RIB 23 - Voorbereiding takendebat

Aan de raadsleden

Dongen, 28 maart 2022

Uw kenmerk Zaaknummer Bijlage(n) Contactpersoon/tel.nr. Betreft

: : : : :

Raadsinformatiebrief 2022-005201 5 Joost van Boekel/ 14 0162 Voorbereiding Takendebat Gemeenteraad

Geachte heer, mevrouw,

Op 11 november jl. heeft uw raad een motie aangenomen die het college verzoekt de voorbereidingen op het takendebat te starten en een uitwerking van zowel het proces als de inhoud uiterlijk 1 april voor te leggen aan de gemeenteraad. In januari 2022 hebben we u middels raadsinformatiebrief 7 tussentijds geïnformeerd over een uitwerking van het procesvoorstel en een voorstel voor de op te leveren informatie. Hierna heeft overleg plaatsgevonden tussen een afvaardiging van de raadsfracties, het college en de ambtelijke organisatie over de verdere voorbereiding. Met deze brief ontvangt u de in de motie en het genoemde overleg afgesproken informatie, ter voorbereiding op het te voeren takendebat. Aanleiding en doel takendebat In de aangenomen motie constateert de raad dat de schuldenpositie en de belastingcapaciteit van de gemeente Dongen zich in een hoog risico bevinden en in de komende jaren de nodige ambities voor investeringen op stapel staan. Die constateringen vragen om afgewogen keuzes. Het is aan de nieuwe gemeenteraad dit via een takendebat te doen, aldus de motie. In de genoemde RIB 7 zijn drie doelstellingen voor het takendebat onderkend. Deze doelstellingen zijn door de partijen in de (toenmalige) gemeenteraad onderschreven.

1) Richting geven aan het handelen van de gemeente Hierbij gaat het om de beoordeling van de vraag of taken bijdragen aan de gestelde beleidsdoelen. 2) Scheppen van financiële ruimte Het schrappen van taken kan (op termijn) leiden tot kostenreductie en daarmee financiële ruimte scheppen. 3) Scheppen van capaciteit Er is geen balans tussen wat van de organisatie wordt verlangd en wat de organisatie kan leveren. Doel kan zijn om die balans te herstellen door afbouw van het takenpakket. Hierbij wordt opgemerkt dat er nog een meerjarige bezuinigingstaakstelling op de gemeentelijke organisatie rust. Deze kan alleen worden ingevuld wanneer er een evenredige afbouw van het takenpakket plaatsvindt. Korte toelichting voorbereidingspakket Bij deze brief is ter voorbereiding op het te houden takendebat een aantal documenten als bijlage opgenomen. Die bijlagen worden hieronder kort toegelicht:

1. Ambitiedocument. Het ambitiedocument geeft een overzicht van de actuele strategische en beleidsdoelstellingen per beleidsprogramma (staand beleid). Daarnaast wordt op enkele punten aangegeven of aanvullend beleid of een herziening van het beleid aan de orde is. 2. Financiële ontwikkelingen afgelopen jaren. Een overzicht van de ontwikkelingen op financieel gebied in de afgelopen jaren. Hierin wordt onder andere ingegaan op het ombuigingspakket uit 2019 en de invoering van een plafond voor de schuldquote in 2021. 3. Takenanalyse. Een overzicht van de budgetten per taakveld (gebaseerd op de begroting 2022), waarbij is aangegeven of het een wettelijke taak betreft, op welke wijze de kosten zijn te beïnvloeden en wat de maatschappelijke effecten (op hoofdlijnen) zijn bij een andere (meer sobere) taakuitvoering. Gegeven het doel van het takendebat (zoeken naar financiële ruimte) is bij de analyse primair gekeken naar de effecten van versobering van de uitvoering. 4. Inzicht in de personele capaciteit. Een toerekening van de personele capaciteit aan de taakvelden. Deze toerekening vindt plaats op basis van een inschatting van de tijdsbesteding per team. Er wordt niet achteraf geïnventariseerd wat de werkelijke tijdsbesteding is geweest. 5. Investeringsplan 2022-2025. Een overzicht van het investeringsplan 2022-2025, zoals dat door de raad is vastgesteld.

