RIB 60 - Bijl1 - Regionale Raadsinformatiebrief traject woonzorgvisie

Raadsinformatiebrief

Traject Woonzorgvisie Aan:

Gemeenteraden en ROSA

Van:

P.G. Meulenberg

Datum:

11-11-2022

1. Inleiding Na een lange periode van economische groei staat Nederland de komende jaren voor enorme opgaven. De arbeidsmarkt is zeer krap en door de oorlog in Oekraïne is een energiecrisis ontstaan die een grote weerslag heeft op het dagelijkse leven van mensen. Ook de uitdagingen op de domeinen wonen, zorg en welzijn zijn groot. De zorgkosten stijgen gestaag en de woningmarkt zit vast. Dit heeft tot gevolg dat: -

-

Nederland op dit moment onvoldoende in staat is om een groeiende groep ouderen en kwetsbaren te faciliteren in hun (toekomstige) woon-, welzijn- en zorgbehoeften. Er onvoldoende betaalbare woningen zijn om alle aandachtgroepen (arbeidsmigranten; mensen die uitstromen uit beschermd wonen, maatschappelijke opvang en jeugd; sociaal en medisch urgenten en dreigend daklozen, statushouders, studenten, woonwagenbewoners) te huisvesten. Een gat dreigt te ontstaan tussen (langer) zelfstandig wonen en intramurale voorzieningen; er is een fors tekort aan voldoende (geclusterde) tussenvormen. Bestaande woningen vaak (nog) niet geschikt zijn om langer zelfstandig te kunnen blijven wonen of zijn niet passend bij de behoefte van de doelgroep ouderen. De aanwezigheid en bereikbaarheid van zorg- en welzijnsvoorzieningen en een geschikte buitenruimte voor senioren en kwetsbare doelgroepen nog lang niet overal vanzelfsprekend is.

De urgentie om met deze vraagstukken aan de slag te gaan wordt in de regio Hart van Brabant al langer onderkend. In 2021 is opdracht gegeven voor het opstellen van een woonzorganalyse met als doel om de toekomstige behoefte aan wonen, zorg en welzijn van diverse doelgroepen in de regio en de afzonderlijke gemeenten in beeld te brengen, net als het beschikbare (en geplande) aanbod. Op basis van deze analyse is geconcludeerd dat de opgaven immens zijn en dat het niet mogelijk is om deze als individuele gemeenten op te pakken. Een logische vervolgstap is om op regionale schaal een visie te ontwikkelen hoe toegewerkt kan worden naar een toekomstbestendig (zowel inhoudelijk als financieel) woonzorglandschap. Dit is tevens in lijn met het landelijke programma een thuis voor iedereen, dat alle gemeenten verplicht om een woonzorgvisie op te stellen. In dit kader heeft het gecombineerde portefeuillehoudersoverleg Sociaal – Wonen op 28 september 2022 ingestemd met de start van het traject om te komen tot een regionale woonzorgvisie. Met deze raadsinformatiebrief wordt u hierover geïnformeerd.

Memo / pagina 1 van 4

2.

Regionale en landelijke ontwikkelingen inzake wonen, zorg en welzijn

De woningmarkt staat al jaren onder grote druk. Voor steeds meer mensen is het moeilijk een passende woning te vinden. Sommige mensen hebben nog minder kansen, omdat ze zich in een kwetsbare situatie bevinden. Zij zijn vaak afhankelijk van (extra) zorg of begeleiding, of zij moeten hun leven (opnieuw) opbouwen. Daarnaast is Nederland aan het vergrijzen. Naar schatting zijn er over 20 jaar twee keer zoveel 75+’ers als nu (ongeveer 2,5 miljoen in 2040). Ook de gemiddelde leeftijd van ouderen stijgt en zij blijven steeds langer, al dan niet alleenstaand, zelfstandig wonen. Komt nog bij dat gemeenten, woningcorporaties en zorgorganisaties zich nu al het hoofd breken over het vinden van geschikte woningen voor mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, statushouders en dak- en thuislozen. Inclusief de zorg en ondersteuning die dichtbij georganiseerd moet worden. Tot slot zien we dat de zorgkosten de afgelopen jaren alleen maar aan het toenemen zijn met als resultaat – mocht het zo doorgaan – dat de zorg op termijn niet meer te betalen is. Hierdoor staat het thema wonen, zorg en welzijn zowel landelijk als regionaal en lokaal hoog op de agenda en wordt gewerkt aan een actiegerichte aanpak om hier iets aan te doen.

| Regionale woonzorganalyse In de regio Hart van Brabant is in 2021 de opdracht gegeven om een woonzorganalyse op te stellen met als doel om de toekomstige behoefte aan wonen, zorg en welzijn van diverse doelgroepen in de regio en de afzonderlijke gemeenten in beeld te brengen, net als het beschikbare (en geplande) aanbod. Meer informatie over de analyse inclusief opgeleverde documenten is inzichtelijk via deze link Woonzorganalyse - Regio Hart van Brabant (regio-hartvanbrabant.nl) De volgende conclusies zijn op basis van de analyse getrokken: de opgaven zijn immens; gemeenten kunnen dit niet alleen; een logische vervolgstap is om op regionale schaal een visie te ontwikkelen hoe toegewerkt kan worden naar een toekomstbestendig (zowel inhoudelijk als financieel) woonzorglandschap; de input vanuit de analyse te gebruiken voor het opstellen van deze visie. Landelijk programma een thuis voor iedereen Ook het rijk zit vanzelfsprekend niet stil en is van mening dat iedereen over een eigen thuis moet kunnen beschikken. In reactie hierop is op 11 mei 2022 het programma huisvesting aandachtsgroepen: Een thuis voor iedereen gelanceerd. Dit programma heeft als doel om te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor alle aandachtsgroepen met een evenwichtige verdeling over gemeenten en met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding.

