RIB 24-17 Hersteloperatie toeslagen

Aan de raadsleden

Dongen, 29 maart 2024

Uw kenmerk Zaaknummer Bijlage(n) Contactpersoon/tel.nr. Betreft

: : : : :

Raadsinformatiebrief 24-17 Bas Schuiling / 14 0162 Hersteloperatie toeslagen

Beste raadsleden, Tussen 2004 en 2019 ging er bij de Belastingdienst veel mis met het toekennen, stopzetten en terugvorderen van kinderopvangtoeslag. Duizenden ouders werden ten onrechte bestempeld als fraudeur en anderen werden veel te streng behandeld. Bezwaarprocedures en (hoger)beroepsprocedures hierover hadden erg lange doorlooptijden en werden veelal niet juist afgehandeld. Gezinnen hebben onnodig lang in onzekerheid gezeten en hebben veel (emotionele) schade opgelopen. Veel ouders zijn financieel benadeeld, in de schulden terechtgekomen en aangetast in hun rechtsgevoel, omdat zij onterecht bestempeld zijn als fraudeur. De premier en de minister en staatssecretaris van Financiën hebben daarvoor hun excuses aangeboden. Het kabinet heeft ook een aantal besluiten genomen die er voor moeten zorgen dat de problemen van gedupeerde ouders zo snel mogelijk worden opgelost. In november 2022 is de Wet Hersteloperatie Toeslagen aangenomen, waarin alle reeds bestaande regelingen een wettelijke basis hebben gekregen en waaraan een aantal nieuwe regelingen is toegevoegd. Zo komt niet alleen de aanvrager van de toeslagen in aanmerking voor ondersteuning, maar ook kinderen, (ex-) partners en nabestaanden. De Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) voert het herstelproces uit.

Er kijken verschillende partijen mee bij het herstelproces (waaronder een ouderpanel, een kind panel, diverse onafhankelijke commissies en de bestuurlijke Adviesraad Kinderopvang). Daarnaast zijn veel andere organisaties betrokken. Zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de gemeenten zelf en een groot aantal departementen en uitvoeringsorganisaties. Ook deurwaarders en koepelorganisaties van schuldeisers zijn betrokken. Mogelijk gedupeerden konden zich tot 1 januari 2024 melden bij de Belastingdienst. In totaal hebben zich 68.376 ouders aangemeld. Het landelijke proces van integrale beoordeling verloopt langzaam. In december 2023 heeft voor 94% de eerste toets plaatsgevonden en voor 51% 1 van de aangemelde ouders is de integrale beoordeling afgerond. (Mogelijk) gedupeerden wachten langer dan 2 jaar op de uitvoering van de integrale beoordeling. De belastingdienst verwacht alle beoordelingen in 2025 uitgevoerd te hebben. In deze raadsinformatiebrief gaan wij in op het herstelproces en welke rol gemeenten hierin hebben. Vervolgens schetsen we de situatie in onze gemeente.

1 Bron: Voortgangsrapportage Hersteloperatie Toeslagen september – december 2023

1. Herstelproces In grove lijnen bestaat het herstelproces uit twee onderdelen. Het financieel herstelproces en de brede ondersteuning. Het financieel herstelproces wordt uitgevoerd door de Belastingdienst en richt zich op het verleden. De brede ondersteuning wordt uitgevoerd door de gemeenten en richt zich op de toekomst. In onderstaand schema staan in grote lijnen de stappen van het financieel herstelproces. De tabel geeft hier een beknopte toelichting op.

1.

Mogelijk gedupeerde meldt zich bij het UHT (Belastingdienst) → was mogelijk tot 1/1/2024 Publieke schulden worden Dit betreft schulden publieke organisaties als de gepauzeerd (pauzeknop) Belastingdienst, Toeslagen, gemeenten en waterschappen, het UWV, het CAK, DUO, de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Private schulden worden niet gepauzeerd. Brede ondersteuning

2.

Mogelijk gedupeerden kunnen hulp krijgen van de gemeente bij problemen op de leefgebieden wonen, gezondheid, dagbesteding / werk, financiën en gezin.

Eerste (lichte) toets 1. Als na de eerste toets blijkt dat iemand gedupeerd is, ontvangt hij compensatie van €30.000,- op basis van Catshuisregeling en worden naast de publieke, ook de private schulden gepauzeerd (wettelijk moratorium). 2. Komt uit de eerste toets dat iemand ogenschijnlijk niet gedupeerd is, dan wacht hij op de Integrale beoordeling. Casussen waar een grote kans is dat het niet om gedupeerden gaat, kunnen met een versnelde integrale beoordeling worden opgepakt.

3.

