RIB 27 - BIJLAGE 2 Bijlage 6 b Regionale Investeringsagenda Hart van Brabant

Regionale Investeringsagenda (RIA) Regio Hart van Brabant Versterking van Brede welvaart vanuit omgevingskwaliteit en vice versa

7 februari 2022

Inhoudsopgave Kernboodschap: gezonde, groene en inclusieve groei

3

1. Aanleiding en doel Regionale Investerings Agenda

4

1.1 De kracht van Hart van Brabant

6

1.2 Brede welvaart: gezonde, groene en inclusieve regionale groei

8

2. Integrale benadering gezamenlijke regionale opgaven

11

2.1 Pijler Wonen

13

2.2 Pijler Basis: Landschap, Water en Bodem

18

2.3 Pijler Economie en Leisure

23

2.4 Pijler Mobiliteit

29

2.5 Pijler Klimaatadaptatie en Energie

35

3. Gebiedsgerichte en gemeenteoverstijgende aanpakken (clusters van ingrepen)

40

4. Financiën: beprijzing van de plannen en bekostiging/financiering

49

4.1 Investeringsagenda voor gezonde, groene en inclusieve groei van de regio

50

4.2 Benodigde investeringsbijdragen Rijk

50

4.3 Benodigde beleidsruimte en -maatregelen Rijk

50

Bijlagen Bijlage 1: SWOT-analyse Hart van Brabant:

52 52

Bijlage 2: Toelichting op doel, werkwijze en proces van de Regionale Investerings Agenda (RIA) 53 Bijlage 3: ROA 1.0 - “Onze kijk op de toekomst van de regio” Brede welvaart als basis 56 Bijlage 4: #Hoedan?: Uit de ROA over de gebiedsgerichte aanpak

59

Bijlage 5: Kaartmateriaal (grote versies)

60

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

2

Kernboodschap: gezonde, groene en inclusieve groei ‘Onze missie is dat we economische, ecologische en sociale groei combineren.’ De hiervan afgeleide ambitie van de regionale partners is dat ruimtelijke ontwikkeling in de regio bijdraagt aan de brede welvaart voor iedereen, waarbij de eigenheid en het DNA van de regio gekoesterd en versterkt wordt. Uit de bodemopbouw en het watersysteem is een afwisselend landschap voortgekomen, met variatie in steden, dorpen en natuur. Partners in de regio kennen en vinden elkaar gemakkelijk. De schaalgrootte zorgt voor wendbaarheid. Samen zetten we onze schouders onder de ambities die er zijn in de regio. Voor onze bewoners, bezoekers, bedrijven en studenten: een gezonde samenleving met meer welzijn. We koesteren ons ecologisch kapitaal. We zijn trots op onze maakindustrie, logistiek en vrijetijdseconomie. We investeren in innovatie, circulariteit en energieneutraliteit. Met een integrale aanpak nemen de 9 gemeenten - Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk, Tilburg en Waalwijk - die gezamenlijk op ruimtelijk gebied samenwerken in Hart van Brabant1 en de twee in deze regio samenwerkende waterschappen (De Dommel en Brabantse Delta) het initiatief in het presenteren van een Regionale Investerings Agenda (RIA).

Hiermee bundelen we de meerjarige ambities voor gezonde, groene en inclusieve groei in en van de regio. Hiermee sluiten we aan op de SRBT-ambitie van gezonde groei. In de context van de RIA Hart van Brabant verstaan we onder gezonde, groene en inclusieve groei een ontwikkeling waarbij woningbouw, mobiliteit en economie gepaard gaan met natuurontwikkeling en sociale inclusiviteit. Daarbij vormt de woningbouwopgave in combinatie met economische ontwikkelingen de trigger om - in balans met de andere ambities - de ontwikkelingen in een versnelling te krijgen. Investeringen in mobiliteit, energie(transitie) en natuur zijn daarbij faciliterend en randvoorwaardelijk. Dat doen we met een integrale gebiedsgerichte aanpak, waarbij bij elke ontwikkeling de in de ROA vastgestelde ontwikkelprincipes 2 worden gehanteerd. Niet alles zal tegelijkertijd en overal tot stand kunnen komen. We zullen - alleen al vanwege personele en financiële schaarste - in de vervolgfase moeten prioriteren. Daarvoor gaan we in de volgende fase ook in gesprek met onze regionale stakeholders en het bedrijfsleven en met het Rijk. Met deze RIA brengen we op regionale schaal in beeld welke projecten de komende jaren tot uitvoering komen en welke ambities er daarbij nog zijn voor nieuwe projecten.

Dit doen we allereerst vanuit vijf samenhangende pijlers - wonen, landschap/water/bodem, economie/leisure, mobiliteit en klimaatadaptatie/energie - en brengen we vervolgens in samenhang bij elkaar in negen gebiedsgerichte aanpakken. Deze RIA vormt de onderlegger voor het verstedelijkingsakkoord voor de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT). We zijn een van de eerste regio’s in Nederland die op deze manier invulling geeft aan de ambities uit de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en de enige die dit ook al combineert met een Regionale Omgevingsagenda. Met deze RIA haken we aan bij de kwaliteits- en schaalsprong waar we op bovenregionaal niveau - als onderdeel van de stedelijke regio Breda-Tilburg (SRBT) - bij betrokken zijn. Samen met de regio Breda en de provincie Noord-Brabant dragen we op een passende schaal en met voldoende massa bij aan de verstedelijkingsopgave en het beoogde akkoord van het Rijk. We kijken hierbij ook naar de periode 2030-2040 en wat er nodig is om die kwaliteits- en schaalsprong te maken.

1

de regio Hart van Brabant bestaat uit 11 gemeenten, waarbij de gemeenten Alphen-Chaam en Baarle-Nassau binnen Hart van Brabant samenwerken op het sociaal domein en voor wat betreft de RIA onderdeel zijn van de RIA Breda/Baronie. 2 zie bijlage 4 #Hoedan? Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

3

1. Aanleiding en doel Regionale Investerings Agenda De regio Hart van Brabant ontwikkelt zich op vele vlakken. Vanuit gezamenlijke visies, ambities en opgaven werken de verschillende overheden intensief samen. Midden Brabant - het kloppend hart van metropoolregio Brabant - wil uitblinken in duurzame ontwikkeling. De missie van de Regionale Investerings Agenda (RIA) Hart van Brabant is het combineren van economische, ecologische en sociale groei. Duurzame groei door innovatie en ondernemen is de standaard: gezonde, groene en inclusieve groei voor alle inwoners is de ambitie; zowel ‘hier en nu’ als ‘elders en later’. Dus zonder afwenteling naar andere gebieden en naar toekomstige generaties. We noemen dit “Brede welvaart”. De aanleiding vormt de samenwerking met de regio Breda/Baronie in de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT). In dat kader is vorig jaar gestart met de RIA als input voor het verstedelijkingsakkoord tussen Rijk en SRBT. Met deze RIA leveren we - net zoals de regio Baronie/Breda - een inventarisatie en onderbouwing voor de integrale opgaven in onze regio, van waaruit we gezamenlijk kunnen optrekken, prioriteren en zoeken naar samenwerking. In deze RIA geven we concrete invulling aan het beleid van de regio op ruimtelijk gebied, zoals op 15 december 2021 vastgesteld in de Regionale Omgevingsagenda (ROA 1.0).

De ROA geeft de gemeenten, regio, waterschappen en provincie houvast voor gerichte samenwerking en aanpak van de opgaven door: het gezamenlijk lange termijn toekomstperspectief; de benoemde hoofdopgaven; een set van afspraken over inhoud, aanpak en samenwerking. De betrokken overheden werken, ieder vanuit hun eigen rol, samen aan het aanpakken van de hoofdopgaven en daarover gemaakte afspraken. De ROA helpt bij de aanpak (integraal en gebiedsgericht), het verdelen van taken en bij elkaar brengen van middelen (in RIA-verband), het volgen van de voortgang en biedt mogelijkheden om bij te sturen. De ROA is meer beleidsmatig en gericht op samenwerking en afstemming tussen verschillende overheden over ambities en prioriteiten (werken als één overheid). De ROA kijkt over de regiogrenzen heen als het gaat om opgaven die regio-overstijgend zijn en daarom beleidsmatige afstemming vragen, en levert input voor de landsdelige omgevingsagenda Zuid (Brabant-Limburg).

In deze RIA richten we ons primair op de benodigde projecten en daarvoor benodigde middelen om aan die ambities invulling te geven. Met de focus op projecten en een gebiedsgerichte aanpak willen we komen tot versnelling van de realisatie van de beleidsmatig al vastgestelde plannen en daarmee de versterking van de uitvoeringskracht. Hiervoor worden partijen betrokken die bij de uitvoering van de projecten het voortouw hebben, zodat synergie en complementariteit gevonden wordt en investeringen gebundeld kunnen worden. We kijken daarbij over de regiogrenzen heen. Een belangrijk onderdeel van de omgevingsagenda’s is het leggen van verbindingen tussen de verschillende bestuurslagen en schaalniveaus. De opgaven in de fysieke leefomgeving zijn complex: er moet veel gebeuren en er is weinig ruimte. Daarom moeten we slim combineren en slim samenwerken. Op deze manier kunnen de verschillende overheidslagen laten zien dat zij als één overheid opereren. Dit versterkt een integrale manier van denken en werken. Zo scheppen we helderheid in de hoofdopgaven binnen het fysieke domein en bundelen we de belangrijkste beleidsambities, programma’s en interbestuurlijke afspraken. Dit biedt overzicht en op basis daarvan kunnen we bepalen waar aanvullende afspraken nodig zijn. 3

3

In bijlage 2 is te lezen welke werkwijze is gevolgd om tot deze RIA te komen Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

4

Relatie met het Rijk Met het nieuwe instrument van de Regionale Investerings Agenda (RIA) doen de samenwerkende overheden in de Stedelijke Regio Breda Tilburg een voorstel aan het Rijk om meerjarig samen te werken aan gezamenlijke opgaven en ambities. Deze RIA Hart van Brabant geeft hiervoor de input vanuit Midden-Brabant. Samen met de provincie, de waterschappen en private partijen zullen we het beleid hierop afstemmen en investeringen in de fysieke leefomgeving bundelen. De regionale overheden leveren met de ROA en de RIA een samenhangende, substantiële en herkenbare bijdrage aan: 1. de opgaven van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en de provinciale omgevingsvisie a. Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie b. Duurzaam economisch groeipotentieel c. Sterke en gezonde steden en regio’s d. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied; 2. (versnelling van) de woningbouwopgave (nationaal ca. 1 miljoen extra woningen erbij tot 2030); 3. de verstedelijkingsstrategie voor Noord-Brabant; 4. het duurzame verdienmodel van Nederland. Voor het waarmaken van de ambitie van gezonde, groene en inclusieve groei - brede welvaart - en de daarvoor gewenste kwaliteits- en schaalsprong zijn investeringen in duurzame woningen en werklocaties, bereikbaarheid, energie en groen-blauwe kwaliteit voorwaardelijk. Hiervoor is ook samenwerking met het Rijk nodig.

Dat doen we - zoals hiervoor genoemd - getrapt via het Verstedelijkingsakkoord van de Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT), waarvoor deze RIA een onderbouwing geeft vanuit Hart van Brabant. Bij het Rijk ligt hiervoor de aandrijfas bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)/de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), maar is ook de trekkracht van andere departementen nodig, zoals Infrastructuur en Waterstaat (I&W), Economische Zaken en Klimaat (EZK, incl. de minister voor Klimaat), Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV, incl. de minister voor stikstof en natuur). De omvang van de benodigde investeringsvolume van de RIA tot 2040 wordt vooralsnog ingeschat op een bedrag tussen € 19,5 en 27,8 miljard. Graag gaat de regio - als onderdeel van de SRBT - met het Rijk in gesprek over haar regionale ambitie die bijdraagt aan de nationale opgaven en de investeringagenda. Het is voor ons belangrijk snel zicht te krijgen op concrete medewerking en bijdragen vanuit het Rijk in de komende regeerperiode en de relatie van onze plannen bij de nationale agenda met een langere looptijd. De eerste contacten hierover zijn inmiddels gelegd.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

5

1.1 De kracht van Hart van Brabant Hart van Brabant is niet alleen een aantrekkelijk gebied, maar ook een samenwerkingsverband van de gemeenten4. In Hart van Brabant en vanuit het samenwerkingsverband wordt al langdurig en intensief samengewerkt met de twee waterschappen, de provincie en kennis- en onderwijsinstellingen, ondernemers en maatschappelijke partners in de regio. Op economisch gebied zijn krachten gebundeld in Midpoint. Rondom verschillende dossiers en projecten zijn er nauwe relaties met ‘triple helix’-partijen. Partners in de regio kennen en vinden elkaar gemakkelijk. De schaalgrootte zorgt voor wendbaarheid. Samen zetten we onze schouders onder de ambities die er zijn in de regio. Voor onze bewoners, bezoekers, bedrijven en studenten: een gezonde samenleving met meer welzijn. We koesteren ons ecologisch kapitaal. We zijn trots op onze maakindustrie, logistiek en vrijetijdseconomie. We investeren in innovatie, circulariteit en energieneutraliteit. Tilburg is de centrumstad van de regio en de stad van sociale innovatie, wetenschap en logistiek. Daarnaast beschikt de regio met Waalwijk, met een sterke en innovatieve maakindustrie en tevens logistieke hotspot, en Gilze en Rijen, met een helikopterbasis en daaraan gelieerde bedrijven, over steden en dorpen met aanvullende kwaliteiten.

Dat geldt ook voor de meer landelijke gemeenten, zoals Loon op Zand en Oisterwijk, en evenzeer voor Goirle, Dongen en vestingstad Heusden. De prachtige natuur, bossen en vennen zijn niet alleen waardevol voor de natuur en landschappelijke kwaliteit, maar ook voor ontspanning en toerisme, door de aanwezigheid van talrijke recreatieparken voor ‘eigen’ bewoners van de meer stedelijke gebieden en voor bezoekers van buiten de regio. En dit geldt ook voor Loon op Zand en Hilvarenbeek, waarbij de Efteling (Kaatsheuvel), en safaripark Beekse Bergen op het gebied van leisure landelijke bekendheid genieten. 5 Hart van Brabant vormt samen met de regio Breda een daily urban system - zoals uit onderstaande figuur blijkt (bron: Studio Bereikbaar) - met een gezamenlijk(e) woningmarkt, arbeidsmarkt, zorg- en onderwijsinfrastructuur en vervoerssysteem.

4

Deze RIA is van de 9 gemeenten die op ruimtelijk gebied binnen Hart van Brabant samenwerken en de 2 waterschappen. De gemeenten Alphen-Chaam en Baarle-Nassau, die op het sociaal domein samenwerken binnen de regio Hart van Brabant, zijn wat betreft de RIA onderdeel van de RIA Breda/Baronie. 5

In bijlage 1 is een zogenaamde “SWOT-analyse” opgenomen. Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

6

Het mozaïek van steden en dorpen vormt daarin een compleet en hecht netwerk van voorzieningen. Dit levert een zeer divers aanbod van woonmilieus op, zowel stedelijk als in het buitengebied. Het DNA van de regio: ● Het gebied kenmerkt zich geomorfologisch door de van zuid naar noord lopende beken en de west-oost gerichte dekzandruggen. De beken aan de noordzijde raakten in de IJstijd geblokkeerd, waardoor moerasachtige veengebieden ontstonden en beken hun loop verlegden. Hiermee is de grote variatie aan gebiedstypen ontstaan die de regio kenmerkt. ●

Het patroon van hoge en lage gronden is bepalend geweest voor de bewoning en het grondgebruik door de mens. De beken vormden eeuwenlang de levensaders van de Brabantse samenleving. Vanaf de negentiende eeuw zijn kanalen aangelegd om de watervoorziening en transportmogelijkheden te verbeteren.

●

De aanleg van deze kanalen heeft bijgedragen aan de industriële ontwikkeling van Brabant.

