Bijlage 4 Explosievenonderzoek

Projectnummer:

GPR6532

Onderzoekslocatie: JAL Fabriek, St. Josephstraat Dongen

Inhoudsopgave

pagina

1

Inleiding en onderzoeksdoel .............................................................................. 2 1.1 Achtergrond ............................................................................................... 2 1.2 Projectdoel ................................................................................................ 2 2 Het onderzoeksgebied ...................................................................................... 3 3 Inventarisatie van het bronnenmateriaal ............................................................. 4 3.1 Literatuurstudie.......................................................................................... 4 3.2 Archiefonderzoek ........................................................................................ 5 Gemeentelijk en provinciaal archief ....................................................................

5 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ..................................................11 Archief van de EOD .........................................................................................12 Informatie van internet ....................................................................................12 4 Samenvatting en aanbeveling quickscan ............................................................13 5 Betrouwbaarheid.............................................................................................14

Bijlage 1 Bijlage 2

T&A Survey BV

Chronologische lijst gebeurtenissen Overzichtskaart onderzoeksgebied

1

1

Inleiding en onderzoeksdoel

Verhoeven Milieutechniek BV gevestigd te Zaltbommel (“opdrachtgever”) heeft T&A Survey BV (“T&A”) op 18 april 2017 opdracht verleend voor het uitvoeren van een quickscan naar de aanwezigheid van conventionele explosieven (verder “explosieven”) ter plaatse van de JAL Fabriek gelegen aan de St. Josephstraat te Dongen, gemeente Dongen. 1.1

Achtergrond

Ter plaatse van de JAL Fabriek zijn diverse (bodem)onderzoeken en ontwikkeling gepland. Risico explosieven Het mogelijk voorkomen van explosieven in de ondergrond houdt over het algemeen in Nederland verband met oorlogshandelingen gedurende de Tweede Wereldoorlog (“WOII”). Voorbeelden hiervan zijn bombardementen (zowel geallieerde als Duitse), gevechten (meidagen 1940, bevrijding 1944-1945), verdedigingswerken (mijnenvelden) en dumpingen (verborgen voor vijand, achterlaten van munitie bij overgave of terugtrekking). Aangezien eventueel aanwezige, niet gesprongen explosieven een risico vormen voor de uit te voeren werkzaamheden, is het van belang dat de kans op het aantreffen van explosieven in het onderzoeksgebied onderzocht wordt. Deze quickscan dient inzicht te geven in de noodzaak tot het uitvoeren van een volledig historisch onderzoek. De quickscan is geen volledig onderzoek zoals vermeld in de vigerende wetgeving. Een gedetailleerd en volledig uitgevoerd historisch vooronderzoek voorkomt het maken van onnodige kosten voor detectie- of benaderwerkzaamheden door het driedimensionaal afbakenen van het verdachte gebied. 1.2

Projectdoel

Doel van deze bureaustudie is het geven van inzicht in de noodzaak aangaande de uitvoering van een volledig historisch vooronderzoek (inventarisatie en analyse van het bronnenmateriaal) voor het onderzoeksgebied op basis van beperkt verzameld en geanalyseerd (historisch) feitenmateriaal. In deze rapportage worden de resultaten van het onderzoek behandeld.

T&A Survey BV

2

2

Het onderzoeksgebied

Het onderzoeksgebied betreft de JAL Fabriek gelegen aan de St. Josephstraat te Dongen, gemeente Dongen:

Indicatie onderzoeksgebied JAL Fabriek te Dongen

T&A Survey BV

3

3

Inventarisatie van het bronnenmateriaal

Een selectie van het bronnenmateriaal wordt bestudeerd op relevante feiten en aanwijzingen die duiden op oorlogshandelingen waardoor explosieven in het onderzoeksgebied aanwezig zouden kunnen zijn. In de volgende paragrafen is een overzicht gegeven van de diverse bronnen, die in de regel geraadpleegd (kunnen) worden voor een historisch vooronderzoek, met een algemene toelichting over de betreffende bron en melding of de bron is geraadpleegd voor onderhavig onderzoek. Indien de bron is geraadpleegd, wordt in dezelfde paragraaf een overzicht van de specifiek geraadpleegde inventarissen en stukken vermeld. De uitwerking van de aangetroffen feiten is te vinden in het chronologische overzicht, in tabelvorm weergegeven in bijlage 1. Voor de quickscan zijn de volgende bronnen geraadpleegd:  Literatuur  Gemeentearchief Dongen  Provinciaal archief Noord-Brabant  Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD)  Archief van de EOD  Informatie van internet Algemene informatie over de uitwerking van de bronnen in de bijlagen 1 en 2 Op basis van de geraadpleegde bronnen is in bijlage 1 een chronologische overzichtstabel opgesteld van de oorlogshandelingen in (de omgeving van) het onderzoeksgebied. De kolommen ‘bronverwijzing’ en ‘archief’ verwijzen met de juiste annotatie naar de herkomst van de informatie.

Elke relevante oorlogshandeling is in de eerste kolom van de tabel voorzien van een markeringsnummer en weergegeven in de inventarisatiekaart in bijlage 2. 3.1

Literatuurstudie

De eerste stap in een quickscan is in de regel het raadplegen van de literatuur. Middels de literatuurstudie is een beeld te verkrijgen van algemene oorlogshandelingen in een gebied, meestal met data van deze gebeurtenissen en soms met zeer relevante details die niet in andere bronnen te vinden zijn. Deze studie levert zodoende een overzicht op van gebeurtenissen op basis waarvan gericht gezocht kan worden in diverse nationale en internationale archiefinstellingen. Voor de literatuurstudie bestaat een aantal standaardwerken dat voor een vooronderzoek geraadpleegd wordt, aangevuld met regionale en plaatselijke literatuur. Deze literatuur is deels in bezit van T&A en kan worden aangevuld met literatuur uit de Koninklijke Bibliotheek (“KB”), het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (“NIOD”), het gemeentearchief en/of plaatselijke bibliotheken en historische verenigingen. Overzichtslijst gebruikte literatuur Voor de literatuurstudie zijn de onderstaande boeken geraadpleegd. In de kolom “bronverwijzing” staat de afkorting die in de chronologische lijst van gebeurtenissen in bijlage 1 gebruikt is om naar het betreffende boek te verwijzen. Auteur Klep, C. (red.),

Titel De bevrijding van Nederland 1944-1945, oorlog op de flank

Uitgegeven Den Haag 1995

Bronverwijzing Klep (1995)

Snoeren, L.,

Oorlog en bevrijding: Klein-Dongen-Vaart

1995

Snoeren 1995

Wijnen, P.A.,

Dongen van mobilisatie tot bevrijding 1939-

Dongen 1984

Wijnen 1984

Zwanenburg, G.J.,

1945 En nooit was het stil… Kroniek van een luchtoorlog – delen I en II

z.p., z.j.

Zwanenburg (z.j.)

T&A Survey BV

4

Uitwerking van de literatuur Voor de aangetroffen relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de chronologische tabel in bijlage 1.