Integrale beoordeling 1. Erkend gedupeerde op basis van eerste toets? Bij de integrale beoordeling wordt gekeken of de €30.000,- van de Catshuisregeling de geleden schade dekt. Wanneer de schade hoger is wordt het verschil uitgekeerd. Er wordt niets teruggevorderd wanneer de schade lager dan €30.000,- wordt geraamd. 2. Afgewezen bij eerste toets? a. Uit de integrale beoordeling blijkt dat er toch recht is op compensatie: de geleden schade wordt bepaald en uitgekeerd, met een minimum van €30.000,b. Uit de integrale beoordeling blijkt dat er geen recht is op compensatie.

4.

Commissie Werkelijke Schade (CWS) Als na het doorlopen van de integrale beoordeling gedupeerden vinden dat de werkelijke schade hoger is dan het herstelbedrag, dan kunnen ze een verzoek tot aanvullende compensatie indienen bij de CWS.

3. Rollen gemeente binnen Hersteloperatie Toeslagen Binnen bovengenoemde tabel vervult de gemeente binnen de hersteloperatie verschillende rollen: 1. Als gemachtigde; De gemeente is gemachtigd om namens de Belastingdienst contact met gedupeerden op te nemen die voor 01-09-2021 via het portaal van de Belastingdienst als zelfmelder bekend waren, 2. Als ondersteuner; De gemeente biedt ondersteuning op vijf leefgebieden, zowel voor de (mogelijk) gedupeerden die via het machtigingsbesluit bij de gemeente bekend zijn, als voor (mogelijk) gedupeerden die zich na 01-09-2021 zelf melden bij de gemeente, per medio november 2022 aan kinderen van erkend gedupeerden (tot 39 jaar) en hun gezinnen, en vanaf 2024 aan ex-partners van gedupeerden. 3. Als schuldeiser van gemeentelijke vorderingen; Dwangincasso kan op allerlei verschillende plekken binnen de organisatie plaatsvinden. Denk hierbij aan de gemeentebelastingen, maar ook invordering vanuit de Participatiewet of wegens het niet betalen van leges of marktgelden. Op 2 maart 2021 is een amendement aangenomen door de Eerste kamer welke een afkoelingsperiode (zgn. moratorium) introduceerde voor gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire.

Vanuit onze gemeentelijke rol als schuldeiser geven wij uitvoering aan het amendement, zijnde de uitvoering van het moratorium en de (ambtshalve) kwijtschelding van publieke schulden voor erkend gedupeerden en hun toeslagpartners. 4. Als schuldhulpverlener; Als er al lopende schuldregelingen zijn (schuldbemiddeling) handelt de gemeente deze samen met de Belastingdienst af. 4. Stand van zaken hersteloperatie gemeente Dongen Binnen gemeente Dongen hebben 53 personen zich aangemeld bij de belastingdienst als mogelijk gedupeerde. Er zijn in Dongen momenteel 69 kinderen die in aanmerking komen voor de kindregeling 2 (27 kinderen in de leeftijd van 0 tot 15 jaar en 42 die ouder zijn dan 16 jaar). Sinds begin dit jaar zijn daar ook de ex-partners van gedupeerden bijgekomen, op deze aantallen hebben we nog geen zicht. Van de 53 personen die zich hebben aangemeld bij de belastingdienst, hebben 41 aangegeven behoefte te hebben aan brede ondersteuning. Vanuit schuldhulpverlening is contact geweest met deze (mogelijk) gedupeerden en zijn ze, tussen 2021 en heden, ondersteund. Een groot deel van deze groep heeft al snel aangegeven geen verdere ondersteuning nodig te hebben. Landelijk zien we de trend dat (mogelijk) gedupeerden, die eerder hebben aangegeven geen brede ondersteuning meer nodig te hebben, toch problemen gaan ervaren op de verschillende leefgebieden.

Veelal komt dit door het trage verloop van de integrale beoordeling. In Dongen lopen momenteel 4 actieve trajecten brede ondersteuning, 3 daarvan betreffen de ouderregeling, 1 betreft de kindregeling. Dit is een erg beperkt deel van de groep die mogelijk gedupeerd is. De oorzaak hiervoor kan liggen in het feit dat deze groep geen vertrouwen heeft in de overheid, in eerste instantie geen extra ondersteuning nodig had, niet weet welke ondersteuning ze kunnen krijgen en / of niet weet hoe ze deze ondersteuning kunnen aanvragen. 4.1 Outreachende aanpak Gezien het beperkte aantal (mogelijk) gedupeerden dat gebruik maakt van de brede ondersteuning en het trage verloop van de integrale beoordelingen, verwachten we dat er meer (mogelijk) gedupeerden