In dit plan zijn niet opgenomen de keuzes (lees: het schrappen van investeringen) die de raad bij de behandeling van het investeringsplan in september 2021 heeft gemaakt. Aandachtspunten ter voorbereiding op het debat Wettelijke versus niet-wettelijke taken De takenanalyse bevat een overzicht van budgetten die binnen een bepaald taakveld vallen. Hierbij is, zoals aangegeven in de motie, onderscheid gemaakt tussen wettelijke en niet-wettelijke taken. Wettelijke taken zijn taken waarvan de uitvoering op basis van landelijke wet- en regelgeving bij gemeenten zijn belegd. Niet-wettelijke taken zijn taken waarvan de gemeente zelf kan bepalen of het deze oppakt of niet. Als een bepaald budget is gekoppeld aan een wettelijke taak, wil dit niet zeggen dat de kosten die gemoeid zijn met deze taak niet door de gemeente zijn te beïnvloeden. Gemeenten hebben doorgaans een eigen beleidsvrijheid ten aanzien van de uitvoering van deze taken. De classificatie bovenwettelijk, wel genoemd in de motie, is bij de indeling achterwege gelaten. Vermoedelijk wordt hierbij verwezen naar wettelijke taken, waarbij de gemeente zelf kan bepalen hoe intensief of beperkt deze wordt uitgevoerd. Zoals hierboven aangegeven, geldt dit voor vrijwel alle wettelijke taken. In de kolom ‘beïnvloedbaar’ is telkens aangegeven welke keuzevrijheid de gemeente bij deze taken heeft.

Lopende taakstellingen personeel en subsidies In de begroting 2020 is onder invloed van de toenmalige financiële situatie een omvangrijk ombuigingspakket opgenomen. Op het personeels- en het subsidiebudget zijn taakstellingen opgenomen. Beide taakstellingen zijn op dit moment nog niet (volledig) ingevuld. Voor het subsidiebudget geldt dat het college het de aflopen twee jaar door de corona-situatie niet opportuun achtte met verenigingen en stichtingen in gesprek te gaan over invulling van de taakstelling. Invulling zal nu meelopen in de voorgenomen herziening van het subsidiebeleid. De uitgangspunten hiervoor worden later dit jaar aan de raad voorgelegd. Dit betekent dat een eventuele herziening van de subsidiebedragen in het takendebat eerst in mindering gebracht zal moeten worden op de nog niet ingevulde taakstelling. Ook voor de personele taakstelling geldt dat deze nog niet volledig is ingevuld. Bij de personele taakstelling geldt dat sprake is van een oplopende taakstelling. Daarnaast stond eind 2021 op de lopende taakstelling nog een bedrag van € 255.000 open. Ook hier betekent dit dat bij een afschaling van personeel de positieve financiële effecten eerst gebruikt dienen te worden voor invulling van de taakstelling. Pas daarna is sprake van een positief effect op de gemeentelijke begroting.

Procesvoorstel takendebat In RIB 7 heeft het (zittende) college aangegeven hoe een mogelijke uitwerking van het takendebat er qua proces uit kan zien. De afstemming met het (nog te starten) formatieproces – met name of het takendebat wordt gevoerd voorafgaand aan het opstellen van een nieuw (mogelijk raadsbreed) bestuursakkoord – vormt hierbij een voornaam aandachtspunt.

