RIB 25-11 Bijl-1 Haalbaarheidsonderzoek passantenhaven Dongen

Haalbaarheidsonderzoek passantenhaven Dongen Concept eindrapport Vrolijks Blue Progress| Breda | 11 december 2024

Inhoudsopgave Situatie

markt

Passantenhavens

Locatie

3

4

8

16

Opties

Meerwaarde

Conclusies

26

31

36

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

2

Situatie, opgave en aanpak De gemeente Dongen start begin 2025 met het opstellen van een gebiedsvisie op de Kanaalzone. Binnen de politiek van de gemeente is meermalen geopperd dat een passantenhaven in Dongen van meerwaarde kan zijn voor de kern, het toeristisch product en de versterking van de Kanaalzone. Een dergelijke passantenhaven en de eventuele locatie daarvan is een bepalende bouwsteen in de plannen voor de Kanaalzone.

We hebben de mogelijkheden en beperkingen voor de passantenhaven bekeken vanuit verschillende invalshoeken. • Marktontwikkelingen • Concepten van passantenhavens en inrichting • Voorbeelden van passantenhavens • Locatie en aansluiting omgeving • Nautisch netwerk • Sluispassages in de omgeving • Vaarweg en andere gebruikers, inpasbaarheid • Opties in Dongen • Meerwaarde passantenhaven • Financieel, investeringen en bijdrage • Beheer passantenhavens

Daarom wil de gemeente voorafgaand aan de visievorming laten onderzoeken in hoeverre een passantenhaven mogelijk, aantrekkelijk, haalbaar en van meerwaarde is. De uitkomsten worden gebruikt als basis voor verdere ruimtelijke visievorming. De gemeente heeft Vrolijks | Blue Progress gevraagd offerte uit te brengen voor dit onderzoek.

Op basis van deze aspecten zijn conclusies getrokken en wordt een advies gegeven.

Dit rapport is het resultaat van dit haalbaarheidsonderzoek. Ons bureau is gespecialiseerd in de waterrecreatie. Wij adviseren door heel Nederland overheden, veelal gemeenten, rond de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van havens en waterrecreatievoorzieningen. Wij zijn betrokken bij een groot aantal passantenhavens. Deze kennis brengen wij in dit haalbaarheidsonderzoek in.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

3

Markt

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

4

Trends aan de waterkant Maak

In het algemeen wordt water en de waterkant steeds belangrijker. Hittestress en stijgende temperaturen zullen bezoekers naar het water lokken. Dat leidt tot veel breder gebruik dan alleen maar varen met traditionele boten. Tegelijkertijd zorgt klimaatverandering potentieel ook voor groeiende problemen met waterkwaliteit, bruikbaarheid en bevaarbaarheid van het water. Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

5

Trends varende watersport Maak

Maak

Bovenstaande trendkaarten geven een globaal beeld van de marktontwikkelingen. De traditionele watersport staat onder druk door veroudering van gebruikers en boten, waarmee bovendien minder gevaren wordt. Tegelijkertijd zijn er nieuwe doelgroepen en gebruiksvormen, die weer eigen eisen stellen aan vaarwater en het netwerk van vaarwegen. Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

6

Verschillen per deelsegment, de watersport verandert Interesse in een type vaartuig (lichtblauw) vs huidig bezit vaartuig (donker)

Onderzoek uit 2015 (WaterrecreatieAdvies) in opdracht van Rijkswaterstaat maakte inzichtelijk dat de vloot in Nederland naar verwachting in richting 2050 met 25 tot 33% zal krimpen, afhankelijk van de sociaal economische scenario's. Het Nationaal W Watersportonderzoek onderzocht de vitaliteit van de verschillende deelsegmenten. Zij vergeleek per bootsoort het aantal mensen dat een dergelijk vaartuig bezit (donkerblauw in grafiek) en het aantal mensen dat er één zou willen. Alleen voor de sloep gold dat er meer mensen ‘willen’ dan ‘hebben’. De belangrijkste verwachte krimp zit in de motorjachten, veel meer mensen bezitten er één, maar weinig mensen zouden dat (ook) willen. Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

Hoewel de cijfers wat verouderd zijn is de verwachting onveranderd. Mensen willen niet meer ieder weekend varen en altijd met de boot bezig zijn. Af en toe, met beperkte interesse, brengt een bredere doelgroep. De sloep als eenvoudig toegankelijk vaartuig sluit goed aan bij deze trend. De verwachting is dat kajuitmotorboten steeds minder verkocht en gebruikt worden omdat jongere doelgroepen minder interesse hebben. 7