3.2

Archiefonderzoek

Archiefstukken zijn de meest belangrijke informatiebron voor een historisch onderzoek. Ze hebben doorgaans de meest accurate en betrouwbare gegevens die voor een onderzoek nodig zijn, omdat het vaak primaire bronnen betreffen waarvoor de informatie is vastgelegd korte tijd nadat een gebeurtenis plaatsvond. De stukken bestaan onder meer uit processen-verbaal en dagrapporten, maar soms ook uit foto’s van oorlogsvoorvallen en militaire verslagen waarin planning en uitvoering alsmede resultaten en gebruikte explosieven zijn vastgelegd. Archiefstukken voor historisch onderzoek liggen in verschillende archieven in Nederland en in enkele buitenlandse archiefinstellingen. Aan hand van de richtlijnen in de WSCSOCE en door de onderzoeker wordt bepaald welke archieven geraadpleegd dienen te worden voor het onderzoek en of de aangetroffen informatie relevant is of niet. Aangezien onderhavig onderzoek een quickscan betreft, is hierin een zeer beperkte selectie gemaakt. Hierbij zijn de archiefinstellingen geselecteerd waarvan de verwachting is, dat er de meest representatieve informatie aangetroffen kon worden om een goed beeld te krijgen van oorlogshandelingen in het onderzoeksgebied.

De voor onderhavige quickscan geïnventariseerde en/of geraadpleegde inventarissen, toegangsnummers en stukken zijn per archief in overzichtstabellen weergegeven in de volgende paragrafen bij de betreffende archiefinstelling. Voor al deze archieven geldt, dat in de laatste kolom van de tabel van de inventarisatie is aangegeven of een inventaris is ingezien en – indien dat het geval is – of het als relevant is beschouwd. Indien de stukken niet als relevant werden beschouwd, dan is middels een nummer aangeduid waarom een inventaris niet relevant is bevonden. De vermelde nummers in de tabel van de inventarisatie van elk archief staan voor het volgende: 1. De in de stukken gemelde gebeurtenissen zijn te ver van het onderzoeksgebied om relevant te zijn; 2. De stukken melden geen (aan) explosieven (gerelateerde gebeurtenissen); 3. De stukken melden geen relevante naoorlogse werkzaamheden; 4. De stukken missen in het archief; 5. De stukken zijn niet ingezien voor onderhavige quickscan. De relevante stukken zijn verder uitgewerkt en geanalyseerd in het chronologische overzicht in bijlage 1. Gemeentelijk en provinciaal archief Archiefstukken uit gemeentearchieven bevatten in de regel de meest gedetailleerde en betrouwbare informatie voor oorlogshandelingen in de gemeente, getroffen locaties, afhandelingen betreffende het zoeken en/of ruimen van explosieven en naoorlogse werkzaamheden.

Meestal zijn deze stukken in een lokaal gemeentearchief terug te vinden, maar in andere gevallen liggen dergelijke stukken in provinciale of regionale archieven. Bij het raadplegen van het gemeentelijke en provinciale archief behoren conform de WSCS-OCE ten minste stukken van de luchtbeschermingsdienst, de stukken over aangetroffen/geruimde CE en oorlogsschaderapporten geraadpleegd. Tevens hoort bij de gemeente nagevraagd of er in het verleden reeds onderzoeken zijn uitgevoerd naar de aanwezigheid van explosieven.

T&A Survey BV

5

Overzichtslijst geraadpleegde gemeentearchieven en inventarissen Voor onderhavige quickscan zijn de onderstaande (mogelijk) relevante inventarissen geïnventariseerd. Er is hierin een selectie gemaakt van inventarissen waarvan de verwachting het hoogst is dat er bruikbare informatie in te vinden zou zijn. Betreffende inventarissen zijn geraadpleegd, de overige niet (in de laatste kolom zijn deze aangegeven met “Nee, 5”). Archief gemeente Dongen De archiefstukken van gemeente Dongen liggen in het Gemeentearchief van Tilburg. Hiervan zijn de volgende archieven geraadpleegd: 955 Gemeentebestuur van Dongen, 1929-1960 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 96 1948 - 1956, besluiten tot vergoeding van oorlogs- en bezettingsschade aan gemeentewoningen. 324 Stukken betreffende de wederopbouw van oorlogsschade. 1940 - 1953

Relevant Nee, 1 Nee, 2

784

Stukken betreffende de vergoeding van oorlogs- en bezettingsschade aan straten en wegen. 1954 - 1957

Nee, 2

821 823

1948 - 1954, ten behoeve van oorlogsschade aan duikers Stukken betreffende vergoeding van oorlogsschade aan bruggen. 1948 - 1956

747

Stukken betreffende het bouwen in de omgeving van luchtvaartterreinen. 1940 - 1941

Nee, 2 Niet aanwezig Nee, 2

850-851

Stukken betreffende de aanleg en exploitatie van het vliegveld Nerhoven in Gilze-Rijen. 1934 - 1950. 2 omslagen 850. 1934 - 1942 851. 1944 - 1950

Nee, 1

1084

Vervallen bescheiden inzake staat van beleg, de organisatie en afwikkeling van militair gezag. 1944 - 1947.

Niet aanwezig

932 Luchtbeschermingsdienst te Dongen, 1938-1944 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Doos 1 Luchtbeschermingsdienst te Dongen Doos 2 Luchtbeschermingsdienst te Dongen Doos 3 Luchtbeschermingsdienst te Dongen Doos 4 Luchtbeschermingsdienst te Dongen Doos 4 Luchtbeschermingsdienst te Dongen 1106 Collectie documentatie Dongen, 1915-2001 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) DN-138 Vliegtuigcrashes 17.9.1942 24.2.1943 12.6.1943 25.5.1944 DN-54

DN-125 DN-58

Relevant Ja Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1

Relevant 1940-1945: Ja

Openbare veiligheid. Rampen, munitie en ander oorlogstuig; Brandweer en brandweer- Nee, 1 materialen; Branden enz. Hulpverlening, Bescherming Bevolking; Waterschappen; Ontgronding Documentatie vliegtuigen geallieerden. Nee, 1 Zorg voor bruggen en waterovergangen; Aanleg, onderhoud en verbetering van Nee, 2 waterwegen; Zorg, aanleg en verbetering van havens

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetroffen relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de chronologische tabel in bijlage 1.

