RIB 24-44 Bijlage 2 - Accountantsverslag 2023 Gemeente Dongen
Tekst van het document
Accountantsverslag 2023 6 juni 2024, CONCEPT
Aan de gemeenteraad van de gemeente Dongen Hoge Ham 62
Dordrecht, 6 juni 2024 Ref.: 893/DY/MG
Geachte leden van de gemeenteraad, Overeenkomstig uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2023 van gemeente Dongen gecontroleerd. In overeenstemming met artikel 213 van de Gemeentewet en Controlestandaard 260 Communicatie met de met governance belaste personen, brengen wij verslag aan u uit over onze bevindingen. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden, het Controleprotocol WNT 2023 en de controleverordening van gemeente Dongen. Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel vastgesteld op € 723.000 en de rapporteringstolerantie voor dit accountantsverslag op € 100.000. Ter informatie en ter identificatie vermelden wij de belangrijkste bedragen zoals die blijken uit de door ons gecontroleerde jaarrekening 2023 en het bedrag van de door ons gehanteerde materialiteit bij de planning en uitvoering van de jaarrekeningcontrole:
Gemeente Dongen (bedragen x € 1.000)
2023
2022
Balanstotaal
€ 133.273
€ 111.382
Eigen vermogen
€ 26.343
€ 21.497
Totaal lasten (excl. reserve toevoegingen)
€ 72.375
€ 66.094
Totaal baten (excl. reserve onttrekkingen)
€ 77.222
€ 73.679
Resultaat (na mutaties in de reserves)
€ 5.569
€ 7.080
Materialiteit
€ 723
€ 676
Jaarrekening
Het college heeft ons kenbaar gemaakt dat deze jaarrekening wordt vastgesteld op 28 mei 2024 door het college en dat de jaarrekening wordt goedgekeurd door de gemeenteraad op 4 juli 2024. Het is de verantwoordelijkheid van het college van B&W van gemeente Dongen om de jaarrekening op te maken in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de Wet normering topinkomens (WNT) en de daarop berustende bepalingen. Het college is tevens verantwoordelijk voor de rechtmatige totstandkoming van baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen. Het college heeft in de jaarrekening 2023 op pagina 133 de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen en heeft in de paragraaf Bedrijfsvoering in het jaarverslag op pagina 92 de belangrijkste bevindingen, afwijkingen en verbeterpunten nader toegelicht. Het is onze verantwoordelijkheid een controleverklaring over de getrouwheid van de jaarrekening te verstrekken. Wij benadrukken dat dit accountantsverslag uitsluitend is bedoeld om u te informeren over onze controlebevindingen en aanbevelingen. Belanghebbenden kunnen u vragen om een afschrift van onze rapportage(s) voor hun beoordeling van de financiële stand van zaken van gemeente Dongen en van de risico’s in haar bedrijfsvoering.
Wij benadrukken dat wij niet aansprakelijk zijn voor eventuele gevolgen van externe verspreiding. Wij vertrouwen erop u met dit verslag voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid om het nader toe te lichten.
Hoogachtend,
drs. J. Schot RA
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 3
INHOUDSOPGAVE 1.
Gemeente Dongen in beeld ........................................................................................................ 5
2.
Onze belangrijkste boodschappen aan gemeente Dongen ........................................................... 7
3.
2.1.
Opdrachtbevestiging .................................................................................................................................... 7
2.2.
Materialiteit, normenkader en (rapporterings)toleranties ......................................................................... 7
2.3.
Goedkeurende controleverklaring getrouwheid ......................................................................................... 8
2.4.
Rechtmatigheidsverantwoording ................................................................................................................ 8
2.5.
Het verloop van onze controlewerkzaamheden .......................................................................................... 8
Vermogen, resultaat en continuïteit ........................................................................................... 9 3.1.
Analyse vermogen, resultaat en resultaatontwikkeling .............................................................................. 9
3.2.
Financiële positie en continuïteit............................................................................................................... 10
3.3.
Interne beheersing..................................................................................................................................... 11
3.4.
Weerstandsvermogen ............................................................................................................................... 11
4.
Jaarverslag ............................................................................................................................... 12
5.
Algemene controlebevindingen bij de jaarverslaglegging 2023 .................................................. 13
6.
7.
5.1.
Rechtmatigheid .......................................................................................................................................... 13
5.2.
Grondexploitaties ...................................................................................................................................... 17
5.3.
Persoonsgebonden budget ........................................................................................................................ 18
5.4.
WNT-verantwoording ................................................................................................................................ 19
5.5.
SiSa-verantwoording .................................................................................................................................. 19
5.6.
IT-beheersing ............................................................................................................................................. 21
5.7.
Verwerking van geconstateerde afwijkingen getrouwheid ....................................................................... 21
Overige onderwerpen............................................................................................................... 22 6.1.
Naleving van wet- en regelgeving en frauderisicobeheersing ................................................................... 22
6.2.
Verplichte rapportering fraude en continuïteit in onze controleverklaring .............................................. 23
6.3.
Onafhankelijkheid ...................................................................................................................................... 24
6.4.
Duurzaamheid............................................................................................................................................ 24
Slot .......................................................................................................................................... 26
Bijlage 1 – SiSa bijlage 2023 gemeente Dongen ................................................................................ 26 8.
Bijlage 2 – Automatisering ........................................................................................................ 28
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 4
1. Gemeente Dongen in beeld In onderstaand overzicht geven wij een totaalbeeld van de financiële positie en interne beheersing van de gemeente Dongen met verwijzingen naar de verdere uitwerking in dit verslag. De onder “Financiële positie” opgenomen signalering is uitsluitend een cijfermatige berekening en aansluiting en is geen kwaliteitsaanduiding. De gehanteerde normen onder “Norm” zijn algemene, bruikbare normen waaraan wij de gemeente Dongen toetsen. Geen noemenswaardige bevindingen
Tekortkomingen en/of aandachtspunten met een verhoogd risico/verhoogde impact
Geen tekortkomingen, wel relevante bevindingen en/of aandachtspunten
Tekortkomingen en/of aandachtspunten met een hoog risico/grote impact
Beperkte tekortkomingen en/of bijzondere aandachtspunten
Onderwerp
Norm / paragraaf
Bevindingen 2023
Signalering 2023
2022
FINANCIËLE POSITIE Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten (€ 4.846.000) als % van totale baten (€ 77.222.000).
> 0% < 0% < -2%
Gerealiseerde resultaat
Vermogenspositie
Resultaat na reservemutaties (€ 5.569.000) als % van totale baten (exclusief reservemutaties) (€ 77.222.000). Eigen vermogen (€ 26.343.000) als % van totale baten (€ 77.222.000).
> 0% < 0% < -2% > 50% > 25%
n.v.t
< 25% Vermogenspositie
Eigen vermogen (€ 26.343.000) als % van totaal vermogen (€ 133.273.000).
> 30% > 10% < 10%
Weerstandsvermogen
Het beschikbare weerstandsvermogen als factor van de benodigde weerstandscapaciteit bedraagt 4,8.
> 1,5 > 1,0 < 1,0
INTERNE BEHEERSING Jaarrekeningproces
CONCEPT Accountantsverslag 2023
De samenwerking tussen uw organisatie en Verstegen is goed, prettig en constructief verlopen.
Gemeente Dongen
2.5
Pagina 5
Onderwerp
Risicobeheersings- en controlesysteem
Norm / paragraaf
Bevindingen 2023 Het evalueren van de risico’s en beheersingsmaatregelen heeft voldoende de aandacht in de planningen control cyclus van gemeente Dongen. Dit is ook voldoende zichtbaar en aantoonbaar in de rapportages hierover. M&O beleid is vastgesteld op 5 december 2023.
Signalering 2023
2022
3.4
De VIC van gemeente Dongen is van goede kwaliteit.
(Verbijzonderde) interne controle
De VIC werkzaamheden worden door gemeente Dongen vooralsnog gegevensgericht en achteraf uitgevoerd, wij zien hierin mogelijkheden voor verdere doorontwikkeling van de VIC, ook uit oogpunt van de rechtmatigheidsverantwoording die met ingang van dit jaar geldt.
3.3 / 5.1
Grondexploitaties
Gemeente Dongen heeft zorgvuldige aandacht besteed aan een correcte waardering van haar grondposities in de jaarrekening 2023.
5.2
Sociaal domein
De beheersingsmaatregelen zijn in grote lijnen op orde. Er vinden geen controles plaats op de prestatielevering PGB’s.
5.3
Aanbestedingen
Er zijn geen bijzonderheden vastgesteld met betrekking tot de EUaanbestedingsregels.
5.1.4
Single information, Single audit (SiSa)
De oplevering van het verantwoordingsdossier rondom de SiSa-regelingen is verbeterd ten opzichte van vorig jaar, tijdige aanlevering van het volledige dossier blijft hier echter een aandachtspunt.
5.5
Overige processen
Voor onze detailbevindingen en onze aanbevelingen over de interne beheersing verwijzen wij naar onze managementletter van 5 december 2023.
3.3 / 5.1
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
n.v.t.
Pagina 6
Onderwerp
Norm / paragraaf
Bevindingen 2023
Signalering 2023
2022
Wij vinden dat er binnen gemeente Dongen – rekening houdend met de aard en omvang van de (administratieve) organisatie – geen sprake is van ernstige tekortkomingen in de voor de jaarrekeningcontrole relevante interne beheersingsmaatregelen.
2. Onze belangrijkste boodschappen aan gemeente Dongen 2.1.
Opdr achtbevestiging In onze opdrachtbevestiging hebben wij de tussen gemeente Dongen en Verstegen accountants en adviseurs gemaakte afspraken ten aanzien van het controleren van de jaarrekening 2023 bevestigd.
2.2.
Materialiteit, normenkader en (rapporterings)toleranties Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening 2023 als geheel vastgesteld op € 723.000. De berekening hebben wij verricht conform het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) en de Controleverordening van gemeente Dongen, vastgesteld door de gemeenteraad op 22 juni 2023, gebaseerd op 1% van de totale werkelijke lasten over 2023 inclusief de toevoegingen aan de reserves. De rapporteringstolerantie voor dit accountantsverslag is overeenkomstig de Controleverordening van gemeente Dongen vastgesteld op € 100.000. Afwijkingen als gevolg van fraude of fouten zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Met ingang van verslagjaar 2023 geeft het college van B&W een rechtmatigheidsverantwoording, voor het eerst bij de jaarrekening 2023.
Voor de controle van de jaarrekening 2023 heeft u in uw Controleverordening 2023 en in uw Financiële verordening 2023 en Controleverordening 2023 hierover afspraken gemaakt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met: • •
Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden; en het Controleprotocol WNT 2023.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 7
Wij baseren onze controleopdracht op de uitgangspunten die zijn vastgelegd in: •
• • •
2.3.
de Gemeentewet, het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de normen afkomstig van de Commissie Bedrijfsvoering en Auditing Decentrale Overheden (BADO), allen in aangepaste vorm voor de rechtmatigheidsverantwoording; de geactualiseerde Kadernota Rechtmatigheid 2023 van de commissie BBV, vanwege de rechtmatigheidsverantwoording; de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023; Controleverordening van gemeente Dongen, vastgesteld door de gemeenteraad op 22 juni 2023 en uw eigen verordeningen, kaders en afspraken.
Goedkeurende controleverklari ng getrouwheid Wij hebben de controle van de jaarrekening 2023 van gemeente Dongen afgerond. Wij geven bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende controleverklaring af voor getrouwheid. Dit onder het voorbehoud dat deze jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de gemeenteraad. De accountantscontrole over verslagjaar 2023 leidt hiermee indirect tot een oordeel over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties, via een getrouwheidsoordeel over de rechtmatigheidsverantwoording.
2.4.
Rechtmatig heidsv erantwoordi ng Op pagina 133 van de jaarrekening is de rechtmatigheidsverantwoording over boekjaar 2023 van het college van B&W opgenomen. Het college van B&W heeft conform het door de gemeenteraad vastgestelde Controleverordening en financiële verordening 2023 (artikel 9) 1% van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves als verantwoordingsgrens (€ 723.780) gehanteerd. In de paragraaf bedrijfsvoering (op pagina 92 van het jaarverslag) is een nadere toelichting opgenomen ten aanzien van de rechtmatigheid en zijn individuele rechtmatigheidsfouten en/of individuele rechtmatigheidsonduidelijkheden boven de door de gemeenteraad vastgestelde rapportagegrens van € 100.000 toegelicht. In paragraaf 5.1 van dit verslag hebben wij onze bevindingen bij de rechtmatigheidsverantwoording nader uitgewerkt. Op grond van onze controle zijn wij van oordeel dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouw beeld geeft.
2.5.
Het verloop van onze control ewerkz aamheden Wij hebben onze controlewerkzaamheden uitgevoerd overeenkomstig de tussen de gemeente Dongen en Verstegen opgestelde opdrachtafspraken. Ter ondersteuning daarvan zijn vooraf risicoanalyses opgesteld, werkafspraken gemaakt en tussentijdse controlewerkzaamheden uitgevoerd.
Met betrekking tot het controleproces 2023 constateren wij het volgende:
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 8
De concept-jaarrekening 2023 was bij aanvang van onze jaarrekeningcontrole gereed en van goed niveau. De rechtmatigheidsverantwoording en de toelichting rechtmatigheid in de paragraaf Bedrijfsvoering zijn nieuw in de jaarstukken 2023. Gemeente Dongen en Verstegen hebben onderling intensief samengewerkt met als resultaat dat de interne en externe rechtmatigheidscontrole kon worden uitgevoerd en de rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de daaraan gestelde eisen. De jaarrekening heeft door uw organisatie hoge prioriteit gekregen en de jaarrekeningcontrole heeft u goed voorbereid. De samenwerking tussen uw organisatie en Verstegen is goed, prettig en constructief verlopen. De dossiervorming als basis voor onze controle was goed op het moment van start van onze controle. Het onderwerp rechtmatigheid en specifiek de rechtmatigheidsverantwoording heeft een groot beslag op uw en onze capaciteit gelegd. Dit valt buiten de invloedsfeer van gemeente Dongen. De wederzijdse afspraken over planning en afronding en uw en onze extra inspanningen hebben ertoe geleid dat de controle binnen de bestuurlijke planning kon worden afgerond.
Wij zijn, rekening houdend met het vorenstaande, van mening dat onze gerealiseerde tijdsbesteding en de door ons gerealiseerde controlewerkzaamheden voldoende zijn voor een kwalitatief toereikende uitvoering van onze controlewerkzaamheden, overeenkomstig de voor ons geldende controle- en overige standaarden (COS).
3. Vermogen, resultaat en continuïteit 3.1.
Analyse vermogen, resultaat en resultaatontwikkeling Het Besluit Begroting en Verantwoording (hierna: BBV) is voor gemeente Dongen het geldende verslaggevingsstelsel. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Het is niet toegestaan baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen te muteren. Mutaties in het eigen vermogen vinden plaats op basis van besluitvorming door de gemeenteraad. De jaarrekening 2023 van gemeente Dongen is opgesteld in overeenstemming met het van toepassing zijnde model. Bij de jaarrekening 2023 is een SiSa-bijlage gevoegd voor de SiSa-regelingen. In paragraaf 5.5 in dit verslag gaan wij hier nader op in. De door ons gecontroleerde jaarrekening 2023 geeft een eigen vermogen aan per 31 december 2023 van € 26,3 miljoen (2022: € 21,5 miljoen) inclusief een positief resultaat na mutaties in de reserves over 2023 van € 5,6 miljoen (2022: € 7,1 miljoen na mutaties in de reserves). Het verschil kent diverse oorzaken. Voor een analyse van de verschillen per programma tussen begroting en realisatie verwijzen wij naar de individuele programmaverantwoordingen in het jaarverslag onderdeel ‘Wat heeft het gekost’ per programma. Voor een uitgebreide toelichting op de stortingen en onttrekkingen in de reserves wordt verwezen naar de toelichting op het Eigen vermogen op pagina 124 e.v. van de jaarrekening 2023.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 9
3.2.
Financiële positi e en continuïteit Uitgangspunt bij de begroting van gemeente Dongen is dat de begroting ten minste sluitend is. In de (gewijzigde) begroting 2023 is een resultaat van nihil opgenomen. De realisatie is uitgekomen op € 5,6 miljoen positief. De begroting 2024-2027 laat tot 2025 een structureel sluitend beeld zien. Vanaf 2026 is een (fors) negatief resultaat begroot. Dit is in lijn met het sectorbeeld. De jaarrekening is opgesteld op basis van de continuïteitsveronderstelling. Het college van gemeente Dongen bevestigt dat er geen twijfel bestaat ten aanzien van de financiële omvang van het vermogen van gemeente Dongen om de continuïteit te waarborgen. Wij hebben de continuïteitsveronderstelling als basis voor de jaarrekening 2023 beoordeeld en wij kunnen ons verenigen met de toepassing van de continuïteitsveronderstelling in de jaarrekening. Onderstaand overzicht geeft een beeld van de ontwikkeling in het eigen vermogen en de belangrijkste solvabiliteitsindicatoren van de gemeente Dongen.
Eigen vermogen
2023
2022
x € 1.000
x € 1.000
26.343
21.497
Opbrengsten
77.222
73.679
Balanstotaal
133.273
111.382
Opbrengstratio (eigen vermogen/opbrengsten)
34%
29%
Balansratio (eigen vermogen / balanstotaal)
20%
19%
Netto schuldquote
61%
67%
De netto schuld wordt berekend door de totale passiva te verminderen met het eigen vermogen, de voorzieningen en de kortlopende activa exclusief voorraden. Dit saldo wordt vervolgens gedeeld door de opbrengsten. De schuldquote (netto/omzet) is volgens de normen vanaf 100% aandacht vragend (licht op oranje) en vanaf 130% zorgelijk te noemen (licht op rood). Een hoge schuldquote zorgt er uiteindelijk voor dat de rente en afschrijvingen een steeds groter aandeel krijgen in de begroting van de gemeente waardoor de ruimte voor overige uitgaven kleiner wordt. Als de schuldquote boven de signaalgrens komt is er actie nodig om de schuldpositie terug te dringen. In de meerjarenbegroting is een oplopende schuldquote zichtbaar en deze hangt onder meer samen met voorgenomen investeringen in de onderwijshuisvesting. In de begroting 20242027 blijft de schuldquote onder de signaleringsgrens van 130% en piekt deze quote op 126% in 2027.
De rente is de afgelopen periode scherp gestegen. Gemeente Dongen raamt een financieringsopgave voor de komende jaren van € 31,5 miljoen. Het risico bestaat dat in de toekomst de rentekosten voor financiering hoger zullen uitvallen door de stijgende rente. Deze ontwikkelingen vragen en krijgen de aandacht van uw gemeente.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 10
Het beheersen van de schuldpositie is een zaak van de langere termijn en daarom is het goed dat in de meerjarenbegroting de meerjarenontwikkeling van de schuldpositie inzichtelijk is gemaakt en is het begrijpelijk dat er bij de normstelling schuldquote ruimte is gelaten voor een tijdelijk hogere schuldquote.
3.3.
Interne beheersi ng Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. Onze bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot de interne beheersingsmaatregelen hebben wij gerapporteerd in onze managementletter 2023 van 5 december 2023. Wij verwijzen naar deze managementletter. Vanuit onze controleopdracht hebben wij de kwaliteit beoordeeld van de interne beheersingsmaatregelen die een directe relatie hebben met de externe verslaglegging en jaarrekening van gemeente Dongen. Als een interne beheersingsmaatregel de basis vormt voor onze verdere controlewerkzaamheden, dan toetsen wij ook de werking ervan gedurende het jaar. Gemeente Dongen verricht verbijzonderde interne controle (hierna: VIC) voor de belangrijkste processen van de gemeente. Deze verbijzonderde interne controles zijn voor uw organisatie van belang omdat ze inzicht geven in de kwaliteit van de belangrijkste processen en de naleving van de rechtmatigheidseisen waaraan gemeente Dongen moet voldoen, voorafgaand aan onze controle. Voor onze (externe) controle van gemeente Dongen maken wij, conform onze afspraken met de gemeente en onze controleaanpak, gebruik van uitgevoerde verbijzonderde interne controle en zijn deze werkzaamheden ondersteunend aan onze controle.
Dat betekent dat onze accountantscontrole uitgaat van een gegevensgerichte controleaanpak, waarbij de VIC van gemeente Dongen van goede kwaliteit is en op tijd gereed is om er tijdens onze controle gebruik van te maken. De VIC controlewerkzaamheden worden door de gemeente vooralsnog gegevensgericht en achteraf uitgevoerd, hierin zien wij mogelijkheden voor een verdere doorontwikkeling van de VIC, ook in het licht van de rechtmatigheidsverantwoording die vanaf dit jaar van toepassing is. In onze managementletter 2023 hebben wij een aantal adviezen ter doorontwikkeling van de VIC vermeld. Wij vinden dat er binnen gemeente Dongen – rekening houdend met de aard en omvang van de (administratieve) organisatie – geen sprake is van ernstige tekortkomingen in de voor de jaarrekeningcontrole relevante interne beheersingsmaatregelen. Enkele van onze bevindingen en aanbevelingen behoeven aandacht.
3.4.
Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen van gemeente Dongen heeft de aandacht van management, college en gemeenteraad.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 11
Risicomanagement vindt onder andere plaats in de vorm van een risicotabel, waarin gemeente Dongen de risico’s in beeld brengt en periodiek monitort. In de jaarstukken 2023 is een risicotabel opgenomen in de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. Ook de structurele exploitatieruimte is in deze paragraaf uitgewerkt. Dit kengetal geeft aan welke ruimte de gemeente heeft om eigen lasten te dragen. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is aangegeven dat de structurele exploitatieruimte in 2023 (5,6%) een verslechtering kent ten opzichte van 2022 (8,9%) en de begroting 2023 (1,1%) en hoger is dan de algemeen gebruikte norm van 0,6%. Op basis van de huidige inzichten schat gemeente Dongen in dat volgens risicotabel in paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing, een onderbouwde kans bestaat dat een bedrag van € 3,7 miljoen (2022: € 2,6 miljoen) noodzakelijk is om aan de zo reëel mogelijk ingeschatte financiële structurele risico's weerstand te bieden. Voor een nadere specificatie verwijzen wij naar pagina 81 van de jaarstukken 2023. Vervolgens is de beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen weerstandscapaciteit die volgens uw inschatting benodigd zou moeten zijn. Op grond van uw analyse is een weerstandscapaciteit van € 17,6 miljoen beschikbaar (2022: € 11,0 miljoen). De ratio weerstandsvermogen komt ultimo 2023 uit op 4,8 (2022: 4,3).
Hiermee verwacht gemeente Dongen voldoende weerstandsvermogen beschikbaar te hebben om de genoemde risico’s het hoofd te bieden. Gezien het risicoprofiel van gemeente Dongen adviseren wij u de ontwikkeling van de risico’s en de ontwikkeling van de reserves die aangewezen zijn als dekking van de risico’s tussentijds en nauwlettend te blijven volgen. Hoewel er geen harde norm is voor de gewenste omvang van het weerstandsvermogen, kan worden gesteld dat uw gemeente voldoende weerstandscapaciteit bezit om onvoorziene financiële tegenvallers op te vangen.
4. Jaarverslag Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvatten de jaarstukken 2023 andere informatie, die bestaat uit: jaarverslag, bestaande uit programma’s en paragrafen; overige gegevens. Samen met de jaarrekening, het bestuursverslag en de overige gegevens, publiceert gemeente Dongen bij de jaarrekening bijlagen die betrekking hebben op: Baten en lasten per taakveld; Sisa- verantwoording. Wij hebben de overige informatie gelezen en vastgesteld dat de daarin opgenomen informatie niet strijdig is met de jaarrekening of onze controlebevindingen. Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten uit het BBV en de Nederlandse Standaard 720 Nadere Voorschriften Controlestandaarden en de verantwoordelijkheden van de accountant met betrekking tot andere informatie. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 12
Het jaarverslag en andere informatie mag geen ander beeld oproepen bij de lezer dan de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag 2023 van gemeente Dongen de vereiste informatie in voldoende mate weergeeft en niet strijdig is met de jaarrekening of onze controlebevindingen.
5. Algemene controlebevindingen bij de jaarverslaglegging 2023 5.1.
Rechtmatig heid
5.1.1.
Inleiding In onze managementletter 2023 hebben wij u geïnformeerd over de rechtmatigheidsverantwoording. Gemeente Dongen heeft actief geacteerd op de komst van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij verwijzen naar onze (tussentijdse) bevindingen en de aanbevelingen en aandachtspunten die wij hebben gerapporteerd. Gemeente Dongen heeft in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording van het college van B&W opgenomen. De rechtmatigheidsafwijkingen (rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden) boven de overeengekomen verantwoordingsgrens worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. In de paragraaf Bedrijfsvoering in het jaarverslag heeft het college van B&W een nadere toelichting gegeven over de onderwerpen die de rechtmatigheid raken en op welke wijze de interne beheersing en verbeteracties zijn vormgegeven.
5.1.2.
Ontwikkelingen rechtmatigheidsverantwoording Ingangsdatum rechtmatigheidsverantwoording verslagjaar 2023 Op 27 september 2022 is de Wet versterking decentrale rekenkamers aangenomen door de Eerste Kamer. In deze wet is geregeld dat de rechtmatigheidsverantwoording, opgesteld door het college van gemeente Dongen, onderdeel wordt van de jaarrekening. Hiermee is het college van een gemeente zelf verantwoordelijk voor afleggen van verantwoording over de rechtmatigheid van het gevoerde bestuur en de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties. Dit betekent dat de accountant met ingang van de jaarrekening 2023 alleen een controleverklaring met een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening (inclusief rechtmatigheidsverantwoording) als geheel afgeeft. Tot en met 2022 was dat een controleverklaring met een oordeel over zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben u, uw college en uw organisatie hierover eerder geïnformeerd. Aanpassing Gemeentewet, nog geen aanpassing accountantsnormen Eerder is de Gemeentewet aangepast aan de nieuwe rechtmatigheidsverantwoording.
Tegen de voorgestelde wijzigingen in de normen voor de accountantscontrole (het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de normen afkomstig van de Commissie Bedrijfsvoering en Auditing Decentrale Overheden (BADO) heeft de Algemene Rekenkamer (AR) begin 2024 fundamentele bezwaren geuit. Dit heeft tot gevolg dat de voorgestelde wijzigingen in het BBV en in het BADO niet definitief zijn en formeel ongewijzigd blijven voor verslagjaar 2023. Wel een oordeel over rechtmatigheid
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 13
Gemeenten en gemeenschappelijke regelingen werden opgeroepen om de rechtmatigheidsverantwoording wel op te nemen in de jaarrekening. Dit conform besluitvorming door de Eerste Kamer op 27 september 2022 en de door u inmiddels aangepaste en vastgestelde (interne) verordeningen en afspraken die hierover door vertegenwoordigende organen met de gemeenteraad gemaakt zijn. Omdat de verslaggevings- en accountantsnormen niet zijn aangepast en accountants hiermee geen formele grondslag hebben voor het kunnen afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening 2023, is aan accountants en ook aan Verstegen verzocht om te wachten met het afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening 2023 van gemeenten en gemeenschappelijke regelingen en dus ook bij gemeente Dongen. Hiermee is het enige tijd onzeker geweest of BBV en BADO nog tijdig konden worden aangepast voor verslagjaar 2023. Dit standpunt hebben wij gevolgd. Medio april jl. hebben wij bericht ontvangen over de wijzigingen in de verantwoordingsen accountantsnormen in het BBV en BADO. Dit geeft uitsluitsel voor gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en controlerend accountants over het definitief opmaken van de jaarrekening 2023 en de bestuurlijke behandeling en besluitvorming en over de afronding van onze controlewerkzaamheden en het afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Dongen.
De accountantscontrole over verslagjaar 2023 leidt tot een oordeel over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties. Het accountantsoordeel komt hiermee tot uitdrukking in een getrouwheidsoordeel over de rechtmatigheidsverantwoording. 5.1.3.
Begrotingsonrechtmatigheid Onderdeel van de (interne) rechtmatigheidscontrole en de rechtmatigheidsverantwoording is begrotingsrechtmatigheid. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid beoordeelt gemeente Dongen de begrotingsafwijkingen per programma voor zowel de lasten en de baten als de afwijkingen op investeringskredieten. Over 2023 heeft gemeente Dongen volgens de gewijzigde begroting 2023 € 73,6 miljoen aan lasten na bestemming begroot (primitieve begroting 2023 € 66,7 miljoen) tegenover € 72,4 miljoen aan werkelijke lasten (2022: € 66,1 miljoen). Aan baten heeft gemeente Dongen over 2023 een bedrag geraamd van € 74,8 miljoen volgens de gewijzigde begroting 2023 (primitieve begroting 2023 € 66,6 miljoen), tegenover € 77,2 miljoen aan werkelijke baten (2022: € 73,7 miljoen). Dit betekent een onderrealisatie van de lasten en over realisatie van de baten in 2023. Gemeente Dongen kent vijf programma’s. Op deze programma’s is in 2023 sprake van de volgende begrotingsafwijkingen op de lasten en de baten: Programma Lasten Programma 1. Dongen leeft Programma 2. Dongen Zorgt
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Werkelijk 2023
Begroot (na wijziging) 2023
Afwijking begroting 2023
€ 7.651.000
€ 8.377.000
€ 26.138.000
€ 26.468.000
- € 727.000 (onderschrijding) - € 330.000 (onderschrijding)
Gemeente Dongen
Pagina 14
Programma 3. Veilig Dongen Programma 4. Dongen onderneemt Programma 5. Dongen dient Baten Programma 1. Dongen leeft Programma 2. Dongen Zorgt Programma 3. Veilig Dongen Programma 4. Dongen onderneemt Programma 5. Dongen dient
€ 2.209.000
€ 2.209.000
Nihil
€ 10.017.000
€ 9.729.000
€ 15.362.000
€ 15.136.000
+ € 287.000 (overschrijding) + €226.000 (overschrijding)
€ 2.479.000
€ 2.806.000
€ 4.981.000
€ 4.415.000
€ 34.000
€ 19.000
€ 5.751.000
€ 5.490.000
€ 8.105.000
€ 7.614.000
- € 326.000 (onderschrijding) + € 566.000 (overschrijding) + € 15.000 (overschrijding) + € 261.000 (overschrijding) + € 491.000 (overschrijding)
In 2023 is sprake van de volgende (begroting)afwijkingen op de investeringskredieten: Afwijkingen kredieten van gerealiseerde investeringen Totaal overschrijdingen investeringskredieten Totaal onderschrijdingen investeringskredieten
Bedrag € 78.000 Nihil
In november 2023 is door de commissie BBV in de gewijzigde Kadernota Rechtmatigheid 2023 een nadere duiding gegeven aan het begrip Begrotingsonrechtmatigheid: 1. Er is hiervan sprake als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt. 2. Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld voor het einde van het boekjaar. 3. Bij onderschrijdingen van lasten of investeringskredieten en ook bij lagere/hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig* met begrotingswijzigingen is aangepast. Het derde onderdeel is een uitbreiding van het begrip begrotingsonrechtmatigheid. Hoe niet tijdig wordt geïnterpreteerd, wordt bepaald door de ‘spelregels’ tussen de gemeenteraad en het college. De spelregels met betrekking tot het informeren en vaststellen van begrotingswijzigingen bij onderschrijdingen van lasten en investeringsbudgetten (kredieten) en bij lagere/hogere baten ten opzichte van de begroting zijn veelal in de financiële verordening art. 212 Gemeentewet opgenomen. In de financiële verordening van de gemeente Dongen zijn geen specifieke afspraken gemaakt over wat 'niet tijdig' betekent. De werkwijze van voorgaande jaren wordt hierin gevolgd.
Dat betekent dat onderschrijdingen van lasten en/of lagere of hogere baten dan gemeld in de laatste bestuursrapportage niet als onrechtmatig worden aangemerkt. Deze afwijkingen worden toelicht en verwerkt in de programmaverantwoording die onderdeel is van deze jaarrekening. We raden u aan om in de financiële verordening van de gemeente Dongen vast te leggen wat ‘niet tijdig’ betekent.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 15
Voor de toelichting op de begrotingsafwijkingen per programma voor zowel de lasten en de baten als de afwijkingen op investeringskredieten verwijzen wij naar uw inhoudelijke analyses in de programmaverantwoordingen pagina 137-140 en op pagina 134-136 voor de investeringskredieten van de jaarrekening 2023. Gemeente Dongen heeft de afwijkingen gewogen en heeft bepaald welke afwijkingen rechtmatig en onrechtmatig zijn en welke onrechtmatigheden volgens het beleid van de gemeenteraad zoals opgenomen in de financiële verordening 2023 ‘acceptabel’ worden verklaard. De conclusie is dat er enkele geaccepteerde begrotingsonrechtmatigheden zijn vastgesteld bij gemeente Dongen. 5.1.4.
(Europese) aanbesteding Onderdeel van het vastgestelde normenkader van gemeente Dongen zijn regels en voorschriften ten aanzien van Europese aanbestedingsregels. gemeente Dongen controleert of juiste naleving van deze Europese (EU) aanbestedingsregels heeft plaatsgevonden. Deze controle is een belangrijk onderdeel van de (interne) rechtmatigheidscontrole en van de rechtmatigheidsverantwoording. Gemeente Dongen ziet voorafgaand aan aanbestedingen toe dat bij het aangaan van nieuwe opdrachten de regels ten aanzien van EU-aanbesteding strikt worden nageleefd. Tijdens onze controle en de gesprekken met uw organisatie hierover hebben wij vastgesteld dat dit bewustzijn aanwezig is en dat wij deze aandacht terugzien in uw organisatie op meerdere momenten in het jaar. We hebben geen bevinding geconstateerd.
5.1.5.
Toetsingskader rechtmatigheid Het normenkader rechtmatigheid is door het college op 12 december 2023 vastgesteld en op 1 februari 2024 door de raad. Het controleplan bevat een overzicht van het normen- en toetsingskader. Op basis van dit kader is er een jaarplanning voor 2023 opgesteld, waarin de werkzaamheden met betrekking tot financiële rechtmatigheid zijn opgenomen. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar onze managementletter 2023.
5.1.6.
Rechtmatigheidsafwijkingen 2023 In de rechtmatigheidsverantwoording 2023 in de jaarrekening 2023 heeft u de rechtmatigheidsafwijkingen opgenomen en de afwijkingen die daarvoor in aanmerking komen nader toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering. Hieronder hebben wij het kader van de gemeenteraad voor de (interne) rechtmatigheidscontrole en de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen waaraan gemeente Dongen moet voldoen. Het kader is uitgebreid met de normen waaraan de accountant voor de getrouwheidscontrole van de jaarrekening moet voldoen. Onderwerp Totale lasten 2023 Realisatie volgens Jaarrekening 2023 Toevoegingen aan de reserves 2023 Realisatie volgens Jaarrekening 2023 Basis voor berekening goedkeuringstolerantie getrouwheid en verantwoordinggrens rechtmatigheid Accountant
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Percentage/norm n.v.t.
Gemeente Dongen
Bedrag € 72.375.000
n.v.t.
€ 3.000
n.v.t.
€ 72.378.000
Pagina 16
Materialiteit BADO voor getrouwheidsfouten Materialiteit BADO voor onzekerheden in de controle Rapporteringstolerantie voor toelichting getrouwheidsfouten en onzekerheden in de controle in het accountantsverslag Rechtmatigheid Verantwoordingsgrens (regulier) voor de financiële rechtmatigheidstoetsing, vastgesteld door de gemeenteraad Rapportagegrens voor individuele rechtmatigheidsfouten en rechtmatigheidsonduidelijkheden in de paragraaf Bedrijfsvoering Rechtmatigheidsafwijking
Begrotingsoverschrijding Overschrijdingen investeringskredieten Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed TOTAAL
5.2.
Grondexploitaties
5.2.1.