Passanten havens

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

8

Passantenhavens, concepten en uitgangspunten Voor een goed beeld van mogelijke haalbaarheid van een passantenhaven in Dongen hebben we een vergelijking gemaakt met andere passantenhavens. Daarbij hebben we gekozen voor havens in hetzelfde Brabantse kanalenstelsel. De aantallen vaartuigen zijn hier soortgelijk en in enkele gevallen zijn ook de nautische omstandigheden soortgelijk. Bovendien zijn de havens sterk verschillend van karakter: • Havens in kernen van steden of dorpen (zoals Breda, Tilburg en Veghel) • Havens langs doorgaande kanalen op enige afstand van een dorpskern (zoals Biest Houtakker, Oirschot, Aarle Rixtel) • Havens als onderdeel van een breder functieprogramma (zoals Son, Beekse Bergen en Oosterhout). We hebben de havens op een gestandaardiseerde wijze uitgewerkt, zodat er een totaalbeeld ontstaat. Er zijn schattingen gemaakt voor wat betreft het investeringsniveau, de globale aantallen passanten overnachtingen. Ook de tarieven zijn, voor zover van toepassing, opgenomen in de projectkaarten per haven.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

Overzicht ligging passantenhavens die als vergelijking zijn gebruikt.

9

Vergelijking passantenhavens

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

10

Vergelijking passantenhavens

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

11

Vergelijking passantenhavens

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

12

Vergelijking passantenhavens

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

13

Vergelijking passantenhavens

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

14

Case studie Oirschot 2017-2019 In 2017 werd nabij de kern van Oirschot aan het Wilhelminakanaal een geheel nieuw aangelegde passantenhaven geopend. Met de investering van circa 1 miljoen euro werd een afgeschermde haven gemaakt in het kanaal, met elektra voor de bezoekers, sanitaire voorzieningen en een actief beheer. De tarieven waren, zeker voor zo een haven, laag te noemen en het comfort zeer goed. De haven ligt vlakbij de aantrekkelijke dorpskern van Oirschot.

Inmiddels ligt de haven er nagenoeg verlaten bij. Een initiatief met een rondvaartboot voor minder validen maakt nog gebruik van de voorziening, sanitair is verwijderd en de staat van onderhoud is slecht.

De vooronderstelling bij aanleg is geweest dat de aantrekkelijkheid van Oirschot en het niveau van de voorzieningen een extra aantrekkende werking zou hebben voor de pleziervaart op het kanaal, waarmee ook regionaal een stimulans aan deze vorm van toerisme zou worden gegeven. De haven is nooit een succes geworden en werd na twee jaar feitelijk gesloten. Er zijn maar weinig passantenovernachtingen geboekt. Een alternatieve (gratis) aanleghaven iets verderop langs het kanaal kende zeker zoveel gebruikers.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

15

Locatie

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

16

Beeldverslag met opmerkingen

Een eerste beeldanalyse van de locatie waar kern en kanaal elkaar raken geeft maar een beperkt toeristisch beeld. De fietsbrug verbindt de noord- en zuidoever. De fietsroutes langs het kanaal lopen in westelijke richting tussen kanaal en groenstrook. De plek zelf tussen kanaal en dorp wordt nu vooral gebruikt als vrachtwagen parkeerplaats. De route naar het dorp kent een meervoudig gebruik en is weinig aantrekkelijk. Het kanaal zelf is breed, groen omzoomd en mogelijk ook een tikkeltje ‘saai’ Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

17

Analyse locatie, directe omgeving Voor een goed beeld van de bestaande situatie is een analyse gemaakt van de maatvoering van het kanaal en de eigendommen. De breedte van het kanaal is 54 m, met een verbreding bij de kanaalkom. De eigendomsgrenzen lopen steeds parallel aan het kanaal. Er zijn (dus) geen eigendommen van particulieren tot aan het water.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

Op basis van de luchtfoto en het bedrijfsoverzicht hebben we een analyse gemaakt van het gebruik van de ruimte in de directe omgeving. Met name de aanwezigheid van Van De Noort Recycling is sterk bepalend voor de bruikbaarheid van de omgeving in toeristisch perspectief. Niet alleen is de beeldkwaliteit daardoor minder, maar ook het geluid bij de verwerking van puin en de doorlopende aanvoer van containerwagens beperkt de toeristische aantrekkelijkheid van de directe omgeving.

18

Route naar het dorp en toeristisch achterland Vanuit toeristische optiek is een analyse gemaakt van de fietsroutestructuur en de aansluiting van deze plek naar het dorp.

Maak

De fietsroutestructuur is uitgebreid met veel variatie. Knooppunt 09 geeft aansluiting naar de kern van Dongen, naar het zuiden richting Rijen en in beide richtingen langs het kanaal. Veel motorbootvaarders (Naar schatting > 70% heeft fietsen mee aan boord waardoor aansluiting van de structuur een plek aantrekkelijk maakt.

Voor een aantal locaties is een analyse gemaakt van de route, afstand en tijd tussen het kanaal en de kern. Deze is voor de meeste locaties net wat langer dan 15 minuten lopen. De locatie twee biedt de mogelijkheid om via een pad en langs de oude kerk de route naar het dorp te volgen. De beide locaties op de zuidoever maken gebruik van de brug.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

19

Nautische analyse D

Voor het berekenen van vaarafstanden is uitgegaan van een vaar snelheid van 12 km per uur met een gemiddelde passagetijd bij de sluizen van 20 minuten. De passantenhaven van Tilburg is dan een kleine twee uur varen vanaf Dongen, Oosterhout is ruim een uur varen.

Dongen ligt aan het Wilhelminakanaal, dat de vaargebieden rond de Limburgse Maasplassen, Biesbosch en Delta ‘binnendoor’ verbindt. De Brabantse Kanalen maken bovendien onderdeel uit van een grotere ronde met de Vlaamse kanalen, via Maastricht, Hasselt, Turnhout en Antwerpen.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

20

Sluispassages Wilhelminakanaal (in perspectief) De sluispassages vormen bij toervaartlocaties (mensen die met de boot op vakantie zijn) een goede indicator van de potentie van een locatie. De sluispassages van 2022 en 2023 zijn min of meer soortgelijk, er is geen duidelijke groei of krimp. De jaren daarvoor werden sterk beïnvloed door Corona. De passages van sluis 1 (Oosterhout) en sluis 2 (Tilburg) zijn redelijk vergelijkbaar. Dat geeft aan dat er vooral sprake is van doorgaande toervaart via het kanaal. Het aantal beroepsvaart passages van sluis 1 is beduidend hoger (containerterminal Tilburg). Er is dus veel beroepsvaart in vergelijking tot de pleziervaart ter hoogte van Dongen.

Er bestaan geen complete overzichten (meer) van passages van pleziervaart bij de sluizen. Uit een eerder onderzoek elders zijn de langjarige aantallen bekend van de sluizen Engelen (tussen de Maas en Den Bosch) en van de sluis bij Schijndel (Zuid-Willemsvaart). Daar varen rond de 2000 pleziervaartuigen. Dat geldt ook (in 2022) voor de sluis bij Panheel, die de toegang vormt van de Brabants-Limburgse kanalen naar het Maasplassengebied. Er is maar langjarig sprake van een lichte daling van aantallen pleziervaartuigen, ondanks de investeringen in nieuwe passantenhavens op diverse plaatsen langs de kanalen (Weert, Aarle Rixtel, Veghel, Son, Oirschot, Tilburg).

Sluispassages Wilhelminakanaal 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0

plezier

plezier

beroeps

beroep

2022

2023

2022

2023

sluis 1

1373

1644

3976

5581

sluis 2

1553

1549

1022

1108

sluis 1

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

sluis 2

21

Ontwikkelingen Wilhelminakanaal beroepsvaart Richtlijn vaarwegen Voor de inrichting van vaarwegen hanteert Rijkswaterstaat de Richtlijn Vaarwegen. Deze richtlijn geeft voor vaarwegen, aanlegplaatsen, zwaaikommen, sluizen en bruggen uitgangspunten en richtlijnen. De Richtlijn Vaarwegen geldt op Rijkswateren bindend. Het Wilhelminakanaal is een Rijksvaarweg en wordt beheert door Rijkswaterstaat (nautisch beheer).

Rijkswaterstaat staat aan de vooravond van een vergroting van sluis 2 bij Tilburg. Reden hiervoor is de stimulering van de beroepsvaart op de kanalen, ter ontlasting van het wegverkeer. Het kanaal wordt straks tot voorbij sluis 2 geschikt voor CEMT-klasse IV (categorie beroepsvaart) waarmee schepen van 105 x 9,5 meter de sluizen kunnen passeren (nu tot 55 meter lengte). Het project werd eerder vanwege procedures stilgelegd, maar wordt nu weer hervat en is naar verwachting in 2029 klaar. Daarmee zal de beroepsvaart verder gestimuleerd worden.

Bij een scheepvaart intensiteit van boven de 5000 vaarbewegingen (beroepsvaart) is het normaalprofiel de standaard. Er moet rekening gehouden worden met een toeslag voor zijwind. Voor CEMT-klasse IV wordt een minimale vaarwegbreedte van 44 meter aangehouden als ‘normaalprofiel’. In principe is dit dan de vaarweg die steeds beschikbaar moet blijven.

Rijkswaterstaat zal bij een toets rond toelaatbaarheid van een passantenhaven uitgaan van de maatvoering in de toekomst.

In de Richtlijn Vaarwegen staat opgenomen dat voor een ‘langshaven’ (schepen parallel aan het kanaal in de lengterichting afgemeerd) de haven geheel buiten de vaargeul moet blijven.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

22

Richtlijn vaarwegen, inpasbaarheid haven In onderstaande kaartfragment is de noodzakelijke breedte in de vaarweg geprojecteerd. Dit maakt inzichtelijk dat er maar beperkt ruimte is. In bijzondere situaties is het mogelijk uit te gaan van een zogenaamd ‘krap profiel’ voor kortere stukken. Goed zicht en behoud van veiligheid is hier essentieel. Krap Profiel is alleen toegestaan ‘als het moet’. In de afbeelding hiernaast hebben we deze gemonteerd. Er is ook nog bekeken in hoeverre de zwaaikom aan de zuidzijde van het kanaal ‘nautisch geschikt’ is. Bij een zwaaikom moet rekening gehouden worden met de maximale lengte van een schip + 10%. De afbeelding rechtsonder laat zien dat eventueel gebruik van de zwaaikom geen belemmering hoeft te zijn voor de kerende beroepsvaart.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

23

Inpasbaarheid, aanlegprincipes Vanuit de beperkingen die de breedte van de vaarweg met zich meebrengt is een analyse gemaakt van de modellen die mogelijk zijn om pleziervaartuigen aan te leggen. Voor de locaties langs de kade is het beperken van de breedte van aanlegvoorzieningen + boot de belangrijkste opgave. Daarmee komen modellen waarbij er steigers worden toegepast die in de vaarweg steken niet meer in aanmerking. Dat geldt ook voor modellen waarbij de boten kops op de steiger of kade afmeren. Deze komen dan te ver in de vaarweg te liggen. Alleen modellen waarbij ligplaatsen direct tegen de kadewand komen te liggen zijn mogelijk inpasbaar. De lade kade leent zich daar ter plaatse goed voor, diepgang voor de kade kan een aandachtspunt zijn. Voor een eventuele variant in de zwaaikom zijn meerdere modellen toepasbaar, maar ligt het model met kops afmeren het meeste voor de hand.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

In zwaaikom Langs doorgaande vaart

24

Lessen vanuit de analyse • De afstand tussen Oosterhout en Tilburg is, afhankelijk van de sluisbediening, ca 3 uur varen. Een ‘tussenstop’ Is van meerwaarde, maar niet strikt noodzakelijk • De sluispassages op het Wilhelminakanaal zijn relatief beperkt en stabiel over de jaren heen. Langjarige analyse elders laat zien dat aanleg van havens de aantallen passages niet of nauwelijks beïnvloed • De beroepsvaart is al een stuk intensiever dan de pleziervaart op het kanaal en zal verder groeien in aantal en schaal, door vergroting van de sluis in Tilburg • De Richtlijn Vaarwegen van RWS stelt normen aan vaarwegen en inrichtingen en geeft beperkingen voor passantenvoorzieningen in Dongen

Vanuit de analyse trekken we vooralsnog de volgende ‘lessen’: • De trek naar het water wordt groter in de toekomst, maar verandert wel. De ‘traditionele’ watersport met vakantie aan boord van een motorjacht zal krimpen door veroudering van vloot en gebruikers • Er zijn allerlei soorten passantenhavens langs de Brabantse kanalen, ieder met een eigen structuur en doelstelling. De aantallen passanten nachten zijn niet heel groot en vormen maar beperkt basis voor exploitatie • Ook als gekozen wordt voor een zeer luxe haven zoals in Oirschot is garantie op deze plek langs het toervaartnetwerk zeker geen succes. Vaarpatronen en routes worden maar beperkt beïnvloed door de aanwezigheid van havens. • De locaties die mogelijk in aanmerking komen voor de passantenhaven hebben een beperkte recreatieve uitstraling op dit moment • De omgeving rond de brug kent openbare oevers. Bedrijvigheid en geluidsoverlast vormen wel de omgeving

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

25

Opties

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

26

Opties voor locaties, voorselectie Bij het verkennen van mogelijke locaties voor de passantenhaven is de binding met de dorpskern en de toegang tot de dorpskern belangrijk. Daarnaast is aansluiting op de fietsroutestructuur een toegevoegde waarde. De breedte van de vaarweg, mogelijk ‘natuurlijke’ verbredingen in de vaarweg en logische andere locaties zijn bekeken, maar behalve de opgenomen locaties niet beschikbaar.

Andere locaties zijn verder buiten beschouwing gebleven, maar zijn in principe wel inwisselbaar als daar aanleiding voor zou zijn. De drie uitgewerkte locaties langs de vaarweg kunnen ook representatief zijn voor opties elders langs het kanaal, bijvoorbeeld als daar voorzieningen zouden komen die het totaalconcept versterken.

Vanuit een eerste overzicht is een voorselectie gemaakt van mogelijke locaties op basis van de volgende criteria: • De ligging zo dicht mogelijk bij het centrum • De koppeling aan de brug en daarmee de toegang tot beide oevers is van meerwaarde • De vaarweg is elders niet breder of anders dan op de gekozen locaties • De gekozen locaties zijn binnen de scope van een mogelijke gebiedsvisie voor de kanaalzone en zouden hierin (ook thematisch) inpasbaar kunnen zijn

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

 Visie

27

Opties zuidzijde Wilhelminakanaal In onderstaande montage is een capaciteit van vijf vaartuigen van gemiddelde omvang geprojecteerd direct tegen de zuidelijke kade aan de westzijde van de brug. Hier is al een soort van kade beschikbaar. De aanmerende pleziervaartuigen blijven bij deze inrichting net buiten het ‘normaal’ profiel. Rijkswaterstaat zal mogelijk moeite hebben bij deze krappe maat gezien de beoogde ontwikkeling op het kanaal voor de beroepsvaart en de ligging in een flauwe binnenbocht (zicht).

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

Onderstaande montage laat zien dat er voldoende ruimte en capaciteit is om een voorziening te maken in de zwaaikom, als deze voor de beroepsvaart niet meer gebruikt zou worden. de aanlanding en toeristische omgeving van de voorziening bij Van de Noort Recycling is weinig toeristisch aantrekkelijk. Nautisch is een dergelijke oplossing mogelijk het minst belastend ten opzichte van de passerende beroepsvaart.

28

Opties noordzijde Wilhelminakanaal In onderstaande montage wordt een capaciteit van 5 vaartuigen aan de noordzijde geprojecteerd. Ook hier blijft het nieuwe gebruik buiten het normaalprofiel. Het zicht is iets beter (buitenbocht) en de link met de dorpskern is ook wat directer. Mogelijke bezwaren van RWS kunnen zijn dat het zicht en de aandacht rond de brug al niet optimaal is voor de beroepsvaart. Deze voorziening is beperkt uitbreidbaar in westelijke richting, door aanwezigheid van bosschages.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

In onderstaande montage is het cluster aanlegplaatsen opgeschoven in westelijke richting, direct aan het fietspad en bij het wandelpad tussen de sportvelden door richting Oude Kerk en dorpskern. De situatie met het normaal profiel is ongewijzigd. De route naar de kern is wat aantrekkelijker. Deze locatie leent zich qua kade redelijk goed (en relatief eenvoudig) voor inrichting als ligplaatsen, mits de ondergrond voldoende stevig is en de diepgang voldoende. Eventuele toekomstige uitbreiding is mogelijk in beide richtingen.

29

Golfslag van invloed op comfort De passantenhaven is bedoeld om mensen met pleziervaartuigen te laten stoppen om de omgeving en het dorp te bezoeken en om eventueel te overnachten. Met name bij dat laatste is comfort aan boord wel belangrijk.

De situatie zoals eventueel in Dongen zal ontstaan komt bij diverse andere passantenhavens ook voor (Oirschot kade, Biest-Houtakker) en is geen showstopper. Wel zal deze golfslag van invloed zijn op de belangstelling voor en het gebruik van de haven in Dongen voor overnachting, indien er alternatieve locaties beschikbaar zijn.