●

Daarnaast vormen de beken en zandruggen schatkamers van biodiversiteit. De afwisseling van hogere drogere en lagere nattere gronden maakt de regio bijzonder rijk aan gradiënten. Dat maakt de natuur van Midden-Brabant veelzijdig en rijk, en verklaart het grote aantal natuurgebieden, waaronder de zes Natura 2000-gebieden.

●

Het natuurlijke landschapspatroon heeft geleid tot een typerend beeld van het Brabantse mozaïeklandschap. Na de industriële revolutie is in dit landschap geleidelijk een fijnmazig netwerk van dorpen en steden ontstaan dat tezamen met de infrastructuur nieuwe patronen heeft toegevoegd.

●

In dat netwerk van dorpen en steden bevindt zich nu een toonaangevende, innovatieve maaken kenniseconomie, die zich kenmerkt door korte lijnen, samenwerking, innovatiekracht, ondernemerschap, wederkerigheid en oog voor kwaliteit en medemens. Tegelijkertijd heeft zich een divers cultureel aanbod ontwikkeld, waardoor de regio aantrekkelijk is als vestigingsplaats, woonomgeving en als toeristische bestemming.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

7

1.2 Brede welvaart: gezonde, groene en inclusieve regionale groei In deze RIA bouwen we voort op het beleidsmatige uitgangspunt “Brede welvaart als basis” uit de ROA 1.0 (zie ook bijlage 3). Regio Hart van Brabant wil uitblinken in duurzame ontwikkeling, en dat in breed perspectief. Onze missie is dat we economische, ecologische en sociale groei combineren. Dit vertaalt zich in de ambitie van de regionale partners dat ruimtelijke ontwikkeling in de regio bijdraagt aan brede welvaart voor iedereen, waarbij de eigenheid en het DNA van de regio gekoesterd en versterkt wordt. In de verschillende plannen baseren we ons op de natuurlijke systemen, met het watersysteem en de ondergrond als ordenende principes: het ‘lagenmodel’. De bodemopbouw is mede het vertrekpunt voor ruimtelijke ontwikkelingen. Dat doen we vanuit de zgn. ‘lagenbenadering’, met landschap, water en bodem als basis. Concreet betekent dit dat de bodemopbouw en het watersysteem richtinggevend zijn voor de lagen daarboven.

We gaan zorgvuldig om met de kwaliteiten van de leefomgeving als geheel. Daaronder verstaan we niet alleen natuur, landschap en cultuurhistorie en de vele mogelijkheden op het gebied van vrije tijd, maar ook de stedelijke leefomgeving, waarin gezondheid, veiligheid, milieu- en ruimtelijke kwaliteit belangrijk zijn. Aan elke maatschappelijke opgave die we in de regio oppakken - zoals de stikstofproblematiek, klimaatadaptatie, energie- en mobiliteits- en landbouwtransitie - verbinden we een kwaliteitsdoelstelling die gericht is op het verhogen van onze omgevingskwaliteit en die ingevuld wordt vanuit een integrale benadering, waarin de natuurlijke systemen worden gerespecteerd en de brede welvaart centraal staat. Het Brabants mozaïeklandschap biedt een enorme variatie aan mogelijkheden, waarbij het bekenlandschap en het netwerk van dorpen en steden elkaar kunnen aanvullen en versterken. Door natuur en landschap te laten doordringen tot ver in de steden en kernen verhogen we de kwaliteit van de leefomgeving en kunnen we tegelijkertijd extremere weersomstandigheden beter opvangen. Landgoed Driessen is hiervan een mooi voorbeeld.

Vanuit het netwerk van dorpen en steden zorgen we dat het buitengebied verbonden blijft met de werklocaties en voorzieningen van de stad, zodat de buitengebieden leefbaar blijven en de bewoners goede mogelijkheden bieden voor onderwijs en werk in de nabije omgeving. Het adagium van de ruimtelijke toekomst van Hart van Brabant is het creëren van nabijheid door het mengen en combineren van functies zonder dat er overlast ontstaat. Nabijheid betekent minder - of meer duurzame - mobiliteit en meer variatie in het ruimtegebruik. Het vraagt tegelijkertijd om creativiteit en innovatie, want nabijheid zonder overlast is niet vanzelfsprekend. De benodigde creativiteit en innovatiekracht zit al in het DNA van de regio, Daarmee draagt deze uitdaging bij aan de identiteit en profilering van de regio.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

8

Afgeleide doelen De regio maakt de komende vijftien à twintig jaar een schaalsprong in zowel kwaliteit als kwantiteit. De betrokken regiogemeenten en waterschappen werken, in samenwerking met de provincie, met een gezamenlijke regionale investeringsstrategie op vijf samenhangende pijlers, gericht op de brede welvaart (gezonde en groene groei): 1. wonen (bestaand, versnelling, extra); 2. de basis: landschap, water en bodem (groen - blauw / natuur); 3. economie en leisure (vooral gekoppeld aan ruimtelijke ontwikkelingen, zoals werklocaties); 4. mobiliteit en bereikbaarheid; 5. klimaatadaptatie en energie. Hierbij wordt vanuit de invalshoek van zowel economie als wonen ook aandacht besteed aan benodigde regionale voorzieningen. Met de ROA en de RIA dragen we - vanuit een integrale aanpak - gericht bij aan de nationale doelstellingen van de NOVI.

Volledig in lijn met de ambities van de NOVI willen we een regio Hart van Brabant: ● die gezond en klimaatbestendig is, met schone lucht, schoon water en een schone bodem en veel ruimte voor groen en water (en daarmee een effectieve aanpak van de stikstofproblematiek); ● met een uitstekend functionerende innovatieve economie, die SMART, duurzaam en circulair is; nauw verbonden met onze buurregio’s en de rest van het land en de grensstreek; ● en de ambitie om de vrijetijdsregio van Noordwest-Europa te worden; ● waar iedereen kan meedoen en meetelt; ● waar het goed wonen en werken is, met aangename en vitale steden en dorpen, een productief en aantrekkelijk platteland; ● met uitstekende bereikbaarheid, waar iedereen veilig, snel, comfortabel en betrouwbaar van A naar B komt, met zo min mogelijk schadelijke uitstoot en overlast; ● waar we voldoende ruimte hebben om te kunnen bewegen, ontspannen en tot onszelf te komen, zowel in de stad als daarbuiten; ● die veilig is en ons beschermt tegen overstromingen en andere gevaren; ● waar een goede balans is tussen gebouwde omgeving en open landschap, tussen natuur en cultuur, tussen land en water; ● die openstaat voor verandering, en waar de kracht van haar traditie, cultuur en identiteit wordt weerspiegeld in de inrichting van de leefomgeving. In onze regio zijn de verschillende pijlers elk van evengroot belang.

We zijn ervan overtuigd dat een gezonde, groene en inclusieve ontwikkeling van de regio alleen mogelijk is als de verschillende belangen en waarden in de regio met elkaar in balans zijn. Daarbij kan op de ene plek bijvoorbeeld natuur de boventoon voeren en op een andere plek de economische ontwikkeling. Het pakket zal voor de regio als geheel in balans zijn en bijdragen aan de brede welvaart, terwijl accenten per gebied kunnen verschillen. Met deze RIA zoeken we naar mogelijkheden om door middel van bundeling van publieke en private investeringen op wonen (en leven), economie en leisure, mobiliteit, landschap, water en bodem (basis) en klimaat en energie als regio Hart van Brabant gezond, groen en inclusief te groeien. Om de regio Hart van Brabant in de toekomst aantrekkelijk, bereikbaar, concurrerend en duurzaam te laten zijn, is het van belang de huidige kracht en kwaliteiten in en van het gebied en van de mensen te behouden en te versterken. Zo komen we tot de volgende stap in onze gezonde groene en inclusieve groei! In de context van deze agenda gebruiken we de woningopgave in combinatie met economie en werkgelegenheid als de trigger die moet zorgen voor versnelling van alle vijf de pijlers.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

