RIB 24-68 uitvoering motie Opvang Oekraïense ontheemden in Dongen-Vaart

RAADSINFORMATIEBRIEF Nummer

24-68

Datum

10 oktober 2024

Onderwerp

Opvang Oekraïense ontheemden in Dongen-Vaart: hoe maken wij het wel mogelijk?

Portefeuillehouder C.A.M. de Jong

Aan de gemeenteraad van Dongen

Kennisnemen van de uitvoering van de motie van 26 september 2024 over de opvang van Oekraïense ontheemden in Dongen-Vaart en de vraag hoe dit mogelijk gemaakt kan worden.

Aanleiding De raad heeft ons college op 26 september 2024 bij motie opgedragen alle legalisatiemogelijkheden in beeld te brengen om het gebruik van de locatie Vaartweg 89-91 in Dongen-Vaart door Ter Vermaak ende Lering BV als particuliere opvanglocatie voor Oekraïense ontheemden voort te zetten, inclusief de mogelijkheden die ontstaan bij het aanpassen van de (opvang)situatie. De opdracht was om de raad binnen veertien dagen over de resultaten te berichten. In deze raadsinformatiebrief geven wij uitvoering aan deze motie. Uit de motie spreekt de betrokkenheid die u als raad heeft bij de huisvesting van Oekraïense ontheemden. Het college is zich zeer bewust van de zorg voor de opvang en het welzijn van de Oekraïense ontheemden. Wij blijven dan ook zorgvuldig handelen in hun belang. In lijn met de motie heeft het college geen verdere stappen in de uitvoering van het handhavingstraject gezet. Tevens zijn de opvangplekken in Glorieux nog beschikbaar voor Oekraïense ontheemden uit Dongen-Vaart.

Inleiding In het kader van de opdracht van de raad zijn wij op 2 oktober 2024 met de beheerders van Ter Vermaak ende Lering BV in gesprek gegaan en hebben wij vooral geluisterd naar hun

1

plannen en wensen. Bij dit gesprek was – op initiatief van de beheerders – ook een lid van de dorpsraad aanwezig als toehoorder. Op 3 oktober 2024 hebben we gesproken met de bewoners, uiteraard met een beëdigd tolk, en hebben wij gevraagd naar hun ervaringen en wensen. De bewoners hebben aangegeven het zeer naar hun zin te hebben op de locatie Dongen-Vaart en daar het liefst te willen blijven wonen. Zij hebben slechte verhalen over andere locaties buiten de gemeente Dongen gehoord. Wel hebben zij tijdens dit gesprek onze uitnodiging om in Glorieux te komen kijken geaccepteerd. Een afspraak hiervoor wordt ingepland. Verder hebben wij de inbreng van de omwonenden en de bewoners in de raadsvergaderingen van 19 en 26 september 2024 opnieuw beluisterd. Een lid van dorpsraad was, zoals gezegd, aanwezig bij dit gesprek met de beheerders. We hebben ook telefonisch gesproken met de voorzitter van de dorpsraad om te peilen hoe de inwoners van Dongen-Vaart hiertegen aankijken. Wij constateren dat op dit moment de meningen over de opvang in Dongen-Vaart verdeeld zijn. Een insprekende omwonende geeft bijvoorbeeld aan overlast te ondervinden en uit te kijken naar het beëindigen van de tijdelijke situatie, terwijl er ook omwonenden zijn die zeggen geen last te ondervinden van de opvang van Oekraïense ontheemden op deze locatie.