T&A Survey BV

6

Overzichtslijst geraadpleegde provinciale archieven en inventarissen Voor onderhavige quickscan zijn de onderstaande (mogelijk) relevante inventarissen geïnventariseerd. Provinciaal archief Noord-Brabant De archiefstukken van provincie Noord-Brabant bevinden zich in het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) te Den Bosch. 127 - Militair Gezag in Noord-Brabant, 1944 - 1946 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 32 Kaarten mijnen in Berlicum, 1944 33 Kaarten mijnen in Roosendaal en Nispen, 1944 34 Kaarten oorlogsschade aan woningen, boerderijen, kerken en andere gebouwen, 1945 104 Tijdstip bevrijding gemeenten in Noord-Brabant, 1945 171 Belastingen, deviezen en oorlogsschade, 1944 - 1945 211 Rapporten over in januari - maart 1945 in Noord-Brabant neergekomen vliegende bommen V1 en V2, 1945 215 Instructies, verordeningen, verslagen en rapporten brandweer en luchtbescherming, 1944 - 1945 216 Opruimen mijnen, 1944 - 1945 280 Schade enquête commissie, 1944 - 1945 307 Mijnen en andere explosieven, 1944 - 1945 326 Brandweer, luchtbescherming en mijnopruiming, 1944 - 1945 342 Oorlogsschade, openbare werken, 1944 - 1945 393 Rapporten Luchtbeschermingsdienst Breda over neergekomen vijandelijke projectielen, 1944 - 1945 403 Proces-verbaal ontploffing bij munitiedepot onder Roosendaal, 1945 414 Politierapporten over toestand in bevrijde gemeenten, 1944 - 1945 418 Aangeven en

opruimen mijnenvelden, 1944 - 1945 437 Herstel beschadigde spoorwegbruggen en waterwegen, 1944 - 1945 461 Opruimen mijnen en opgaven neergekomen V1's en V2's, 1945 510 Mijnopruiming, sectie brandweer en luchtbescherming, 1944 - 1945 511 Brandweer en luchtbescherming, 1944 - 1945 553 Brandweer, luchtbescherming en mijn- en munitieopruiming, 1944 - 1945 572 Tijdstip bevrijding gemeenten, 1944 - 1945 590 Brandweer en luchtbescherming, 1944 - 1945 371 - Provinciale Waterstaat, 1876 - 1949 N.B. Stukken van 1741 - 1951 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 62 Opgaven geleden oorlogsschade en correspondentie over herstel provinciale wegen, kunstwerken, beplantingen en roerende goederen, 1940 - 1945 augustus 63 Opgaven geleden oorlogsschade en correspondentie over herstel provinciale wegen, kunstwerken, beplantingen en roerende goederen, september 1945 - 1950 542 Opgaven van en bescheiden over (opruiming) bruggen die door oorlogshandelingen zijn verwoest, 1945 - 1949 1267 Oorlogsschade aan en herstellen bemalingsinrichtingen, 1944 - 1945 1316 Herstel oorlogsschade aan dijken en overleg tussen provincie, luchtbescherming en Duitse bezettingsautoriteiten ter voorkoming schade, 1943 - 1945 1338 Bestek aanbrengen gaten, stellingen, gangen en dergelijke door Duitse bezettingsautoriteiten in dijken, 1940 - 1944 1391 Overleg tussen gemeenten en bezettingsautoriteiten over schade aan wegen

door bomen granaatinslag, 1941 - 1944 1477 Overzichten, verstrekt aan Feldkommandant Duitse Weermacht over herstel oorlogsschade aan bruggen en dergelijke in provincie, 1940 1480 Opgaven militair gezag over beschadiging, vernieling en stremming bruggen, duikers en dergelijke, 1944 - 1945 1671 Opgaven door gemeente- en waterschapsbesturen van geleden oorlogsschade, en stukken over vergoeding daarvoor, 1942 - 1949 1085 - Commissaris van de Koningin CdK in Noord-Brabant, 1920 - 1969 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 444 Bevrijding Noord-Brabant door geallieerden en specifieke problematiek die hiermede gepaard ging, 1944 - 1947 798 Opgaven aan regeringscommissariaat van in aanmerking komende projecten voor wederopbouw oorlogsschade in Noord-Brabant, 1940 mei - juni

T&A Survey BV

Relevant Nee, 1 Nee, 1 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 2 Ja Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 5 Nee, 1 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 5 Nee, 2 Nee, 5 Nee, 2 Nee, 5 Nee, 5 Nee, 5

Relevant Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 1 Nee,5 Nee, 1,2 Nee, 1,2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2

Relevant Nee, 2 Nee, 1,2

7

799

Opgaven aan regeringscommissariaat van in aanmerking komende projecten voor wederopbouw oorlogsschade in Noord-Brabant, 1940 juli - september

1113 - Provinciale Waterstaat, 1950 - 1979 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 91 Overzichten geleden oorlogsschade aan provinciale eigendommen, 1950 - 1952 92 Rapporten over geleden schade aan provinciale wegen in Tweede Wereldoorlog, wegen 1 - 7, met bijlagen, 1950 - 1959 93 Rapporten over geleden schade aan provinciale wegen in Tweede Wereldoorlog, wegen 8 - 10, met bijlagen, 1950 - 1959 94 Rapporten over geleden schade aan provinciale wegen in Tweede Wereldoorlog, wegen 11 - 14, met bijlagen, 1950 - 1959 95 Rapporten over geleden schade aan provinciale wegen in Tweede Wereldoorlog, wegen 15 - 18, met bijlagen, 1950 - 1959 96 Rapporten over geleden schade aan provinciale wegen in Tweede Wereldoorlog, wegen 19 - 26, met bijlagen, 1950 - 1959 97 Rapporten over geleden schade aan provinciale wegen in Tweede Wereldoorlog wegen, 27 - 37, met bijlagen, 1950 - 1959 1148 - Provinciaal Bestuur Noord-Brabant, 1920 - 1949 Inv. Nr.

Omschrijving archiefstuk(ken) 443 Lijsten oorlogsschade aan eigendommen provincie, gemeenten en waterschappen, 1944 790 Onteigeningen voor reconstructies als gevolg van oorlogsschade provinciale weg, wegvak 8, 1940 - 1950 901 Oorlogsschade aan wegen, bruggen enz en overleg over schadeloosstelling met Commissariaat voor Oorlogsschaden, 1940 - 1950 1286 Herstel schade door oorlog en bezetting aan eigendommen publiekrechtelijke en daarmede gelijkgestelde lichamen, 1946 - 1947 1372 - Commissaris van de Koningin CdK, 1970 - 1986 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen 1392 - Provinciaal Bestuur, 1950-1986 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 3640 Vaststellen van toestand wegen en bruggen na geleden oorlogsschade, en van financiele bijdrage door het Rijk in het herstel daarvan, 1949-1958 5753 Principeplan van Rijk verbetering Zuid-Willemsvaart, 1985-1986 1563 - Waterschap de Maaskant, 1950-1989 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen 1774 - Waterschap De Dommel, 1941-1989 Inv. Nr.

