RIB 20 - Antwoord Motie Schone Lucht Akkoord

Aan de raadsleden

Dongen, 4 maart 2021

Uw kenmerk Zaaknummer Bijlage(n) Contactpersoon/tel.nr. Betreft

: : : : :

2021-003955 Raadsinformatiebrief nr. 20 Astrid Egberts- Huijbregts / 14 0162 Antwoord op motie M8 2020, Schone Lucht Akkoord (SLA)

Geachte heer, mevrouw

Inleiding Tijdens de begrotingsvergadering op 12 en 13 november 2020 heeft uw raad 17 moties aangenomen waaronder motie M8 over het Schone Lucht Akkoord. Wij hebben u in onze reacties van 24 november 2020 en 18 februari jl. toegezegd dat wij gaan onderzoeken en uitwerken wat de consequenties zijn van het aansluiten bij het Schone Lucht Akkoord voor onze gemeente. Tevens gaven we aan ernaar te streven de resultaten van dit onderzoek aan de gemeenteraad te verzenden ter bespreking en nadere besluitvorming in de raadsvergadering van maart 2021. Tot slot hebben wij aangegeven dat we gaan uitzoeken welke kosten aan deelname verbonden zijn. Met deze raadsinformatiebrief geven wij u antwoord op motie M8. Algemene toelichting Schone Lucht Akkoord Het doel van het Schone Lucht Akkoord is om gezamenlijk de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. De deelnemende partijen nemen maatregelen om de luchtverontreiniging van binnenlandse bronnen te beperken. De ambitie is om daarmee 50% gezondheidswinst te bereiken in 2030 ten opzichte van 2016. Dat is een halvering van de gezondheidsschade als gevolg van binnenlandse bronnen en dat betekent dat mensen langer, gezonder en met meer kwaliteit kunnen leven. Het Schone Lucht Akkoord is in 2020 gesloten tussen het Rijk, de meeste provincies (waaronder Noord-Brabant) en tientallen gemeenten.

In Hart van Brabant zijn Tilburg, Waalwijk en Heusden aangesloten.

Wat wordt verwacht van deelnemers aan het Schone Lucht Akkoord? Algemeen De deelnemers streven naar een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor iedereen in Nederland te realiseren waarbij wordt toegewerkt naar de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) advieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof in 2030. Zij stellen als doel om in 2030 landelijk gemiddeld minimaal vijftig procent gezondheidswinst ten opzichte van 2016 voor de negatieve gezondheidseffecten afkomstig van binnenlandse bronnen te behalen. De ambitie om in de sectoren (weg)verkeer, inclusief mobiele werktuigen, landbouw, scheepvaart, industrie en huishoudens een dalende trend in te zetten van emissies van stikstofdioxide en fijnstof naar de lucht wordt onderschreven. (artikel 1 uit het Schone Lucht Akkoord) Uitvoering en samenwerking De deelnemers voeren binnen de eigen taken en verantwoordelijkheden het Schone Lucht Akkoord uit en zeggen toe samenwerking te zoeken met andere partijen en derden indien dit voor de uitvoering van het Schone Lucht Akkoord wenselijk is. Zij werken gericht samen aan de in het Schone Lucht Akkoord beschreven maatregelen en de doorontwikkeling daarvan om gezondheidswinst door schone lucht te realiseren. Er wordt een gezamenlijke uitvoeringsagenda opgesteld, ter uitwerking en uitvoering van het Schone Lucht Akkoord.

Gemeenten en provincies werken specifieke maatregelen uit in decentrale uitvoeringsplannen en committeren zich daaraan. De invulling van de plannen is lokaal maatwerk, maar waar mogelijk en kansrijk vindt regionale samenwerking plaats. De Rijksoverheid kan hierbij een ondersteunende rol verlenen. De uitvoering van het Schone Lucht Akkoord, waar pilots onderdeel van zijn, worden afgestemd en ondergebracht bij waar mogelijk en wenselijk bestaande uitvoeringsstructuren, zoals de regionale energiestrategieën, regionale mobiliteitsagenda’s en programma Kringlooplandbouw. Implementatie in beleid De deelnemers implementeren de doelen en ambities zoals benoemd in artikel 1 uit het Schone Lucht Akkoord binnen de eigen taken- en bevoegdheden, zo snel mogelijk in hun omgevingsvisies, plannen en/of -programma’s en voor zover mogelijk in andere beleidsinstrumenten. Daarnaast nemen zij waar nodig en wenselijk maatregelen om de effectiviteit van bestaand beleid te borgen en te versterken. Monitoring Deelnemers monitoren jaarlijks de voortgang van de uitvoering van de uitvoeringsagenda en de decentrale uitvoeringsplannen. Ten minste eens in de drie jaar dient de ontwikkeling van lokale en regionale luchtkwaliteit gemonitord te worden. Ook geven zij ten minste eens in de drie jaar het doelbereik van het Schone Lucht Akkoord aan door middel van de gezondheidsindicator.

De Rijksoverheid draagt zorg voor het noodzakelijke monitoringsinstrumentarium, waaronder de gezondheidsindicator en draagt zorg voor de verdere doorontwikkeling van deze instrumenten en betrekt gemeenten en provincies daarbij. Wat betekent het Schone Lucht Akkoord voor gemeente Dongen? Vanuit het perspectief van volksgezondheid ziet de gemeente Dongen zeker het nut om maatregelen te nemen voor het verbeteren van de luchtkwaliteit. Jaarlijks overlijden in Nederland ongeveer 11.000 -12.000 mensen aan slechte luchtkwaliteit. Het is niet bekend om hoeveel gevallen het in de gemeente Dongen gaat. Benodigde capaciteit Aanhaken bij het Schone Lucht Akkoord heeft consequenties voor de gemeente. Er moet worden voldaan aan de ‘eisen’ en ‘voorwaarden’ die hierin worden gesteld. Te denken valt aan extra benodigde capaciteit voor het uitwerken en uitvoeren van de plannen en het uitvoeren van de maatregelen om te voldoen aan de eisen van het Schone Lucht Akkoord. Voorbeelden hiervan zijn deelname aan werkgroepen, monitoring, het betrekken van inwoners en bedrijven en het opvragen en laten maken van extra rapportages bij onder andere ondernemers en bij externe adviesbureaus. Deze extra capaciteit kan door team KED en team Maatschappelijk Beleid niet worden geleverd. Externe deskundigheid zal moeten worden ingehuurd. Hier is in de begroting geen rekening gehouden.

Financiën en cofinanciering Het Rijk stelt via een SPUK-regeling (specifieke uitkering voor gemeenten) gelden ter beschikking, maar alleen als medefinancier. Gemeenten moeten via cofinanciering zelf een bijdrage leveren. De middelen van het Rijk zijn bedoeld voor pilotprojecten uit de gezamenlijke uitvoeringsagenda, voor lokale maatregelen die direct de emissie van luchtvervuilende stoffen verlagen en voor projecten op het gebied van bijvoorbeeld innovatie, kennis en advies, communicatie en participatie. De pilotprojecten en directe verlaging van emissies - met het bijbehorende positieve effect op de gezondheid - zijn het meest van belang. Daarom is voor dit soort projecten, afhankelijk van de totale kosten, tot 500.000 euro per project beschikbaar als bijdrage van het Rijk. Voor overige projecten geldt een maximum van 100.000 euro. De bijdrage van het Rijk dekt maximaal vijftig procent van de totale kosten. De gemeente of provincie die de aanvraag doet, betaalt het resterende deel. Deze vorm is door het Rijk gekozen, omdat dit tot uiting brengt dat maatregelen in het kader van het Schone Lucht Akkoord een gezamenlijke inspanning zijn van de aangesloten deelnemers. Onduidelijk is hoeveel en op welke wijze de gemeente Dongen financieel zal moeten bijdragen om de doelen uit het Schone Lucht akkoord te behalen.