Verder is naar voren gekomen dat eerdere constructieve aanpassingen op het perceel zonder voorafgaand overleg hebben plaatsgevonden. De bewoners van Dongen-Vaart zijn altijd uitgegaan van een tijdelijke huisvestingssituatie op Vaartweg 89-91. Zij vinden echter dat het erop begint te lijken alsof naar meer permanente oplossingen worden gezocht. Een verder gesprek met de omwonenden is pas zinvol als er meer duidelijkheid is over de plannen van de beheerders. Concreet is dat wanneer een vergunning wordt aangevraagd, waarbij overigens het initiatief voor de omgevingsdialoog bij de beheerders ligt.1

De wensen en plannen van de beheerders In het gesprek op 2 oktober 2024 hebben de beheerders hun voornemen uitgesproken om de opvang van Oekraïense ontheemden voort te zetten tot in ieder geval maart 2026. Dat is het moment waarop de status op grond van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïense ontheemden eindigt.2 In het geval deze status door de Europese Unie wordt verlengd, geven

1 De beheerders hebben op 8 oktober 2024 een verzoek om een vooroverleg ingediend. 2 De Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor ontheemden uit Oekraïne is onlangs verlengd tot maart 2026. Met deze

regeling wordt de periode waarbinnen het recht op verblijf, toegang tot de arbeidsmarkt en huisvesting, medische bijstand, sociale bijstand en toegang tot onderwijs voor kinderen voor Oekraïense ontheemden veiliggesteld. De regeling biedt echter een grondslag voor de duur van de opvang maar ontziet de gemeente niet van de plicht om aan de regels omtrent de opvang, de inrichting van de opvang en het gebruik van locaties te voldoen.

2

de beheerders evenwel niet duidelijk aan of zij dan daadwerkelijk willen stoppen met de opvang van de ontheemden. Op dit moment worden achttien Oekraïense ontheemden (elf volwassenen en zeven kinderen) op deze locatie gehuisvest. Eén van de bewoners is zwanger. Eén gezin, bestaande uit twee volwassenen en twee kinderen, heeft aangegeven open te staan voor zelfstandige huisvesting. Samen met de beheerders zijn zij aan het kijken of het mogelijk is om een particuliere woning in Dongen-Vaart te huren. Op welke termijn dit gebeurt, is nog niet duidelijk. Als het vinden van zelfstandige woonruimte lukt, wordt het totale aantal personen dat in Dongen-Vaart wordt gehuisvest kleiner. Dit omdat de beheerders hebben toegezegd dat het aantal volwassenen niet zal toenemen. De beheerders willen het bijgebouw (zie bijlage, gebouw C) in de tuin blijven gebruiken voor de huisvesting van ongeveer acht personen en hebben hiervoor een herindeling bedacht om het aantal personen dat daar wordt gehuisvest te verkleinen. Met deze aanpassing hopen zij te voldoen aan de norm om overbewoning tegen te gaan, zoals gesteld in artikel 22.16 van het Omgevingsplan gemeente Dongen, onderdeel bruidsschat. Zij hebben ná ontvangst van de waarschuwingsbrief ook diverse aanpassingen aan de bouwwerken op het perceel aangebracht om aan de eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (hierna: het Bbl) te voldoen.

Of na deze aanpassingen daadwerkelijk wordt voldaan aan de gestelde eisen, zal nog vastgesteld moeten worden. Als onderdeel van het plan hebben de beheerders voorgesteld om de crisisopvang van jongeren tijdelijk te pauzeren, zolang de opvang van Oekraïense ontheemden op deze locatie plaatsvindt. De overeenkomst met de twee personen, die in het kader van de crisisopvang van jongeren in de woning (zie bijlage, gebouw A) van de beheerders verblijven, zal worden opgezegd waarmee de ruimte waar zij nu verblijven beschikbaar komt voor vier Oekraïense ontheemden. Tegelijk hebben de beheerders tijdens het gesprek op 2 oktober 2024 aangegeven de eigen woning niet beschikbaar te willen stellen voor ontheemden. Verder willen de beheerders de voormalige gymzaal (zie bijlage, gebouw B) blijven gebruiken voor de huisvesting van de overige personen. De beheerders zijn van plan om een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (hierna: BOPA) in te dienen, waarmee een tijdelijke afwijking van de regels in het Omgevingsplan, gemeente Dongen mogelijk kan worden gemaakt. Zij beogen hiermee het huidige gebruik, met enkele aanpassingen, te legaliseren.

3

De beheerders willen expliciet aan de gemeenteraad toestemming vragen om het gebruik van het perceel als particuliere opvang doorgang te laten vinden. Ze vinden het belangrijk om de situatie minimaal twee keer per jaar te evalueren.

Reactie van het college op de wensen en plannen Het college is in eerste instantie uitgegaan van hetgeen door de beheerders op 2 oktober 2024 is verteld.

Pauzeren van de crisisopvang voor jongeren Het college stelt voorop dat er een vergunning aan Ter Vermaak ende Lering BV is verleend voor de crisisopvang van drie jongeren op de locatie Vaartweg 89-91. De druk op de jeugdzorg is bijzonder hoog en juist daarom is het van groot belang dat de schaarse plekken, bedoeld voor jongeren in een crisissituatie, niet worden ingenomen door andere doelgroepen. Het college is van mening dat het gebruik van de huidige vergunning voor crisisopvang van jongeren op deze locatie dan ook prioriteit moet krijgen. Jongeren hebben immers recht op de zorg en ondersteuning die zij dringend nodig hebben, zeker nu er voor de Oekraïense ontheemden een passend alternatief beschikbaar is. Het voorstel van de beheerders om het gebruik van de vergunning voor de crisisopvang voor jongeren te pauzeren is voor het college geen optie.

Wijzigen van het omgevingsplan Wanneer een initiatief in strijd is met de regels van het omgevingsplan, is er de mogelijkheid om een wijziging van het omgevingsplan aan te vragen. De beheerders hebben dan ook gevraagd of het college de mogelijkheid kan onderzoeken om tot wijziging van het omgevingsplan over te gaan. Het omgevingsplan bevat alle regels voor de fysieke leefomgeving en het wijzigen van een omgevingsplan begint meestal met een verzoek. Een wijziging van het omgevingsplan kan om verschillende redenen ingezet worden: om initiatieven mogelijk te maken, beleid om te zetten in regels, het omgevingsplan te beheren of als onderdeel van het op te stellen gemeentedekkend integrale omgevingsplan. Voor het wijzigen van een omgevingsplan wordt de uniforme voorbereidingsprocedure gevolgd. De gemeenteraad is hiervoor het bevoegde bestuursorgaan. Het doorlopen van deze procedure kan zo'n 26 weken duren, waarbij participatie een verplicht onderdeel is.

4

Bij een wijziging van een omgevingsplan moeten de doelen van de Omgevingswet in acht worden genomen. Dit wil zeggen dat het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit centraal moeten staan. Zoals gezegd, bevat het omgevingsplan regels voor de fysieke leefomgeving. Wijziging van het omgevingsplan ligt niet voor de hand als het gaat om het mogelijk maken van een tijdelijke situatie, in dit geval de opvang van ontheemden. Wijziging van het omgevingsplan is voor zo’n geval niet het geëigende instrument. Ook niet omdat met de wijziging voor deze locatie, alle regels uit het tijdelijk deel van het omgevingsplan tegelijk komen te vervallen: artikel 22.6 van de Omgevingswet schrijft voor dat bij de vaststelling van een omgevingsplan de voor een locatie geldende regels zoals een bestemmingsplan uitsluitend gezamenlijk en gelijktijdig komen te vervallen, tenzij er een uitzondering van toepassing is. Dit betekent dat alle regels uit het tijdelijke deel van het omgevingsplan voor deze locatie opnieuw moeten worden vastgesteld. Dit geldt als een ingrijpende wijziging die ook nog eens precedentwerking heeft en is daarom voor deze situatie geen optie.

Het beleid van de gemeente is heel duidelijk: bewoning van een bijgebouw is niet toegestaan en kamerverhuur zoals genoemd in de beleidsregel voor de tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten is qua aard en inrichting niet geschikt voor minderjarige kinderen of gezinnen. Wanneer van dit bestendige beleid wordt afgeweken en dit toch in het Omgevingsplan, gemeente Dongen wordt opgenomen, kan dit tot precedentwerking leiden. Indien op deze locatie het gebruik van het bijgebouw voor bewoning én voor een groep van deze omvang wordt toegestaan, kan niet worden uitgesloten dat een dergelijk gebruik ook voor andere groepen toegestaan moet worden. Het omgevingsplan kan alleen worden gewijzigd wanneer een initiatief leidt tot een evenwichtige toedeling van functies aan locaties op basis van de Omgevingswet. Dit betekent dat er een balans bestaat tussen de verschillende functies die locaties binnen een gebied kunnen vervullen. Als we vooralsnog medewerking verlenen aan de wijziging van het omgevingsplan, handelen we in strijd met de fundering van de Omgevingswet en wordt het principe om een evenwichtige toedeling van functies aan locaties te bewerkstelligen niet bereikt. Het college stelt zich op het standpunt dat dit, alhoewel het theoretisch gezien wel mogelijk is, niet wenselijk is.

Het mogelijk maken van een opvanglocatie op dit perceel middels een wijziging van het Omgevingsplan, gemeente Dongen behoort daarom niet tot de mogelijkheden.

5

De buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) Een verzoek om het wijzigen van het omgevingsplan komt minder vaak voor omdat een omgevingsvergunning voor een BOPA in de meeste gevallen meer voor de hand ligt. Het college kan als bevoegd gezag een vergunning verlenen ondanks strijdigheid met het omgevingsplan met een omgevingsvergunning voor een BOPA. Dit kan ook een tijdelijke vergunning zijn. Ook hier moet dan sprake zijn van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Anders gezegd houdt dit in dat plannen die in strijd zijn met het Omgevingsplan gemeente Dongen wel binnen de doelen van het Omgevingsplan moeten passen. Hierbij moet het college rekening houden met alle betrokken belangen. Ongeacht de verbeteringen aan de bouwtechnische aspecten van het bouwwerk, blijft het college bij het standpunt dat bewoning van het bijgebouw niet mogelijk gemaakt kan worden. Het strijdige gebruik van het bijgebouw is niet in lijn met de doelen van het Omgevingsplan gemeente Dongen, onderdeel bestemmingsplan Buitengebied Dongen. Het college ziet daarom ook geen mogelijkheid om medewerking te verlenen aan een eventuele omgevingsvergunning voor een BOPA.

Andere mogelijkheden? Nu in elk geval het bewonen van het bijgebouw niet mogelijk is, heeft het college ook andere scenario’s onderzocht om de particuliere opvang van Oekraïense ontheemden op deze locatie in de voormalige gymzaal mogelijk te maken.

Aanpassen van de (opvang)situatie naar kamerverhuur Eén van de scenario’s is een aanpassing van de voormalige gymzaal om kamers te maken die tijdelijk gebruikt kunnen worden voor de huisvesting van een eventueel kleiner aantal bewoners. Dit houdt in het verwijderen van de houten chalets en het inrichten van kamers die voldoen aan alle van toepassing zijnde voorschriften uit het Bbl. In de gemeente Dongen is kamerverhuur alleen mogelijk voor het huisvesten van arbeidsmigranten.3 Voor het huisvesten van arbeidsmigranten is een omgevingsvergunning nodig om een woning kamergewijs te verhuren of meerdere personen te huisvesten die geen gezamenlijk huishouden vormen. De Oekraïense ontheemden worden op grond van de Richtlijn Tijdelijke bescherming voor ontheemden uit Oekraïne niet aangemerkt als arbeidsmigranten. Hierdoor zijn de mogelijkheden voor kamerverhuur volgens deze regeling niet van toepassing op deze situatie. Ook moet in acht worden genomen dat deze vorm van

3

Zie de Beleidsregel tijdelijke huisvesting arbeidsmigranten gemeente Dongen 2022.

6

huisvesting niet geschikt is voor minderjarige kinderen of gezinnen (zie artikel 2, onder a van de beleidsregel). Op Vaartweg 89-91 wonen nagenoeg alleen gezinnen met kinderen. De hardheidsclausule in deze beleidsregels biedt geen mogelijkheid om in deze situatie van de regels af te wijken omdat ze alleen van toepassing kunnen zijn op situaties voor arbeidsmigranten. Bovendien is er een passend alternatief voor huisvesting beschikbaar voor de Oekraïense ontheemden. De verhuur van kamers biedt dan ook voor deze locatie geen mogelijkheid, ook niet voor een kleiner aantal personen.

Splitsing van de woning en de voormalige gymzaal Een ander scenario is om de woning en voormalige gymzaal te splitsen en op de locatie van de gymzaal een tweede woning mogelijk te maken. Deze permanente oplossing zou vanuit een oogpunt van de evenwichtige toedeling van functies op deze locatie voorstelbaar zijn (mits aan de eisen van het Parapluplan Parkeren Dongen wordt voldaan), ware het niet dat de raad bij de vaststelling van het Omgevingsplan gemeente Dongen, onderdeel bestemmingsplan Buitengebied Dongen het niet wenselijk achtte om het aantal woningen, bijvoorbeeld door splitsing, op deze locatie te vergroten. Op het perceel Vaartweg 89-91 is namelijk één woning voor één huishouden toegestaan. De beleidslijn binnen de gemeente Dongen is dat een woning is bestemd voor bewoning door één huishouden ofwel één of meer personen (bijvoorbeeld een gezin) die gezamenlijk één huishouden vormen en op die manier de woning gebruiken. Het splitsen van een woning biedt dus geen uitkomst voor het verzoek om Oekraïense ontheemden op deze locatie te kunnen huisvesten; er is immers géén sprake van één huishouden. Dit zou onder kamergewijze verhuur vallen, dat zoals hiervoor is toegelicht, voor deze groep niet mogelijk is.

Geleidelijke afbouw van de opvangsituatie Een laatste scenario, dat ook door de beheerders is voorgelegd, is een afbouwconstructie waarbij een termijn wordt gesteld om het aantal bewoners geleidelijk aan te verminderen omdat zij bijvoorbeeld een ander heenkomen hebben gevonden. Voor het college is dit echter ook geen haalbare optie omdat nu al een goed alternatief beschikbaar is waar gebruik van gemaakt kan worden. Bovendien zijn (sociale) huurwoningen in de gemeente Dongen beperkt waardoor het lastig wordt om de duur van de termijn te bepalen.

7

Conclusie Het college ziet, alles in acht genomen, geen mogelijkheden voor een tijdelijke afwijking van de situatie op Vaartweg 89-91 door een wijziging van het Omgevingsplan of het verlenen van een omgevingsvergunning voor een BOPA.

De reactie van de beheerders Op 10 oktober 2024 heeft het college opnieuw gesproken met de beheerders van Dongen-Vaart. Ook bij dit gesprek hebben de beheerders een lid van de dorpsraad uitgenodigd. De mogelijkheden en onmogelijkheden van de hiervoor beschreven plannen en scenario’s zijn met hen besproken. Opnieuw is de wens door de beheerders uitgesproken om het gebruik van Vaartweg 89-91 als particuliere opvanglocatie tijdelijk mogelijk te maken, hetzij door een gedoogconstructie, hetzij door het verlenen van een vergunning. Volgens de beheerders is hier sprake van een bijzondere situatie die al twee jaar door het college is toegestaan en de situatie zou opgelost kunnen worden door de activiteit nog langer toe te staan.

Tot slot Voor het college staat vast dat hij wederom alle mogelijkheden voor de voortzetting van de locatie Dongen-Vaart als particuliere opvanglocatie zorgvuldig heeft onderzocht. De gesprekken met de beheerders en de bewoners waren zeer waardevol maar hebben niet tot andere inzichten geleid. Het college beschouwt hiermee de motie als afgedaan.

Het college van burgemeester en wethouders,

Dr. G.W. Goedmakers

Ir. J.C. Slagboom

Secretaris

Burgemeester

8

Bijlage

Gebouw A = Vaartweg 91, woning Gebouw B = Vaartweg 89, voormalige gymzaal Gebouw C = bijgebouw

9