Omschrijving archiefstuk(ken) 111 Waterschapshuis, Rechterstraat 4: Grondverkopen in het kader van onbruikbaarheid van het gebouw (in 1944 verwoest), 1941/1953 462 Financiële steun van de Rijksoverheid voor het herstel van bruggen, stuwen en andere kunstwerken, die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn beschadigd, 1942/1951 463 Herstel van kunstwerken bij de sluizen I, II, III en IV van het Wilhelminakanaal, bij Oosterhout, Dongen, Tilburg en Diessen, beschadigd tijdens de Tweede Wereldoorlog, 1948/1953 464 1260 1261 1262 1263 1265 1812 8523

Herstel van het Afwaterings Kanaal met stuwsluis en drie bruggen bij Boxtel, beschadigd tijdens de Tweede Werldoorlog, 1942/1954 Herbouw spuisluis met brug in- en voetbrug over de spuileiding bij sluis 4 te Diessen, 1943/1946 Het opruimen en herstellen van spuisluizen II en III in het Wilhelminakanaal onder Dongen en Tilburg, 1945/1946 Het herstellen van de muren van de spuisluis gelegen naast sluis I in het Wilhelminakanaal te Oosterhout met bijkomende werken, 1947/1947 Het opruimen van de brug over de spuileiding bij sluis I in het Wilhelminakanaal te Oosterhout (afvoer Dommelwater), 1945/1946 De opruiming en herstel van vernielde spuiduikers langs het Wilhelminakanaal, 1945/1945 Watergangen - De Dommel; verlegging van De Dommel onder Sint-Oedenrode met bijkomende werken: grondtransacties ter plaatse van de in de oorlog vernielde Hambrug, 1940/1959 Herstel van schade aan waterlopen, bruggen, stuwen, sluizen en andere waterstaat-

T&A Survey BV

Nee,1, 2

Relevant Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2

Relevant Nee, 1, 2 Nee, 2 Nee, 1,2 Nee, 2

Relevant Nee, 2

Relevant Nee, 2 Nee, 2

Relevant Nee, 2

Relevant Nee, 2, 3 Nee, 2 Nee, 5

Nee, 5 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2

8

kundige werken, veroorzaakt door oorlogshandelingen, 1942/1957 5191 - Waterschap Brand en Beusing Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

5192 - Waterschap De Kleine Wetering Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

5193 - Waterschap De Beneden Aa Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 301 Opgaven van schade aan kunstwerken als gevolg van oorlogshandelingen, 1940-1946

Relevant Nee, 2

5194 - Waterschap Het Woud Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

5195 - Waterschap De Bleeken Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

5197 - Waterschap De Aa, 1922-1955 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 199 Oorlogsschade: Dossier inzake het opruimen en herstel van door oorlogshandelingen vernielde bruggen, andere kunstwerken en door Defensie aangebrachte werken, met vergoeding oorlogsschade mede voor verloren gegane materialen en gereedschappen, 1939-1946. 201 Meerkosten voor onderhoud en herstel van de Aa en zijrivieren in de afdelingen I en II en het opruimen van mijnen en granaten, 1945-1957 204 Opruimingswerk en herstel van tijdens de bevrijding in 1944 vernielde bruggen in de omgeving van Berlicum en Helmond, 1944-1953 205 Wederopbouw van de brug over de Aa te Beek en Donk in de provinciale weg GemertBeek en Donk, 1944-(1956) 209 Herbouw van twee vernielde bruggen over de Goorloop te Helmond, 1953-1956 213 Oorlogsschade: Stukken van algemene aard inzake door het waterschap gelegen oorlogs- en bezettingsschade en rijksbijdragen in de wederopbouwkosten, 1940-1956 1 map 553 Opruiming van grond langs de Omleiding om Helmond, die in 1940 op bevel van het Nederlandse leger daar gedeponeerd was voor het maken van stellingen en de veroorzaakte schade voor de eigenaren, 1946 745 Stukken betreffende de bruggen over de Grote Wetering op de grensscheiding tussen Rosmalen en Berlicum (eigendom J. van Lokven en Th. Smulders) en in de Coppensdijk onder Nuland (eigendom Jhr. Chr. J.

Laman Trip), overname beheer en herbouw door het waterschap van deze door oorlogshandelingen vernielde bruggen (G en L), met tekeningen, 1931-1954. 752 Vergunning aan de gemeente Heesch tot de bouw van drie nieuwe bruggen over de Grote Wetering ter vervanging van de op 10 mei 1940 door Defensie ter versterking van het gevechtsterrein vernielde bruggen, met tekeningen, 1940-1943. 755 Dossier inzake de herbouw van twee door oorlogshandelingen vernielde bruggen over de Goorloop achter de Warande te Helmond, herstel van vijf bruggen en een sluisje en advies over brug nabij de President Rooseveltlaan, met tekeningen, 1946-1955. 756 Stukken betreffende de medewerking aan de gemeente Berlicum voor de herbouw van de vernielde Aa-brug te Middelrode en weigering van medewerking voor de aanleg van een brug over de Grote Wetering nabij boerderij Corso ter vervanging van een baileybrug, 1947-1954. 6001 - Waterschap De Dommel, 1862-1941 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen 6002 - Waterschap De Beneden Dommel, 1864 – 1976 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 1360 Stukken betreffende de geleden oorlogsschade aan waterwerken, gereedschappen en andere eigendommen van het waterschap, 1944-1957 6004 - Waterschap De Nieuwe Sint-Michielsgestelse Polder, 1814 – 1959 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken)

T&A Survey BV

Relevant Nee, 1,2

Nee, 2

Nee, 2 Nee, 2, 3

Nee, 2, 3 Nee, 2

Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2

Relevant Nee, 2

Relevant Nee, 2

Relevant

9

Geen relevante inventarissen

Nee, 2

6007 - Waterschap De Polder van Vught, 1935-1974 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

6015 - Waterschap De Zandleij, 1942-1994 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

7223 - Waterschap De Groot-Lindensche Sluis, 1869, 1939-1952 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

7411 - Waterschap Het Hollanderbroek, 1870-1945 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

7418 - Waterschap De Maaskant, 1920-1949 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 552 Herstel van de waterstaatswerken / Overzichtskaarten van schade aan waterwerken, 1940, 1940-1942 553 Verkrijging van vergoedingen in de kosten van herstel oorlogsschade. Algemeen / Kaarten overzicht oorlogsschade, 1944, 1944-1949 554 Verkrijging van vergoedingen in de kosten van herstel oorlogsschade. Object I-X, 1944, 1944-1949 555 Verkrijging van vergoedingen in de kosten van herstel oorlogsschade. Object XI-XX, 1944, 1944-1949 556 Verkrijging van vergoedingen in de kosten van herstel oorlogsschade. Object XXI-XXX / Kaarten oorlogsschade, 1944, 1944-1949 557 Verkrijging van vergoedingen in de kosten van herstel oorlogsschade. Object XXXL-XL, 1944, 1944-1949 558 Verkrijging van vergoedingen in de kosten van herstel oorlogsschade. Object XLI-XLVI , 1944, 1944-1949 675 Bestek en 2 tekeningen voor herstel van 5 bruggen en wederopbouw vonder in Sambeekse uitwatering (vonder 't Broekske), 20e eeuw 746 Vergunning tot herstel van twee door de oorlog vernielde bruggen over de Oeffeltse Beek in gemeente Oeffelt, 20e eeuw

Relevant Nee, 1,2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2 Nee, 2, 3 Nee, 2

7424 - Waterschap van Escharen en Gassel, 1754-1952 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

7425 - Waterschap 's Lands van Megen, 1535-1957 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

7434 - Waterschap de Polders van Ravenstein, 1937-1957 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

7599 - Waterschap Noordoostelijk Noord-Brabant, 1880-1947 Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Geen relevante inventarissen

Relevant Nee, 2

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetroffen relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de chronologische tabel in bijlage 1.

T&A Survey BV

10

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (“NIOD”) is een kennis- en informatiecentrum over oorlog en bevat diverse (dag)boeken en archiefstukken over WOII. Conform de WSCS-OCE dienen hiervan de volgende collecties geraadpleegd te worden:  

Collectie 216K - Departement van Justitie Collectie 077 - Generalkommissariat für das Sicherheitswesen - Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West

Overzichtslijst geraadpleegde collecties en inventarissen van het NIOD Voor onderhavige quickscan zijn de onderstaande (mogelijk) relevante inventarissen geïnventariseerd. Er is hierin een selectie gemaakt van inventarissen waarvan de verwachting het hoogst is dat er bruikbare informatie in te vinden zou zijn. Betreffende inventarissen zijn geraadpleegd, de overige niet (in de laatste kolom zijn deze aangegeven met “Nee, 5”). Toegangsnummer 077 - Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen - Höhere SSund Polizeiführer Nord-West Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) Relevant 518 Verslagen van de Befehlshaber der Ordnungspolizei betreffende de luchtaanval- Nee, 5 len op Nederlands grondgebied van 21 tot en met 27 augustus 1940 993 Verslagen betreffende geallieerde luchtaanvallen op bewapeningsbedrijven in Nee, 5 Hengelo en de gasfabriek in Rotterdam, 1942-1943 1328 Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende Nee, 1 vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941 1332 Stukken betreffende vijandelijke luchtaanvallen, landingen van vijandelijke Nee, 1 vliegeniers, het vinden van versperringsballons, het werpen van springstoffen en het gebruik van sabotagematerialen, 1940-1943 1759 Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943 Nee, 5 1855 Telegrammen van de marechaussee regio Rotterdam aan het 3.

Polizeibataillon Nee, 5 over bominslagen en delicten, 27-30 november 1944 Toegangsnummer 216K - Collectie Departement van Justitie Inv. Nr. Omschrijving archiefstuk(ken) 179 Ingekomen en minuten van uitgegane stukken, 16 december 1942 - 21 november 1944 180 Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 - 28 april 1944 181 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Aalsmeer-Apeldoorn 182 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Arcen-Arnhem 183 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Baarn-Burgh 184 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Capelle a/d Ijssel - Dwingeloo 185

Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten: Echt-Zwolle 186 Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen 188 Meldingen van luchtalarm in de provincies Gelderland en Overijssel, 18 september 1944 - 16 januari 1945 844 Rapport van de Marechaussee Clinge aan de hoofdinspecteur van de Luchtbescherming inzake het neerstorten van een vliegtuig, 3-5 januari 1944

T&A Survey BV

Relevant Nee, 1 Nee, 5

Nee, 5 Nee, 5 Nee, 5 Nee, 5 Nee, 5 Nee, 5 Nee, 5 Nee, 5

11

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetroffen relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de chronologische tabel in bijlage 1. Archief van de EOD Vanaf de jaren zeventig heeft de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (“EOD”) de ruimingen van explosieven uitgevoerd, gerapporteerd en gearchiveerd. Deze munitie opruimingsrapporten (“MORA’s”) van de EOD zijn de belangrijkste bron van informatie voor het achterhalen van munitieruimingen vanaf 1972. Tevens beschikt de EOD over mijnenkaarten, waarin de bekende geregistreerde mijnenvelden zijn opgenomen met bijbehorende rapportages betreffende de ruimingen van deze velden. Conform de WSCSOCE dient het archief van de EOD altijd geraadpleegd te worden. Geraadpleegde bronnen bij de EOD Voor onderhavige quickscan zijn een selectie van de MORA’s geraadpleegd. Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken De omschrijving van de WO-nummers leek er op te wijzen dat deze zich binnen of nabij het onderzoeksgebied zouden bevinden. Na de raadpleging van de stukken blijkt dat deze te ver van het onderzoeksgebied liggen om mee te nemen in het onderhavige onderzoek. Informatie van internet Tegenwoordig is ook internet een goede bron voor informatie, ook voor historisch vooronderzoek.

Hoewel op internet informatie staat waarvan de betrouwbaarheid en nauwkeurigheid in twijfel getrokken kunnen worden, zijn er tegenwoordig ook veel archiefinstellingen die foto’s, archiefstukken, dagboeken en meer gedigitaliseerd materiaal beschikbaar hebben gesteld via hun website. Daarnaast is er informatie te vinden van amateur historici, krantenberichten van de afgelopen decennia, contactgegevens van mogelijke getuigen en locatiedeskundigen en meer. Geraadpleegde website Voor onderhavige quickscan zijn de onderstaande relevante websites gevonden. Website https://www.bhic.nl/ontdekken/ve rhalen/neergestorte-vliegtuigenin-dongen-1940-1945 https://dongen.nieuws.nl/nieuws/2 0141001/dongen-viert-70-jaarbevrijding/ http://www.regionaalarchieftilburg .nl/home/blogdetail/algemeen/2009/11/17/deoorlog-in-dongen/ http://www.nu.nl/binnenland/2841 227/bom-gevonden-naast-schoolin-dongen.html http://www.omroepbrabant.nl/?ne ws/262073732/Engelse+bom+gev onden+in+weiland+in+Dongen.as px http://www.vergeltungswaffen.nl www.ikme.nl

Korte toelichting Informatie over het neerstorten van vliegtuigen tijdens WOII.

Bronverwijzing1 bhic

Informatie over de bevrijding van Dongen

Dongen Nieuws

Informatie over de bevrijding van Dongen

Archief Tilburg

Informatie over vondst explosief.

Nu.nl

Informatie over vondst explosief.

Omroepbrabant

Overzicht van V1 en V2-inslagen in Nederland Indicatieve kaart militair erfgoed

Vergeltungswaffen ikme

Uitwerking van de aangetroffen relevante stukken Voor de aangetroffen relevante gebeurtenissen wordt verwezen naar de chronologische tabel in bijlage 1. 1

In bijlage 5 wordt in de kolom “bronverwijzing” naar deze termen verwezen voor de betreffende website.

T&A Survey BV

12

4

Samenvatting en aanbeveling quickscan

Voor de quickscan zijn de volgende bronnen geraadpleegd:  Literatuur  Gemeentearchief Dongen  Provinciaal archief Noord-Brabant  Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD)  Archief van de EOD  Informatie van internet Op basis van de bronnen kan worden gesteld dat er troepenverplaatsingen in de nabijheid van het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Na de bevrijding van Dongen op 30 oktober 1944 zijn diverse V1-bommen in Dongen terecht gekomen. Geen van deze feiten zijn echter op basis van de quickscan direct te relateren aan het onderzoeksgebied. Er zijn geen feiten gevonden die de aanwezigheid van explosieven doet vermoeden binnen het onderzoeksgebied. Er is dientengevolge geen noodzaak een historisch vooronderzoek uit te voeren.

T&A Survey BV

13

5

Betrouwbaarheid

De quickscan, behandeld in deze rapportage, is op zorgvuldige wijze uitgevoerd volgens algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Middels een ISO-9001 en VCA** gecertificeerd kwaliteitssysteem waarborgt T&A de kwaliteit van haar diensten. De quickscan is niet volgens het WerkveldSpecifieke CertificatieSchema “Opsporen Conventionele Explosieven” (WSCS-OCE). T&A streeft naar een zo groot mogelijke representativiteit van het onderzoek. Een quickscan is echter gebaseerd op een (relatief) beperkt archiefonderzoek. Zodoende blijft het mogelijk dat relevante informatie niet wordt achterhaald. T&A acht zich niet aansprakelijk voor de schade die mogelijk voortvloeit uit het gebruik van haar onderzoeksresultaten.

T&A Survey BV

14

Bijlage 1

Chronologische lijst gebeurtenissen

De toevoeging ‘BOL’ (buiten onderzoekslocatie) laat zien dat de melding zich buiten het onderzoeksgebied bevindt, maar wel van belang is voor een algemeen beeld van de omgeving. De toevoeging ‘NIK’ (niet in kaart) geeft weer dat de exacte locatie van de melding op basis van de beschikbare gegevens niet nader te bepalen was en dat de melding dus niet in de kaart kon worden gezet.

T&A Survey BV

15

Bijlage 3

Chronologische lijst gebeurtenissen Gemeente Dongen inventarisatie bronnenmateriaal

Markering NIK 6532-001

Datum meidagen 1940 12-05-40

Bronverwijzing Wijnen 1984, blz 32 Wijnen 1984, blz 31

Archief

19-12-1940

Gebeurtenis/locatie Geen schade in Dongen bij Duitse doortocht. Duitse eenheden trokken door Dongen. Eerste Duitse divisie bereikte Dongen in de ochtend van 12 mei 1940 via de Eindsestraat. Er zijn schermutselingen geweest met de Fransen ter hoogte van de Rijensestraatweg en de brug over het kanaal. Verder geen bijzonderheden. Om 22.00 uur, in Dongen (Noord-Brabant), 1 bom op weide. Geen schade.

NIK NIK

077-1328

NIOD

18-04-1941

Om 02.30 uur, in Dingen (Noord-Brabant) 1 Duits vliegtuig (ju 88) neergestort en verbrand. Bemanning dood.

077-1328

NIOD

NIK

18-04-1941

Om 02.20 kwam een Junkers Ju 88C-4 van het 3./NJG 2 naar beneden. Piloot was Uffz W. Keller.

BHIC

6532-002

17-09-1942

BHIC

6532-002

17-09-1942

6532-003

24-02-1943

6532-003

24-02-1943

6532-004

12-06-1943

6532-004

12-06-1943

6532-004

12-06-1943

6532-005

10-01-1944

6532-005

10-01-1944

6532-006

28-01-1944

BOL

1-04-44

Om 00.52 kwam opnieuw een Junkers Ju 88C-6 dit keer van het 9./NJG 2 die bij Haansche Hoef neerkwam. De piloot heette Oblt W. Dimter. In den nacht van 17 september te 0.50 uur een Duitsch vliegtuig was neergestort op de grens der gemeente Dongen-Tilburg. Bij gehouden onderzoek bleek het vliegtuig te zijn neergekomen op de grens van de gemeente Tilburg, circa 500 meter ten noorden van het kanaal Tilburg-Oosterhout, bij de Haansche Hoef. om 22.45, stortte een Bf 110G-4 bij café Holland aan de Vennen-Breedstraat neer. Het toestel kwam brandend neer bij het kruispunt Vennen, Breedstraat, Eindstraat en Monnendijk, vlakbij het café Hof van Holland. Op Woensdag 24 februari 1943, omstreeks 22.45 uur, is een Duits gevechtsvliegtuig Me. 110 (geen bommenwerper) brandend neergestort op een terrein, gelegen in de Vennen, nabij het cafe van A. van Gils, Vennen 25 alhier. De schade aan de percelen en het wegdek wordt geschat op plm. F. 900,het opnieuw een Bf 110G-4 die om 03.50 bij de Bolkensteeg neerstortte. Dit toestel werd gevlogen door Oblt E. Gardiewski van het 12./NJG 1. Hoofd lbd uit Dongen deelt telefonisch mede, dat er een brandend vliegtuig is neergestort om ca. 0400 aan de Bolkensteeg tegenover het raadhuis. Op 12 juni 1943, des morgens +/- 3.50 is een Duitsch vliegtuig, waarschijnlijk een nachtjager, brandend neergestort te Dongen, op een akker nabij de Bolkensteeg.

'Omstreeks 20.15 uur, is een granaat ingeslagen door de muur van de kolenloods van de gasfabriek Dongen zonder verdere schade aan te richten. Ook zou er een granaat geslagen door een afdakje van de arbeiderswoning van C. v.d. Wee, Torenstraat 39. OO meldde de caféhouder van Wanrooij aan de Groenstraat 13 dat twee granaten bij hem in de buurt in de grond geslagen waren. Op maandag avond, 10 januari 1944, te ongeveer 20.15 uur is een granaat ingeslagen door de muur van de kolenloods van de gasfabriek, zonder verdere schade aan te richten. De granaat heeft een doorsnede van plm 7 cm. Een lengte van 25-30 cm en is niet ontploft. Volgens nadere meldingen van heden is ook een stuk granaat geslagen door een afdakje van de arbeiderswoning van C.vd Wee, Torenstraat 39, eveneens zonder noemenswaardige schade aan te richten. Ook meldde de cafehouder van Wanrooij aan de Groenstraat nr. 13 dat twee granaten bij hem in de buurt in den grond geslagen waren. 'Omstreeks 20.30 uur is ene granaat, waarschijnlijk van afweergeschut, ingeslagen in de woning van P. Loijmans, Bolkenstreeg 14 te Dongen. De granaat sloeg door een muur en bleef liggen onder de tafel in de huiskamer. De plankenvloer werd versplinterd, ook vloerkleed en klok beschadigd. De granaat ontplofte niet, alleen de punt was eraf geslagen. De granaat werd weggehaald.

Er een begin gemaakt met de aanleg van een noodvliegveld tussen Dongen en Tilburg, in het miden van de Lange Dreef.

