Na een uitvoerig participatieproces met onder andere interviews, straatjutten en onderzoek in de regio en provincie is het Dongens DNA zoals hier boven omschreven vastgesteld. Het Dongens DNA houden we levend met, hoe kan het anders; onze inwoners en alle verenigingen, organisaties, ondernemers en bedrijven die actief zijn binnen onze gemeentegrenzen 2.

Trends & Ontwikkelingen

De relatie tussen overheid en samenleving verandert In de afgelopen jaren heeft in Nederland een aantal verschuivingen plaatsgevonden in de verhouding tussen overheid en samenleving. Zelfredzaamheid (of ‘samenredzaamheid’) is steeds belangrijker geworden in de Nederlandse samenleving. Tegelijkertijd gaat de roep om een sterke overheid ook weer steeds vaker op. Deze twee ontwikkelingen vragen van lokale overheden om op een andere manier invulling te geven aan hun rol. Overheden bewegen zich meer richting de inwoner en bedrijven om ruimte en vertrouwen te bieden aan maatschappelijke initiatieven én om hen te faciliteren in deze initiatieven. Inwoners kunnen naar eigen behoefte en mogelijkheden aan de samenleving deelnemen. Er vindt een verschuiving plaats van aanbodgerichte producten en diensten naar vraaggerichte producten en diensten. Gemeente Dongen krijgt hierdoor dus een ander rol dan voorheen. We worden steeds meer verbinder en facilitator en werken aan maatwerk om aan te sluiten bij individuele en collectieve initiatieven van inwoners. Bestuurlijke schaalvergroting Landelijk is de laatste jaren een trend zichtbaar van bestuurlijke schaalvergroting van gemeenten.

Enerzijds kent dit de vorm van gemeentelijke herindelingen naar grotere eenheden anderzijds zien we steeds meer samenwerkingsverbanden tussen gemeenten die wel hun eigen bestuur houden maar voor complexe thema’s intensief met buurgemeenten en/of de regio samenwerken.

14

Ook in Dongen werken we intensief samen met onze omgeving: met buurgemeenten, regio, waterschappen en provincie Noord-Brabant. Daarnaast dragen we samen met bedrijven en onderwijs bij aan de kenniseconomie in de regio Hart van Brabant. We hebben oog voor elkaar: iedereen moet mee kunnen doen De zelfredzaamheid van inwoners wordt sterk aangesproken, dit vraagt om goede basisvaardigheden van inwoners. Daarnaast moet de samenleving zo ingericht zijn dat iedereen kan meedoen: een inclusieve samenleving. Er moet aandacht zijn voor toegankelijkheid van onderwijs, werk, wonen, omgeving, informatie, gebouwen, mobiliteit, passende zorg en ondersteuning, participatie en dienstverlening. We doen dingen op onze eigen manier (individualisering) We zien landelijk al jaren een trend van individualisering, jongere generaties wonen steeds vaker ongehuwd samen, er zijn meer eenpersoonshuishoudens en traditionele sociale verbanden zoals religieuze of politieke overtuiging worden minder belangrijk. Tegelijkertijd is een ontwikkeling zichtbaar dat inwoners zelf plannen maken voor hun kern en zelf verantwoordelijkheid nemen voor het in stand houden van een ontmoetingsplek of sportvoorziening. Dit past bij de transitie van verzorgingsstaat naar een participatiesamenleving; eigen kracht, eigen regie en zelfredzaamheid.

Gemeente Dongen kent daarnaast vanuit haar DNA ook de filosofie ‘in Dongen doen we dingen samen’. Die tegenhanger van het individualisme zien we onder andere in de diepgewortelde traditie van een rijk verenigingsleven. Een mooi voorbeeld van hoe zelf initiatief nemen en een groot saamhorigheidsgevoel elkaar kunnen versterken is het project Comunity Care Dongen. Door dit project kunnen kwetsbare ouderen ondanks problemen met het geheugen in combinatie met lichamelijke klachten, mobiliteitsklachten, eenzaamheid en woon- en leefomstandigheden, zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen.