Algemeen
1% 3% Vast bedrag
€ 723.780 € 2.173.230 € 100.000
1%
€ 723.780
Vast bedrag
€ 100.000
Bedrag afwijking absoluut € 503.000 € 78.000
Onduidelijk
Overig onrechtmatig
Acceptabel
N.v.t N.v.t
N.v.t N.v.t
€ 503.000 € 78.000
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
€ 581.000
€ 581.000
De gemeentelijke grondexploitaties van gemeente Dongen vormen een belangrijk aandeel van het balanstotaal van gemeente Dongen. Belangrijk onderdeel van onze controle is de controle van de juiste waardering van de grondexploitaties. Gemeente Dongen kent een zestal actieve grondexploitaties. De waardering van de projecten in de jaarrekening is gebaseerd op grondexploitatieberekeningen. De grondexploitatieberekeningen worden tweejaarlijks voorafgaand aan het opstellen van begroting en jaarrekening geactualiseerd. Over de uitkomsten van de actualisatie wordt de raad geïnformeerd via het voortgangsrapportage grondexploitatie. Gemeente Dongen heeft zorgvuldige aandacht besteed aan een correcte waardering van haar grondposities in de jaarrekening 2023 en het proces dat hiertoe moet leiden. Gemeente Dongen actualiseert de grondexploitaties waarna deze via het voortgangsrapportage grondexploitatie worden aangeboden aan de gemeenteraad. Hierin wordt verantwoording afgelegd en inzicht gegeven in alle activiteiten met betrekking tot het beheren en exploiteren van gronden, bestaande uit de grondexploitaties.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 17
5.2.2.
Actualisatie grondexploitaties 1 -1-2024 Om inzicht te krijgen in de verwachte inkomsten en uitgaven en in de risico’s en kansen actualiseert gemeente Dongen bij het vaststellen van de jaarstukken en het vaststellen van de begroting) de grondexploitatieberekeningen. Dit is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag, zoals het inflatiecijfer waartegen toekomstige kosten en opbrengsten worden gecorrigeerd, gehanteerde rentepercentages, de looptijd van het project, fasering van geplande opbrengsten en kosten en uitgifteprijzen. Deze variabelen bepalen in hoge mate het verwachte financiële resultaat. De uitgangspunten die bij de actualisaties worden gehanteerd, hebben grote impact op de netto contante waarde van de grondexploitaties van gemeente Dongen. De uitgangspunten voor de ramingen zijn door gemeente Dongen inhoudelijk toegelicht en onderbouwd in de voortgangsrapportage grondexploitatie. De gemeentelijke grondexploitaties van gemeente Dongen zijn naar de stand van 1 januari 2024 geactualiseerd. Hierbij zijn door gemeente Dongen belangrijke keuzes gemaakt en standpunten ingenomen.
Met deze berekeningen heeft gemeente Dongen ook beoordeeld of de onderhanden werk positie in de jaarrekening 2023 op een juiste wijze is gewaardeerd en in welke mate gemeente Dongen verliesvoorzieningen moet treffen en/of (tussentijds) resultaat moet nemen over 2023. In de paragraaf Grondbeleid en in de toelichting op de balans (voorraden) is dit nader uiteengezet.
5.2.3.
Bevindingen Op basis van een risicoanalyse hebben wij de grondexploitaties gecontroleerd. Naar aanleiding daarvan constateren we dat de beheersing van de projecten en inschatting en bewaking van de belangrijke risico’s toereikend is. De risico’s die gemeente Dongen loopt zijn toereikend toegelicht in de jaarrekening. In de actualisatie van de grondexploitaties heeft het college rekening gehouden met de meest recente ontwikkelingen, zoals de gehanteerde veronderstellingen met betrekking tot het uitgiftetempo, de verwachte verkoopprijzen, de ontwikkeling van de plankosten ontleend aan recente verkopen i.c. de belangstelling van potentiële kopers, extern onderzoek, taxatierapporten en statistische gegevens. De mogelijke risico’s zijn door gemeente Dongen naar beste schatting in kaart gebracht. Het gaat daarbij om algemene risico’s die voor alle projecten gelden (bijvoorbeeld de ontwikkeling van de indexen) en risico’s die verband houden met een specifiek project. De uitgangspunten en onderbouwingen van gemeente Dongen zijn gebaseerd op gedegen voorbereiding en onderzoek. Hoewel de huidige marktontwikkelingen onzekerheden met zich meebrengen, hebben deze ontwikkelingen volgens de inschatting van de gemeente geen materiële gevolgen voor de schattingen en uitkomsten van de grondexploitaties van gemeente Dongen en voor vermogen en resultaat.
5.3.
Persoonsgebonden budget Gemeente Dongen voert momenteel geen controles uit op de prestatielevering voor de PGB’s. Wij geven in overweging om hier door middel van een risicogerichte aanpak wel invulling aan te geven. Vooralsnog betekent dit dat de uitgaven PGB als onzeker zullen worden aangemerkt in de jaarrekening.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 18
De gemeente Dongen overweegt in de toekomst bij herindicaties van PGB-trajecten te onderzoeken of daadwerkelijke zorglevering heeft plaatsgevonden. Voor het boekjaar 2023 heeft de gemeente Dongen besloten om de uitgaven voor het PGB als onzeker te beschouwen in de jaarrekening.
5.4. 5.4.1.
WNT-verantwoor ding Controlebevindingen en aanbevelingen Wij hebben de in de jaarrekening opgenomen WNT-verantwoording 2023 gecontroleerd overeenkomstig de door de minister vastgestelde Regeling controleprotocol WNT 2023. Daarbij zijn door ons geen afwijkingen geconstateerd.
5.4.2.
Beperkingen in de rei kwijdte van onze controlewerkzaamheden Het doel van het controleprotocol WNT is om vast te stellen of de bezoldiging van de directie en het bestuur overeenkomt met de bepalingen van de WNT en juist is gepresenteerd in de WNT-verantwoording. Wij kunnen op grond van de uitvoering van het WNT-protocol niet uitsluiten dat er verschillen zijn tussen de uitbetaalde bezoldiging en de daarover gemaakte afspraken tussen het bestuur en de directie. Bijvoorbeeld omdat wij geen weet hebben van een separaat gemaakte bezoldigingsafspraak. Het kan daardoor voorkomen dat de WNT correct is toegepast, terwijl de bezoldiging afwijkt van gemaakte afspraken. Wij hebben hier overigens geen aanwijzingen voor. Deze opmerking vloeit standaard voort uit onze werkzaamheden en de rapportage daarover door de accountant. Als de in de WNT-verantwoording verantwoorde bezoldiging niet overeenkomt met uw beeld van de gemaakte afspraken of met uw eigen administratie, verzoeken wij u ons zo snel mogelijk daarover te informeren. Wij kunnen dan op grond van uw informatie onze controlebevindingen evalueren.
5.5.
SiSa-verantwoor ding Bij de jaarrekening 2023 voegt gemeente Dongen als bijlage de SiSa-verantwoording toe. gemeente Dongen heeft de rechtmatige totstandkoming van de SiSa-bijlage getoetst. Voor deze specifieke uitkeringen is in de wet bepaald dat de accountant in de controleverklaring opneemt of de baten en lasten (alsmede de balansmutaties) met betrekking tot specifieke uitkeringen rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit betekent dat naast het getrouwheidsoordeel bij de jaarrekening als geheel, expliciet nog een oordeel van de accountant wordt gevraagd bij de rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen in de SiSa-bijlage. In de controle van de specifieke uitkering (SiSa) is met de komst van de rechtmatigheidsverantwoording hierin niets veranderd. Dat betekent dat wij ook in ons accountantsverslag 2023 rapporteren over de SiSa regelingen en een tabel met bevindingen opnemen per SiSa-regeling. Het is de taak van de accountant om als onderdeel van de controle van de jaarrekening vast te stellen dat gemeente Dongen de SiSa-correct en volledig heeft ingevuld aan de voorwaarden heeft voldaan.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 19
Wij hebben tijdens onze controle de SiSa-bijlage gecontroleerd, die door gemeente Dongen is opgemaakt, op basis van de nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023 van 12 januari 2024. Wij benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Wij merken op dat het aantal SiSa-regelingen voor gemeenten fors is toegenomen. Voor gemeente Dongen waren dit in 2022 21. In de jaarrekening 2023 verantwoordt gemeente Dongen inmiddels 25 regelingen. 5.5.1.