Uit de bestanden met sluispassages van de beroepsvaart bij de omliggende sluizen blijkt dat de (intensieve) beroepsvaart ook in de nacht blijft varen. Dat betekent dat er op ca 20 meter afstand een groot schip voorbij kan komen met de nodige golfslag tot gevolg. Grotere schepen hebben een boeggolf en een hekgolf. Deze lopen diagonaal van het schip weg naar de oever. Door de ligging van vaartuigen direct tegen de kade komt een boegen hekgolf diagonaal aan bij het pleziervaartuig, van schuin achter of schuin voor. Door de rechte kade kaatst de golf bovendien terug, waardoor een kleiner vaartuig zal schommelen. In de impressie hiernaast is de werking geïllustreerd.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

30

Meerwaarde

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

31

Meerwaarde, havengeld en lokale bestedingen De ontwikkeling van een passantenhaven kent een directe en een indirecte meerwaarde.

De indirecte meerwaarde zit meer in de toeristische betekenis van een passantenhaven voor het toeristisch profiel van een gemeente. Een haven kan een stimulans zijn voor de ontwikkeling van een plek, zorgt voor levendigheid, kan de exploitatie van een horecabedrijf aan het water versterken en zorgt voor een eigen ‘smoel’ aan de waterkant. Dit effect is minder goed te duiden in geld. Het is voornamelijk belangrijk als onderdeel van een gebiedsontwikkeling of bij de bevordering van levendigheid in een dorpskern of stadshart.

De directe meerwaarde bestaat uit eventuele havengelden. Daarnaast is er sprake van bestedingen tijdens de vaarvakantie, die voor een deel lokaal terecht zullen komen. Er zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd op regionale en landelijke schaal naar de bestedingen van toervaarders en gebruikers van kajuitmotorboten. Uit het meest recente onderzoek (Watersportonderzoek 2021) komt een gemiddelde besteding per boot per dagtocht van € 28,30. Andere onderzoeken hebben gekeken naar de besteding tijdens een vaarvakantie. De hoogste besteding uit één van de onderzoeken gaat uit van een besteding per dag van € 130 per boot. Dit getal hebben wij als referentie gebruikt voor de bestedingen. De grafiek hiernaast geeft de globale verdeling van de bestedingen weer. Belangrijk is dat horeca en boodschappen samen meer dan de helft van de bestedingen zijn, terwijl brandstof en overnachting (het ‘varen’) lager zijn.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

32

Financiële analyse, tarieven, aantallen, bestedingen Haven

Investering indicatie

capaciteit

Aantal indicatie bootnachten

Omzet direct

Bestedingen impact

Oosterhout

Combi vast

5-10

400

€ 6.800

Breda

€ 800.000

30

1800

€ 30.600

€ 234.000

Tilburg

€ 300.000

30

1100

€ 17.600

€ 143.000

Biest Houtakker

€ 50.000

6

200

-

€ 26.000

Oirschot kade

€ 20.000

8

200

-

€ 26.000

Son

€ 100.000

5

200

€ 2.000

€ 26.000

Aarle Rixtel

€ 80.000

20

500

-

€ 65.000

Veghel

€ 200.000

6

500

€ 6.500

€ 65.000

Dongen

?

5-10

300?

PM

€ 39.000

In bovenstaande analyse is, gebaseerd op schattingen, inzicht gegeven in de onderlinge verhoudingen van de financiële gegevens. Daarbij zijn investeringen en indicatie van bootnachten geschat of vanuit ander onderzoek ingebracht. De tarieven zijn berekend en bestedingen doorgerekend op basis van gemiddelden per boot vanuit het meest recente onderzoek. Wij schatten op basis van de sluispassages, aantrekkelijkheid van de locatie en vergelijking met elders het aantal passantenbezoeken in Dongen op ca 300 per jaar. Op basis daarvan is de potentiële bestedingsimpuls voor de lokale (en regionale) economie berekend. Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

33

Havenbeheer, aandachtspunten passantenhaven Bij het realiseren van een voorziening om pleziervaartuigen aan te leggen gelden ook meerdere aandachtspunten. In deze paragraaf hebben wij de mogelijk kritische factoren samengebracht. • De aanlegplaatsen of passantenhaven wordt gemaakt voor kortdurend verblijf en toeristisch bezoek. Veelal geldt daarvoor een zogenaamde 3 x 24 uurs regeling die in de APV wordt opgenomen; aanleggen is mogelijk voor maximaal drie dagen. Handhaving hierop is noodzakelijk om te voorkomen dat vaartuigen veel langer blijven liggen of deze plek kiezen als permanente ligplaats. • Vaartuigen zijn in de meeste gevallen niet geregistreerd. Dat betekent dat niet te achterhalen valt van wie een pleziervaartuig is. Dit kan er toe leiden dat een vaartuig wordt achtergelaten zonder toestemming, terwijl niemand weet van wie de boot is. Kosten voor eventuele verwijdering, in bewaring nemen etc. liggen dan bij de overheid. Met de veroudering van de vloot, de beperkte waarde van ‘end of life’ boten en de soms aanzienlijke kosten voor het houden van een ligplaats of voor het laten slopen van de boot is dit een reëel en groeiend gevaar.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