Het betreft de volgende aandachtsgroepen: Arbeidsmigranten Doelgroepen weer thuis (uitstroom beschermd wonen, maatschappelijke opvang en de jeugdhulp) Sociaal en medisch urgenten en dreigend daklozen Statushouders Studenten Woonwagenbewoners Daarbij wordt nadrukkelijk ingezet op regionale samenwerking. Ervaringen uit het verleden (o.a. met jeugd) hebben het rijk doen inzien dat voor een aantal thema’s het van belang is dat op regionale schaal regie wordt gevoerd en afspraken worden gemaakt. Dit heeft de afgelopen jaren o.a. geresulteerd in de norm voor opdrachtgeverschap jeugdhulp en beschermd wonen met vastgestelde

pagina 2 van 4

regiovisies. Nu zien we dat deze ontwikkeling zich ook doorzet op het terrein van wonen en zorg en dat gemeenten worden verplicht om te komen tot een woonzorgvisie.

3.

Start traject woonzorgvisie regio Hart van Brabant

De regio Hart van Brabant heeft met de eerder genoemde woonzorganalyse voor een deel al geanticipeerd op de landelijke ontwikkelingen. Hierin is het voornemen opgenomen om deze analyse als basis te laten dienen voor een regionale woonzorgvisie, met concrete kwalitatieve en kwantitatieve afspraken, en daar in 2022 concrete stappen in te gaan zetten. Dit traject sluit naadloos aan op door het landelijke programma met de opdracht om integrale woonzorgvisies op te stellen die in 2023 gereed moeten zijn. Het is daarom ook wenselijk om beide processen uit te lijnen met elkaar om de regionale opgaven integraal en in samenhang te bezien en te komen tot concrete afspraken hierover. Naar aanleiding hiervan heeft het portefeuillehoudersoverleg sociaal – wonen ingestemd om te starten met het opstellen van een woonzorgvisie. Het doel van dit traject is om ervoor te zorgen dat er in de regio Hart van Brabant voldoende betaalbare woningen en voorzieningen zijn voor alle ouderen / senioren, mensen met een lichamelijke en geestelijke beperking en overige aandachtsgroepen (zoals statushouders en studenten), met een evenwichtige verdeling over de gemeenten en met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. Het aanpakken van de woonzorgopgave gaat echter niet alleen over het organiseren van woonvormen waar ook zorg kan worden geboden.

Het gaat ook over het (anders) organiseren van zorg en ondersteuning, zodat tegemoet wordt gekomen aan de groeiende vraag daarnaar.

4.

Regionaal versus lokaal

De toekomstige woonzorgvisie bestaat uit een regionaal en een lokaal deel. In het regionale deel worden de onderwerpen opgenomen waarvan het van belang en / of wenselijk is dat daar regionale afspraken over worden gemaakt. Hierbij wordt het uitgangspunt gehanteerd: ‘lokaal wat lokaal kan, regionaal bij aantoonbare meerwaarde’. In het lokale deel worden de eigen gemeentelijke doelstellingen en resultaten benoemd, uitgaande van de lokale kleur en maatwerk. Op dit moment vinden zowel op regionaal als lokaal niveau acties plaats. Het opstellen van de woonzorgvisie wil niet zeggen dat deze zaken on hold of uitgesteld worden. Gelet op de urgentie is het van belang om hier mee door te gaan, zodat van elkaar geleerd kan worden en best practises meegenomen kunnen worden in het uitvoeringsprogramma.

5.

Hoe ziet het proces en de planning eruit?

De sleutel voor de toekomstige opgaven ligt in de samenwerking tussen gemeenten en verschillende publieke en private partners, altijd in afstemming met de mensen met een (toekomstige) behoefte aan zorg of ondersteuning zelf. Vandaar dat in dit traject de samenwerkingspartners nadrukkelijk betrokken worden en op onderdelen zelfs in de lead zijn. Onder andere de samenwerking binnen Weer Thuis heeft geleerd dat dit tot successen kan leiden. Om iedereen op hetzelfde informatieniveau te krijgen maar ook om input op te halen voor de uitwerking, wordt eind dit jaar / begin volgend jaar een brede startbijeenkomst georganiseerd. Hiervoor worden alle relevante partijen uitgenodigd. Het streven is vervolgens om de (voor een deel bestaande) bouwstenen in het eerste kwartaal van 2023 gereed te hebben, zodat het 2e kwartaal van 2023 kan worden gebruikt voor het opstellen van de woonzorgvisie(s). In het derde kwartaal van 2023 vindt het (ambtelijke en bestuurlijke) besluitvormingsproces plaats.

pagina 3 van 4

6.

Wat betekent dit voor de gemeenteraden

Gelet op alle ontwikkelingen die in deze raadsinformatiebrief worden geschetst is de urgentie meer dan ooit aanwezig om te komen tot een integrale visie op de beleidsterreinen wonen, zorg en welzijn. Gelet op de omvang, importantie en de benodigde capaciteit is de conclusie dat gemeenten dit niet (meer) alleen kunnen. Regionale samenwerking en gezamenlijke inzet van capaciteit is vereist. Voor gemeenteraden is het van belang om e.e.a. in het bredere perspectief te bezien. Zowel qua schaalgrootte maar ook ontwikkelingen in de ruimtelijke sector (b.v. gebiedsontwikkeling en woningbouw). Door middel van de woonzorgvisie – die in het derde kwartaal van 2023 ter vaststelling aan de gemeenteraden wordt voorgelegd - worden de gemeenteraden gevraagd om hierin kaders en richting te bepalen.

pagina 4 van 4