2 Herstelregeling bedoeld als steun in de rug voor kinderen van gedupeerden, bestaande uit een financiële

compensatie en brede ondersteuning

zijn die hulp kunnen gebruiken. Om de ondersteuningsmogelijkheden onder de aandacht te brengen ondernemen we een aantal acties: - Toelichting over hulp bij de toeslagenaffaire op de website van gemeente Dongen, met laagdrempelige mogelijkheid om contact te leggen; - Proactieve benadering van (mogelijk) gedupeerden die bij ons bekend en/of eerder benaderd zijn; - Voorlichting van professionals die in contact kunnen komen / zijn met mogelijk gedupeerden, bijvoorbeeld de Entree, Dongen werkt, schuldhulpverlening, etc., zodat zij op de hoogte zijn van de mogelijkheden voor ondersteuning. 4.2 Organisatie Hersteloperatie Toeslagen gemeente Dongen Gemeentelijk is er een aantal zaken die we uitvoeren t.b.v. de Hersteloperatie Toeslagen, deze zijn grofweg te onderscheiden in de schuldenaanpak en de brede ondersteuning. Voor de verdere implementatie, coördinatie en verantwoording van de Hersteloperatie Toeslagen is per 2024 een extern projectleider aangetrokken, voor de uitvoering en benadering van (mogelijk) gedupeerden een extern consulent. We hebben externe inhuur ingezet op onze casussen om met de benodigde expertise en juiste aandacht onze getroffen inwoners te bedienen. Schuldenaanpak Vanuit de Belastingsamenwerking West-Brabant wordt uitvoering gegeven aan de pauzeknop voor mogelijk gedupeerden, het wettelijk moratorium en het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen.

Gemeente Dongen voert dit uit voor schulden m.b.t. het Sociaal Domein (o.a. participatiewet, IOAZ 3 en IOAW4). Brede ondersteuning Onze gemeente is verantwoordelijk voor de brede ondersteuning op de leefgebieden wonen, gezondheid, dagbesteding / werk, financiën en gezin. Het doel is om (mogelijk) gedupeerden te helpen het ‘normale’ gezinsleven weer op te pakken, oftewel ondersteuning bij een nieuwe start. Per leefgebied hanteren wij de volgende doelstellingen: 1. Wonen - Veilige en betaalbare plek om te wonen 2. Financiën - In staat zijn om een financieel gezonde huishouding te voeren 3. Gezin - Samenleven en opgroeien in een veilige omgeving waarbinnen kinderen zich kunnen ontwikkelen 4. Positieve gezondheid - Welzijn vanuit lichamelijke en geestelijke gezondheid 5. Werk - Duurzaam kunnen participeren in een arbeidsproces met minimaal de beschikking over een startkwalificatie De doelstellingen sluiten aan bij de reguliere ondersteuning die gemeenten bieden aan alle inwoners. Het verschil zit in de snelheid en de ruimhartigheid die kan worden geboden. We hoeven namelijk niet te toetsen aan de reguliere kaders vanuit de domeinwetgeving, maar alleen aan het gestelde kader vanuit de Wet hersteloperatie toeslagen.

We kunnen zonder de reguliere inkomens- of andere voorwaarden voorzieningen toekennen om snel en adequaat een nieuwe start te kunnen bieden gekoppeld aan de individuele maatschappelijke doelstellingen. De ondersteuning verschilt per gedupeerde / gezin, we stellen op maatwerkbasis een plan van aanpak op. Afhankelijk van de in te zetten ondersteuning verzorgen we deze zelf of beleggen we deze extern (waar mogelijk bij voorliggende voorzieningen). Vanuit de gemeente monitoren we de voortgang en sturen we, indien nodig, bij. Als het plan van aanpak is uitgevoerd, plegen we nog minimaal 1 jaar nazorg. De brede ondersteuning loopt door tot alle zaken uit het plan van aanpak zijn uitgevoerd of tot iemand hier geen recht meer op heeft. Er is geen recht meer op ondersteuning als uit de integrale beoordeling blijkt dat iemand niet gedupeerd is, of wanneer iemand zich voor de integrale beoordeling terugtrekt. De brede ondersteuning is tot 2024 opgepakt vanuit schuldhulpverlening. De consulent Hersteloperatie Toeslagen (gestart per 2024) gaat (mogelijk) gedupeerden proactief benaderen, is het centrale aanspreekpunt voor (mogelijk) gedupeerden, stelt in samenwerking met de klant het plan van 3 Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen 4 Inkomensvoorziening voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers

aanpak op, geeft indien mogelijk zelf ondersteuning en voert de trajectregie over de brede ondersteuning. 4.3 Financiën Op basis van de Wet Hersteloperatie Toeslagen worden de kosten die gemeenten maken (zowel kosten voor beleid en uitvoering, als de kosten die voortvloeien uit het plan van aanpak), middels een Specifieke Uitkering (SPUK) volledig vergoed (looptijd momenteel tot 1 januari 2027). Deze kosten declareren we op jaarbasis. We lopen met de Hersteloperatie Toeslagen hierdoor geen financieel risico. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Dongen, De loco-secretaris,

De burgemeester,

Drs. R.G.J. Ehlen MIM

M.C. Bakermans

i