Opvang Oekraïense vluchtelingen De Rijksoverheid heeft veiligheidsregio’s opdracht gegeven om gemeentelijke opvangplekken voor Oekraïense vluchtelingen (ontheemden) te realiseren. Medio 2022 is aanvullend aan veiligheidsregio’s door de Rijksoverheid gevraagd om asielzoekers tijdelijk op te vangen in crisisnoodopvanglocaties vanwege de capaciteitsuitdagingen van Ter Apel. Dit heeft geleid tot nieuwe wet- en regelgeving, nieuwe kaders, afspraken en richtlijnen en heeft geleid tot nieuwe financiële stromen en tot aanpassing van de interne beheersingsmaatregelen bij gemeenten, veiligheidsregio’s en GGD’s. Veiligheidsregio’s, GGD’s en gemeenten worden volgens voorwaarden gecompenseerd voor gemaakte kosten. De financiële impact van de vluchtelingencrisis is groot. Het college heeft om die reden eind 2023 besloten om op korte termijn een Crisis Nood Opvang-locatie te openen. De voorbereidingen zijn in december gestart waarna de opvanglocatie eind januari 2024 is geopend. Voor de vergoeding van meerkosten en de verantwoording van meerkosten in de jaarrekening van gemeente Dongen zijn landelijk afspraken gemaakt, onder meer in het Bekostigingsbesluit en een Verantwoordinginstructie (Oekraïne). De verantwoording over de besteding van de meerkosten eerste opvang ontheemden Oekraïne verloopt via de SiSa-systematiek (Single information, Single audit).
In het Verantwoordingsoverzicht SiSa 2023 in de jaarrekening 2023 van gemeente Dongen legt gemeente Dongen verantwoording of over ontvangen bijdragen en de bestedingen. Voor deze opvang is een totaal van € 1.001.000 aan lasten opgenomen in de jaarrekening 2023 hiermee is een resultaat behaald van € 1.602.000. Op grond van de regeling mag een gemeente het meerdere ontvangen normbedrag toevoegen aan het resultaat van de gemeente.
5.5.2.
SiSa-bijlage Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO), artikel 5, lid 4, rapporteren wij in ons accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2023 in het kader van SiSa worden verantwoord. Het is volgens de nota verwachtingen accountantscontrole voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsdocumenten elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Wij hebben de SiSa bijlage van gemeente Dongen opgenomen in Bijlage 1.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 20
5.6.
IT-beheersi ng Vanuit onze controle van de jaarrekening zijn geen aanwijsbare risico’s geconstateerd voor de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze werkzaamheden richten zich vooral op de IT-beheersingsmaatregelen die relevant zijn in het kader van onze opdracht voor het controleren van de jaarrekening. Wij benadrukken dat onze werkzaamheden zich niet richten op alle IT-risico’s en beheersingsmaatregelen, zoals bijvoorbeeld de risico’s en beheersingsmaatregelen die voortvloeien uit cybercriminaliteit. De werkzaamheden zijn afgerond en de bevindingen zijn met uw organisatie besproken. Voor de details van de bevindingen verwijzen wij u naar de bijlage 2.
5.7.
Verwerki ng van g econstateerde afwijkingen getrouwhei d Tijdens de jaarrekeningcontrole zijn naar aanleiding van onze controle geen materiële correcties doorgevoerd in de jaarrekening 2023.
Er hebben naar aanleiding van onze controle correcties plaatsgevonden in de jaarstukken, dit betroffen cijfermatige correcties en tekstuele aanpassingen, zoals aanpassingen met betrekking tot presentatie-, rubricerings- en toelichtingsvereisten van het BBV, waarderingsgrondslagen, begrotingsrechtmatigheid en de rechtmatigheidsverantwoording. Inhoudelijk zijn er over de jaarrekening 2023 en de doorgevoerde correcties geen meningsverschillen geweest met uw organisatie. Naar aanleiding van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden resteren ongecorrigeerde getrouwheidsfouten en onzekerheden in de controle groter dan de rapporteringstolerantie van € 100.000. De onderstaande tabel geeft een samenvatting van de fouten en onzekerheden ten aanzien van getrouwheid.
Betreft Debiteuren (presentatieverschil)
TOTAAL Betreft
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Effect op activa € 101.554
Effect op passiva € 101.554
€ 101.554
€ 101.554
Effect op resultaat
Toelichting Onder de debiteuren zijn negatieve bedragen opgenomen. Hierdoor zijn de debiteuren te laag verantwoord en de schulden aan openbare lichamen te laag weergegeven.
Onzekerheid
Gemeente Dongen
Pagina 21
PGB jeugd TOTAAL
€ 147.000 € 147.000
Herstelbare getrouwheidsfouten werken volgens bijlage 6 ‘Beslisboom getrouwheid- en rechtmatigheidsbevindingen’ van de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV niet door als rechtmatigheidsfout voor de rechtmatigheidsverantwoording (voorwaardencriterium).
6. Overige onderwerpen 6.1.
Naleving van w et - en regelgeving en fr auderisicobeheersi ng Wij betrekken bij onze controlewerkzaamheden, overeenkomstig de voor ons geldende standaarden, de naleving van wet- en regelgeving en frauderisico’s. Daarbij richten wij ons op risico’s die kunnen leiden tot een afwijking van materieel belang in de jaarrekening. Wij hebben op basis van onze controlewerkzaamheden de risicofactoren voor overtredingen van wet- en regelgeving en fraude geëvalueerd. Frauderisicofactoren kunnen voortvloeien uit bijvoorbeeld leveranciersselectie, (contant) geldverkeer, bewuste beïnvloeding door het bestuur en/of het management van de presentatie (jaar)cijfers teneinde een ander beeld voor te stellen dan de werkelijkheid en misbruik/oneigenlijk gebruik van bedrijfsmiddelen van gemeente Dongen.
Onze controle heeft geen afwijkingen van wet- en regelgeving of aanwijzingen voor fraude aan het licht gebracht. Gemeente Dongen heeft in het najaar van 2021 een frauderisicoanalyse opgesteld. Voor de komende periode (2024 en verder) is de verdere (door)ontwikkeling van deze frauderisicoanalyse nodig, evenals een nadrukkelijkere verankering van de fraudepreventie in de verbijzonderde interne controle. Het is aan te bevelen de frauderisicoanalyse te implementeren in een structureel risicobeheersingssysteem, waarmee de belangrijkste frauderisico’s periodiek worden geïnventariseerd, geadresseerd en geëvalueerd. Wij constateren dat er in de bedrijfsvoering belangrijke maatregelen zijn getroffen om dergelijke risico’s te beheersen. Deze maatregelen bestaan hoofdzakelijk uit het toewijzen van taken en verantwoordelijkheden, het realiseren van functiescheiding, procedures, intern toezicht en externe controle. Naar onze mening wordt het risico van (materiële) fraude en overtreding van wet- en regelgeving hierdoor teruggebracht. Wij adviseren hierbij nog wel om als onderdeel van het risicomanagementsysteem periodiek een separate risicoanalyse op deze thema’s uit te voeren en daarbij te evalueren of er voldoende beheersingsmaatregelen zijn getroffen. Wij verwijzen hiervoor naar onze bevindingen die wij in onze managementletter hebben gerapporteerd.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 22
Onze eigen controlewerkzaamheden hebben overigens geen relevante afwijkingen van wet- en regelgeving of aanwijzingen voor fraude aan het licht gebracht. Daarbij merken wij nog wel op dat van ons niet verwacht kan worden dat elke overtreding van wet- en regelgeving of fraude door ons ontdekt wordt. Dat heeft onder andere te maken met het mogelijk opzettelijke karakter van dergelijke overtredingen en fraude. In onze gesprekken met de organisatie is bevestigd dat er geen fraude heeft plaatsgevonden en ook geen vermoeden is van fraude.