• Bewoning van vaartuigen komt steeds vaker voor. Het is niet toegestaan en vaak ook niet gewenst of passend op een plek, maar met groeiende woningnood en bij psychologische of financiële problemen neemt de kans dat een oude boot een goedkoop onderkomen is wel toe. Dit knelpunt speelt sterker in steden met grotere sociale problemen, maar kan ook elders voorkomen. • De voorziening aan het kanaal ligt een beetje buiten de loop, buiten het zicht en daarmee ook relatief anoniem. Dat kan de kans op inbraak in boten die afgemeerd liggen terwijl de eigenaars het dorp bezoeken of een fietstocht maken vergroten. Hoewel dit doorgaans meevalt is het gezien de potentiële locatie wel een aandachtspunt • Een voorziening aan de waterkant vraagt ook om extra beheer van de openbare ruimte (schoonmaak, onderhoud) De aanleg van een passantenhaven en de ontvangst van gast boten brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee, die vragen om regelmatige controles ter plaatse, toezicht op het juiste gebruik en eventueel beheer of schoonmaak indien er iets niet goed is gegaan. Daarmee zijn kosten gemoeid die doorgaans niet op de gebruikers verhaald kunnen worden. 34

Opties voor beheer en betaling Exploitatie op afstand, Aan-Uit Net Dit systeem wordt op de markt gebracht door Seijsener Recreatietechniek en bestaat uit een koppeling van de reservering van een havenplaats aan de eventuele ontsluiting van elektriciteitsvoorzieningen. Afrekening van de havenplaats en het elektra en waterverbruik is gekoppeld. De gebruikers hebben een App op hun telefoon (Android en IOS) om toegang te krijgen tot de havenfaciliteiten.

Voor het beheer van passantenplaatsen en passantenhavens zijn er inmiddels in het land meerdere systemen in gebruik. Daarmee kan met een web- of app toepassing het eventuele liggeld worden voldaan, eventuele elektriciteit worden geschakeld en ook toegang worden georganiseerd (als er sprake is van een afsluitbaar hek. Het meest voor de hand liggend systeem (en ook op meerdere plaatsen toegepast) is uitgewerkt op deze pagina.

Het systeem Aan-Uit-Net wordt vaak toegepast in havens van overheden waar doorlopend beheer niet goed mogelijk is. Er zijn naar schatting tussen 30 en 50 havens op deze manier aangesloten. Het is niet bekend hoe vaak de App is gedownload of hoeveel actieve gebruikers er zijn. Door de combinatie met camperplaatsen is niet al het gebruik watersport gerelateerd, maar daardoor is er wel voldoende volume voor vernieuwing. De ervaringen in het land met dit systeem zijn positief. Belangrijk bij dit (en ieder ander) systeem is dat er wel sprake is van controle op gebruik en handhaving ter plaatse. Zonder deze handhaving zal het gebruik mogelijk ongewenste vormen aannemen. Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

35

Conclusies

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

36

Conclusies haalbaarheid Uit voorgaande analyse blijkt dat een eventuele passantenhaven in Dongen past in een ‘ritme’. Van havens langs het Wilhelminakanaal. Het gebruik van dit kanaal voor pleziervaart is niet zo groot, en daalt naar verwachting de komende jaren. De beroepsvaart is omvangrijker en groeit in schaal en aantal. Dit stelt op basis van de Richtlijn Vaarwegen, beperkingen aan de wijze van uitvoering van een eventuele voorziening. Alleen een langshaven is parallel aan het kanaalpand mogelijk.

Meerwaarde voor de passantenhaven moet dan ook minder direct gezocht worden in economische haalbaarheid (kostenbaten) maar vooral ook in de meerwaarde van een voorziening voor de omgeving. Een passantenhaven als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Kanaalzone kan een aantrekkelijke bouwsteen zijn. Meerwaarde zit dan in recreatieve ‘placemaking’, mogelijke ondersteuning van een horeca voorziening, versterking van een recreatieve ‘groene poort’ of verbetering van de binding tussen de kanaalzone en het centrum.