Brabants Historisch Informatie Centrum Brabants Historisch Informatie Centrum Gemeente archief Tilburg

6532-007

09-05-1944

216k-179

NIOD

NIK

25-05-1944

BHIC

Brabants Historisch Informatie Centrum

BOL BOL BOL

27-10-44 27-10-44 29-10-44

NIK 6532-008

29-10-44 29-10-44

BOL

29-10-44

BOL

29-10-44

6532-009 6532-010

30-10-1944 26-12-1944

NIK

01-01-1945

Dongen. Op de akker van landbouwer P. Verhoef, Hooge-Ham 83, zijn twee granaatgaten ontdekt, waarschijnlijk van blindgangers van afweergeschut. De afstan van de huizen bedraagt resp 250 en 500 meter. Het enige geallieerde vliegtuig dat in Dongen neerstortte was een Halifax III bommenwerper van het 158 Squadron, die op 25 mei 1944 om 02.00 neerstortte op de Hei richting Tilburg. De piloot van dit toestel was P/O J.S.M. Clarke. Op 27 oktober 1944 liep de nieuwe verdedigingslinie van Vlijmen via Loon op Zand naar Dongen Duitse militairen vormen een sterk front aan de zuidkant van Dongen Duitse militairen trokken zich terug en deden dat door in het gebied De Wildert een rookgordijn aan te leggen door stro in brand te steken. De geallieerden trokken richting Dongen op en schoten vanaf De Wildert richting een bos genaamd de 'Putjes' (richting Dongen) In de avonduren van 29 oktober werd door een patrouille een verkenning gedaan. Deze liep door het Veepad en de Veldstraat tot aan de Eindsestraat en de St Josephstraat Geallieerde tanks waren doorgestoten via De Moer, de Paalstraat en de Moerse Dreef naar Dongen Vaart. Maar de troepen liepen vast toen een tank voor het enige bruggetje over de Dongen Vaart werd beschoten, vastliep en de daarop volgende tanks de weg versperde. Hierop ontstond een Duitse mortierbeschietingen op de vastgelopen geallieerden.

Een andere geallieerde tankdivisie naderde over het Oude veepad via de Vaartweg om de gestrande geallieerde troepen bij de Dongen Vaart te helpen. Dongen werd op 30 oktober 1944 bevrijd. In Dongen reden op 30 oktober de AVRE Churchill-tanks van de 7de Armored divisie binnen. Bominslagen V1: Op 26 december 1944 op een akker, gelegen langs de Eindschestraat te Dongen, nabij perceel nr. 43. Veel schade aan omliggende huizen. Geen persoonlijke ongevallen. V1 neergekomen, exacte locatie onbekend.

BOL

05-01-1945

BOL

05-01-1945

NIK

11-01-1945

NIK

15-01-1945

DN-138

BHIC DN-138 BHIC – Zwanenburg-II, blz. 15

Brabants Historisch Informatie Centrum Gemeente archief Tilburg

DN-138

Brabants Historisch Informatie Centrum Gemeente archief Tilburg

932-I

Gemeente archief Tilburg

216k-179

NIOD

932-I

Gemeente archief Tilburg

216k-179

NIOD

Wijnen 1984, blz 83

Klep (1995), blz 217 Snoeren 1995, blz 82 Snoeren 1995, blz 87 Snoeren 1995, blz 87 Wijnen 1984, blz 179 Wijnen 1984, blz 179 Wijnen 1984, blz 179 Dongen Nieuws - Archief Tilburg 127-211

Internet Provinciaal Archief

Vergeltungswaffen

Internet

Bominslagen V1: in een boomgaard, gelegen achter perceel Vaartweg nr. 243 te ’S Gravemoer. Veel schade aan in de nabijheid gelegen woningen. Geen persoonlijke ongevallen.

127-211

Provinciaal Archief

Bominslagen V1: op 5 januari 1945: op een weiland gelegen achter perceel Laagstraat nr. 5 te Dongen. Geringe schade aan nabij gelegen boerderijen. Geen persoonlijke ongevallen. Op 11 januari 1945 werd de gemeente Dongen door Duitsch geschut beschoten. Een granaat sloeg in een woning en doodde vijf personen. Een persoon werd zwaar en twee licht gewond. V1 neergekomen, exacte locatie onbekend.

127-211

Provinciaal Archief

127-211

Provinciaal Archief

Vergeltungswaffen

Internet

Gemeente Dongen inventarisatie bronnenmateriaal Markering

Datum 16-01-1945

Gebeurtenis/locatie Op 16 januari 1945 V1 neergekomen in een tuinderij gelegen achter perceel Bolkensteeg nr. 8 te Dongen. Zeer veel schade aan omliggende woningen. Drie woningen werden nagenoeg verwoest. Zeer veel glasschade. Aan een nabij gelegen kloostercomplex werden o.a. ruim 2500 glasruiten vernield. Drie personen werden licht gewond.

Bronverwijzing

Archief

127-211

Provinciaal Archief

6532-011

19-01-1945

127-211

Provinciaal Archief

6532-011

19-01-1945

127-211

Provinciaal Archief

6532-012

22-01-1945

Vergeltungswaffen

Internet

6532-012

22-01-1945

127-211

Provinciaal Archief

NIK NIK

25-01-1945 02-02-1945

V1 neergekomen bij de Tramstraat. 2 personen lichtgewond, veel materiele schade. V1 neergekomen op een huis aan het Oranjeplein. 1 persoon kwam om het leven en 1 kind raakte lichtgewond. Veel materiele schade. De navolgende granaat inslagen hebben plaatsgehad: te omstreeks 16.00 uur in het kantoorgebouw N.C.B. aan de tramstraat te Dongen.Twee licht gewonden. Materiele schade belangrijk. Te omstreeks 17.30 in een woning aan het Oranjeplein te Dongen. Een persoon direct gedood. Een kind licht gewond. Veel materiele schade. (Noot met granaten worden V1-bommen bedoelt). V1 inslag achter het terrein van de St. Laurentiuskerk. 4 personen raakten zwaar- en 120 licht gewond. Zware schade aan een aantal huizen en kerk. V1 inslag achter het terrein van de St. Laurentiuskerk. 4 personen raakten zwaar- en 120 licht gewond. Zware schade aan een aantal huizen en kerk. V1 neergekomen, exacte locatie onbekend. V1 neergekomen, exacte locatie onbekend.

Vergeltungswaffen Vergeltungswaffen

Internet Internet

BOL

11-02-1945

20.00 V1 inslag nabij de Dongensevaart bij een boerderij. 5 burgers licht gewond. Boerderij zwaar beschadigd. Veel glasschade. 20.30 V1 inslag in een weiland bij ’s Gravenmoer. Alleen glasschade.

127-211

Provinciaal Archief

6532-013

05-03-1945

127-211

Provinciaal Archief

BOL

07-03-1945

127-211

Provinciaal Archief

BOL

10-03-1945

127-211

Provinciaal Archief

BOL

10-03-1945

127-211

Provinciaal Archief

BOL BOL

16-03-1945 26-03-1945

V1 inslag omstreeks 3.30 uur op een weiland gelegen onder de gemeente Dongen aan de Eindschestraat (ter plaatse genoemd de Goeie) Enige materiele schade werd aangericht. Geen persoonlijke ongelukken. Te omstreeks 4.00 uur op een akkerland nabij de Wilhelminakanaal onder de gemeente Dongen, ter plaatse genaamd “de Haanschehoef” lichte materiele schade. Geen persoonlijke ongelukken. Twee stuks te omstreeks 4.00 uur in de ’s Gravenmoersche polder onder de gemeente ’s-Gravenmoer. Geen Schade (BOL). V-bom neergekomen, op een weiland gelegen onder de gemeente Dongen, aan de Dongensche Vaart, ter plaatse genaamd “de Hei”. Aan nabij gelegen woningen en boerderijen werd vrij veel glasschade toegebracht. Gezien de afmetingen van het gat (middellijn 16 meter en 6 a 7 m diep) hetwelk groter is dan andere gaten bij V1 bommen, bestaat de mogelijkheid dat dit een V2 bom was. Persoonlijke ongelukken kwamen niet voor. V1 neergekomen, onder de gemeente ’S Gravenmoer aan de Vaartweg. Een van de sluisdeuren van “de Vaart” werd gedeeltelijk stukgeslagen. Omstreeks 14.15 uur viel een V1 bom nabij de weg Dongen-Tilburg onder de gemeente Dongen. Een passerende Rode Kruis auto werd geheel vernield, terwijl de vier inzittende Poolse militairen werden licht gewond. V1 neergekomen, tussen de Lage Ham en Groenstraat. V1 neergekomen nabij de Korte Dreef. Materiele schade.

127-211 127-211

Provinciaal Archief Provinciaal Archief

NIK

28-03-1945 einde oorlog

V1 neergekomen, exacte locatie onbekend. Kern van het dorp Dongen had niet veel schade ondervonden door het oorlogsgeweld. Het waren vooral de randgebieden die het zwaarst getroffen werden. Vondst van explosief tijdens werkzaamheden nabij basisschool aan de Schoolstraat. DONGEN - Bij graafwerkzaamheden aan de Schoolstraat in Dongen zijn donderdagmiddag twee Engelse fosforgranaten uit de Tweede Wereldoorlog gevonden. Vijf bejaardenwoningen in de omgeving werden uit voorzorg ontruimd. De granaten zijn in een gronddepot in Dongen onschadelijk gemaakt. De granaten lagen in de buurt van basisschool Heilig Hart, op een parkeerplaats. Vondst 25 pndr in een weiland aan de Groenstraat

Vergeltungswaffen Wijnen 1984, blz 112

Internet

Nu.nl - Omroepbrabant

Internet

Omroepbrabant

Internet

6532-014

21-06-2012

01-03-2017

Overzicht ruimingen uitgevoerd door de EOD (MORA’s) Gemeente Dongen UO nr Locatie 19762785 Vaartweg (geen huisnummer of exacte locatie) 19820405 Weiland a.d. Bosweg 19712066 Breedstraat 8A 19722633 Weg Dongen Rijen 19731779 Sonneveld, Lijsterlaan 1 19751539 op dak van fietsenstalling 19770386 garage Scheerders 19771647 Kanaaldijk Noord 19771839 Vennen 82 19792714 Weg in aanbouw 19793089 Triangelstraat 2 19800256 op braakliiggend terrein 19802059 Rijensestraatweg 19802061 kanaaldijk Noord

Vondst Mogelijk 1x granaat (geen bevestiging. Dat deel van de Mora was niet aanwezig bij de EODD) 1x Art gr chem leeg (verschroot) 9 cm.

19810055 19810407 19830430 19830548 19830864 19831203 19833594 19833958 19843003 19860733 19861286 19864132 19880084 19902076 19902504 19922066 19922578 19922729 19931586 19931768 19932631 19940803 19940851 19941706 19941949 19942441 19950951 19951225 19951617 19951673 19960309 19961040 19970284 19971268 20020046 20031451 20040338 20041503 20061355 20070356 20080432 20080492 20100064 20100579 20101233 20111723

de Weide"" Kanaaldijk Zuid Min Gorelinglaan 28 v. Almondestraat 75 Kerkstraat 2 Oude baan Kerkstraat 2 Hoge Ham 15 Watertorenstraat t.o. nr 14 Breedstraat bouwland, Dongen Thorbeckelaan 25 Kanaaldijk zuid 10 Langstraat 32 Laagstraat 32 Theodoorstraat 7 Industrieterr. 'de Hak' Eindsestraat 86 Vaarweg 3 Eindsestraat 16 Eindsestraat 92 Laagstraat 32 Lorstraat Kardinaal van Rossumstraat 70 Eindsestraat 86, Dongen Monnendijk Veerweg, Dongen Vennen 82, Dongen Dongen, Havendris, Waspik Eindstraat 143, Dongen Duiventorenbaan Duiventorenlaan Eindsestraat 44 Gemeenteweg t.h.v. 13 De Hak 16 Glorieux 40 Breedstraat 3 Pattonstr 1E Eindsestraat 16. De Leest 15 in Dongen Kerkhof aan de Schoolstraat in Dongen lagerham 119, dongen Paukenlaan 1 Theodoorstraat 12 Breedstraat 4 Wilhelminalaan 76

Bijlage 2

T&A Survey BV

Overzichtskaart onderzoeksgebied

16

6532-007 indicatief

6532-009: Dongen werd op 30 oktober 1944 bevrijd. 6532-007 indicatief

19940851 19940803 19830548

19864132 19833958 19902504 6532-005 6532-006

6532-014 6532-005

19810055 6532-004 20070356 19861286

20031451

19770386

20100064

19860733

19951617 19793089 19941706 20100579 19810407

6532-008 6532-005

19802059 19833594

6532-011

19922066

6532-011 6532-005

6532-001 19830864 19960309

19712066

19722633

19771647

20041503

20111723001

6532-003 20101233 19961040

6532-010

19951225

19802061

19831203 19880084

6532-013

20040338

19942441

6532-001

20061355 19771839 19931768 19731779

Legenda

19922578

19970284

20020046 6532-013

19922729

6532-002

19932631

Onderzoeksgebied

Archiefstukken

19941949

Getroffen door granaat

#

E

V1 inslag

Þ Vliegtuigincident Duitse aanval Geallieerde aanval

EOD vondst/melding met WO-nummer

* vondst/melding

0

300

600

900

1200

³

Meter

Esri Nederland & Community Maps Contributors T&A Survey BV Dynamostraat 48 Postbus 20670 1001 NR Amsterdam

Telefoon: 020-6651368 Fax: 020-6685486 E-mail: info@ta-survey.nl Internet: www.ta-survey.nl

HO CE te Dongen Bijlage:

2. Overzichtskaart probleeminventarisatie

Projectnummer:

GPR6532

Opdrachtgever:

Verhoeven Milieutechniek B.V.

Formaat:

A3

Tekenaar:

Akkoord:

Schaal:

1:12.500

R.F. Assendorp

M. van Oers

Opmaakdatum:

08-05-2017