3.2 Ruimte voor…de economie van morgen 1.

Stand van zaken

Wat kenmerkt de Dongense leefomgeving? Ondergrond De aanwezigheid van stromend water van de Donge en het feit dat in het water geen ijzer zat, was belangrijk voor het ontstaan van een industrie die een grote invloed zou hebben op de economie van Dongen: het leerlooien. Op de zandgronden van Dongen groeiden veel eiken. De schors van deze bomen is een ander essentieel ingrediënt voor het looien van leer. Doordat er veel vraag was naar leer in de 18e en 19e eeuw konden de leerlooierijen en de schoenfabrieken in Dongen uitgroeien tot belangrijke motoren van de Dongense economie. Na de Tweede Wereldoorlog werd er steeds meer leer geïmporteerd uit het buitenland en zakte de vraag naar leer dat lokaal geproduceerd werd in. Door de modernisering van de technieken die gebruikt werden voor het looien werden looierijen minder afhankelijk van het stromende water van de Donge. Steeds meer looierijen en leerverwerkende industrie verplaatsten zich daarom vanuit de dorpskernen naar het bedrijventerrein Tichelrijt. Het bedrijventerrein Tichelrijt is gesitueerd langs het Wilhelminakanaal en de Vierbundersweg/Steenstraat en tussen de provinciale wegen N629 / N631. Ook de meer traditionele bedrijven verdwenen op den duur uit het straatbeeld.

Desondanks is de geschiedenis van de leerlooierijen nog steeds goed zichtbaar, niet alleen in de kern Dongen maar ook in de kernen ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart. De Dongense economie kenmerkt zich nog steeds als een maakindustrie. Lokale bedrijven zijn belangrijk voor werkgelegenheid van onze inwoners. Netwerklaag Ondanks het feit dat onze gemeente geen rechtstreekse aansluiting op de snelwegen kent zijn we goed bereikbaar. Via de provinciale wegen is gemotoriseerd verkeer snel bij de verschillende snelwegen. Dit is zowel een voordeel voor leveranciers en afnemers als voor werknemers van bedrijven in Dongen. Het nieuwe tracé van de N629 zorgt voor een nog betere bereikbaarheid van bedrijventerrein Tichelrijt van en naar de A27. Vrachtverkeer en doorgaand verkeer wordt via een duidelijke bewegwijzering over de hoofdwegen naar de snelwegen A58, A59 en A27 geleid. Onze gemeente is minder goed te bereizen met het openbaar vervoer. De busverbinding van Tilburg en Breda loopt weliswaar door Dongen heen maar niet door de andere kernen. Ook het

15

bedrijventerrein Tichelrijt wordt slecht met het openbare busvervoer ontsloten, terwijl hier wel potentie ligt. Dit is van invloed op de bereikbaarheid van Dongense bedrijven voor werknemers van buiten onze gemeente. Dongen kan in de regio Hart van Brabant op eigen wijze bijdragen aan en gebruik maken van de aanwezige kenniseconomie. Bijvoorbeeld door samenwerkingte stimuleren en faciliteren tussen de bedrijven die in Dongen gevestigd zijn en het onderwijs binnen de gemeente en de regio. Maar ook als woongemeente centraal tussen de kennisknooppunten Tilburg, Breda, Eindhoven en Den Bosch. Met de komst van de e-bike wordt woon-werk verkeer per fiets steeds aantrekkelijker, de komst van de snelfietsrouten draagt hier verder aan bij.

Bovenlaag Om mee te kunnen gaan met de snel veranderende arbeidsmarkt (en daarmee met de snel veranderende vraag in opleiding) wordt samen met ondernemers en onderwijs een bijdrage geleverd aan het verbeteren van de lokale markt. Dit gebeurt door leerlingen kennis te laten maken met de lokale ondernemers: bedrijfsbezoeken, stageplaatsen en concrete opdrachten die onderdeel uitmaken van het lesprogramma. De bedrijventerreinen in Dongen bieden vooral ruimte aan lokale en toonaangevende bedrijven, bedrijven die verankerd zijn in deze gemeente. Een verdere uitbreiding van bedrijventerrein Tichelrijt vindt vraaggericht plaats en is voornamelijk gericht op het bieden van ruimte aan lokale bedrijven. De bebouwing en buitenruimte dienen te passen binnen de uitstraling van het bedrijventerrein. Bij de zichtlocaties worden hogere eisen gesteld, de bebouwing dient representatief en hoogwaardig te zijn met daarbij passende buitenruimte. Efficiënt ruimtegebruik en flexibele verkaveling zijn uitgangspunten bij de invulling van de terreinen. De zones langs de bedrijventerreinen zijn ook benut voor het realiseren van zonneparken. Dit geldt zowel voor Tichelrijt als voor De Wildert. Het centrumgebied heeft de afgelopen jaren een transformatie ondergaan. De openbare ruimte is volledig heringericht, denk hierbij aan park Vredeoord, Wilhelminaplein, Looiersplein en alle aanliggende straten.

Daarnaast hebben er wijzigingen in het voorzieningenaanbod plaatsgevonden. Doordat er sprake was van leegstand was het mogelijk om bedrijven te herplaatsen en voorzieningen beter te verdelen over het centrum. Rondom het Looiersplein en aan de Hoge Ham streven we naar een goede balans tussen winkels, wonen en horeca. Bij ruimte voor de economie van morgen is voor het buitengebied zowel behoud als ontwikkeling belangrijk. De kwaliteiten van ons buitengebied - rust, groen en ruimte – staan onder druk door

16

schaalvergoting binnen de landbouw, kassenteelt en verstedelijking. De komende jaren kunnen in het buitengebied de agrarische bedrijven verder onder druk komen te staan. In het belang van de economische vitaliteit en de ruimtelijke kwaliteit kijken we daarom nu al naar een goede balans tussen agrarische ontwikkelingen, landschappelijke waarden en nieuwe (maatwerk)ontwikkelingen met een duurzaam karakter. Recreatie (Leisure) is een ontwikkeling waarvoor binnen de gemeente Dongen de laatste jaren vooral in het buitengebied veel aandacht is. Naast verblijfsrecreatie als een camping, een vakantiepark, een groepsaccommodatie en een aantal bed & breakfasts komen er ook ondergeschikte horecagelegenheden bij (bijvoorbeeld een theetuin in ’s Gravenmoer). De meeste horeca is gelegen in stedelijk gebied met een concentratie in het centrum. Hier is ook een hotel gevestigd. De meeste recreatieve bezoekers van Dongen komen om te wandelen en te fietsen in de natuur. Daarnaast fungeert Dongen als uitvalsbasis voor een citytrip naar Tilburg, de Efteling en de Beekse Bergen. Op het gebied van toerisme en recreatie participeert Dongen actief binnen het Regionaal Bureau voor Toerisme De Langstraat. Samen met de gemeenten Loon op Zand, Heusden en Waalwijk promoot Dongen de streek De Langstraat, die eeuwenlang het centrum vormde van de Nederlandse schoenen leerproductie.

Samenhang De economie van morgen staat natuurlijk niet op zichzelf. Het Dongens DNA, de leefomgeving en klimaat en duurzaamheid zijn allen nauw verbonden met de economie. Bedrijven dragen bij aan de naamsbekendheid en eigenheid van Dongen. De energieopgave en duurzaam produceren daagt bedrijven uit om hun bedrijfspanden en productieprocessen te blijven vernieuwen. De zonneparken bij zowel Tichelrijt als De Wildert dragen bij aan het opwekken van duurzame energie. Met wie doen we dit samen? Uitgifte van bedrijventerreinen en afstemming van de type bedrijven op deze bedrijventerreinen vindt plaats binnen de regio Hart van Brabant. De provincie maakt deel uit van deze overleggen. Daarnaast zijn de Dongense ondernemers van belang. Zij hebben zelf ambities/gedachten over het ondernemen en wij hebben hen nodig om onze ambities te kunnen realiseren.

2.

Trends & Ontwikkelingen

Technologische ontwikkelingen Door verdere digitalisering zijn onze inwoners in staat om veel uit vanuit huis te werken. Er is sprake van enorme ontwikkelingen op het gebied van informatie-en communicatietechnologie. De online en offline wereld raken steeds meer met elkaar vervlochten. We worden daardoor minder tijd- en plaatsgebonden; er is sprake van een 24-uurseconomie. Steeds meer wordt digitaal geregeld en door deze ontwikkeling verandert de vraag naar fysieke ruimte. De fysieke winkels in Dongen worden steeds meer samengebracht in het kernwinkelgebied. Er zijn directe gevolgen voor het gebruik van voorzieningen en accommodaties, mobiliteit, infrastructuur en het faciliteren van dataverkeer. Elektrisch rijden en 5G is geïntroduceerd en worden verder ontwikkelen en maken nieuwe toepassingen mogelijk. Ook worden steeds meer aankopen gedaan via het internet. Regionale economische samenwerking Dongen neemt deel in het programma ‘economie’ van de Gemeenschappelijke Regeling Regio Hart van Brabant. Via regio Hart van Brabant participeert de overheid samen met kennisinstellingen en ondernemers in het economisch ontwikkelingsprogramma Midpoint Brabant, waarvan het toepassingsgebied Smart Leisure één van de speerpunten is. Midpoint Brabant Smart Leisure mikt op meerdaags verblijfstoerisme van internationale allure, met een onderscheidend recreatieaanbod.

Gestreefd wordt naar een forse toename van het aantal banen in de sector en een verdubbeling van het aantal meerdaagse bezoekers, de bestedingen en als gevolg hiervan ook het aantal bedden. Economische groei gaat hierbij hand in hand met duurzame groei van leefomgeving en milieu. Vanuit het House of Leisure helpt Midpoint Brabant Smart Leisure mee aan nieuwe, duurzame initiatieven in de regio Hart van Brabant. Wat dit voor de gemeente Dongen gaat betekenen, wordt verder uitgewerkt in deel 2 van de omgevingsvisie. Economische ontwikkelingen stoppen niet bij de gemeentegrenzen. Om deze reden neemt economie een centrale rol in, in de Strategische meerjarenagenda Regio Hart van Brabant 2019-2023. We

17

onderschrijven de missie uit deze agenda en nemen onze verantwoordelijkheid in de regionale ambitie: we combineren economische, ecologische en sociale groei: • We werken aan een slimme samenleving met maatschappelijke en ecologische meerwaarde. • We werken aan een slimme economie met hoog economisch rendement. • We doen dat vanuit kennis, kunde én karakter, voor duurzame ontwikkeling van die slimme maatschappij en economie. Ontwikkelingen agrarische sector In de agrarische sector zijn al jaren twee trends gaande: schaalvergroting en intensivering. Kleinere agrarische ondernemingen komen hierdoor voor de keuze te staan om hun traditionele landbouwactiviteiten te verbreden of zelfs te beëindigen. Hierdoor komen agrarische bedrijfsgebouwen (zoals stallen, loodsen en kassen) vrij voor nieuwe doeleinden (zogenaamde Voormalige Agrarische Bedrijfsbebouwing / VAB’s). Hoewel het fenomeen niet nieuw is, is er veel meer behoefte aan een VAB-beleid dan voorheen. Verdere schaalvergroting binnen de agrarische sector op de langere termijn is niet te verwachten. Er wordt vanuit het Rijk en provincie vooral ingezet op een circulaire plattelandseconomie of natuurinclusieve landbouw. Het Rijk biedt kansen in de vorm van opkoop- en beëindigingsregelingen of subsidies op het gebied van duurzaamheid en biodiversiteit.

De provincie geeft meer mogelijkheden voor herbestemming in haar Omgevingsverordening. Dit biedt kansen voor verbetering van de omgevingskwaliteit van het Dongense buitengebied. In Dongen werken we momenteel aan een VAB-beleid.

3.3 Ruimte voor…een gezonde leefomgeving 1.

Stand van zaken

Door de economische groei in vooral de tweede helft van de 20e eeuw is onze gemeente sterk gegroeid. Op dit moment telt de gemeente zo’n 26.300 inwoners. Daarmee groeit het aantal inwoners sneller dan verwacht en volgens de laatste bevolkingsprognoses (provincie Noord-Brabant, september 2020) zet dat de komende tijd nog verder door. Die groei wordt voornamelijk veroorzaakt doordat mensen zich hier vestigen. Dongen blijkt een aantrekkelijke woongemeente. Het hoge voorzieningenniveau, het rijke maatschappelijk en cultureel leven, aantrekkelijke en gevarieerde woonkernen met veel groen en een woningaanbod met veel eengezinswoningen dragen daar aan bij. De dorpskernen ’s Gravenmoer en KleinDongen-Vaart en de wijken in de grootste kern Dongen zijn verschillend van karakter en daarmee valt er voor nieuwe inwoners wat te kiezen. Onze inwoners zijn over het algemeen tevreden over zijn woonomgeving. Per wijk / buurt zijn daar wat verschillen in te zien, maar gemiddeld waardeert men zijn / haar woonsituatie met een 8,21.