We kunnen ons voorstellen dat het takendebat in twee fases wordt gevoerd. De nu opgeleverde informatie voldoet om op hoofdlijnen in de raad het gesprek aan te gaan over nut en noodzaak en wenselijkheid van de verschillende taken. Het raadsdebat in de eerste fase gaat dan over de vraag bij welke taken een heroverweging gewenst is en wat de richting van deze heroverweging is. We kunnen ons voorstellen dat er een aantal onderwerpen zijn, die om een nadere verdieping en meer informatie vragen alvorens tot daadwerkelijke besluitvorming te komen over het schrappen, extensiveren of anders invullen van taken. Het zou behoorlijk tijdrovend zijn deze nadere verdieping c.q. onderbouwing op voorhand voor alle taken op te leveren. We weten nu immers nog niet op welke punten de raad een heroverweging van de taakuitvoering wenst. De gemeenteraad kan het college per onderwerp via een motie vragen om die nadere verdieping en onderbouwing. In de tweede fase kan het nieuwe college vervolgens op deze punten de gevraagde uitwerking aan de gemeenteraad voorleggen. Deze uitvoering van het takendebat in twee fasen kan er wel voor zorgen dat concrete uitkomsten niet in de begroting 2023 verwerkt kunnen worden. Omdat het fundamentele karakter van een takendebat zich doorgaans uitstrekt over een langere horizon, lijkt dit op voorhand geen onoverkomelijk probleem.

Concrete planning Op basis van de uitgangspunten in de eerder genoemde raadsinformatiebrief 7 en de hiervoor bedoelde splitsing van het proces in twee fasen kan de planning er als volgt uitzien: Fase 1 Inventarisatie mogelijke taakherziening en opdrachtverstrekking aan het college Op basis van de opgeleverde informatie vindt binnen de raad een debat plaats over de taken waarop de raad een herziening van de taakuitvoering mogelijk acht. Deze fase bestaat uit 3 raadsavonden: - Avond 1: Mogelijkheid tot het stellen van technische vragen over de opleverde informatie (aan de hand van ambtelijke gesprekstafels per programma) - Avond 2: Opiniërende plenaire bespreking - Avond 3: Besluitvormende plenaire bespreking De opbrengst van deze fase is een opdrachtverstrekking door de raad over de taken waarop het college wordt gevraagd met een nadere uitwerking van scenario’s en consequenties te komen. Deze opdrachtverstrekking kan tot stand komen op basis van besluitvorming over ingediende moties. Hierbij wordt idealiter ook de richting van de mogelijke taakherziening geformuleerd aan de hand van richtinggevende uitspraken.

Vragen die raadsleden zich in deze fase kunnen stellen zijn: - Zien we een rol voor de gemeente in de uitvoering van deze taak? - Willen we het kwaliteitsniveau in de taakuitvoering verlagen? - Willen we het voorzieningenniveau beperken? Planning: deze fase kan plaatsvinden in mei (eventueel juni). Uitwerking scenario’s en consequenties door het college Op basis van de aangenomen moties gaat het college aan de slag met de uitwerking van mogelijke scenario’s inclusief een inschatting van de haalbaarheid en de consequenties. Nog voor de zomer zal het college een overzicht verstrekken van de aangenomen opdrachten inclusief een eerste reactie op hoofdlijnen en een inschatting van de nadere uitwerking en oplevering. Planning: Die nadere uitwerking zal zich vermoedelijk uitstrekken tot in de eerste maanden van 2023. Fase 2 Besluitvorming raad over uitwerkingsopties college Op basis van de scenario’s van het college kan de raad tot besluitvorming komen. Op dat moment is scherper in beeld wat de maatschappelijke consequenties zijn van de voorgestelde taakherzieningen. Dit lijkt daarmee ook een goed moment voor het betrekken van inwoners bij het takendebat. De input die inwoners geven op basis van de uitgewerkte scenario’s kan door raadsleden worden meegenomen in hun besluitvorming. Planning: Besluitvorming kan plaatsvinden in het voorjaar van 2023.

Verwerking besluitvorming in P&C-cyclus

De besluitvorming zal vervolgens landen in de Kaderbrief 2024 die in mei 2023 aan de raad wordt aangeboden. Vanaf dat moment loopt de uitwerking mee in de reguliere P&C-cyclus en krijgt het haar vertaling in de programmabegroting 2024-2027. Planning: mei-juli 2023. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, De secretaris,

Mr. H.L.M. van Noort

Bijlagen: 1. Ambitiedocument Gemeente Dongen 2. Financiële ontwikkelingen afgelopen jaren 3. Takenanalyse 4. Fte per taakveld 5. Investeringsplan 2022-2025

i

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden.