RIB 11 - BIJLAGE 1 Projectvoorstel inclusief begroting eenzaamheid en ouderen - SWOD

Projectplan 2022-2023 “eenzaamheid onder ouderen” door SWOD

Pieter Domen Henk Snijders Colinda Blous 12 november 2021 n.a.v. enkele vragen van de wethouder verduidelijkt op 24 december 2021

INLEIDING Veel zorgtaken zijn de afgelopen jaren overgeheveld van het rijk naar de gemeente. Van met name de senioren in de samenleving wordt verwacht dat zij langer zelfstandig blijven wonen en zelf verantwoordelijk zijn voor hun zelfredzaamheid. Zij dienen hun eigen netwerk in te schakelen. Is dat er niet of is dat niet toereikend, dan kunnen zij een beroep doen op een maatwerkvoorziening. 2020 en 2021 zijn vanwege Corona bijzondere jaren geworden. Mensen werden op zichzelf teruggeworpen en sociale contacten namen af. Dit heeft voor een verschraling van de welzijnsbeleving gezorgd, wat ook andere klachten tot gevolg kan krijgen. Onze doelgroep bestaat grofweg uit twee delen.  

De eerste groep is die van reguliere senioren, die steeds ouder wordt, maar zonder verhoogd risico of bijzondere kwetsbaarheid. De andere groep zijn de senioren met een verhoogd risico op kwetsbaarheid, maar die op het moment zelf nog voldoende functioneren.

Senioren met verhoogd of ernstig risico, die aangewezen zijn op geïndiceerde zorg, kunnen onder omstandigheden tevens gebruik maken van onze SWOD-activiteiten en activiteiten van ketenpartners. Wie willen we bereiken: Iedere persoon die we bereiken die nu eenzaamheid ervaart is winst. Onze wens is te achterhalen wat het gevoel van eenzaamheid aan begin van het traject is, en hoe het een half jaar later gaat met diezelfde persoon. We komen zelf bij mensen achter de voordeur via de maaltijden, alarmering, ouderenadvisering, cliëntondersteuning, het invullen van belastingpapieren en AutoMaatje. Verder zetten we in op versteviging van de samenwerking met de thuiszorg, huisartsen en kerken om zo meer signalen te krijgen. Belangrijk! Er is een mooi en fijn aanbod van organisaties in onze gemeente die ontmoetingen faciliteren. Wij zijn daar trots op en dankbaar voor. Hetgeen goed is, hoeft wat ons betreft niet aangepast te worden. Dat moeten we koesteren! Waarom een projectplan voor de duur van 2 jaar? SWOD kiest er voor om een projectplan te maken voor de periode van 2 jaar omdat:   

Eenzaamheid niet in een korte tijd is op te lossen; meerdere gesprekken moeten plaatsvinden om tot oplossing van dit probleem te komen; Het probleem eenzaamheid de komende jaren alleen maar zal groeien doordat de groep ouderen steeds groter wordt; De aanpak uiteindelijk uit moeten monden in een structurele aanpak van dit onderwerp op gemeentelijk niveau.

Projectplan eenzaamheid onder ouderen

2

INHOUDSOPGAVE Voorblad

1

Inleiding

2

Inhoudsopgave

3

Keuze en verantwoording

4

1. Kennis vergroten over eenzaamheid bij ouderen en vrijwilligers

5

2. Kennis vergroten over eenzaamheid bij ouderen voor vrijwillige en professionele aanbieder van activiteiten in het voorliggend veld

5

3. Signaleren van eenzaamheid

6

4. Het gesprek voeren over eenzaamheid

6

5. Het verdiepend gesprek over eenzaamheid

7

6. Dagbesteding voorliggend veld

8

7. Inzicht in welzijnssituatie

8

8. Financiële bijdrage aan activiteiten SWOD andere organisaties

9

9. Tot slot

9

10. Bijlage: begroting project Eenzaamheid 2022-2023 door SWOD

10

Projectplan eenzaamheid onder ouderen

3

Keuze en verantwoording Allereerst bedanken we de gemeente Dongen dat SWOD de mogelijkheid geboden is om dit plan te schrijven. Eenzaamheid onder ouderen is een item wat ons zeer bezig houdt. Een groot deel van ons reguliere aanbod is gebaseerd op het faciliteren van ontmoetingen, het aangaan van verbindingen en het bieden van een prettige dagbesteding aan de oudere vrijwilliger. Sinds 2014 zijn wij de kartrekker binnen onze gemeente in de landelijke Week tegen Eenzaamheid. We maken sinds 2014 gebruik van het aanbod van het actieprogramma “Een tegen Eenzaamheid” en werken samen met verschillende Dongense organisaties. Voor het projectplan gaan we dieper in op volgende de pijlers van “Een tegen Eenzaamheid”:  hoe kan ik eenzaamheid herkennen  hulp bij eenzaamheid In het voorliggend veld in Dongen is er voor ouderen nauwelijks een aanbod gericht op het omgaan met eenzaamheid. Er is een ruim aanbod van activiteiten gericht op “in gezelschap zijn”. Uit talrijke wetenschappelijke onderzoeken blijkt dit echter geen echte oplossing te bieden voor mensen die zich eenzaam voelen. Voor de totstandkoming van het projectplan zijn gesprekken gevoerd met de samenwerkingspartners Actief Zorg, Met je Hart, SOBG en de KBO. Tevens hebben we alle leden van de seniorenraad gevraagd om hun inbreng en we hebben die ook mogen ontvangen.

We hebben zelf de inhoudelijke keuze gemaakt voor een project m.b.t. eenzaamheid bij ouderen, op basis van eigen ervaring, de situatie in Dongen en wat algemeen en wetenschappelijk bekend is over eenzaamheid bij ouderen. SWOD wil met dit project vooral inzetten op het structureel voorkomen en/of verminderen van eenzaamheid bij ouderen. Ze wil zo veel als mogelijk is aansluiten bij bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek, praktische ervaringen opdoen en doen wat werkt. Het vertrekpunt is daarbij de bestaande situatie in Dongen, de werkzaamheden van SWOD en andere partijen die iets doen voor ouderen en daarbij te maken kunnen hebben met eenzaamheid. Met de resultaten uit dit project wil SWOD op een andere manier, meer oplossingsgericht, leren omgaan met eenzaamheid. Een belangrijke belemmerende factor daarbij is gebrek aan kennis bij zowel ouderen die direct of indirect kampen met eenzaamheid, als bij hulpverleners op elk opleidingsniveau. Het gaat daarbij om kennis van oorzaken, gevolgen en kenmerken van eenzaamheid, om kennis van de verschillende oplossingsdomeinen met de daarbij behorende oplossingsrichtingen. SWOD wil ook de heersende opvatting doorbreken dat eenzaamheid eigenlijk alleen kan worden opgelost met de hulp van anderen en dat eenzaamheid het probleem is van losers en ouderen.

Ouderen kunnen ook als individu verantwoordelijkheid dragen voor het omgaan met eenzaamheid. Ondersteuning die daarop aansluit is prima. Samenwerking met andere partijen die zich richten op ouderenwerk is noodzakelijk in het kader van dit project.  Kennis vergroten bij zowel ouderen, vrijwilligers als professionals.  Afspraken maken over doorverwijzing, terugkoppeling en de te volgen routes.  Gemeenschappelijk vaststellen van een beperkt aantal speerpunten in de aanpak van eenzaamheid bij ouderen. Projectplan eenzaamheid onder ouderen

4

1) KENNIS VERGROTEN OVER EENZAAMHEID BIJ OUDEREN EN VRIJWILLIGERS. Eenzaamheid is een beladen begrip en niet makkelijk bespreekbaar. Doelgroep: Er zijn in Dongen veel vrijwilligers actief, die zich inzetten voor het welzijn van ouderen. Dikwijls behoren ze zelf tot deze doelgroep en kiezen voor deze activiteiten als positieve afleiding, om eigen eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. De groep vrijwilligers is goed in beeld en relatief makkelijk toegankelijk. Kennis over eenzaamheid is niet alleen voor henzelf belangrijk, maar ook voor het vrijwilligerswerk wat ze doen. Voor deze activiteit kunnen alle senioren uit Dongen worden uitgenodigd. Activiteiten:  Organiseren van één of meerdere bijeenkomsten waarbij door een deskundige informatie wordt gegeven over eenzaamheid speciaal gericht op ouderen.  Organiseren van een bijeenkomst waarin ouderen met elkaar in gesprek gaan over eenzaamheid, waarbij de gesprekken deskundig worden begeleid. Resultaat:  Vergroten van kennis over eenzaamheid bij de doelgroep. In algemene zin informeren over de mogelijkheden hoe er mee om te gaan.  Een format voor toekomstige informatiebijeenkomsten over eenzaamheid en werkvormen om ouderen over eenzaamheid met elkaar in gesprek te laten gaan.

2) KENNIS VERGROTEN OVER EENZAAMHEID BIJ OUDEREN VOOR VRIJWILLIGE EN PROFESSIONELE AANBIEDERS VAN ACTIVITEITEN IN HET VOORLIGGEND VELD . Doelgroep: Als het gaat om eenzaamheid bij ouderen en dan in het bijzonder om er mee te leren omgaan, wordt er in het voorliggend veld weinig samengewerkt door de partijen die daar werkzaam zijn. De doelgroep bestaat dus uit alle instanties die hier actief zijn. Activiteiten:  Organiseren van een bijeenkomst waarbij door een deskundige informatie wordt verstrekt over eenzaamheid speciaal gericht op ouderen.  In een gesprek komen tot gezamenlijke afspraken over speerpunten van beleid m.b.t. eenzaamheid bij ouderen, met name gericht op het er mee leren omgaan. Resultaat: Vergroten van kennis over eenzaamheid; zelfde kennis die gedeeld wordt; doorbreken van de eenzijdige kijk op en benadering van eenzaamheid; kennis gebruiken in de breedte (eenzaamheid algemeen / eenzaamheid bij jongeren); gezamenlijk een beperkt aantal speerpunten afspreken m.b.t. de aanpak van eenzaamheid bij ouderen in Dongen.

Projectplan eenzaamheid onder ouderen

5

3) SIGNALEREN VAN EENZAAMHEID. Er zijn veel vrijwilligers die direct omgaan met ouderen bij allerlei activiteiten en die achter de voordeur komen (b.v. maaltijdbezorgers en chauffeurs AutoMaatje, bezoekwerk Zonnebloem, ouderenadviseurs, vertegenwoordigers vanuit de kerken, Stichting Arm in Arm). Doelgroep: Ouderen in het algemeen. Activiteiten:  Ontwikkelen van een handzame lijst met signalen die kunnen wijzen op eenzaamheid. Vrijwilligers hierover informeren, concreet en sterk gericht op de activiteit die ze verrichten.  Een route ontwikkelen wanneer signalen worden herkend. Belangrijk is dat signalen worden opgepakt én dat degene die signaleert er iets over terug hoort. Resultaat:  Een praktische lijst die helpt bij het signaleren van eenzaamheid tijdens vrijwilligerswerk.  Praktische en laagdrempelige route waarin signalen m.b.t. eenzaamheid daadwerkelijk worden opgepikt. Vrijwilligers worden toegerust en gemotiveerd om goed te kijken en om met eventuele signalen iets te doen.  Duidelijke en herkenbare “route” van waar signalen kunnen worden weggelegd en hoe daar een vervolg aan wordt gegeven.

4) HET GESPREK VOEREN OVER EENZAAMHEID / OUTREACHEND HUISBEZOEK. Er is een bepaalde groep ouderen voor wie het wenselijk is om het gesprek over eenzaamheid en welbevinden in het algemeen, aan te gaan. Het gesprek voeren met ouderen over eenzaamheid vraagt specifieke kennis en vaardigheden. Mensen die vereenzamen, hebben de neiging om zich terug te trekken en zich niet te melden. Het eerste contact kan worden gelegd door een professional (huisarts/ POH/ ActiefZorg en Thebe etc.), maar ook vanuit signalering door ketenpartners of (eigen) vrijwilligers. Aanleiding voor een dergelijk gesprek kan heel verschillend zijn. Voor de gesprekken worden 1 tot maximaal 3 contactmomenten uitgetrokken. Doelgroep: Een nog te werven groep vrijwilligers die deze gesprekken met ouderen wil voeren, hiervoor wordt toegerust en bereid is om deze kennis en vaardigheden te onderhouden. Activiteiten:  Ontwikkelen van een format om deze gesprekken te voeren, gebaseerd op Positieve Gezondheid en de daarin genoemde domeinen m.b.t. welzijn, uitgangspunten m.b.t. eenzaamheid, aangevuld met een observatielijst.  Ontwikkelen van een training van een aantal bijeenkomsten voor vrijwilligers om vaardigheden te ontwikkelen om deze gesprekken te kunnen voeren.  Een systeem van matching, begeleiden van vrijwilligers, verwerking bevindingen en in gang zetten van vervolgstappen indien dit aan de orde is.

Projectplan eenzaamheid onder ouderen

6

 

Een systeem ontwikkelen van aanmelden, oppakken of doorverwijzen, dat laagdrempelig en praktisch is en gebaseerd is op duidelijke onderlinge afspraken. Breed bekendheid geven aan het aanbod, zodat alle partijen die iets doen voor ouderen en hiervan gebruik willen maken, de (laagdrempelige) weg weten.

Resultaat:  In het kader van preventie en aanpakken van lichte problemen m.b.t. welzijn van ouderen in het algemeen en eenzaamheid in het bijzonder ontwikkelen van een gespreksformat, toerustingscursus en registratiesysteem. Het gaat hierbij in eerste instantie om het (globaal) signaleren.  Een groep geselecteerde vrijwilligers, die voldoende tijd hebben en bereid zijn zich verder te ontwikkelen om volgens dit model het gesprek te voeren met ouderen.  Een structureel aanbod om deze vrijwilligers voldoende te ondersteunen en vaardigheden en kennis te onderhouden.  Laagdrempelig, praktisch systeem van aanmelden, oppakken en doorverwijzen wanneer signalen hierom vragen.

5) HET VERDIEPEND GESPREK OVER EENZAAMHEID. Zeker bij het ouder worden bestaat dikwijls de behoefte aan een “goed” gesprek over de dingen waar je in het leven tegen aan gelopen bent, waar je mee te maken krijgt als je ouder wordt, als je de balans opmaakt. Onderwerpen die dikwijls te groot zijn om alleen over na te denken. Eenzaamheid is daarbij een terugkerend thema. KBO heeft regionaal een goed onderbouwd aanbod waarbij opgeleide vrijwilligers met ouderen die zich daarvoor aanmelden, het gesprek aangaan over eenzaamheid en meer in het algemeen zingeving (cursus Ons Gesprek). Het aanbod bestaat sinds 2019 en wordt regionaal aangestuurd. Door het meer lokaal in te bedden kan dit aanbod beter aansluiten op lokale voorzieningen. Doelgroepen:  Ouderen die een verdiepend persoonlijk gesprek willen over ouder worden en alle aspecten die daarmee samenhangen. Dikwijls gaat dat over zingeving.  Vrijwilligers, die bereid zijn bij het KBO de gedegen toerustingscursus te volgen en de intervisiebijeenkomsten te volgen. Activiteiten:  Het bestaande (regionale) aanbod van KBO in samenwerking met hen bewerken zodat het beter aansluit op het lokaal aanbod in Dongen.  Bekendheid geven aan de mogelijkheid voor “Ons Gesprek”. Resultaat: Een verdiepend aanbod m.b.t. het bespreekbaar maken van eenzaamheid bij ouderen.

Projectplan eenzaamheid onder ouderen

7

6) DAGBESTEDING VOORLIGGEND VELD Het is al jaren een gezamenlijke ambitie van Maria-oord, Thebe en SWOD om meer te kunnen betekenen voor de oudere inwoners op gebied van informele dagbesteding. Door het nu mee te nemen in dit plan menen we het als een pilot te kunnen starten. Voor een doorontwikkeling na deze periode zullen we mogelijk terugkomen voor financiering. De belangrijkste reden om te kiezen voor de dagbesteding van ouderen is dat hiermee kan worden bereikt dat senioren langer zelfstandig kunnen blijven wonen en zeker ook niet vereenzamen. De dagbesteding zorgt ervoor dat mensen actief blijven en contacten hebben met anderen. Ook is er in het dagverblijf een zinvolle invulling van de tijd. De dagen verlopen hierdoor meer gestructureerd en de deelnemer voelt zich duidelijk meer op zijn gemak. De taak van de thuiszorg of de mantelzorg wordt daardoor minder zwaar. Vaak kan door dagbesteding de opname in een verpleeghuis worden uitgesteld of zelfs helemaal voorkomen. Doelgroep: Zelfstandig wonende ouderen met behoefte aan structuur / tijdsbesteding. Activiteit: SWOD gaat Mariaoord ondersteunen middels een aanbod van (geschoolde) vrijwilligers, beweegactiviteiten en activiteiten ten behoeve van het opzetten van een dagbesteding voorliggend veld.

Resultaten:  Eenzaamheid bij ouderen te verminderen door ze een leuke dag of dagdeel buitenshuis te bieden  In stand houden van en/of vergroten van zelfredzaamheid door middel van aanbieden van activiteiten  Ouderen die passief zijn, actief deel te laten nemen aan de samenleving  Omgang met leeftijdsgenoten  Ontlasten van mantelzorgers

7) INZICHT IN WELZIJNSSITUATIE Het is uitermate van belang dat er zicht is en blijft op de welzijnssituatie van de zelfstandig wonende senioren. SWOD heeft de wens om, net als in 2016, een project te starten om de senioren van de gemeente Dongen van 75 jaar en ouder te bezoeken om de welzijnssituatie in beeld te krijgen. Om meer inzicht te krijgen in de leefsituatie en behoeften willen wij een persoonlijk gesprek aangaan. Momenteel hebben we weinig inzicht in de mate van eenzaamheid van onze allochtone oudere. We hopen met deze tool en samenwerking met o.a. ContourdeTwern en de moskee ook deze doelgroep te bereiken. Op verzoek van de oudere kan een vrijwilliger op bezoek komen en aan de hand van een aantal onderwerpen in gesprek gaan. Dit kan onder andere gaan over het wonen, mobiliteit, hulp, overige instanties en eventuele verbeteringen/verzoeken en wensen.

Projectplan eenzaamheid onder ouderen

8

Resultaten:  Achterhalen van de behoefte aan hulp / ondersteuning van ouderen zodat men lang, prettig en veilig in de eigen vertrouwde thuisomgeving kan blijven wonen;  Inzicht of SWOD en de andere organisaties nog wel de juiste dingen doen voor ouderen.

8) F INANCIËLE BIJDRAGE AAN ACTIVITEITEN VAN ANDERE ORGANISATIES Wij zijn verheugd dat de gemeente Dongen zo veel vertrouwen in onze organisatie heeft, dat zij SWOD heeft gevraagd dit projectplan uit te werken. Niet alleen door SWOD (1150) maar zeker ook andere organisaties in de gemeente Dongen zoals KBO (650), Met je Hart (120), Zonnebloem, meerdere kerkorganisaties in Dongen en in ’s-Gravenmoer, SOBG (150) worden allerlei activiteiten georganiseerd voor (kwetsbare) ouderen. Het gaat hierbij om ouderen die (al of niet op eigen kracht) aan die activiteiten deelnemen. Bij een aantal organisaties kunnen ouderen, die financieel niet draagkrachtig zijn, gebruik maken van de “meedoen-regeling”. Andere organisaties vragen (kleine) eigen bijdragen voor de deelname. Een enkele organisatie vraagt geen bijdrage. Wij zijn blij met alle organisaties in onze gemeente die zich inzetten voor het welzijn van de ouderen. Daarom hebben we in deze begroting een innovatiebudget opgenomen om ruimte te bieden aan deze organisaties ten behoeve van mogelijke nieuwe initiatieven op gebied van bestrijding eenzaamheid. We gaan hiervoor graag op een later tijdstip samen met de gemeente en de partners in gesprek.

9) TOT SLOT Het vorenstaande projectplan is goed doordacht door bestuur en medewerkers van SWOD. We hebben ons verdiept in wetenschappelijke studies en alle partijen van de Seniorenraad gevraagd om input en deze in dit plan verwerkt. Eenmalige sociale activiteiten zijn ook nodig om eenzaamheid te bestrijden, dat is zeker geen verkwisting. Als dit echter het enige is wat er gebeurt, dan zorgt dit voor een eenzijdige kijk op eenzaamheid. Wij kiezen voor het bestrijden van eenzaamheid door in te zetten op preventie, op bewustwording en bespreekbaar maken. We willen daarvoor vrijwilligers toerusten en gemeenschappelijke speerpunten afspreken inzake leren omgaan m.b.t. eenzaamheid (in plaats van anderen verantwoordelijk maken). We gaan hiervoor graag met de lokale partners aan de slag. Bestuur en medewerksters SWOD

Projectplan eenzaamheid onder ouderen

9

10)

BIJLAGE: BEGROTING PROJECT BESTRIJDEN EENZAAMHEID 2022 EN 2023

Projectplan eenzaamheid onder ouderen

10