9

We verwachten namelijk dat de urgentie en het belang van met name de woningbouwopgave ook nationaal en bovenregionaal op korte termijn vraagt om keuzes en investeringen van grote omvang, zodat dit als hefboom gaat werken, ook op de andere opgaven op het gebied van: - mobiliteit, die ‘voorwaardenscheppend’ is voor wonen, werken en recreëren, - landschap, water en bodem, die als onderlegger fungeren, en - de energietransitie en klimaatadaptatie. Daarnaast zorgt het (versneld) bouwen van nieuwe woningen voor doorstroming op de woningmarkt. Dit genereert een positieve spin-off voor de sociale kant en voor de verduurzamingsopgave van de bestaande woningvoorraad, omdat er beweging ontstaat. Deze belangen brengen we in de gebiedsaanpak op evenwichtige manier bij elkaar. In het kader van de NOVI vragen sommige onderdelen op korte termijn al om concrete besluitvorming. Dat laat onverlet dat we in de uitvoering van de plannen zorgen voor de koppeling met de andere belangen/pijlers. En klimaat, energie, stikstof en mobiliteit vragen naast een regionale aanpak ook om nationale betrokkenheid en steun.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

10

2. Integrale benadering gezamenlijke regionale opgaven De Regionale Investeringsagenda Hart van Brabant gaat uit van een integrale benadering. Verstedelijking en investeringen op het gebied van wonen, economie, (duurzame) energie en mobiliteit zijn randvoorwaardelijk verbonden met investeringen ter versterking van de ecologische groen-blauwe kwaliteiten van de regio. In het zuidelijke deel van de regio is de rust, ruimte en natuurbeleving duidelijk te zien, met aandacht voor leisure en toerisme. In het midden en het noordelijk deel rond Tilburg en Waalwijk zien we de stedelijke dynamiek. De infrastructurele verbindingen (A59, A58, de N261/N269, etc.) zorgen ervoor dat de regiogemeenten onderling en vanuit de bredere omgeving goed bereikbaar zijn. MiddenBrabant heeft een zekere ‘spil- en scharnierfunctie’ tussen andere stedelijke centra. De regio is dan ook niet voor niets, naast Venlo, een logistieke hotspot. Uit verschillende analyses weten we dat behoud en ontwikkeling van de verschillende gebiedswaarden niet vanzelfsprekend is. Op sommige plaatsen staan de waarden onder druk of schuren ze met andere belangen en opgaven. Gelet op het verder ontwikkelen van brede welvaart moeten we hierbij keuzes maken, slimme oplossingen bedenken en heldere afspraken maken in het belang van de regio als geheel.

Deze regionale agenda en de gebiedswaardenkaart (zie onderstaande figuur) zijn daar hulpmiddelen bij, ook om bestuurlijk het goede gesprek te voeren.

Afbeelding: Aanzet tot gebiedswaardenkaart regio Hart van Brabant (uit project: Integrale Gebiedsopgave N261/N269 )

Essentie is dat de regio de gewenste en noodzakelijke kwalitatieve en kwantitatieve schaalsprong verder kan en wil maken. Extra groeien op een gezonde en volhoudbare manier, zodat duurzame oplossingen geboden worden voor de urgente opgaven op het gebied van wonen, mobiliteit, duurzaamheid, leefbaarheid en landschap en natuur. Dat betekent vergroenen én verstedelijken tegelijk. Duurzame mobiliteit vraagt hierbij om speciale aandacht. Denk hierbij onder andere aan een goede bereikbaarheid van stad en platteland. Inwoners uit de steden kunnen daarmee bijvoorbeeld meer profiteren van het groen en het landschap buiten de stad. En omgekeerd zijn de meer stedelijke voorzieningen daarmee beter toegankelijk voor de inwoners van de meer landelijke gebieden. Daarnaast is het belangrijk dat de grote werklocaties goed bereikbaar zijn en het woon-werkverkeer verbeterd wordt. Daarom is het belangrijk om te investeren in duurzame mobiliteit, zoals een fijnmazig fiets- en ov-netwerk, als dragers in het daily urban system.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

11

Voorwaardelijke koppeling met andere investeringsopgaven Om de ambitie van gezonde, groene en inclusieve groei te kunnen realiseren zijn investeringen in de woningbouw in de regio Hart van Brabant gekoppeld aan de vier andere, prioritaire regionale investeringsopgaven: 1. Landschap, water en bodem: versterken groen-blauwe kwaliteit/toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied 2. Economie en Leisure: ontwikkelen/herstructureren werklocaties en kennishubs. 3. Mobiliteit: intensiveren regionaal openbaar vervoer en oplossen mobiliteitsknelpunten. 4. Klimaatadaptatie en Energie : uitvoering van de REKS. De Regionale Investeringsagenda beoogt bundeling van publieke en private investeringen. De mate waarin private partijen willen investeren in deze thema’s verschilt. 6 Op de ene opgave of het ene project zal meer initiatief, stimulering of (voor)investering door overheden nodig zijn dan op andere. Een deel van de investeringen maakt deel uit van meerjarenbegrotingen en investeringsplannen van gemeenten, voor andere moet geld beschikbaar komen.

6

In de volgende fase wordt er ook met private en andere partijen gesproken. Hierbij worden de private investeringen (ook deels) in beeld gebracht. Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

12

2.1 Pijler Wonen

Steeds meer mensen en bedrijven kiezen ervoor om te wonen en te werken in stedelijke regio’s, dicht bij voorzieningen en werkgelegenheid. Als een van de belangrijke groeiregio’s voor wonen en werken buiten de Randstad ervaart de regio momenteel de gevolgen van het huidige woningtekort, de daarbij behorende prijsstijgingen en de druk op de betaalbaarheid van de regio voor vooral de midden- en lagere inkomens. De ligging van onze regio - als onderdeel van de stedelijke regio Breda-Tilburg (SRBT) en daarmee het stedelijk netwerk Nederland - en onze mix van stad en landschap maken Hart van Brabant aantrekkelijk om te wonen en te werken. Het tekort aan woningen staat momenteel hoog op de verschillende politieke en bestuurlijke agenda’s. Met name starters en mensen met lagere inkomens ondervinden problemen om aan passende woonruimte te komen. Daarom wil het Rijk dat er in Nederland in 2030 circa 1 miljoen woningen bij zijn gekomen. Naast deze ambitie ligt er ook de opgave om de circa 8 miljoen bestaande woningen te verduurzamen. Als regio Hart van Brabant hebben we aantrekkelijke woonmilieus te bieden. We willen een bijdrage leveren aan het nationale en regionale probleem door deze bouwopgaven te combineren met werkgelegenheid, verduurzaming en de ontwikkeling van de kwaliteit van onze leefomgeving en aandacht voor kwetsbare groepen. Daarmee sluiten we aan bij andere NOVIopgaven.

Het groen en water daarin dragen bij aan de kwaliteit van leven en aan een gezonde ontwikkeling van onze inwoners. We willen dat het aanbod van aantallen en typen woningen en woonomgeving aansluit bij de vraag. De regio ziet daarbij mogelijkheden om complementair te zijn aan andere gebieden in Nederland. Denk hierbij onder andere aan de keuzemogelijkheid voor wonen in stedelijke centra of wonen in aantrekkelijke dorpen in het groen nabij de stedelijke centra, met volop aanbod van werk en voorzieningen. Voldoende beschikbare en betaalbare woningen zijn dringend nodig om in de behoeften te voorzien. Dit vraagt om een versnelling van de woningbouwproductie. Een extra opgave ligt op het gebied van betaalbaarheid en sociale huur; in een regio waarin duurzame groei en inclusiviteit centraal staan moet ook daarvoor voldoende plek zijn. Het is belangrijk dat iedereen prettig kan wonen. Prettig wonen betekent dat er genoeg woningen zijn voor elke portemonnee en elke levensfase. Woningen die qua grootte, prijs, locatie en omgeving aansluiten bij de woonwensen. Ook het creëren van voldoende aanbod voor starters op de woningmarkt is noodzakelijk. De kwalitatieve opgave ligt in het creëren van meer doorstroming door het toevoegen van de juiste woning (ook belangrijk voor starters) én het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad.

