Bijl2- 24-24 Advies Adviesraad Participatie op beleidsplan Armoedde en Schulden

Adviesraad Participatiewet Secretariaat: adviesraad.pwet@gmail.com Aan het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Dongen t.a.v. Mevrouw A. de Hoon i.a.a. de griffie van de gemeenteraad Dongen, 12 februari 2024 betreft:

advies inzake: Beleidsplan armoede en schulden Gemeente Dongen, 2024-2028

Geacht college, De adviesraad participatiewet wil op de eerste plaats uw college complimenteren met het thans voorliggende beleidsplan. Wij ervaren het als een goed, compleet en degelijk uitgewerkt stuk, waarin de armoedeproblematiek wordt geplaatst in een bredere context en in samenhang met verschillende leefgebieden. De afgelopen jaren hebben de manco’s, die kleven aan de participatiewet duidelijk aan het licht gebracht. In de voorbije jaren is het vertrouwen van de bevolking in de overheid sterk afgenomen en dat heeft alles te maken met de wijze waarop de overheid de burger tegemoet treedt. Al in het eerste advies dat wij als adviesraad participatiewet uitbrachten (advies 2016-001) schreven wij: “Wij zijn ons ervan bewust dat niet de gemeente de opsteller is van de P-wet. Maar onze adviesraad loopt toch voortdurend aan tegen het negatieve mensbeeld dat uit veel artikelen van de wet spreekt…….. Onze raad is van oordeel dat mensen motiveren en stimuleren meer effect sorteert dan sanctie en boete. Wij hopen dan ook dat uw college in de nog op te stellen beleidsregels daaraan de nodige aandacht zal schenken.” Het verheugt ons daarom, dat het nieuwe beleidsplan op meerdere plaatsen uitdrukkelijk vermeldt met de inwoners in gesprek te willen gaan OP BASIS VAN VERTROUWEN, zoals in het voorwoord staat vermeld.

Binnen het plan zelf wordt echter voortdurend gesproken over WEDERZIJDS vertrouwen. Daarbij willen wij een kanttekening plaatsen. Wederzijds vertrouwen gaat uit van een gelijkwaardige relatie. Daarvan is echter bij een inwoner die zich vanuit armoede tot de gemeente wendt geen sprake. Hij of zij kan alleen bij de overheid terecht. advies:

Wij adviseren u daarom u ten alle tijden van deze ongelijkwaardigheid in de relatie rekenschap te geven bij de benadering van cliënten.

In de inleiding geeft u een definitie van bestaanszekerheid. Het gaat om “een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning , toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven”. U doet dat terecht, want bestaanszekerheid raakt aan alle facetten van het leven en vraagt alleen al daarom om een integrale benadering. Dat vraagt om een gezamenlijke inspanning van overheid, woningbouwverenigingen, onderwijsinstellingen en zorgverleners, die op termijn moet leiden tot een integraal plan van 1

aanpak om armoede te bestrijden. Het is daarom een goede eerste stap dat vroegsignalering van schulden op basis van signalen door derden thans een wettelijke taak is voor de gemeente. Maar mensen hulp bieden bij het vinden van een dak boven het hoofd, kan niet zonder de woningbouwverenigingen, het repareren van ontwikkelarmoede is ondenkbaar zonder de zorg en het onderwijs. Daarom zijn brede maatschappelijke samenwerkingsverbanden noodzakelijk om mensen bestaanszekerheid te bieden. advies:

Wij adviseren de gemeente daarom het voortouw te nemen bij het opzetten van dit soort brede samenwerkingsverbanden. Het doorbraakteam biedt daartoe een prima platform en instrument. Ook de verdere ontwikkeling van het dorpsteam biedt een kans om tot een brede en integrale aanpak te komen, wanneer de samenwerking met het maatschappelijk veld verder wordt uitgebouwd. In dit kader herhalen wij hier graag de adviezen omtrent uw regierol, die de werkgroep dorpsteam van de beide sociale adviesraden u heeft gegeven rondom het plan van aanpak dorpsteam.

Wij constateren echter ook, dat de Algemene verordening Gegevensbescherming (AVG) soms een brede en integrale aanpak in de weg staat, omdat onderling geen gegevens mogen worden uitgewisseld. Hoe belangrijk de bescherming van de privacy ook is, de wijze waarop de AVG thans wordt toegepast kan het eigen belang van de inwoner voor de voeten lopen. advies:

Wij adviseren u om samen met de partners uit het maatschappelijk veld te onderzoeken op welke wijze de AVG verantwoord kan worden ingezet in het belang van de burger.

Intussen is het goed dat u als gemeente voornemens bent de bestaande middelen tot inkomensondersteuning in samenhang met elkaar in te zetten. Vereenvoudiging van de aanvraagprocedures en ambtshalve toekenning zijn daarbij goede hulpmiddelen. Vooral om gebruik te maken van die laatste mogelijkheid, is door onze adviesraad al vele malen aangedrongen. Uit de armoedemonitor van Kwiz is gebleken dat het aantal inwoners dat een beroep doet op de gemeentelijke regeling lager is dan elders. Daar ligt dan wat ons betreft een duidelijke opdracht voor de gemeente. advies:

Wij adviseren u daarom het gesprek aan te gaan met organisaties in de samenleving, die ervaring hebben met armoedeproblematiek teneinde in overleg met hen het bereik van de gemeentelijke regelingen te verbeteren.

Maar ook de door u genoemde vereenvoudiging van aanvraagprocedures, ambtshalve toekenning en een goede communicatie zijn daartoe goede hulpmiddelen. In het beleidsplan lezen we dat u de afgelopen jaren veel inzet heeft gepleegd op communicatie. Wij hebben er weet van dat veel van onze ambtenaren de afgelopen periode cursussen hebben gevolgd. Ook schrijft u dat veel aandacht is besteed aan het herschrijven van artikelen en brieven. Maar ondanks herhaalde verzoeken onzerzijds hebben wij de vruchten daarvan nog nooit onder ogen gekregen. U geeft ook aan dat u, net als de rijksoverheid, communicatie op taalniveau B1 nastreeft. Onze ervaring is dat dat voor verschillende mensen al erg hoog gegrepen is. U geeft ook aan dat 2

verhoudingsgewijs mensen van niet westerse achtergrond oververtegenwoordigd zijn in de groep met een laag inkomen. Ons lijkt het daarom dat daar een extra inspanningsverplichting ligt voor de gemeente. advies:

Wij adviseren u derhalve voor de uitgaande communicatie van de gemeente een “meeleespanel” op te richten bestaande uit mensen van de doelgroep en mensen die veel ervaring hebben in het werken met mensen met een taalachterstand. Ook adviseren wij u het taalniveau zo eenvoudig mogelijk te houden, waarbij B1het maximaal toelaatbare niveau moet zijn.

advies:

Wij adviseren u ook extra aandacht te geven aan de communicatie met de inwoners met een niet westerse achtergrond en daartoe samenwerking te zoeken met de eigen organisaties van deze inwoners, zoals het moskee bestuur of werkgroepen van het Islamitisch cultureel centrum e.d.

advies:

Ook adviseren wij u deze groep op te nemen onder punt 4.4. aandacht voor specifieke doelgroepen en daarvoor een eigen instrumentarium te ontwikkelen.

Graag vragen wij ook uw aandacht voor het inzetten van bijzondere bijstand. Daarbij kijkt u naar individuele omstandigheden en stelt een inkomensgrens vast. Wij houden een warm pleidooi om bij het vaststellen van die grenzen vooral te kijken naar het werkelijk besteedbaar inkomen. Vooral voor mensen die in de schuldhulpverlening zitten is dat van groot belang. advies:

Wij adviseren u derhalve om bij het bepalen van het recht op bijzondere bijstand te kijken naar de persoonlijke omstandigheden, zodat u daadwerkelijk maatwerk kunt leveren en daarbij het werkelijk besteedbaar inkomen als uitgangspunt te nemen.

Wij lezen dat u met zorgverzekeraars VGZ en CZ afspraken hebt gemaakt over een collectieve zorgverzekering en aanvullende pakketten. In 2019 zijn deze aanvullende pakketten in het kader van gemeentelijke bezuinigingen geschrapt. Geen aanvullende verzekering heeft zijn weerslag op diverse kosten zoals tandartskosten en hulpmiddelen. Graag zouden wij van u vernemen welke afspraken u in deze met de zorgverzekeraars hebt gemaakt en tegen welke voorwaarden. Op voorstel van de gemeenteraad hebt u een extra vrijlating giften vastgesteld voor inwoners met een bijstandsuitkering tot een bedrag van € 1800. U volgt daarmee de landelijke trend. Wij zouden ons kunnen voorstellen dat u in het kader van het nieuwe beleidsplan wat extra doet. advies:

Wij stellen daarom voor het bedrag van de vrijlating te koppelen aan een objectief referentiepunt. U zou daarbij kunnen denken aan een bedrag dat overeenkomt met de in de belastingwet opgenomen vrijstelling van schenking aan derden ( voor 2024: € 2658) of de belastingvrije vergoeding voor vrijwilligerswerk (voor 2024 vastgesteld op € 2100 per jaar).

In ons advies inzake “het beleidsplan Dongen, Samen Sterk Tegen Armoede” verzochten wij u destijds te zoeken naar mogelijkheden om bij het aanvaarden van arbeid de armoedeval te voorkomen (advies2018-001). Het verheugt ons, dat u in het voorliggende beleidsplan twee pilots hebt opgenomen om daaraan tegemoet te komen. In ons advies destijds adviseerden wij u ook de mogelijkheid van een uitstroomsubsidie te onderzoeken.

3

advies:

Daarom adviseren wij u deze mogelijkheid van een uitstroompremie mee te nemen naast de twee door u genoemde pilots.

Geacht college, wanneer dit beleidsplan, mogelijk nog aangevuld met onze adviezen en suggesties, door de gemeenteraad wordt vastgesteld, komt alles aan op de UITVOERING. Het bijgevoegde actieplan achten wij daartoe niet toereikend, want: . werken vanuit vertrouwen in de burger, . het leveren van maatwerk gebaseerd op de behoefte van inwoners, . het gaan staan naast de burger en mee kijken en oordelen vanuit diens situatie, vraagt veel van de gemeentelijke organisatie. Het is daarom goed dat u oog heeft voor scholing en coaching van de medewerkers. Maar daarnaast is monitoring en evaluatie van groot belang. Een klankbordgroep is daartoe een goed instrument. U vermeldt die in het plan onder communicatie, maar wat ons betreft gaat de klankbordgroep een rol vervullen in het hele proces van monitoring en evaluatie. Het beleidsplan uit 2018 beschreef een aanpak die in hoge mate vergelijkbaar is met wat in dit nieuwe beleidsplan wordt beoogd. Maar veel daarvan is blijven steken in de uitvoering. Dat mogen we naar ons oordeel niet opnieuw laten gebeuren. advies:

Daarom adviseren wij u op korte termijn een werkbare klankbordgroep samen te stellen bestaande uit mensen uit de doelgroep of uit organisaties die de doelgroep goed kennen. Denk daarbij ook aan mensen en groepen die goed bekend zijn met de door u in het plan genoemde specifieke doelgroepen, die wat ons betreft dienen te worden aangevuld met vertegenwoordigers vanuit de mensen met een niet westerse achtergrond. Het lijkt ons ook verstandig deze klankbordgroep minsten 4x per jaar bijeen te roepen ten einde de voortgang te borgen.

Wij hopen u met ons advies inzake dit “beleidsplan armoede en schulden” van dienst te zijn geweest en dat het mag bijdragen aan een goede besluitvorming in het belang van onze meest kwetsbare medeburgers. Wij wensen u wijsheid toe bij het besturen van onze gemeente. Met vriendelijke groet namens de adviesraad participatiewet

Piet Dilven (voorzitter)

4