De alternatieve inrichting en vormgeving in de zwaaikom lijkt minder aantrekkelijk door beperkte binding met het dorp en potentieel overlast van het nabijgelegen bedrijf.

Het bepalen van de gewenste locatie staat dan meer in het teken van de gebiedsontwikkeling als geheel. De haven is dan meer een instrument in het gebiedsprofiel dan dat het een doel op zichzelf is. In dat verband kan dit haalbaarheidsonderzoek een bouwsteen zijn in de gebiedsontwikkeling Kanaalzone, doordat modellen en mogelijkheden verkend zijn en de beperkingen en aandachtspunten benoemd zijn.

Voor een voorziening direct langs het kanaal is het comfort door golfslag mogelijk wel wat beperkt. Uit de analyse van andere havens en de inschatting van aantallen gebruikers blijkt bovendien dat het aantal bezoekers, de mogelijke directe opbrengsten en de meerwaarde voor de lokale en regionale economie wat beperkt is. Tegelijkertijd is er wel toezicht en handhaving nodig nadat een eventuele locatie is ingericht.

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

De conclusie van deze haalbaaheidsstudie is dat een passantenhaven op zichzelf niet ‘economisch haalbaar’ is maar als element in de gebiedsontwikkeling wel een optie is.

37

Advies en vervolg De haalbaarheidsstudie maakt inzichtelijk dat de inrichting van een passantenhaven in Dongen op zich mogelijk is, maar dat deze financieel niet haalbaar is. De haven is ook functioneel niet nodig in relatie tot het toervaartnetwerk, dat ook functioneert zonder de havenvoorziening.

Wij adviseren om een eventuele aanleg van een passanten haven te beschouwen in de gebiedsvisie Kanaalzone en daar als bouwsteen in te zetten. De meerwaarde die dan ontstaat is vooral ruimtelijk-functioneel voor de omgeving, zodat beperkt gebruik en beperkte bestedingen in de kern niet bepalend zijn voor de wenselijkheid.

Marktomstandigheden maken dat het gebruik niet heel groot zal zijn en dat dit in de toekomst eerder zal dalen dan zal stijgen. De meerwaarde kan wel groeien als de haven een bouwsteen is in de gebiedsvisie Kanaalzone en daarin ruimtelijk van meerwaarde is. Een clustering met andere voorzieningen (horeca, routes, park) ligt dan voor de hand en versterkt elkaar onderling.

In deze visie komt dan ook de locatie in beeld. Nautisch en functioneel zijn de drie langshaven locaties identiek. In alle gevallen adviseren wij de voorziening eenvoudig te houden door de oever te gebruiken als aanlegplaats (direct tegen de kade) en hier voorzieningen te maken om een boot af te meren (bolders, voldoende diepgang, voorziening tegen de kade).

Het realiseren van de passantenhaven zal met name in relatie tot Rijkswaterstaat niet eenvoudig zijn. Het perspectief voor het kanaal is gericht op grootschaligere beroepsvaart en de haven langs de kade ligt daarin weliswaar buiten de zone vanuit de Richtlijn Vaarwegen, maar onderbreekt wel de vrije doorlopende oever. Bovendien vraagt een passantenhaven doorlopend aandacht, handhaving, onderhoud en beheer. Afhankelijk van het model kan dat beperkt zijn, maar het blijft wel nodig. Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

De investeringen voor de aanlegvoorziening zelf zijn in dat geval beperkt tot een bedrag tussen € 10.000 en € 20.000. bijkomende kosten kunnen zijn het op diepte brengen van het kanaal voor de kade (kosten sterk afhankelijk van het talud en de oeverbescherming) en bruikbaarheid van de oever (stabiliteit, kabels en leidingen). Een dergelijk eenvoudige voorziening is ook nu al realiseerbaar indien gewenst, mits beheer en toezicht inpasbaar en uitvoerbaar is. 38

Voorbeeld model

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

39

Voorbeeldmodel Indien gekozen wordt voor een eenvoudige voorziening, al dan niet tijdelijk, dan ligt de locatie aan het fietspad (noordoever, tegenover de sportvelden) het meest voor de hand. Op deze pagina maken afbeeldingen van de locatie en van het mogelijke inrichtingsmodel dit voorbeeld inzichtelijk.

Voorbeeld inrichting (huidige aanlegkade Oirschot)

Locatie aan fietspad bij sportvelden Dongen

Haalbaarheid Passantenhaven Dongen

40