Om de doorstroming te verbeteren wordt in het bijzonder ingezet op een geschikt aanbod voor juist ouderen; dit stimuleert de doorstroming, waardoor starters meer kansen maken. Aanvullend is extra aanbod van betaalbare woningen voor starters gewenst, evenals specifieke aandacht voor ouderen en andere doelgroepen, zoals beschermd wonen. De centrale ambitie in het regionale woningmarktbeleid is het terugdringen van de druk op de woningmarkt door een versnelling van de woningbouwproductie en verbetering van de doorstroming. In de regio vindt hierover afstemming plaats en worden afspraken gemaakt vanuit “Perspectief op wonen en woningbouw”. De laatste bevolkingsprognose 7 laat zien dat de regio toegroeit naar 437.600 inwoners in 2030 en naar 458.700 inwoners in 2040. De groei in de periode 2030-2040 komt daarbij voor een groot deel voor rekening van de steden Tilburg en Waalwijk. Ook de grootschalige huisvesting door logiesvoorzieningen van arbeidsmigranten betrekken we bij de woningbouwopgave, al vraagt dit om specifieke maatregelen. Ook hierbij volgen we een regionale aanpak. We zien overigens dat steeds meer arbeidsmigranten zich permanent in Nederland en onze regio vestigen. Concreet voor de regio Hart van Brabant betekent dat onder andere het volgende: De regio Hart van Brabant heeft momenteel - cijfers van 2021 - circa 410.100 inwoners.

Kijkend naar de groei- en verstedelijkingsambities van de regio Midden-Brabant is deze RIA erop gericht een versnelling in de woningbouwproductie te brengen. De ambitie van de regio voor de woningbouwopgave is hieronder in de tabel te zien.

7

Bron: Bevolkingsprognose Brabant, Actualisering 2020

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

14

Overzicht Woningbouwopgave Regio Hart van Brabant Gemeente

A: Opgave ‘22 tot ‘30＊

B: Plannen en B/A in % ambities ‘22 tot ‘30

C: Ambities ‘30 tot ‘40

Totaal (B+C)

Dongen

880

587

67%

900

1.487

Gilze en Rijen

1.088

1.250

115%

1.350

2.600

Goirle

838

1.625

194%

1.750

3.375

Heusden

1.759

1.165

66%

505

1.670

Hilvarenbeek

339

369

109%

208

577

Loon op Zand

883

760

86%

505

1.265

Oisterwijk

784

2273

354%

650

3.423

Tilburg

10.415

12.500

120%

18.595

31.095

Waalwijk

1.630

3.250

199%

1.825

5.075

Totaal

18.616

24.279

130%

26.288

50.567

＊Dit is de provinciale prognose '20 tot '30 minus toevoegingen CBS '20 en '21. In de regio zijn er daarnaast nog bijzondere woonvormen voorzien, zoals logiesvoorzieningen voor arbeidsmigranten en flexibele woonvormen. In totaal gaat het hierbij om een aantal van 7.070. Het grootste deel van de regionale woningbouwopgave zal gerealiseerd worden in en nabij de stedelijke centra van Tilburg 8 en Waalwijk. Hierbij ligt de focus op betaalbare woningen met een bijdrage aan een duurzame, en inclusieve samenleving. Daarbij zal ook worden ingespeeld op de behoefte aan andere en nieuwe woonvormen en woningtypes, zoals meer huisvesting voor 1- en 2-persoonshuishoudens. Deze woningbouw zal het vestigingsklimaat en de stedelijke en regionale economie in de regio verder versterken. De koppeling van woningbouw met herstructureringsopgaven zorgt daarnaast voor verbetering van de leefbaarheid. Ook wordt door verduurzaming van de gebouwde omgeving ingespeeld op de ambities op het gebied van energie en klimaat uit de REKS. Daarnaast is het van belang te zorgen voor voldoende werkgelegenheid in de nabije omgeving (zie pijler Economie). Maar ook de andere gemeenten nemen hun aandeel - passend bij de woonbehoefte - in de ambitie van gezonde groei en de woningbouwopgave. Hierdoor kunnen de kernen demografisch, economisch en maatschappelijk (voorzieningenniveau) vitaal blijven.

Gekoppeld aan het onderdeel wonen zijn er nog twee zaken die om bijzondere aandacht vragen: 1. (Sociale) voorzieningen, zoals onderwijs, cultuur en zorg, zijn direct gekoppeld aan dit thema en brengen we in dit kader apart onder de aandacht. Daarbij richten we ons op (sub)regionaal niveau (Dit naast de overige voorzieningen, zoals mobiliteit, natuur en landschap et cetera, die als onderdeel van de andere pijlers apart aandacht krijgen). 2. Huisvesting van arbeidsmigranten vraagt om een regionale aanpak, naast de aanpak van arbeidsomstandigheden, mobiliteit voor deze doelgroep en veiligheid. In met name Tilburg (ca. 10.000) en Waalwijk (ca. 4.000) staan relatief gezien veel arbeidsmigranten ingeschreven. Hoe willen we deze versnelling realiseren? De versnelling van de woningbouwproductie vraagt om een combinatie van maatregelen. Door de verschillende onderdelen van brede welvaart met elkaar te verbinden ontstaat er meer evenwicht en draagvlak voor nieuwe plannen, waarmee de uitvoering minder vertraging oploopt. Denk hierbij aan de volgende zaken: ● juridische/planologische maatregelen waarbij door vroegtijdige betrokkenheid van alle stakeen streekholders gekozen wordt voor die locaties en plannen die snel realiseerbaar zijn. In dit kader hanteren we alvast de werkwijze van de Omgevingswet; 8

Denk hierbij o.a. aan Goirle

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

15

●

● ● ● ●

● ● ●

expliciet agenderen van andere vragen dan geld, zoals bijvoorbeeld medewerking vanuit het Rijks Vastgoed Bedrijf (RVB) of Defensie bij specifieke locaties die hun eigendom zijn - zoals het RIMI-complex - en nu belemmerend zijn voor ruimtelijke ontwikkelingen in de regio, terwijl er niets mee gebeurt; organisatorische maatregelen met een ‘breder samengestelde bouw-board’ waarin alle relevante partijen kennis en ideeën bundelen om versneld tot de gewenste uitvoering te komen en waarbij een koppeling plaatsvindt van people, planet en profit; (nog) betere en intensievere samenwerking tussen de verschillende bestuurslagen/overheden die allemaal bij deze vraagstukken betrokken zijn, waarbij met name versnelling in besluitvormingsprocessen veel winst kan opleveren; tijdige aandacht voor de milieuaspecten, inclusief stikstof- en CO2-aspecten; werken met overprogrammering, zodat een tegenvaller niet direct leidt tot onderbenutting. Tussentijds kan nog worden bijgestuurd; benutten van de slimste technieken en beschikbare kennis en expertise om flexibel, biobased en modulair en deels prefab - en gerobotiseerd - te gaan bouwen.

De regio beschikt op het gebied van de bouw al over veel kennis en ervaring, en deze nieuwe vormen van bouw kunnen een economische groeimotor worden, met op termijn ook toepassingsmogelijkheden elders; locaties waar tijdelijke huisvesting mogelijk en haalbaar is benutten om te komen tot betaalbare woonvormen; voor arbeidsmigranten de gezamenlijke regionale aanpak volgen: het Regionaal afsprakenkader arbeidsmigranten; vernieuwende manieren en concepten voor financiering (met slimme koppelingen, zoals ‘rood voor groen’-regelingen).

Belangrijk aandachtspunt om daadwerkelijk tot versnelling te komen is de personele inzet. Het gaat hierbij zowel om beleidsmedewerkers, vergunningverleners en projectleiders bij gemeenten, als - in een later stadium - om werknemers van bouw- en installatiebedrijven. Om de personele knelpunten (deels) op te lossen biedt de provincie Noord-Brabant financiële en andere ondersteuningsmogelijkheden. Concreet gaat het om de volgende investeringen: Bestaande plannen (€ 6,5 - 9,6 miljard) ● Ambitie (€ 4,0 - 5,9 miljard) ● Bijzondere Woonvormen (€ 249 - 328 miljoen) ● De benodigde investeringen voor de pijler Wonen worden vooralsnog ingeschat op € 10,8 tot 15,8 miljard. (inclusief bouwrijp maken, ex grond/bijkomende kosten)

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

16

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

17

2.2 Pijler Basis: Landschap, Water en Bodem

Het landelijk gebied - inclusief de ondergrond, het water en de infrastructuur - verbindt de kernen onderling en stad en land met elkaar. Het landschap met bossen, weiden en polders die tussen de kernen liggen zorgt ervoor dat stad en ommeland elkaar in balans houden. We werken actief aan een vitaal buitengebied door samen met partners als provincie en waterschappen en partijen zoals de ZLTO in te zetten op de transitie van het landelijk gebied. Daarbij zien we koppelkansen tussen de landbouw- en de energietransitie en nieuwe passende vormen van bedrijvigheid (waaronder de vrijetijdseconomie) in combinatie met natuur- en landschapsversterking. Naast investeringen in wonen, werken en mobiliteit moet deze groen-blauwe kwaliteit gelijktijdig versterkt worden om een gezonde, duurzame groei te kunnen realiseren. Daarvoor zijn investeringen nodig in de basis: landschap, water en bodem (o.a. waterveiligheid, zoet water en verdroging) en klimaatadaptatie. In de REKS is de energieopgave gekoppeld aan de klimaatopgave. Zo worden aan de zuidoostkant van de regio energie en klimaat gekoppeld door bossen aan te leggen in combinatie met het aanleggen van kabels en plaatsen van windmolens: “wind boven bos”. Ook bij de energiehubs vindt een koppeling plaats tussen energie en klimaat; soms op de locatie zelf, maar soms ook op een locatie elders in de regio.

De bijdrage aan klimaat kan per hub verschillen. De klimaatonderlegger voor de regio is een hulpmiddel voor het bepalen van ambities en het afstemmen van ingrepen in de fysieke leefomgeving. De klimaatonderlegger maakt het klimaatsysteem inzichtelijk, waardoor ambities (in alle pijlers) beter afgestemd kunnen worden op het systeem.

Afbeelding: De Klimaat Onderlegger: Regionale Klimaat- en Energiestrategie, regio Hart van Brabant maart 2021

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

19

Het Natuurbod Regio Hart van Brabant Investeren in het natuurlijk kapitaal is van groot belang voor de regio. Hart van Brabant is een groene regio met maar liefst zes Natura 2000-gebieden. Stuk voor stuk bijzondere gebieden, variërend van laagveenmoerassen tot zandverstuivingen en van natuurlijk meanderende beken tot door mensenhanden gegraven leemkuilen en kanalen. Tegelijkertijd staat de biodiversiteit en landschapskwaliteit van deze gebieden onder druk. Bijvoorbeeld door thema’s als vermesting, versnippering, verdroging en recreatieve druk. Het realiseren van het Natuurnetwerk is van groot belang om de regio op lange termijn aantrekkelijk en leefbaar te houden voor planten, dieren en mensen. Daarnaast willen we hiermee bijdragen aan de landschappelijke kenmerken en waarden van deze regio. Wat het natuurbod bijzonder maakt is dat de natuuropgave niet wordt gezien als een sectorale opgave. Het is nadrukkelijk gekoppeld aan de integrale gebiedsopgaven in de regio. Hart van Brabant staat aan de vooravond van grote ontwikkelingen op het gebied van onder meer mobiliteit, leisure, landbouw/VAB, duurzame energie en klimaatadaptatie. Het meenemen van natuur en landschap biedt een belangrijke meerwaarde voor de kwaliteit van deze gebiedsontwikkelingen. Het is zaak dat we deze integrale gebiedsopgaven laten samenvallen met de ontwikkeling van het Natuurnetwerk.

Bij de voorbereiding van het natuurbod zijn diverse partijen betrokken, zoals terreinbeherende organisaties, Brabants Particulier Grondbezit en de Werkeenheid van het Groen Ontwikkelfonds Brabant. In de regio Hart van Brabant ligt nog een flinke opgave voor het vervolmaken van het Natuurnetwerk Brabant. Deze opgave bestaat uit het realiseren van de ecologische hoofdstructuur inclusief de ecologische verbindingszones. Daarnaast heeft de regio de ambitie om diverse faunapassages te realiseren. Ook de ambities van het waterschap voor het realiseren van beekherstel en vispassages maken deel uit van dit natuurbod. Op basis hiervan kunnen plannen getoetst worden, acties uitgezet worden voor ruimtelijke ontwikkelingen, subsidies binnengehaald worden en plannen voor hogere overheden beïnvloed worden. Kort gezegd geven de gebiedsopgaven de ambities van de regio weer op het gebied van leefklimaat, mobiliteit, energie, herkenbaarheid, ecologie et cetera. Voor de A58 en de N261/N269 is de ecologische ambitie het verbinden en ontsnipperen van bestaande natuurgebieden. Voor de Loonse en Drunense Duinen + schil zal de ambitie bestaan uit het vergroten en versterken van het natuurgebied.

We maken gebruik van de ervaringen van het lopende project Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat, waarin onder andere ingrepen aan de A59 eerder gecombineerd zijn met een verlengde brug voor de realisering van een ecologische verbindingszone en faunapassages. Dit krijgt een vervolg met gewijzigde ontsluitingen vanaf het hoofdwegennet naar de gemeenten Heusden en Waalwijk. De regio wil voortvarend aan de slag met de daadwerkelijke realisatie. Uiteraard zijn we daarbij ook afhankelijk van andere partijen, zoals Rijkswaterstaat en particuliere grondeigenaren. En ook in andere gebieden, zoals de Regte Heide in Goirle, zoeken we de synergie tussen Natura 2000-gebieden en andere functies. Toekomstbestendige ontwikkeling landelijk gebied Het landelijk gebied is van grote waarde voor de regio. Tegelijkertijd zien we dat de druk op het landelijk gebied enorm is toegenomen. In het landelijk gebied vindt een belangrijk deel van onze voedselproductie plaats, willen we natuur en biodiversiteit beschermen en versterken, zoeken we naar locaties voor duurzame energieopwek, streven we naar landschapsherstel en veranderen de omstandigheden door het klimaat. In de NOVI is de toekomstige ontwikkeling van het landelijk gebied als een van de nationale prioriteiten benoemd en dat nemen we in Hart van Brabant in de vorm van deze hoofdopgave over.

Het is belangrijk om in deze aanpak de synergie te zoeken met het natuurbod (zie hiervoor) en de landbouwtransitie, waarbij ook aandacht nodig is voor de voormalige agrarische bebouwingen (VAB) die vrijkomen en de hiervoor al beschikbare ideeën en middelen. In deze aanpak is het belangrijk om daarbij oog te hebben voor het bieden van toekomstperspectief voor de agrarische sector. Daarbij biedt het programma voedsel en landbouw kansen.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

20

Stikstof, mestverwerking en vrijkomende agrarische bebouwing Voor de landbouwopgave zoekt de regio aansluiting bij transitieprocessen naar kringlooplandbouw, het Nationaal Programma Landelijk Gebied en het Programma Natuur, onder andere de stikstofdepositie. Hierbij hoort de regionale deelname aan een Brabantse gebiedsgerichte aanpak stikstof. Daarnaast denken we mee over het oplossen van het provinciaal mestprobleem. Voor Hart van Brabant geldt als insteek mestverwerking zo dicht mogelijk bij de bron te organiseren. De herbestemming vrijkomende agrarische bebouwing is een van de grotere opgaven in het landelijk gebied. Versterking van de groen-blauwe kwaliteiten draagt bij aan de aantrekkelijkheid van regionale voorzieningen op het gebied van cultuurhistorie, recreatie, leisure en toerisme. Aan de zuidkant van de regio is het Van Gogh Nationaal Park met zijn bossen, landgoederen, heide en vennen drager voor het culturele leisureprofiel. Relatie gezondheid en fysieke omgeving Vanuit de ambitie van brede welvaart is de impact van het fysieke domein op de gezondheid een belangrijk aspect. Het zoveel mogelijk beperken van hinder als gevolg van allerlei activiteiten en mobiliteit bevordert een gezonde omgeving. Hierbij gaat het met name om geluidshinder, luchtkwaliteit en bodemkwaliteit.

Ook kunnen er stimulerende maatregelen worden genomen op het gebied van de recreatieve infrastructuur en apps om bijvoorbeeld het wandelen en fietsen in de mooie natuur en de beleving van de kwaliteiten in het Brabantse mozaïek te bevorderen. Concreet gaat het om investeringen in : Binnenstedelijk groen ● Bosstrategie ● Gebiedsontwikkeling groen en ● water Hoogwaterbescherming en ● wateroverlast Landschapsplan 380KV ● Natuurbod Hart van Brabant ● Transitie landelijk gebied ●

(3,0 - 5,1 miljoen) (4,9 - 5,9 miljoen) (315 - 405 miljoen) (287 - 378 miljoen) (58,5 - 71,5 miljoen) (93,2 - 114 miljoen) (210 -350 miljoen)

De benodigde investeringen voor de pijler Ruimte, landschap en Water worden vooralsnog ingeschat op € 1,0 tot 1,3 miljard.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

21

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

22

2.3 Pijler Economie en Leisure

Wonen en werken gaan regionaal hand in hand. De versnelling van de woningbouw realiseren we niet alleen voor de eigen bevolking, maar ook voor nieuwe inwoners die zich als gevolg van nieuwe werkgelegenheid en de arbeidsmarktontwikkelingen in de regio willen vestigen. 9 Andersom geldt dat bedrijven hun vestigingsplaatskeuze steeds vaker bepalen op basis van het ter plaatse aanwezige vestigingsklimaat, waaronder woonkwaliteit, beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel en een aantrekkelijke omgeving om in te recreëren. Uit onderzoeken van onder meer prof. Tordoir blijkt dat vernieuwing van de economie in Hart van Brabant nodig is om bedrijven toekomstperspectief te bieden en daarmee werkgelegenheid te behouden en te vernieuwen. Met buurregio Breda ziet de regio Hart van Brabant kansen op het gebied van de maakindustrie en logistiek: het nieuwe ‘maken’ en het nieuwe ‘vervoeren’. Dat vraagt om investeren in nieuwe technologie, zoals robotica, AI, data, blockchain, en in duurzame businessmodellen. De Regio Deal Makes&Moves uit 2018 heeft hiervoor het fundament gelegd. Op die basis bouwen we voort. Daarnaast heeft Hart van Brabant veel te bieden op het gebied van leisure en de vrijetijdseconomie. In de studie “De veranderende geografie van Nederland” (2015) bekijkt Tordoir de economische structuur en samenhang door de economie in drie sectoren op te delen.

Banen in de materiaalgerichte sector (industrie en logistiek), informatiegerichte (financiële en zakelijke diensten, R&D, publieke beleidsfuncties) en persoonsgerichte activiteiten (persoonlijke diensten, zorg, onderwijs, leisure/entertainment). Wat opvalt is dat Hart van Brabant een tweedeling kent. In het noordelijke deel (Waalwijk e.o.) bevinden zich meer materiaalgerichte activiteiten, in het zuidelijke deel (Tilburg e.o.) bevinden zich als een contramal de meer informatiegerichte en persoonsgerichte activiteiten. Door automatisering worden de materiaalgerichte banen steeds minder belangrijk voor de stad. Ze zijn gevoelig voor faciliteiten voor transport van goederen. Materiaalbehandeling en transport zoeken een plek aan de (relatief goedkope) stadsgewestelijke randen en langs hoofdassen. Bouw, handel en onderhoudsactiviteiten concentreren zich aan de relatief goedkope randen van de metropool, omdat ze afhankelijk zijn van een stedelijke afzetmarkt. Een aantrekkelijke vestigingsplaats vraagt om het toekomstbestendig maken van voorzieningen en aantrekkelijke werklocaties. Daarbij gaat het onder andere om investeringen in verduurzaming van de bestaande bedrijventerreinen, de ontwikkeling van (grootschalige) bovenlokale bedrijventerreinen en nieuwe kleine en middelgrote werkmilieus aan de corridors, zoals de A58 en de A59.

Werkgelegenheid en economisch groeipotentieel In de regionale economie spelen (maak)industrie, logistiek en de vrijetijdssector ( leisure) een belangrijke rol. Om deze ook voor de toekomst relevant en van toegevoegde waarde te laten zijn zetten we in op verslimming van deze basis naar Smart Industry, Smart logistics en Smart Leisure. Daarnaast beschouwen we de kennisintensieve dienstverlening (Smart services) als randvoorwaarde voor toekomstig succes. We stimuleren deze slimme economie door te investeren in innovatie, circulariteit en energieneutraliteit. Door schonere productie en de steeds verdere ontwikkeling van onze kenniseconomie zien we dat de klassieke ruimtelijke verdeling van gescheiden woon- en werkgebieden geleidelijk aan het verdwijnen is. Met het thuiswerken als gevolg van de coronamaatregelen wordt dit proces mogelijk versterkt. Omdat scheiding van functies leidt tot veel mobiliteit, is dat een gunstige ontwikkeling. Voor onze economie zetten we in op circulariteit en reductie van de broeikasemissies.

9

Het is belangrijk om te monitoren in hoeverre de blijvende impact van corona hierop invloed heeft, bijvoorbeeld doordat thuiswerken populairder wordt. Uit verkenningen van WLO blijkt dat Midden-Brabant in alle scenario’s tot de grootste groeiregio’s behoort.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

24

Aandachtspunt daarbij is dat de circulaire economie ook gepaard gaat met zwaardere en meer volumineuze bedrijvigheid, gekoppeld aan het verwerken en hergebruik van materialen en de daarvoor benodigde ruimte. Deze ontwikkelingen vragen om slimmer gebruik van de beschikbare ruimte voor bedrijvigheid, waarbij we de economische activiteiten nadrukkelijk moeten laten aansluiten bij de kenmerken van een gebied en de kwaliteit van de natuur en karakteristieke gebiedswaarden. De ambitie hierbij is om vanuit economie bij te dragen aan de landschappelijke kwaliteit, zoals we ook de symbiose zoeken tussen ‘wonen’ en ‘werken’. Bedrijvigheid is onderdeel van het Brabants mozaïeklandschap, zowel in zijn landelijke als zijn stedelijke verschijningsvorm.

Daarnaast gaat het om strategische binnenstedelijke (thematische) toplocaties met testbeds voor de nieuwe economie en urban innovation, die de voedingsbodem gaan vormen voor onze toekomstige economische ontwikkeling, waaronder: ● Diverse projecten in Tilburg: ○ Het Kenniskwartier en de spoorzone, met parels als AI Hub Mind Labs; Het Museumkwartier; De Circulaire textiel hub/Veemarktkwartier; Wijkevoort: een innovatief werklandschap met een innovatiecampus voor de nieuwe economie; ● Het openen van de gedempte haven in Waalwijk: de ontwikkeling van de oude haven, met woningbouw en een bedrijfsverzamelgebouw voor duurzame logistiek en mobiliteit; ● Afronding Haven 8 Oost voor innovatieve logistiek en Smart Port Waalwijk; ● Gate2/Aeroparc (fieldlab/kennishub) en de hernieuwde spoorzone in Gilze en Rijen; ● High tech medische campus in Landgoed Steenenburg, gemeente Heusden; ● KVL (Koninklijke Verenigde Leder) terrein in Oisterwijk. Op deze locaties vinden creatieve en digitale bedrijven tezamen met overheden, corporates en industry leaders elkaar om te werken aan maatschappelijke en sectorale opgaven voor de toekomst. En niet alleen die grote - min of meer afgebakende - ontwikkelingen zijn van belang; denk bijvoorbeeld ook aan de levendige centrumgebieden in de regiogemeenten en de leisure hotspots.

Andere functies zijn nodig om centrumgebieden bij een afnemende vraag naar winkeloppervlak economisch en voor inwoners en bezoekers aantrekkelijk te houden. Werklocaties De regio heeft de ambitie en de potentie om bestaande bovenlokale werklocaties bedrijventerreinen en kantoren - duurzaam te herstructureren, te herprofileren en te vergroenen. Nieuwe werklocaties ontwikkelen we duurzaam voor nieuwe en hoogwaardige werkgelegenheid die van toegevoegde waarde is voor het economische ecosysteem. We streven naar werklocaties van de toekomst, in de brede zin van het woord. Dat betekent dat we werken aan stedelijke mixmilieus en campusontwikkelingen in de nabijheid van onderwijsinstellingen. Hetbetekent ook: oog en aandacht hebben voor ruimte voor circulaire bedrijvigheid. Voor dat laatste is juist een zwaardere categorie werklocaties nodig. Bij dit alles sluiten we aan bij de ambities van het Rijk en de provincie Noord-Brabant om te ontwikkelen met oog voor economische kracht, connectiviteit en landschappelijke kwaliteit. Hiervoor is het Regionale afsprakenkader bedrijventerreinen van belang. Daarvoor geldt als uitgangspunt: ● het accommoderen van de functioneel grootschalige uitbreidingsvraag van bedrijven op een beperkt aantal (nieuwe) terreinen.

Het gaat hierbij bijvoorbeeld om Wijkevoort in Tilburg - waarbij het recent door de raad vastgestelde bestemmingsplan Wijkevoort leidend is - en Haven Oost in Waalwijk. Dit versterkt de ontwikkelingen rondom Smart logistics en doet recht aan het belang van de regio als nationale hotspot en de behoefte aan ruimtelijk-economische versterking modern industrieel cluster (logistiek, aerospace/maintenance, food & health) én kennis & innovatie; ● MKB-ontwikkelingen zoveel mogelijk op bestaande locaties in de regio.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

25

Met betrekking tot de regionale afspraken omtrent kantoren geldt als uitgangspunt dat we het overaanbod van kantoren terugdringen en vraaggericht ontwikkelen. Op deze manier willen we de mismatch van vraag en aanbod aanpakken. We hanteren hiervoor de regionale kaart voor kansrijke kantoorgebieden. Bedrijventerreinen zijn van belang voor de regionale werkgelegenheid. Zij huisvesten circa 35% van het aantal arbeidsplaatsen in Midden-Brabant (Bron: LISA, 2021). De bedrijventerreinen Haven in Waalwijk en Vossenberg en Kraaiven in Tilburg zijn verantwoordelijk voor een groot aantal banen. Voor het terrein Haven in Waalwijk geldt bovendien dat er nog mogelijkheden zijn voor uitbreiding. (Bron: Integrale Monitor Werklocaties (2019, 2021) & LISA (2021). Voor de periode 2030/2040 is de locatie Wijkevoort van groot belang. Leisure en recreatie Leisure is aangemerkt als regionaal speerpunt. Met het Smart Leisure-programma zetten we in op verdere “destinatieontwikkeling”. Het doel is om meer bezoekers naar de regio te trekken en ze de kracht en kwaliteit van (Midden-)Brabant te laten ervaren en om de balans tussen wonen, werken en recreëren optimaal te houden. Voldoende en goede vrijetijdsvoorzieningen dragen bij aan een prettig leefklimaat, gezonde en gelukkige bewoners en een sterkere economie.

Met het programma Leisure for a Better Society zetten we in op het versterken van de innovatiekracht van het vrijetijdsdomein op drie programmalijnen: een concurrerende & circulaire economie, slimme mobiliteit & bereikbaarheid en vitaal platteland & duurzame verstedelijking. Focus ligt hierbij op verduurzaming in combinatie met ‘urban, slow en experience leisure’, met de twee grote recreatieve trekkers Beekse Bergen en de Efteling en de Loonse en Drunense Duinen. Dit alles in combinatie met een divers en gevarieerd landschap met veel natuur, natuurgebieden en stadsparken (op korte afstand van kleinschalige en middelgrote leisure en voldoende en gevarieerde verblijfsaccommodaties). Daarnaast is hierbij de (Midpoint) Leisure Boulevard van belang, met activiteiten op verschillende locaties. De binnensteden vervullen een belangrijke rol voor recreatie en toerisme op het gebied van ‘urban leisure’. Denk daarbij aan recreatieve en culturele voorzieningen in de binnenstad, Spoorzone en Piushaven in Tilburg met hun musea, schouwburg en popcentrum 013. Het vrijetijdsdomein wordt meer en meer erkend als middel om bij te dragen aan het oplossen van grotere maatschappelijke vraagstukken die invloed hebben op en bijdragen aan onze welvaart en ons welzijn. Met de economische component van vrije tijd verwijzen we naar de grote hoeveelheid recreatieve functie die de regio omvat.

Iedereen kent De Efteling en de Beekse Bergen. Ook onze natuurgebieden, zoals de Loonse en Drunense Duinen, trekken veel recreanten naar onze regio. Zij zorgen daarmee voor werkgelegenheid en economische activiteit. Vanuit het perspectief van leefbaarheid zien we echter ook een keerzijde, zoals de verkeersaantrekkende werking, de eenzijdigheid van de werkgelegenheid en op plaatsen overlast en verstoring. De opgave voor de regio is om de ontwikkeling van de leisure in balans te houden met de waarden en kwaliteiten, en de andere opgaven van de regio. Zo kan er spanning ontstaan tussen de woningbouwopgave en de ambitie om meer verblijfsrecreatie te ontwikkelen. Voor onze inwoners is het van belang dat we de mogelijkheden om te recreëren in de directe leefomgeving behouden en versterken, vooral als we vanuit de woningbouw- en mobiliteitsopgaven kijken naar verdichtingsmogelijkheden. De coronamaatregelen die op dit moment gelden laten zien hoe belangrijk parken, pleinen en plantsoenen zijn om te ontspannen en te recreëren. Onderdeel van de verstedelijkingsopgave is om de mogelijkheden om te ontspannen, sporten en bewegen, recreëren en ontmoeten in de openbare ruimte te vergroten.

De kwaliteit en (sociale) veiligheid spelen bij de inrichting een grote rol, maar ook het verbinden van verschillende hotspots door middel van een (fiets)netwerk - zowel voor recreatief gebruik als voor woon-werkverkeer - draagt bij aan de maatschappelijke waarde van de openbare ruimte.

Regionale Investeringsagenda (RIA) Hart van Brabant - februari 2022

26

Landbouw Ontwikkelingen en innovaties in de landbouwsector verdienen aandacht. Niet alleen vanwege de landbouwtransitie, maar ook omdat deze sector een belangrijke bijdrage levert aan de economie en een belangrijke speler - beheerder/ontwikkelaar - is in kwaliteit van het landschap. De stikstofproblematiek is hierbij ook belangrijk, niet alleen als beperkende kracht, maar ook omdat het als vliegwiel kan fungeren voor andere ontwikkelingen op regionaal niveau. Dit speelt meer in het buitengebied en is onder andere belangrijk voor gemeenten als Hilvarenbeek. Daarbij is het nadrukkelijk van belang om ook toekomstperspectief te bieden met aandacht voor nieuwe verdienmodellen voor de agrarische sector. Concreet gaat het om de volgende investeringen: Economische (top)sectoren, ● interactiemilieus en HUBs (€ 4,8 - 8,9 miljoen) Havens (€ 56,5 - 70,5 miljoen) ● Leisure en recreatie (€ 135 - 206 miljoen) ● Overig (€ 6,5 - 8,5 miljoen) ● Werklocaties (€ 1,1 -1,7 miljard) ●

De benodigde investeringen voor de pijler Economie en Leisure worden vooralsnog ingeschat op € 1,3 tot 2,0 miljard. Met gerichte investeringen wordt de regionale economische structuur op een duurzame manier versterkt, de potentie van de stationsgebieden, spoor- en weg- en watervervoer én havens benut én ruimte geboden aan vergroening van de maakindustrie en de logistieke sector, duurzame energieproductie en regionale specialisaties.