6.2.
Verplichte r apporteri ng fraude en continuï teit in onze contr olev erklaring De controle van de jaarrekening van gemeente Dongen is aan te merken als een wettelijke controleopdracht. Dit impliceert dat wij in onze controleverklaring bij de jaarrekening vanaf 2022 rapporteren over fraude- en continuïteitsrisico’s die relevant zijn geweest bij het plannen en uitvoeren van onze controlewerkzaamheden. Daarbij geven wij aan hoe wij op deze risico’s hebben ingespeeld. De rapportage van de accountant over fraude en continuïteit is in de basis geënt op de verantwoording van frauderisicobeheersingsmaatregelen en de toelichting op de continuïteitsverwachtingen in het jaarverslag. Uiteraard dient de inhoud van het jaarverslag ook op deze thema’s proportioneel te zijn en een juiste en volledige voorstelling van zaken te geven.
6.2.1.
Fraude In de controleverklaring lichten wij toe dat gemeente Dongen beschikt over een actuele frauderisicoanalyse. De raad heeft de verantwoordelijkheid om toezicht te houden op de fraudebeheersing. Gemeente Dongen treft waarborgen gericht op ontdekken en beperken van frauderisico’s. Op dit moment werkt de gemeente Dongen aan het opstellen van het overkoepelend Misbruik en Oneigenlijk beleid zodat naast fraudepreventie ook maatregelen ten aanzien van Misbruik en Oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving inzichtelijk wordt gemaakt. Voor de komende periode is actualisatie, (door)ontwikkeling en formalisatie van deze frauderisicoanalyse en het M&O beleid nodig, evenals een nadrukkelijke verankering van de fraudepreventie in de (verbijzonderde) interne controle. Hiermee kunnen de belangrijkste frauderisico’s periodiek worden geïnventariseerd, geadresseerd en geëvalueerd. Wij adviseren om een risicobeheersingssysteem, inclusief schriftelijke (fraude)risicoanalyse, te operationaliseren. Wij benadrukken dat wij met onze aanbeveling vooral doelen op een praktische invulling en uitvoering, passend bij de grootte en de activiteiten van gemeente Dongen en passend binnen uw beschikbare capaciteit en middelen.
Meer informatie hierover is te vinden in de NBA-Brochure Verplichte rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring bij de jaarrekening; wat betekent dit voor u als klant.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 23
6.2.2.
Continuïteit Naast rapportering over frauderisico’s is rapportering over continuïteitsrisico’s vanaf 2022 verplicht in de controleverklaring bij jaarrekening van gemeenten. Gemeente Dongen heeft in de jaarstukken inzicht gegeven in de toekomstsverwachting van de gemeente. Gemeenten kennen als overheidsorgaan feitelijk geen risico van discontinuïteit. Wel bestaat het risico dat gemeenten (tijdelijk) hun financiële zelfstandigheid verliezen en een zogenoemde artikel 12-status krijgen. De meerjarenbegroting 2024-2027 van de gemeente Dongen laat een structureel sluitend beeld zien voor de jaren 2024 en 2025. De meerjarenbegroting 2024-2027 wordt het effect zichtbaar met een negatieve begroting in 2026 en 2027 à € 1,8 miljoen respectievelijk € 2,1 miljoen. Dit houdt verband met de zogenaamde Ravijnjaren. In 2026 en 2027 is de algemene uitkering fors lager dan daarvoor. In lijn met het VNG advies heeft gemeente Dongen tekorten geraamd voor de jaren 2026 en 2027. In de begroting 2023 was nog rekening gehouden met een hogere algemene uitkering voor deze jaren. Tot en met 2025 is sprake van een sluitende begroting. De provincie heeft regulier repressief toezicht op gemeente Dongen.
6.3.
Onafhankelijkheid Het waken voor onze onafhankelijkheid is primair onze eigen (vaktechnische) verantwoordelijkheid. Daarvoor treffen wij – overeenkomstig onze standaarden en interne kwaliteitsprocedures – diverse maatregelen. Op basis van de uitvoering van deze maatregelen kunnen wij bevestigen dat wij de controleopdracht voor de jaarstukken van gemeente Dongen op onafhankelijke wijze hebben kunnen uitvoeren en afronden. Aanvullend daarop rapporteren wij u jaarlijks – voor uw beoordeling van onze onafhankelijkheid – de werkzaamheden die door ons zijn verricht naast het controleren van financiële verantwoordingen en het uitoefenen van onze natuurlijke adviesfunctie. Met betrekking tot het verslagjaar 2023 hebben wij geen werkzaamheden verricht naast onze controlewerkzaamheden en de direct daaruit voortvloeiende ondersteuning en advisering over de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Tot slot bevestigen wij dat geen sprake is van een langdurige betrokkenheid (zeven jaar of meer) van één van de teamleden bij de controleopdracht voor de gemeente Dongen.
6.4.
Duurzaamheid Wij hebben ons een beeld gevormd van de aandacht die gemeente Dongen heeft voor het verduurzamen van de bedrijfsvoering en de verantwoording daarover in het bestuursverslag of anderszins. Daarbij houden wij er rekening mee dat gemeente Dongen niet onder de verplichtingen vanuit de CSRD valt, maar wel te maken heeft en krijgt met verantwoordingsvereisten vanuit onder meer (lokale) overheden, zorgverzekeraars en banken. Zie ook onze managementletter hierover.
CONCEPT Accountantsverslag 2023
Gemeente Dongen
Pagina 24
Het verdient aanbeveling om duurzaamheid nadrukkelijker te agenderen, zodat gemeente Dongen zelf ook de regie kan houden over de ontwikkelingen die vanuit weten regelgeving op de organisatie afkomen. Het voert voor dit accountantsverslag te ver om een volledig stappenplan uit te werken en tegelijkertijd onderkennen wij een risico dat te laat wordt gestart met voorbereidingen om tijdig te kunnen voldoen aan de verantwoordingsvereisten vanuit de CSRD die indirect op gemeente Dongen afkomen. In dat kader adviseren wij om in ieder geval de volgende processtappen te agenderen en op te pakken: ▪
Materialiteitsanalyse. Zie voor meer informatie over het bepalen van de materialiteit bijvoorbeeld het Stappenplan dubbele materialiteitsanalyse CSRD dat ontwikkeld is door de NBA. De materialiteitsanalyse geeft richting aan de focusgebieden voor verduurzaming en aan verantwoording daarover. Een goede materialiteitsanalyse motiveert ook waarom gemeente Dongen wel of niet werkt aan bepaalde duurzaamheidsdoelstellingen. Professionele adviesbureaus beschikken over software om de materialiteitsanalyse gestructureerd uit te voeren. Ons advies is om de materialiteitsanalyse medio 2024 gereed te hebben.