RIB 25 - BIJLAGE 1 Opzet plan van aanpak eikenprocessierups 2021

Plan van Aanpak Eikenprocessierups 2021 1. Inleiding In 2019 heeft de gemeente Dongen enorm overlast van de Eikenprocessierups (EPR) in de openbare ruimte gehad. In 2020 is een plan van aanpak opgemaakt voor de bestrijding van de EPR. Zowel de preventieve maatregelen als curatieve maatregelen hebben de EPR druk in 2020 beheersbaar gehouden. Voor 2021 zijn de verwachtingen gunstig maar desondanks dient vroegtijdig de plaagdruk aangepakt te worden zodat de overlast beperkt blijft.

2. Levenscyclus en gedrag Om een plaag te kunnen beheersen is kennis van het gedrag van het plaagdier en mogelijke belagers een vereiste. Hieronder wordt de levensfase, het gedrag en de mogelijke bestrijdingsmethoden per levensfase beschreven. De vlinder, ofwel volgroeide vorm van de eikenprocessierups, heeft slechts een levensduur van enkele dagen waarin zij zich voortplanten. De eitjes worden vanaf half september op één- en tweejarige takken in de toppen van vooral zomereiken gelegd. De eieren worden i.v.m. de geringe verplaatsingsafstand van de vrouwtjesvlinders vaak in de nabijheid afgezet van waar de vlinders zich hebben ontpopt. De ei-pakketten kunnen variëren van circa 30 eieren tot ruim 300. Eind maart of begin april komen de rupsen uit de eieren. De rupsen gaan ’s nachts in processieachtige formatie op zoek naar eikenbladeren. Tijdens deze foerageeractiviteiten laten de rupsen een kenmerkend spoor van spinseldraad achter. Deze spinseldraden zijn een goede aanwijzing voor het traceren van de eikenprocessierups. De rupsen vervellen 4 tot 5 keer, na elke vervelling bereikt de rups een volgend larvale stadium (L1 t/m L6). In de eerste twee larvale stadia heeft de rups nog geen brandharen. Wanneer de rups L3 bereikt heeft deze voor het eerst brandharen, echter zijn het er nog weinig en wordt in dit stadium nog weinig overlast ervaren.

Vanaf L4 t/m L6 ontwikkelen de rupsen de kenmerkende nesten die bestaan uit vervellingshuid, brandharen en uitwerpselen. Deze nesten bevinden zich voornamelijk op de stam en in oksels van gestel takken. (De gesteltak wordt gevormd op de plaats waar de stam van de boom gaat vertakken).Nesten aan de stamvoet en hoger in de kroon komen ook voor. Onderstaand een schematische weergave van de normale levenscyclus van de eikenprocessierups, waarbij de periode waarin de brandharen zich ontwikkelen, rood gearceerd is.

Voorafgaand aan de nestfase kunnen de rupsen worden aangetroffen in plakkaten op de boomstam waarin de rupsen zich overdag schuilhouden. Afwijkend gedrag Buiten het regulier gedrag van de soort is de afgelopen jaren afwijkend gedrag geconstateerd. De soort is in staat in een verlegde diapauze te gaan. Een deel van de rupsen komt dan pas later uit het ei. De rupsen kunnen in plaats van in de boom ook nesten in de grond maken. Tot op heden gebeurt

1

dit incidenteel, voornamelijk tijdens warme omstandigheden bij hoog op gekroonde bomen in een open omgeving. Het komt regelmatig voor dat de eikenprocessierups wordt verward met nachtvlindersoorten als de bastaardsatijnvlinder (Euproctis chrysorrhoea), de plakker (Lymantria dispar), de kleine wintervlinder (Operophtera brumata) en de spinselmotten (Yponomeuta sp.). Geen van de gelijkende soorten laat echter processiegedrag zien. Bij een te grote plaagdruk kan de populatie instorten. (Verschijnsel dat na een sterke groei de populatiegrootte door een of andere oorzaak plotseling snel afneemt). Mogelijkheden ecologische bestrijding De eikenprocessierups kent vele natuurlijke vijanden. Variërend van insecten tot vogels en zelfs vleermuizen. Onderstaande tabel geeft een weergave van de verschillende natuurlijke vijanden per levensfase van de rups (vlinder).

2

3. Aanpak 2021 3.1 Prioritering / beheergroepen eikenprocessierups Om de plaag planmatig en efficiënt te beheersen zijn beheergroepen opgesteld. De kwaliteit (intensiteit) van de behandeling heeft een directe relatie met de behandeltermijn. Wanneer de kwaliteit hoog gelegd wordt duurt het langer om een locatie af te werken en loopt de behandeltermijn van overige locaties op.

A) Druk bezochte openbare gelegenheden: Hoog Betreft: Prioriteit: Spuiten: Behandeltermijn curatief (ambitie) Volgorde curatief: Behandel intensiteit: Communicatie:

Bergen, zwembad de Vennen. Kanovijver, omgeving scholen, omgeving sportvelden. Begraafplaatsen hoog Niet.

Bergen, zwembad de vennen, Kanovijver, omgeving scholen, omgeving sportvelden. begraafplaatsen alle nesten verwijderen. beheerkaart op gemeentewebsite, gericht artikel op aanpak en volgorde (prioriteit binnen deze groep) Op scholen en op sportcomplexen gaat de gemeente geen maatregelen treffen.

B) Woon-werk routes: Hoog Betreft: Prioriteit: Spuiten: Behandeltermijn curatief: (ambitie) Volgorde curatief: Behandel intensiteit: Communicatie:

woon-werk fietsroutes , Wilhelminakanaal, hoog Niet. overlast binnen 4 weken wegnemen Na druk bezochte openbare gelegenheden alle nesten tot circa 4 m hoogte verwijderen nesten > ⌀ 20 cm. beheerkaart op gemeentewebsite, gericht artikel op aanpak en volgorde. Langs het Wilhelminakanaal staan eiken die eigendom zijn van Rijkswaterstaat (zie arcering) Met Rijkswaterstaat worden afspraken gemaakt over de preventieve bestrijding en curatieve bestrijding.

C) Wonen: Middel Betreft: Prioriteit: Spuiten: Behandeltermijn curatief: (ambitie) Volgorde curatief: Behandel intensiteit:

Woongebied, middel Nee overlast binnen 10 weken wegnemen. na prioriteit hoog alle nesten verwijderen.

3

Communicatie:

D) Recreatieve routes: Laag Betreft: Prioriteit: Spuiten: Behandeltermijn curatief: Behandel intensiteit: Communicatie:

beheerkaart op gemeentewebsite, gericht artikel op aanpak en volgorde (prioriteit binnen deze groep)

Dongendijk, Hoge en lage Dijk, Dwarsdijk, laag niet. geen bestrijding geen bestrijding beheerkaart op gemeentewebsite, informatieboren bij ingangen van paden/gebieden

3.2 Preventieve maatregelen 3.2.1 Korte termijn (in 2021) •

•

•

•

•

Een groot aantal gazonstroken zijn in 2020 omgevormd tot kruidenberm. Dit is gerealiseerd in de gebieden waar de hoogste EPR druk was in 2019. (omgeving De Bergen, Zwembad de Vennen, Kanovijver en Trimbos). Dit gaat zich nu verder effectueren in 2021. Op diverse locaties bij eikenlanen gaan we stroken met inheemse bloem / kruiden zaad inzaaien om hier de ontwikkeling van kruidenrijke bermen te stimuleren waardoor we een voedingsplek creëren voor de natuurlijke vijanden maar ook voor de bijen. (subsidie Provincie i.v.m. stimulering bij vriendelijke bermen) Er zijn in totaal 6 km. Kruidenbermen aangelegd. Dit jaar gaat zich verder ontwikkelen in 2021. Dit voorjaar worden er nog 50 nestkasten opgehangen in de gebieden waar de hoogste plaagdruk is van de EPR. (Vorig jaar zijn er 100 nestkasten opgehangen) totaal hangen er nu 150 nestkasten. In de wijk de Biezen is in 2020 een pilot gestart waar delen van grote gazons niet meer gemaaid worden en deze ontwikkelen zich nu als kruidenrijke grasstroken. Dit om de biodiversiteit te stimuleren. In het najaar wordt deze grasstroken gemaaid en geruimd. Voor 2021 gaan we deze pilot doorzetten. In 2021 willen we meerdere gazons om gaan vormen tot kruidenstroken.

EPR-kasten Vorig jaar is er gestart met het aanbrengen van 20 EPR kasten i.v.m. monitoring en bestrijding van de EPR. EPR kasten zijn kasten waarin de nesten aanwezig zijn met verpopte rupsen met sluipvliegen en -wespen. Deze zijn zeer belangrijk voor het beheersen van een plaag. Bespuitingen De gemeente Dongen heeft de afgelopen jaren preventief maatregelen getroffen door lange eikenlanen te bespuiten met Xentari. In 2020 waren dit ongeveer 1300 bomen. De effectiviteit is afhankelijk van het juiste moment van het larvale stadium en de weersgesteldheid zoals wind en regen. Bepalend is het juiste moment van inzet om tot een effectieve bestrijding te komen. Bestrijding met Xentari is wel gebonden aan regelgeving i.v.m. andere vlinderachtige. Hiervoor hanteren we de adviezen van de vlinderstichting. In 2020 heeft deze preventieve maatregel goede resultaten gegeven. Dit concluderend uit het lage aantal meldingen. We voeren dit jaar geen preventieve bespuitingen uit. Dit besluit is genomen op basis van 2 onderzoeken:

4

1: Uit de resultaten van de EPR kasten is gebleken dat de natuurlijke vijanden al 60% van de rupsen hebben gepredateerd (1). Daarbij komt nog een percentage bij voor dit voorjaar van 15-20% zodat er door de natuurlijke vijanden al bijna 75-80% in totaal gepredateerd wordt. (1) Er is sprake van predatie door een organisme als dat organisme een ander soort organisme, het

prooidier, vangt, doodt en opeet. 2: Bij een monitoring begin maart, waarbij steekproefsgewijs onderzoek is gedaan naar ei-legsels, is uiteindelijk maar 1 ei-legsel aangetroffen. Hieruit kunnen we de conclusie trekken dat er zeer weinig ei-legsels aangetroffen zijn die voor overlast kunnen zorgen. Op basis van deze bevindingen wordt er dit jaar geen preventieve bespuitingen uitgevoerd. Bomen langs Wilhelminakanaal Rijkswaterstaat De bomen langs het Wilhelminakanaal zijn van Rijkswaterstaat. Volgens het Plan van aanpak 2021 van Rijkswaterstaat vindt er ten noorden van het Wilhelminakanaal preventieve bestrijding via bespuiting plaats Ten zuiden van het Wilhelminakanaal vindt er preventieve bestrijding plaats. De preventieve bestrijding bestaat uit twee rondes in april: 1. Nematoden 2. Xentari Ten zuiden van het Wilhelminakanaal vindt geen preventieve bestrijding plaats. Deze beslissing is gemaakt doordat er geringe (verwachte) plaagdruk is en een geringe aanwezigheid van mensen op dit traject. 3.2.2 Lange termijn Ecologische bermbeheer In 2021 gaat de gemeente Dongen een gezamenlijk bestek aan voor het onderhoud van de bermen en sloten met het Waterschap de Brabantse Delta. We gaan de bermen en sloten ecologisch maaien. Dit stimuleert de biodiversiteit van de bermen waardoor de natuurlijke vijanden van de EPR maar ook de bijen zich hieraan kunnen voeden.

Samenwerking We moeten de EPR populatie de komende jaren beheersbaar krijgen én houden. Hiervoor is samenwerking met andere partijen zoals Natuurvereniging Ken en Geniet, Waterschap Brabantse Delta, Rijkswaterstaat en omliggende gemeenten belangrijk.

3.3 Curatieve bestrijding (zuigen en plukken nesten) Wanneer de eerste nesten onder de vijf meter geconstateerd zijn, wordt er meteen ingezet op het wegzuigen van de nesten totdat de plaag onder controle is. Voor 2021 is wederom capaciteit gereserveerd bij Storix Boom- en Landschapsbeheer en Brouwers groenaannemers voor de EPR bestrijding. Inzet specialistenteam boomverzorging De medewerkers van het specialistenteam boomverzorging van de gemeente Dongen coördineren de meldingen die de gemeente Dongen ontvangt. Aan de hand van de prioritering wordt dit afgestemd met de inzet van de aannemers. Het specialistenteam legt in deze periode digitaal vast waar de nesten in welke bomen zitten. Hierdoor kan de aannemer gericht bestrijden. Met deze registratie krijgen we ook een goed totaalbeeld om voor de komende jaren inzichtelijk te krijgen waar de hoogste druk is en of de bestrijding effectief is geweest.

5

Inzet aannemers Brouwers Groenaannemers reserveert twee personen voor één dag per week voor een periode van acht weken voor de curatieve bestrijding. Storix Boom- en Landschapsbeheer beheer reserveert twee medewerkers voor twee dagen per week vanaf half mei. Werkwijze medewerkers tijdens inzet Van de medewerkers van de aannemers en de medewerkers van de gemeente Dongen wordt verwacht dat ze op de juiste wijze zijn geïnstrueerd over het gebruik van de Persoonlijke Beschermingsmiddelen en de werkwijze. De personen die de EPR bestrijding uitvoeren dragen beschermende kleding. Afvoeren en verwerking EPR nesten De opgezogen EPR-nesten worden afgegeven bij de milieustraat, waar ze op een specifieke plek en werkwijze gestort worden. Dit is afgestemd met de verwerker.

4. Financiële consequenties 2021 Het budget ongedierte bestrijding 2021 bedraagt €50.000,Dit budget wordt ook ingezet voor de rattenbestrijding en roekenbestrijding. (€10.000,00) Brouwers Groenaannemers: Curatieve bestrijding met zuiger gemeente Dongen €1003,00 per dag 1 dag per week met 2 personen en tractiemiddel voor een periode van 8 weken Storix Boombeheer Mei, EPR regulatie methode Juni, curatieve bestrijding Juli, Curatieve bestrijding Inzet specialistenteam Boomverzorging 1 dag per week ivm registratie etc

€ 8.024,00 € 8.159,00 € 7.616,00 €14.929,00

Aankoop info borden (Oakie) Communicatie kosten door team communicatie

€ 200,00 € 500,00

Totale kosten EPR Bestrijding 2021

€ 39.428,00

5. Communicatie Eikenprocessierups In het plan van aanpak staat hoe de gemeente Dongen de overlast van de Eikenprocessierups zoveel mogelijk probeert te beperken en hoe omgegaan wordt met meldingen van nesten. Over deze aanpak moeten de inwoners, gemeenteraad, media, scholen, evenementen en collega's die met vragen en meldingen te maken hebben geïnformeerd worden. In dit communicatieplan staat hoe we deze groepen tijdig, duidelijk en volledig informeren. Hoofdboodschap Gemeente zet preventief en actief in op de bestrijding van de Eikenprocessierups. Waardoor de overlast hopelijk wordt beperkt.

6

Communicatiedoelen (kennis, houding, gedrag) • • • •

Informeren (wat is het, wat doen we, waar melden) Waarschuwen (waar niet komen, waar wel, wat niet doen) Delen van tips/ eigen verantwoordelijkheid stimuleren Begrip kweken (wat doen we allemaal, verhaal vertellen)

Doelgroepen • • •

• •

Inwoners Raad Scholen zijn zelf verantwoordelijke voor bomen op eigen terrein. Eikenbomen met nesten grenzend aan het schoolterrein hebben een hoge prioriteit. Extra aandacht voor de fietsroute naar het Cambreur. (Sport)verenigingen (inclusief scoutings) Organisatie van evenementen (Zomerspelen, Avond4daagse, Obstacle Run).

Communicatiemiddelen •

•

•

•

•

•

Website pagina inrichten (www.dongen.nl/eikenprocessierups) o Wat is de EPR, hoe bestrijden we, wat kun je zelf doen (tips: afdekken zandbak en opblaasbadje, stimuleren natuurlijke vijanden in de tuin) o Gebieden prioriteit, kaart met gebieden. o Veelgestelde vragen (basis is FAQ 2020) o Verwijzingen naar landelijke websites (GGD, oakie, processieups.nu) Social media o Tips delen o Actuele informatie delen o Adverteren is mogelijk: o Veel gestelde vragen klaar liggen o Duidelijk contactpersoon intern o Inwoners meldingen laten doen via BuitenBeter KCC o Veel gestelde vragen klaar liggen o Duidelijk contactpersoon intern o Inwoners meldingen laten doen via BuitenBeter Raadsinformatiebrief, bouwstenen zijn: o Inleiding o Evaluatie 2020: ▪ Preventieve middelen ingezet ▪ Aantallen 2020 (meldingen, nesten etc.) ▪ Aanpak (samenwerking aannemer, wat ging goed, wat niet) ▪ Financiën (geschatte kosten, daadwerkelijke kosten) ▪ Aandachtspunten ▪ Plan van aanpak 2021 Pers o D.m.v. persberichten ons bereik groter maken o Op locatie: pers op locatie laten zien wat we doen aan bestrijding; professional laten vertellen (bijvoorbeeld koolmees kastjes) Informatiekrant

7

o o o o

Wat is de EPR, hoe bestrijden we, wat kun je zelf doen (tips: afdekken zandbak en opblaasbadje, stimuleren natuurlijke vijanden in de tuin), Gebieden prioriteit, kaart met gebieden. Veel gestelde vragen ( basis is FAQ 2020) Verwijzingen naar landelijke websites (GGD, oakie, processieups.nu)

REGIE/Proces: Iedere week kort overleg aan begin van de week in de periode juni t/m begin augustus: wat is de status? Hoeveel meldingen? Hoeveel nesten? Welke vragen komen er binnen? Voorwaarde: iemand aanwezig van 'de inhoud' met de juiste informatie: status? Aantal meldingen? Hoeveel nesten? en iemand van team Communicatie is aanwezig.

Planning communicatie: Periode Maart

Doel Informeren

Doelgroep Raad

Maart

Informeren

Inwoners + pers

April/mei

Informeren, Waarschuwen, begrip kweken

Inwoners, Evenementen, Scholen, verenigingen

Piekperiode:

Informeren, waarschuwen, tips delen, begrip kweken.

Inwoners, Evenementen, Scholen, verenigingen

Juni/juli/augustus (uitloop september)

8

Boodschap De aanpak voor 2021 is bekend: preventieve maatregelen, prioritering gebieden en de aanpak bij meldingen, inclusief evaluatie 2020 De aanpak voor 2021 is preventief en curatief bestrijden. Prioritering gebieden en de aanpak bij meldingen, inclusief evaluatie 2020 Gemeente zet preventief en curatief in op de bestrijding van de Eikenprocessierups. Waardoor de overlast hopelijk wordt beperkt.

Gemeente zet preventief en actief in op de bestrijding van de Eikenprocessierups. Waardoor de overlast hopelijk wordt beperkt.

Middel Raadsinformatiebrief inclusief Infografic

Persbericht, informatiekrant, website en social media.

Website, informatiekrant, social media. Pers uitnodigen om mee te lopen tijdens preventieve maatregelen. Website, informatiekrant, social media. Pers uitnodigen om mee te lopen met ruimers.