Dit is ook afhankelijk van de maatregelen die specifiek voor de gemeente Dongen zouden moeten worden doorgevoerd. Hier zal dan onderzoek naar gedaan moeten worden. Binnen de begroting is geen budget opgenomen voor onderzoek en uitvoering van deze maatregelen uit het Schone Lucht Akkoord. Binnen de reserve Duurzaamheid is geen financiële ruimte. Ook met de kosten voor onderzoek, bijvoorbeeld het meten van de luchtkwaliteit, is geen rekening gehouden in de begroting. Dit zal mogelijk moeten worden uitbesteed aan gespecialiseerde adviesbureaus. Gezondheid Vanuit het perspectief van de volksgezondheid zien we zeker het nut om maatregelen te nemen voor het verbeteren van de luchtkwaliteit. Eind 2019 heeft de raad de ‘regionale nota publieke gezondheid’ vastgesteld. Daarin is de volgende ambitie geformuleerd: Als Midden-Brabantse gemeenten willen we de positieve invloeden van de fysieke en sociale leefomgeving op gezondheid optimaal benutten door deze gezondheidseffecten bij de inrichting van de omgeving zwaar mee te laten wegen. Een gezonde leefomgeving is een omgeving waar mensen zich prettig voelen, die uitnodigt tot gezond gedrag en zo min mogelijk een negatieve invloed heeft op de gezondheid. In een groenere omgeving hebben mensen minder klachten en voelen zij zich zowel psychisch als fysiek gezonder.

Vaak zijn het dezelfde gebieden of mensen die last hebben van landbouw, industrie, verkeer en/of het stoken van hout. Bij luchtkwaliteit betreft het niet alleen de uitstoot van gassen afkomstig van industrie, landbouw en verkeer, maar ook de overlast die veroorzaakt kan worden door het stoken van houtkachels. Op dit moment zijn binnen de uitvoering van de nota publieke gezondheid andere prioriteiten benoemd dan deelname aan het Schone Lucht Akkoord. Klimaat en Duurzaamheid Dongen richt zich op de uitvoering van het Klimaatakkoord (Regionale Energie- en Klimaatstrategie, REKS en de Transitievisie Warmte, TVW) door onder andere de beperking van verbranding fossiele brandstoffen en energiebesparing. Ook wordt er in de Klimaatdialoog bekeken hoe de gevolgen van hittestress en hevige regenval kunnen worden voorkomen door aanpassingen in de omgeving. Daarnaast wordt de landelijke stikstofaanpak afkomstig van de landbouw gevolgd. Binnen de gemeente Dongen kennen wij geen omvangrijk veehouderijbestand. Verder wordt de verduurzaming van de mobiliteit, bijvoorbeeld de plaatsing van laadpalen, gevolgd en hebben we een lokaal verkeersen vervoersplan én werken we mee aan de uitvoering van de snelfietsroute. Daarnaast ligt er geen snelweg in Dongen waar we nu op moeten acteren. De Omgevingsdienst controleert de bedrijven in onze gemeente.

Mochten zij hierbij overtredingen op luchtkwaliteit constateren, dan spreken zij het bedrijf hier direct op aan en houden hierop toezicht. Voornoemde acties en uitvoeringen van de diverse beleidsterreinen zorgen niet alleen voor een beter klimaat, maar ook voor winst voor de gezondheid door schonere lucht. Bestuurlijke afweging Beide portefeuillehouders (wethouder Jansen en wethouder Lepolder) hebben aangegeven op dit moment niet te willen aanhaken. Dit is ook in het college besproken. Het gaat behoorlijke en nog niet te overziene consequenties hebben voor de gemeente om te voldoen aan de ‘eisen’ en ‘voorwaarden’.

Wel willen wij in de geest van het akkoord (in communicatie) aandacht vragen voor dit onderwerp. Bij diverse projecten en beleidsterreinen gaat dat ook gebeuren. Denk hierbij aan de projecten die voortkomen uit de regionale nota publieke gezondheid én het Klimaatakkoord. Maar ook bij de uitvoering van het lokale verkeers- en vervoersplan, zoals de snelfietsroute. Advies Gemeenteraad De combinatie van onvoldoende beschikbare capaciteit en middelen, andere prioriteiten binnen de genoemde beleidsvelden en nog onvoldoende duidelijkheid over te nemen maatregelen, maakt dat het op dit moment voor de gemeente Dongen niet haalbaar is om aan te sluiten het Schone Lucht Akkoord. We blijven ons inzetten op de verschillende beleidsterreinen om op die manier bij te dragen aan een schonere lucht voor onze inwoners. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris, De burgemeester,

Mr. H.L.M. van Noort

Drs. M.C. Starmans-Gelijns

i

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden.