Bijl1- 24-24 Beleidsplan Armoede en Schulden gemeente Dongen 2024-2028

Beleidsplan armoede en schulden Gemeente Dongen 2024 - 2028

1

Voorwoord DOOR WETHOUDER DE HOON

bestaanszekerheid van onze inwoners, zeker voor diegenen die rond het bijstandsniveau moeten rondkomen. Maar ook steeds meer inwoners met een middeninkomen hebben moeite om hun rekeningen te betalen. De dalende koopkracht komt bij mensen met een kleine beurs harder aan dan bij veelverdieners. Zij lopen dan ook een verhoogd risico op armoede, schulden en bestaansonzekerheid. Dit zorgt voor een verdere verdeeldheid in de samenleving.

Basis van vertrouwen We kunnen als gemeente niet alle financiële zorgen en problemen van inwoners voorkomen of oplossen. Maar we kunnen inwoners die in armoede leven wel zo goed mogelijk ondersteunen. Door als gemeente in gesprek te gaan, te luisteren naar wat iemand nodig heeft, kunnen we met maatwerk gerichter iemand een beter bestaan bieden. Op basis van vertrouwen, niet op basis van argwaan. Daarnaast zetten we stevig in op preventie en nazorg. Beide kunnen voorkomen dat mensen met geldproblemen steeds We willen dat iedereen in de gemeente Dongen kan meedoen. Daarbij mag het niet

dieper wegzakken of terugvallen in schulden.

uitmaken waar je wieg staat of heeft gestaan. Helaas is dat nu nog niet de realiteit. We moeten aan de slag om ervoor te zorgen dat inwoners die in armoede leven zo goed

Samen met onze partners

mogelijk ondersteund en geholpen worden.

Dit kunnen we als gemeente niet alleen. Hiervoor hebben we een goede samenwerking met partners in het voorliggend veld nodig: werkgroep Arm in Arm, SWOD, IMW, Eagle

De actualiteiten van de oorlog in Oekraïne, de extreme inflatie en de energiecrisis in

Shelter en ContourdeTwern. Zij kennen onze gemeente en onze inwoners als de beste.

Nederland, maken dat steeds meer mensen moeite hebben om rond te komen en het

Vooral die inwoners die extra zorg en aandacht verdienen. Samen met deze partners

risico lopen op (problematische) schulden. De hoge inflatie heeft een grote invloed op

zetten we ons in om (stille) armoede tegen te gaan.

2

Volwaardig meedoen De eerste verantwoordelijkheid om te voorzien in een bestaansminimum waarmee mensen de noodzakelijke uitgaven kunnen doen ligt bij het Rijk. Om inwoners die in armoede leven te ondersteunen maken we ons in Dongen sterk voor goede hulpverlening, zodat mensen zich gezien en gehoord voelen en weer perspectief ervaren. We willen dat kinderen volwaardig mee kunnen doen en hun talenten kunnen ontwikkelen, ongeacht het inkomen van hun ouders. Zo doorbreken we dat armoede van generatie op generatie wordt doorgegeven.

In dit beleidsplan leest u wat we weten over armoede in Dongen. We geven een inkijk in wat het rijk doet en wat we lokaal kunnen opzetten. We formuleren onze visie op armoedebeleid en beschrijven welke maatregelen en ambities we daaraan verbinden.

Sterke basis Ik hoop dat dit beleidsplan een sterke basis biedt om de komende jaren de armoedeaanpak nog verder te ontwikkelen. Want het is een onderwerp wat qua ontwikkelingen nooit stil staat. Ik wil daarom het juiste gesprek met elkaar blijven voeren, om zo iedere inwoner van Dongen perspectief te bieden.

“Door als gemeente in gesprek te gaan, te luisteren naar wat iemand

Ankie de Hoon, wethouder armoedebeleid

nodig heeft, kunnen we met maatwerk

februari 2024

gerichter iemand een beter bestaan bieden.” 3

Samenvatting Het doel van dit beleidsplan is het samen aanpakken van armoede en schulden, van

Deze uitgangspunten vormen de basis van de uitvoering. Waarbij onze aanpak steunt op

preventie tot nazorg. Het geeft de kaders voor het versterken van onze aanpak voor de

drie pijlers, namelijk:

periode 2024-2028.

•

Versterken van preventie;

•

Versterken van inkomensondersteuning, en

•  Verbeteren van communicatie naar onze inwoners en samenwerkingspartners.

Het is een plan voor alle inwoners, organisaties, professionals en vrijwilligers die inwoners ondersteunen op dit gebied. Zij zijn allen betrokken bij de totstandkoming van dit beleid. De gemeente Dongen geeft met dit plan verdere uitvoering aan de ambitie om armoede

De uitgangspunten geven richting aan de activiteiten en interventies die nodig zijn om het

en schulden samen met inwoners en samenwerkingspartners aan te pakken. In dit

beleidsplan uit te voeren voor de komende jaren.

beleidsplan presenteren we onze visie, doelstellingen en bijbehorende acties voor de

Samenvoeging beleid voor minima, bijzondere bijstand en schuldhulpverlening

komende vier jaar.

Het nieuwe beleid is een samenvoeging van het beleid voor minima, bijzondere bijstand

Drie uitgangspunten

en schuldhulpverlening. Daarbij is het voorkomen en (vroeg)signaleren van armoede en

Het fundament wordt gevormd door onze visie op hoe we armoede in Dongen gaan

schulden voor ons een belangrijk thema. Ook het versterken van de samenwerking met

bestrijden. Het bestaat uit drie uitgangspunten;

en tussen netwerkpartners krijgt aandacht. Er wordt geïnvesteerd om een meer integrale

1. Iedereen doet mee in de Dongense samenleving.

aanpak van armoede en schulden mogelijk te maken.

2. Voor wie dat nodig heeft is er passende ondersteuning. 3. We werken vanuit vertrouwen.

4

Specifieke doelgroepen Voor alle inwoners die onze ondersteuning nodig hebben is een plan van aanpak op maat mogelijk. Er is specifieke aandacht voor doelgroepen die extra kwetsbaar zijn als het gaat om (financiële) problemen. Denk aan jongeren, ouderen en zzp-ers.

Door de verschillende thema’s en de krachten en energie te bundelen gaan wij armoede en schulden bestrijden en ervoor zorgen dat inwoners geen financiële belemmeringen ervaren en mee kunnen doen in onze samenleving.

5

Inhoud 1. Inleiding  7

4.2

Wat doen we al?  16

1.1

Meedoen in de samenleving 

7

A. Preventie  16

1.2

Totstandkoming beleidsplan 

8

B. Inkomensondersteuning 

1.3

Leeswijzer  8

2. Wettelijk kader en de Dongense situatie 

17

C. Communicatie  20

9

4.3

Wat gaan we doen? 

20 20 22

2.1

Wettelijk kader  9

A. Versterken preventie 

2.2

Feiten en cijfers in Dongen  10

B. Versterken inkomensondersteuning 

C. Verbeteren communicatie  26

3. Visie en ambities  12 5. Evaluatie en monitoring 

27

3.1

Visie  12

3.2

Ambities  12

5.1

Wat doen we al?  27

3.3

Wat willen we bereiken? 

5.2

Wat gaan we doen? 

13

4. Onze aanpak  14 4.1

Wat zien we in Dongen? 

27

6. Financiële aspecten  28

14

A. Preventie  14

Bijlage actieplan aanpak armoede

B. Inkomensondersteuning 

en schulden 2024-2028  29

15

C. Communicatie  15

6

1. Inleiding Het thema armoede is actueel. De kloof tussen arm en rijk in Nederland wordt groter en

Werk is vaak de beste weg om schulden te voorkomen of uit de schulden te komen.

daarmee ook de verschillen in kansen van mensen. Het dagelijks leven wordt alsmaar

Daarom helpen wij inwoners die hierbij een steuntje in de rug nodig hebben.

duurder. De inflatie, aanhoudende energiecrisis en soms nog de naweeën van de

DongenWerkt! bemiddelt inwoners naar werk. En zet daar waar nodig loopbaanadvies,

coronaperiode spelen hierin een rol.

scholing of praktijkleren in.

De eerste verantwoordelijkheid om te voorzien in een bestaansminimum ligt bij het Rijk.

1.1

Toch vinden wij het als gemeente belangrijk dat iedereen mee kan doen in de Dongense

De term bestaanszekerheid hoor je steeds vaker. Begrijpelijk; want in armoede leven is

samenleving. Daarom willen wij zoveel mogelijk voorkomen dat financiële problemen

meer dan weinig geld hebben. Het heeft invloed op iemands gehele bestaan. Iedereen

ontstaan en helpen we onze inwoners zoveel als mogelijk zelf financieel vaardig te zijn

heeft recht op bestaanszekerheid: een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen,

én te blijven. Daar waar het nodig is ondersteunen wij inwoners om het leven in armoede

een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven.

lichter te maken. Dat doen we bijvoorbeeld door inkomensondersteuning vanuit de

Dit is nodig om mee te kunnen doen in de samenleving. Voor veel mensen is dit niet

bijzondere bijstand of door hulp bij het oplossen van schulden.

vanzelfsprekend waardoor er op meerdere leefgebieden problemen ontstaan.

Meedoen in de samenleving

De afgelopen jaren is er veel gebeurd in de gemeente Dongen in de aanpak van armoede en schulden. Denk bijvoorbeeld aan de laagdrempelige inzet van “hulp bij

financiën”, de Arriva Meedoen pas, Steunfonds met bijdragen voor energielasten, voedsel- en kledingbonnen. Ook is er een extra vrijlating giften voor inwoners met een bijstandsuitkering. De Meedoenregeling Dongen doet mee is er zodat mensen met een

Bestaanszekerheid

laag inkomen toch kunnen deelnemen aan leuke, leerzame en/of gezonde activiteiten.

Een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven. 7

Bestaanszekerheid is een randvoorwaarde voor het welzijn van alle mensen en voorkomt

1.2

problematische gevolgen. Gemeenten, Rijk en partners moeten dit integraal oppakken.

Totstandkoming beleidsplan

Het beleidsplan “Dongen Samen Sterk Tegen Armoede” uit 2018 gaf de afgelopen jaren

In Dongen is de aanpak erop gericht structureel armoede te bestrijden met een aanpak

richting aan armoedebestrijding in Dongen. We hebben daarmee een goede basis

voor de langere termijn. Onze initiatieven richten zich zoveel mogelijk op het beïnvloeden

gelegd voor de armoede-aanpak in Dongen. Er is veel en intensief samengewerkt met

van de oorzaken en directe gevolgen van armoede, bijvoorbeeld door de inzet van

maatschappelijke organisaties, vrijwilligers en bedrijven. Met dit nieuwe beleid verdiepen

lokale (financiële) ondersteuning maar ook door voorzieningen gericht op activering en

we deze basis, actualiseren we waar nodig en bouwen het verder uit.

meedoen. Bij het vinden van oplossingen kijken wij naar de persoon en wat hij of zijn nodig heeft. Wat de inwoner belangrijk vindt is het uitgangspunt voor de professional en de

1.3 Leeswijzer

menselijke waardigheid staat daarbij centraal. Om duurzaam contact te kunnen bouwen

Alle input uit gesprekken, bijeenkomsten, ervaringen en onderzoeken is verwerkt in dit

met inwoners is het hanteren van de menselijke maat een onmisbaar uitgangspunt. Dat

beleidsplan. Het vormt daarmee een kader voor de aanpak van armoede en schulden in de

moet de basis zijn van beleid en uitvoering.

komende vier jaar en draagt bij aan (meer) bestaanszekerheid voor onze inwoners.

Daarnaast zijn de gevolgen voor kinderen die in armoede opgroeien schrijnend. Zij voelen

In hoofdstuk 2  beschrijven we beknopt het wettelijk kader waarbinnen de uitvoering

zich vaker ongelukkig, presteren minder op school en zijn angstig. Armoede bij kinderen

van de inzet op armoede en schulden moet gebeuren. Ook beschrijven we in het kort de

leidt vaak tot achterstanden die moeilijk zijn in te lopen. We zien ook dat armoede

huidige situatie van waaruit we de komende jaren verder aan de slag gaan.

generaties lang wordt doorgegeven. In Dongen zetten wij ons ervoor in deze negatieve

In hoofdstuk 3  beschrijven we wat we willen bereiken voor onze inwoners.

spiraal van kansenongelijkheid zoveel als mogelijk te doorbreken.

In hoofdstuk 4  geeft een overzicht van onze aanpak en welke acties nodig zijn om de gestelde doelen te bereiken. Deze zijn zoveel mogelijk onderverdeeld in drie hoofdthema’s: preventie, inkomensondersteuning en communicatie. In hoofdstuk 5  staat hoe evaluatie en monitoring vorm krijgen In hoofdstuk 6  staat het financiële overzicht.

8

2. Wettelijk kader en de Dongense situatie In dit hoofdstuk beschrijven we het wettelijke kader waarbinnen we het armoedebeleid in

2.1.2 Inkomensondersteuning

Dongen vorm en inhoud kunnen geven. We kijken naar de feiten en cijfers over armoede in

Binnen de Participatiewet wordt onderscheid gemaakt tussen algemene en bijzondere

Dongen. Daarna analyseren we hoe we er in gemeente Dongen voor staan op het gebied

bijstand.

van armoede en schulden. •  Algemene bijstand is een minimum inkomen om in levensonderhoud te voorzien

2.1 Wettelijk kader

als iemand niet kan werken en geen recht heeft op een andere uitkeringsvorm of

Een deel van de taken van het gemeentelijke armoedebeleid, namelijk de

studiefinanciering. De rijksoverheid bepaalt de hoogte van de bijstand en is afhankelijk

inkomensondersteunende regelingen, berust op regelgeving vanuit de Participatiewet

van onder andere leeftijd, woon- en leefsituatie;

en de Gemeentewet. De gemeente kan los van het wettelijk kader op andere manieren

•  Bijzondere bijstand is bedoeld voor bijzondere noodzakelijke kosten die niet op

dan financiële steun, extra invulling geven aan de aanpak van armoede en schulden. De

grond van andere regelingen vergoed worden. De gemeente bepaalt of iemand

gemeente heeft hierbij een rol als regisseur, opdrachtgever en uitvoerder.

recht heeft op de bijzondere bijstand. De gemeente kijkt daarbij naar de individuele omstandigheden en de financiële situatie van de inwoner. De gemeente kan de

Het wettelijk kader voor het schuldenbeleid is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.

inkomensgrens vaststellen om te bepalen wanneer iemand in aanmerking komt voor

Op grond van deze wet moet de gemeente een plan vaststellen dat richting geeft aan de

bijzondere bijstand.

integrale schuldhulpverlening. Binnen dit wettelijke kader stellen wij lokaal beleid op en Landelijk zijn er nog diverse inkomensondersteunende maatregelen zoals huur- en

stemmen dit af op de behoeften en wensen van onze inwoners en ondernemers.

zorgtoeslag en het kind gebonden budget. Op dat beleid heeft de gemeente geen

2.1.1 Schuldhulpverlening

invloed. Lokaal krijgen gemeenten beperkte ruimte binnen de Participatiewet voor het

Op basis van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn procedures en richtlijnen

nemen van inkomensondersteunende maatregelen. Voorbeelden zijn: een collectieve

voor schuldhulpverlening een taak van de gemeente. Dit beleidsplan geeft op

zorgverzekering voor inwoners met een laag inkomen, de individuele inkomenstoeslag

hoofdlijnen invulling aan integrale schuldhulpverlening en het voorkomen van schulden.

en de energietoeslag (tijdelijke maatregel). Buiten de Participatiewet hebben gemeenten

Onder diezelfde wet is ook vroegsignalering een taak van de gemeente. Het doel van

de mogelijkheid om gemeentelijke belastingen kwijt te schelden. Ook kan de gemeente

vroegsignalering is voorkomen dat betalingsachterstanden oplopen en dat er een

maatschappelijke organisaties subsidiëren die zich richten op ondersteuning van

problematische schuldensituatie ontstaat. 9

kwetsbare inwoners of maatschappelijke participatie van kinderen die opgroeien in een

Hieronder staat een aantal in het oog springende zaken op een rij:

gezin met weinig geld.

• 4,1% van alle 11.853 huishoudens in Dongen heeft een laag inkomen (gebaseerd op de 483 huishoudens die bij de gemeente in beeld zijn). Dat is iets lager dan het

2.2. Feiten en cijfers in Dongen

gemiddelde in Nederland en lager dan dat van vergelijkbare gemeenten;

Om de visie en ambities te bepalen is eerst goed gekeken naar hoe inwoners van de

• Voor het grootste deel is de groep huishoudens met een laag inkomen afhankelijk

gemeente Dongen ervoor staan ten aanzien van armoede. Onderzoeksbureau KWIZ

van een uitkering. Ruim de helft (55%) heeft een bijstandsuitkering, namelijk

heeft in 2023 een Armoedemonitor uitgevoerd. Dit heeft nieuwe inzichten gegeven

266 huishoudens; • Het merendeel van de minimahuishoudens is alleenstaand (59%). In 30% van de

in de doelgroep en het bereik van het huidige minimabeleid.

gezinnen gaat het om gezinnen met kinderen. De overige 11% zijn paren zonder kinderen;

In Dongen gaat het naar schatting om 660 huishoudens die moeten rondkomen van een laag inkomen1. Daaronder zijn 340 kinderen die opgroeien in armoede. Er zijn bij de

• 71% van deze minimahuishoudens heeft al drie jaar of langer een laag inkomen;

gemeente Dongen 483 huishoudens met een laag inkomen in beeld omdat zij een beroep

• Van alle zzp’ers in Dongen (1.528 inwoners) heeft 1,3% een laag inkomen. Dit zijn 20 zzp’ers;

gedaan hebben op een gemeentelijke regeling. Daarvan zijn 238 kinderen.

• Inwoners met een niet-Westerse migratieachtergrond zijn oververtegenwoordigd in de groep met een laag inkomen.

In Nederland leven naar schatting 830.000 mensen in armoede, waarvan 220.000 kinderen opgroeien in armoede.

1

Een laag inkomen is een inkomen tot 120% van het sociaal minimum

10

Wat valt op in relatie tot kinderen en armoede:

De resultaten en aanbevelingen uit deze armoedemonitor zijn voor ons een belangrijke

• 190 minimakinderen groeien op in een huishouden met een inkomen op

richtlijn geweest bij het bepalen van de uitgangspunten.

bijstandsniveau;

2.2.1 Vindbaarheid

• Het percentage van kinderen onder de 18 jaar dat opgroeit in een huishouden met een laag inkomen ligt op 4,9%. De grootste groep kinderen (54%) groeit op in een

Het onderzoek van KWIZ laat zien dat de vindbaarheid van onze regelingen lager ligt

tweeoudergezin;

dan dat van andere gemeenten. We gaan de komende periode fors inzetten op het

• Daarnaast heeft 58% van de kinderen die opgroeien in een huishouden met een

•

vergroten van het bereik van de regelingen. Om meer inwoners sneller en beter te kunnen

laag inkomen een niet-Westerse migratieachtergrond;

ondersteunen gaan we nader onderzoek doen naar het verbeteren van de vindbaarheid

Bijna alle minimakinderen groeien op in de plaats Dongen.

van onze minimaregelingen. Hierdoor krijgen we een beeld van de bekendheid en toegankelijk van de verschillende regelingen voor verschillende groepen inwoners en

Ook is door onderzoeksbureau KWIZ gekeken naar het bereik van onze gemeentelijke

krijgen we inzicht in waar verbeteringen nodig en mogelijk zijn.

regelingen: •

Het bereik van de kwijtscheldingsregeling is het hoogst van alle regelingen;

•

Het bereik van de bijzondere bijstand ligt in lijn met het gemiddelde bereik;

•

Het bereik van overige regelingen ligt lager dan dat van andere gemeenten;

•

Minimahuishoudens maken meestal gebruik van twee regelingen;

• Ongeveer 38 huishoudens (0,3% van alle huishoudens) kregen in 2022 ondersteuning vanuit de schuldhulpverlening. Hiervan hebben 25 huishoudens een laag inkomen; • Van de huishoudens met een laag inkomen is 5,2% in beeld bij schuldhulpverlening. Dat is aanzienlijke minder dan in vergelijkbare gemeenten (10%); • In Dongen maakt 18% gebruik van de Meedoenregeling Dongen doet mee. Dit is aanzienlijk lager dan het landelijke gemiddelde van 40%.

11

3. Visie en ambities In Dongen vinden we het belangrijk inwoners en maatschappelijke partners te betrekken

Vanuit deze visie stellen we vier ambities vast:

bij het maken van het armoedebeleid. Alleen door samen te werken vanuit vertrouwen

1. We zetten in op bestaanszekerheid voor kinderen en volwassenen;

komen we tot beleid dat echt werkt voor onze inwoners. We hebben informatieavonden,

2. We zorgen voor (financiële) ondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben en hebben daarbij menselijke waardigheid en wederzijds vertrouwen als uitgangspunt;

een expertmeeting, gesprekken met samenwerkingspartners en ervaringsdeskundigen georganiseerd. Met de opbrengsten daaruit zijn we gekomen tot een visie op

3. We geven perspectief aan kinderen die opgroeien in armoede;

armoedebeleid. Daarnaast zijn de resultaten uit de armoedemonitor belangrijk geweest bij

4. We voorkomen zoveel als mogelijk dat inwoners (jong en oud) in financiële problemen komen of dreigen terug te vallen.

het bepalen van onze doelen.

3.1. Visie

In het volgende hoofdstuk werken we uit hoe we dit gaan realiseren. We laten zien wat

Vanuit onze visie op het sociaal domein “In Dongen doet iedereen naar vermogen mee in

we al doen, maar ook wat beter of anders kan en welke acties daarvoor nodig zijn. Daarbij

de samenleving” is de visie op het armoede- en schuldenvraagstuk en op de aanpak ervan

zetten we vooral in op wat er al is, wat werkt. We voegen nieuwe of andere onderdelen toe

bepaald.

waar dat nodig is.

3.2. Ambities Armoede en schulden hebben een grote impact op het persoonlijke leven van inwoners en op de samenleving als geheel. Wij vinden het onze taak om de mogelijkheden die we lokaal hebben zo goed mogelijk te benutten om financiële problematiek te voorkomen,

Visie op armoede en schuldenaanpak:

te verhelpen en de negatieve gevolgen ervan te verminderen. Onze aanpak is er vooral op

“In Dongen doet iedereen naar vermogen mee in de

gericht dat inwoners kunnen meedoen in onze samenleving en dat zij op financieel gebied

samenleving en inwoners met (dreigende) financiële problemen

zoveel mogelijk voor zichzelf kunnen zorgen. Dit levert ook een bijdrage aan een betere

krijgen van of via de gemeente Dongen alle noodzakelijke

gezondheid en welzijn en meer (financiële) weerbaarheid.

ondersteuning, daarbij gaan we uit van vertrouwen. We streven naar bestaanszekerheid voor al onze inwoners”. 12

3.3

Wat willen we bereiken?

Met dit beleidsplan willen we bereiken dat onze inwoners financieel zelfstandig zijn, hun financiële zaken goed kunnen regelen en voldoende veerkracht hebben als het op financieel vlak tegenzit. Inwoners met (dreigende) financiële problemen moeten passende ondersteuning krijgen en schuldenvrij worden en blijven. De ondersteuning richt zich op alle relevante levensgebieden door een samenhangend aanbod van preventie en voorzieningen.

Om dit te kunnen bereiken werken we vanuit vertrouwen. De vraag van de inwoner is bepalend. Samen met de inwoner zoeken we naar aan passend aanbod. We zorgen ervoor dat het aanbod gemakkelijk vindbaar en toegankelijk is. Daardoor kunnen inwoners zoveel mogelijk zelf, of met hulp van onze samenwerkingspartners, hun (financiële) zaken regelen.

Financiële problemen komen vrijwel nooit alleen en gaan meestal samen met problemen op andere leefgebieden zoals gezondheid en welzijn. Een bestaan met langdurige financiële problemen heeft negatieve effecten op de lange termijn en is vaak generatie overstijgend. Inwoners met (dreigende) financiële problemen krijgen passende ondersteuning op alle relevante levensgebieden door een samenhangend en integraal aanbod. Dit aanbod sluit aan bij de vraag van de inwoner (en zijn/haar gezin). Er is sprake van een duidelijke regievoering en er is duidelijkheid over welke instantie of professional aan zet is.

13

4. Onze aanpak Om te zorgen dat we onze ambities waarmaken zijn deze vertaald naar een aanpak.

4.1

Daarin beschrijven we waar we nu staan (4.1 wat zien we in Dongen?). We zetten uiteen

Wat zien we in Dongen?

A. Preventie

wat we al doen (4.2 Wat doen we al?) en welke acties en interventies (aanvullend) nodig

Hieronder volgt een overzicht van wat we zien op het gebied van preventie

zijn om de doelen te bereiken (4.3 Wat gaan we doen?). Zo komen we tot beleid dat voor onze inwoners ook echt het verschil maakt. De aanpak is steeds onderverdeeld in drie

Preventie en nazorg

hoofdthema’s:

In de uitvoeringspraktijk zien we veelvuldig hoe het hebben van schulden leidt tot persoonlijke problemen, maar ook tot maatschappelijke kosten. Het is daarom belangrijk

A. Preventie

te voorkomen dat er financiële problemen ontstaan. Ook nazorg is daarbij belangrijk met

Inwoners die financieel gezond zijn hebben een groter vermogen zich te ontwikkelen

als doel inwoners te ondersteunen bij de start van een schuldenvrij leven en terugval waar

en bij te dragen aan de samenleving. Intensievere en meer gerichte aandacht voor het

mogelijk te voorkomen.

voorkómen van (financiële) problemen is daarin een speerpunt. Financiële problemen komen niet alleen

B. Inkomensondersteuning

Steeds vaker blijkt uit gesprekken met inwoners dat ze langdurige financiële problemen

Een actief beleid om armoede te bestrijden voorziet ook in extra inkomen in de vorm van

als zeer bedreigend ervaren. Financiële problemen en schulden veroorzaken veel stress en

regelingen of kortingen. We hebben bijzondere aandacht voor kinderen die opgroeien in

kunnen leiden tot angststoornissen, een verzwakt immuunsysteem of echtscheidingen.

een gezin met weinig geld.

Het zijn slechts een paar van de vele gevolgen van financiële stress. Mensen die in armoede leven hebben meer lichamelijke en psychische klachten. Ook is hun leefstijl minder gezond.

C. Communicatie

Daarom is een integrale aanpak van armoede, schulden en bijvoorbeeld gezondheid nodig.

Als inwoners gebruik maken van alle regelingen, zouden zij rond moeten kunnen komen. De praktijk is echter anders en veel inwoners maken geen gebruik van alle regelingen

Samenhang en samenwerking

waar ze recht op hebben, terwijl ze het wél nodig hebben. Vergroten van het bereik van

Uit signalen van inwoners en samenwerkingspartners komt het beeld naar voren dat het

de regelingen is in Dongen een belangrijk aandachtspunt. We zetten daarbij extra in op

aanbod aan voorzieningen soms nog onduidelijk en versnipperd is. Dit staat in de weg

voorlichting en communicatie.

bij een effectieve armoede- en schuldenaanpak. Ook de samenwerking met en tussen

14

samenwerkingspartners kan worden versterkt. Daarmee zorgen we dat alle professionals

C. Communicatie

beter op de hoogte zijn van het volledige aanbod en ieders mogelijkheden.

De afgelopen jaren is al veel ingezet op communicatie over armoederegelingen. Via de communicatiekanalen van de gemeente en via samenwerkingspartners zetten

B. Inkomensondersteuning

wij erop in zoveel mogelijk inwoners te bereiken.

Laag gebruik gemeentelijke inkomensondersteuning Het aantal inwoners dat een beroep doet op de gemeentelijke minimaregelingen

Er is veel aandacht besteed aan het herschrijven van artikelen en brieven over

is in Dongen aanzienlijk lager dan dat in andere vergelijkbare gemeenten. Dit komt

armoederegelingen. Het doel is om alle communicatie in het sociaal domein op taalniveau

ook naar voren in de armoedemonitor van Kwiz. De bekendheid en het bereik van

B1 te schrijven. Taalniveau B1 staat voor eenvoudig taalgebruik en is voor het grootste deel

onze regelingen valt tegen. De doelgroep wordt onvoldoende bereikt met de huidige

van de inwoners te begrijpen.

communicatiemiddelen. Ook sluit het huidige ondersteuningsaanbod niet voldoende aan op wat onze inwoners nodig hebben. Dit signaal horen wij ook terug in gesprekken die we hadden met inwoners, hun vertegenwoordigers en onze samenwerkingspartners.

Kinderen en de gevolgen van financiële problemen Uit onderzoek is gebleken dat de kans op ontwikkelarmoede in de eerste 1.000 dagen van kinderen binnen het werkgebied van GGD Hart voor Brabant het grootst is in de gemeente Dongen. Daar kunnen en moeten we uiteraard samen wat aan doen.

De omgeving waarin een kind wordt geboren en opgroeit speelt een belangrijke rol. Een kind dat opgroeit in een gezin met problemen heeft een groot risico om op achterstand te komen. De eerste 1.000 dagen in het leven van een kind zijn enorm belangrijk en de

Ontwikkelarmoede

omgeving waar het kind is geboren bepaalt in belangrijke mate welke kansen het kind

Armoede en uitsluiting staan de

krijgt. Dat zijn niet altijd de beste kansen, terwijl elk kind de beste kansen verdient.

ontwikkeling van kinderen in de weg. 15

We zoeken actief de verbinding met het onderwijsveld om samen met hen ervoor te

over wat mensen zelf kunnen doen en is er een divers aanbod aan training en begeleiding

zorgen dat de doelgroep die hierin is vertegenwoordigd maximaal wordt bereikt. Dit doen

beschikbaar. Denk aan budgetbegeleiding, -coaching en budgetmaatjes. Er is informatie

we door aan te sluiten bij de reeds bestaande overlegstructuren binnen het onderwijsveld.

beschikbaar over diverse regelingen en mogelijkheden voor hulp bij het aanvragen daarvan

En waar mogelijk gebruik te maken van de communicatiemiddelen die vanuit scholen naar

en het op orde houden van de administratie. De gemeente werkt hierin samen met maat­

ouders worden gebruikt.

schappelijk partners ContourdeTwern, Eagle Shelter, IMW, SWOD en stichting Arm in Arm.

Toch hebben we geconstateerd dat onze inwoners onvoldoende op de hoogte zijn van

Om hoge kosten van bewindvoering te beperken - daar waar mogelijk- zijn er

de bestaande minimaregelingen. Dat werpt de vraag op hoe we de huidige communicatie

verschillende vormen van budgetbeheer mogelijk. Er zijn afspraken met bewindvoerders

kunnen verbeteren. Ook hier is per doelgroep een eigen aanpak nodig. Uit de onderzoeks­

en de rechtbank over de kwaliteit van deze dienstverlening. Dat alles is erop gericht de

resultaten van de Armoedemonitor is gebleken dat een andere aanpak nodig is om bijvoor­

financiële vaardigheden van inwoners die het nodig hebben te versterken.

beeld anderstaligen en laaggeletterden beter te bereiken. Ook het bereiken van inwoners die minder digitaal vaardig zijn, bijvoorbeeld ouderen, vraagt om een specifieke aanpak.

Bij ondersteuning in de schuldentrajecten wordt ingezet op maatwerk, warme overdracht indien nodig en meer contact. We bieden nazorg om terugval te voorkomen.

4.2 Wat doen we al? A. Preventie

Vroegsignalering

Hieronder volgt een overzicht van wat we al doen op het gebied van preventie.

Per 1 januari 2021 is de wetswijzing op de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. Met deze wijziging is vroegsignalering van schulden op basis van signalen

Hulp bij financiën

door derden een wettelijke taak voor gemeenten geworden. Op basis van signalen van

Er is een gespecialiseerd team Hulp bij financiën. Een laagdrempelige voorziening waar

zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven benaderen

inwoners met (dreigende) financiële problemen terecht kunnen met al hun vragen op

gemeenten inwoners met betaalachterstanden proactief om hen hulp aan te bieden.

gebied van financiën. De medewerkers kijken samen met de inwoner naar wat nodig is

Vroegsignalering is dé manier om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder

en verwijzen waar nodig door naar samenwerkingspartners. Ook geven zij voorlichting

oplopen en zich ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie.

16

Procesregisseurs

Kansrijke Start in Dongen

In Dongen is binnen het sociaal domein een aantal procesregisseurs aangesteld.

Om te zorgen dat er zoveel mogelijk kinderen gezond opgroeien in Dongen is in maart

Zij zijn verantwoordelijk voor het coördineren en bewaken van de samenwerking tussen

2023 de lokale coalitie Kansrijke Start Dongen gelanceerd. Vanuit de landelijke opgave

professionals in het sociaal domein bij complexe (gezins-)situaties. De procesregisseurs

(www.kansrijkestart.nl) werken we in de lokale coalitie samen met partijen in het medisch

zijn specifiek opgeleid en sensitief als het gaat om signaleren van (financiële) problemen

en sociaal domein om zoveel mogelijk kinderen veilig, gezond en gelukkig te laten

in gezinnen. Ook zorgen zij voor een samenhangend ondersteuningsaanbod als dit nodig

opgroeien. Gezamenlijk werken we aan de volgende drie ambities:

is en versterken de onderlinge samenwerking tussen de inwoner en de verschillende

1. Duurzame samenwerking

samenwerkingspartners.

2. Versterken van het vakmanschap van de professionals 3. Versterken van ouders en hun netwerk.

Maatpact: doorbraakteam Als lokale opvolging van het regionale Maatpact, kennen we in Dongen het doorbraak­

Daarbij is specifiek aandacht voor chronische stress tijdens de zwangerschap en in de

team. Dit is een casusoverleg waarbij vanuit verschillende disciplines wordt samengewerkt

eerste 1.000 dagen van een kind.

om ondersteuning te bieden aan inwoners met meestal meervoudige problematiek, die vastlopen in de huidige bureaucratie. Hierbij wordt gekeken op welke manier een inwoner

B. Inkomensondersteuning

het best geholpen is, zonder daarbij te denken vanuit één voorziening. Zo wordt goed

Het bieden van (tijdelijke) inkomensondersteuning, als ook het creëren van schuldenrust,

samengewerkt tussen collega’s van de verschillende uitvoerende teams waarbij voorop

biedt mensen met financiële problemen de noodzakelijke rust om beter in staat te zijn een

staat dát te doen voor de inwoner wat écht helpt.

uitweg uit de armoede te vinden. In Dongen kennen we de volgende regelingen;

Versterken (financiële) zelfredzaamheid

Algemene bijstand

Er zijn voorzieningen beschikbaar die als doel hebben de (financiële) zelfredzaamheid van

Aan inwoners die tijdelijk niet, of niet volledig, zelf kunnen voorzien in een inkomen,

inwoners te versterken. Denk hierbij aan bijvoorbeeld het Taalhuis, budgettrainingen en

kan een uitkering voor levensonderhoud worden verstrekt.

subsidiëring van rechtsbescherming door Sociaal Raadslieden. Hierin werken we samen met diverse partners waaronder Stichting MEE, IMW en Theek5.

17

Bijzondere bijstand

Energietoeslag en gemeentelijk steunfonds

De individuele bijzondere bijstand biedt mogelijkheden tot financiële ondersteuning op

Energietoeslag is uitbetaald aan inwoners met een laag inkomen tot 120% van het sociaal

maat. Denk aan de kosten van bewindvoering of de meerkosten van maaltijdvoorziening

minimum. Aan inwoners met een inkomen tussen de 120% en 140% is op basis van het

en sociale alarmering. Er is ook de mogelijkheid van bijzondere bijstand voor indirecte

lokale steunfonds een bijdrage verstrekt voor energiekosten. Ook zijn via dit steunfonds

schoolkosten of een computer voor schoolgaande kinderen.

inwoners die mogelijk financieel tussen wal en schip zouden vallen met financieel maatwerk ondersteund.

Individuele inkomenstoeslag en studietoeslag Inwoners die vijf jaar of langer leven van een inkomen op bijstandsniveau en geen

Voedselbank en Stichting Leergeld

vermogen hebben, kunnen in aanmerking komen voor de Individuele inkomenstoeslag.

Inwoners kunnen een beroep doen op ondersteuning vanuit de Voedselbank en

Ook is er een extra bijdrage voor studenten die door gezondheidsproblemen niet kunnen

Stichting Leergeld.

bijverdienen naast hun opleiding: de studietoeslag.

Via de Voedselbank krijgen inwoners met een laag besteedbaar inkomen wekelijks een boodschappenpakket.

Collectieve zorgverzekering Met zorgverzekeraar VGZ en CZ zijn afspraken gemaakt over een collectieve

Stichting Leergeld ondersteunt kinderen van 4 t/m 18 jaar uit gezinnen met een laag

zorgverzekering met aanvullende pakketten voor mensen met een laag inkomen.

inkomen. Zij kunnen in aanmerking komen voor vergoeding van kosten die te maken

De gemeente draagt financieel bij in de kosten van de aanvullende verzekering door het

hebben met onderwijs, sport of cultuur. Denk aan contributie, sportschoenen, zwemles

verstrekken van bijzondere bijstand in een deel van de premiebetaling.

of een excursie. De vergoeding wordt rechtstreeks betaald aan bijvoorbeeld de vereniging of school. Doel is om te zorgen dat alle kinderen kunnen meedoen, ook als hun ouders

Het Noodfonds

weinig te besteden hebben.

De gemeente Dongen kent een Noodfonds. Dit is bedoeld als laatste redmiddel bij dringende financiële noodzaak. Denk aan situaties van dreigende afsluiting van

Kwijtschelding van gemeentelijke heffingen

voorzieningen of woningontruiming.

Inwoners met een inkomen tot 100% van het sociaal minimum en een beperkt vermogen kunnen een beroep doen op kwijtschelding gemeentelijke heffingen.

18

Dit kreeg iemand in 2023 vanuit de Meedoenregeling Dongen doet mee. Meedoenregeling Dongen Doet Mee! Voor inwoners uit Dongen die minder te besteden hebben is er de Meedoenregeling

Voorbeeldberekening gezin:

‘Dongen Doet Mee’. Inwoners die hier recht op hebben krijgen een budget waarmee zij

Een gemiddeld gezin, bestaande uit 2 ouders en

kunnen deelnemen aan sociaal-culturele, educatieve, sportieve en recreatieve activiteiten.

2 kinderen (9 en 13 jaar) met een laag inkomen

Bijvoorbeeld lid worden van de bibliotheek of een (sport) vereniging, een bezoek brengen aan het theater of een kinderfeestje vieren op locatie. De Meedoenregeling is er voor

(tot 120% van het wettelijk sociaal minimumloon) ontving

inwoners met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Elk (thuiswonend) gezinslid

vorig jaar in Dongen aan extra’s een bedrag van € 1.330.

krijgt per kalenderjaar een eigen budget.

Arriva Meedoen Pas

Voorbeeldberekening AOW’er of alleenstaande:

Onderdeel van de Meedoenregeling is de Arriva Meedoen Pas. Een OV-chipkaart waarmee

Een alleenstaande (oudere) met een laag inkomen

inwoners gratis met het openbaar vervoer kunnen reizen buiten de spitsuren.

(tot 120% van het wettelijk sociaal minimumloon) ontving Extra’s vanuit de Meedoenregeling

vorig jaar in Dongen aan extra’s een bedrag van € 600.

Vanuit de Meedoenregeling zijn in 2023 meerdere extra’s verstrekt:

Voorbeeldberekening alleenstaande ouder

1. kledingbonnen;

met kind van 10 jaar:

2. fruit- en groente bonnen; 3. tickets voor DongenIce;

Een alleenstaande ouder met een kind van 10 jaar

4. kaartjes voor de Dongense kermis;

met een laag inkomen (tot 120% van het wettelijk sociaal

5. cadeaubon van Bruna in de zomertas van stichting Arm in Arm.

minimumloon) ontving vorig jaar in Dongen aan Ook waren er initiatieven om voor kinderen in Sinterklaastijd iets extra’s te betekenen

extra’s een bedrag van € 722,50.

Deze acties hadden geen invloed op het persoonlijk budget van de Meedoenregeling. 19

C. Communicatie

Uitgaan van vertrouwen

Via diverse communicatiemiddelen (bewonersbrieven, gemeentewebsite,

Wij gaan in de gesprekken met onze inwoners uit van vertrouwen, respect en

informatiekranten, themaedities van de informatiekrant, sociale kaart, folders en sociale

gelijkwaardigheid. In Dongen hebben we deze waarden hoog in het vaandel staan. Het

media) brengen we het aanbod van ondersteuning en regelingen onder de aandacht

toepassen ervan kan in de praktijk echter soms ingewikkeld zijn. Daarom ondersteunen

van inwoners en maatschappelijk partners. Onze boodschap is altijd dat voorzieningen

we onze professionals hierin en bieden daar waar nodig scholing aan in motiverende

voor iedereen met een laag inkomen zijn en niet alleen voor inwoners met een

gespreksvoering.

bijstandsuitkering. Versterken integrale aanpak

4.3 Wat gaan we doen?

Omdat financiële problemen invloed hebben op gezondheid en welbevinden, maken

De gemeente Dongen staat klaar voor inwoners die in financiële nood komen, of dreigen

we werk van nog meer samenhangende aanpak tussen verschillende beleidsterreinen.

te komen. In Dongen doen we dingen samen en accepteren we niet dat mensen aan de

Daarvoor zoeken we aansluiting bij GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) waarbij wordt

kant staan door (financiële) problemen. Hieronder wordt uitgelegd wat we gaan doen, hoe

ingezet op gezond en actief leven met een stevige sociale basis. Nadrukkelijk besteden we

we dat gaan doen en wat dat betekent voor inwoners met geldzorgen.

aandacht aan laaggeletterdheid en de aanpak tegen eenzaamheid. Dit doen we samen met maatschappelijk partners en het nieuw op te richten netwerk voorliggend veld. We gaan

A. Versterken preventie

werken aan een meer samenhangende aanpak tussen de verschillende beleidsterreinen.

Voorkomen is beter dan genezen: Om dit te realiseren versterken we het bestaande aanbod aan preventieve voorzieningen en vullen het, daar waar dat nodig is, aan. Hierbij

We zorgen er ook voor dat (het signaleren van) schuldenproblematiek vast onderdeel is in

zijn de volgende uitgangspunten voor ons leidend.

beleid en uitvoering op alle terreinen binnen het sociaal en zo mogelijk maatschappelijk domein.

20

Doorontwikkeling Doorbraakteam

Vroegsignalering van schulden door ontwikkelen

We hebben de afgelopen periode ervaring opgedaan met het werken in een team met

Het is belangrijk om op de juiste wijze te acteren op signalen vanuit vroegsignalering. De

professionals uit verschillende disciplines. Daarbij staat steeds het perspectief van de

systemen die we daarvoor gebruiken bieden mogelijkheden om beleidsmatig te sturen op

inwoners centraal en zijn we - zo nodig buiten de gebaande paden - op zoek gegaan naar

hoe te handelen bij binnengekomen signalen. Dit onderdeel ontwikkelen we verder door.

een maatwerkoplossing. In de komende periode evalueren we deze werkwijze en sturen

Het afleggen van huisbezoeken is een belangrijke manier om te reageren op een signaal

zo nodig bij of vullen aan.

vanuit vroegsignalering. Dit zetten we nadrukkelijker in, waar wenselijk.

Doorbreken van generatiearmoede en bijdrage aan voorkomen ontwikkelarmoede

Preventie- en nazorg in een samenhangend aanbod

Armoede stokt de ontwikkeling van kinderen en veroorzaakt veel leed en stress. Het

We creëren een samenhangend aanbod van preventie- en nazorginstrumenten. We

kost de maatschappij veel geld door ziekte en verliest veel aan potentie. Het Zero

onderzoeken daarbij aanvullend de mogelijkheid van de inzet van zelfhulp instrumenten,

Poverty Lab is een initiatief van Tilburg University dat als doel heeft generatiearmoede

zoals ‘Bereken uw recht’. Ook zetten we nadrukkelijker in op voorlichtingsactiviteiten

te bestrijden. We onderzoeken of de gemeente Dongen een partnerschap hiervoor kan

aan inwoners, met name aan jongeren. We zetten in op vormgeving en uitvoering van de

aangaan met Tilburg University. Daarmee leveren we een bijdrage aan het onderzoek

nazorg (zowel aan het einde van schuldhulptraject als bij tussentijdse uitval) om terugval in

rondom generatiearmoede en de effecten daarvan op de ontwikkeling van kinderen. De

schulden te voorkomen.

ervaringen en inzichten die we opdoen zetten we in Dongen in om zoveel als mogelijk Aandacht voor specifieke doelgroepen

generatiearmoede te doorbreken.

Wij zorgen voor een brede toegankelijkheid van onze regelingen en ondersteuning. Voor Samenwerking onderwijs om (onzichtbare) kinderarmoede tegen te gaan

een aantal doelgroepen is daarbij specifieke aandacht nodig;

We hebben korte lijnen met het basis- en voortgezet onderwijs in de gemeente Dongen. Zij kennen de Dongense jeugd als beste en zien signalen die kunnen wijzen op armoede

Jongeren

in de thuissituatie. We gaan periodiek en structureel samen met het onderwijs en

Niet iedereen heeft een even grote kans op problematische schulden. Jongeren lopen

partners in gesprek over de aanpak van (onzichtbare) kinderarmoede. Aan de hand van de

vaak tegen extra problemen aan en zijn daardoor kwetsbaarder. We herijken het huidige

aanbevelingen uit het kinderarmoede onderzoek maken we hier gerichte afspraken over.

Dongense aanbod in de aanpak van armoede en schulden voor jongeren. We vinden het

21

belangrijk juist voor jonge mensen een passend en volledig aanbod te hebben dat aansluit

B. Versterken inkomensondersteuning

bij hun specifieke wensen en belevingswereld. Het hebben van financiële zorgen of

In Dongen streven wij naar een beter bereik en benutting van onze voorzieningen.

schulden belemmert hun ontwikkeling en is vaak bepalend voor hun toekomst.

Landelijk staat dit ook op de agenda. Momenteel werkt het rijk aan een eenvoudiger stelsel van inkomensondersteuning om de bestaanszekerheid en (arbeids)participatie van

Ondernemers

inwoners te verbeteren. Met het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning

Gebleken is dat van de werkenden de zzp-ers het meeste risico op armoede hebben.

voor Mensen (VIM) verkent het rijk nu verdere vereenvoudigingen. Wij volgen deze

Specifiek voor deze doelgroep inventariseren we het bestaande aanbod, via onder andere

ontwikkelingen op de voet. Tegelijkertijd werken we aan een betere afstemming van het

OverRood en Bbz. We onderzoeken of het aansluit bij de specifieke behoefte van zzp-ers

aanbod op de vraag van onze inwoners en op het vereenvoudigen van de bijbehorende

en of aanvullende ondersteuning op het huidige aanbod nodig is. We maken werk van

procedures. In dit kader worden de volgende acties uitgezet;

voorlichting specifiek voor deze groep. Vereenvoudigen procedures

Ouderen

Onze (aanvraag)procedures houden we tegen het licht en we vereenvoudigen deze

Extra aandacht voor armoede onder ouderen is hard nodig. Met lang niet alle ouderen

zoveel als mogelijk. We onderzoeken de mogelijkheden van bestandsvergelijking door

gaat het zo goed als vaak gedacht en vooral de alleroudsten hebben het vaak financieel

het Inlichtingenbureau en het hierdoor vergemakkelijken van aanvraagprocedures

zwaar. De grootste oorzaak is een gebrek aan inkomen in combinatie met oplopende

voor onze inwoners. We kennen voorzieningen zo mogelijk ‘ambtshalve’ toe zonder

zorgkosten die niet geheel worden vergoed. Voor ouderen die minder digitaal vaardig zijn

aanvraagprocedures, zoals bijvoorbeeld de Meedoenregeling. Ambtshalve toekennen

kan het aanvragen van (minima)regelingen en de communicatie daarover erg complex

betekent automatisch toekennen aan inwoners die bij ons bekend zijn met een

zijn. We weten dat een aantal ouderen daardoor niet de weg naar de beschikbare

gemeentelijke regeling.

voorzieningen weet te vinden en niet de ondersteuning krijgt die nodig is. Samen met inwoners en betrokken organisaties en instanties brengen we in kaart wat het huidige aanbod is en waar nog aanvullingen of aanpassingen nodig zijn. En op welke wijze we de ouderendoelgroep het beste kunnen informeren. Iedere oudere in Dongen moet namelijk de (financiële) rust krijgen om te kunnen genieten van het leven.

22

Herijken van beleid bijzondere bijstand

Differentiatie van inkomensgrenzen

We herijken en actualiseren het huidige beleid bijzondere bijstand zodat het beter aansluit

In de huidige situatie in Dongen zijn de inkomensgrenzen om aanspraak te maken

bij de behoeften en wensen van inwoners. We vereenvoudigen de procedures zoveel als

op gemeentelijke regelingen bij alle regelingen (uitgezonderd kwijtschelding) gelijk

mogelijk waardoor regelingen beter toegankelijk en bruikbaar zijn. Zo bereiken we meer

en bepaald op 120% van het sociaal minimum. Dit gaan we wijzigen. We gaan

mensen die financieel kwetsbaar zijn.

inkomensgrenzen spreiden omdat dit de armoedeval beperkt. Als (vrijwel) alle gemeentelijke regelingen vervallen bij 120% van het sociaal minimum, ontstaat er een

Het aanbod collectieve zorgverzekering actualiseren

verhoogd risico voor meerdere huishoudtypes dat zij te maken krijgen met de armoedeval.

We actualiseren het aanbod van de collectieve zorgverzekering. We zorgen dat dit beter

Hoe meer regelingen, hoe groter de armoedeval.

past bij de behoefte van onze inwoners. We maken afspraken met zorgverzekeraars over het aanbod met betrekking tot preventie van gezondheidsproblemen, zoals stoppen met

Bovendien wil de gemeente Dongen haar inwoners, en in het bijzonder kinderen, blijven

roken, tegengaan en bestrijden overgewicht en mentale gezondheid.

stimuleren om actief en betrokken deel te nemen aan de samenleving. Daarom passen wij een aantal minimaregelingen aan om meer inwoners op een eenvoudige én toegankelijke

Verbeteren aanbod Meedoenregeling

manier te ondersteunen. De aanpassingen hebben effect op de Meedoenregeling,

Het aanbod van de Meedoenregeling Dongen doet mee kan beter. Waarbij we ook kijken

de individuele inkomenstoeslag en de minimaregelingen voor kinderen.

of voldoende toegankelijk aanbod aan sport is opgenomen. Onderzoeksbureau K2 voert in

•

De Meedoenregeling en Meedoen Pas: inkomensgrens ophogen naar 130%

de eerste helft van 2024 het onderzoek naar kinderarmoede in de gemeente Dongen uit. Het verruimen van de inkomensgrens voor de Meedoenregeling levert een bijdrage aan Kindpakket

het verminderen van een armoedeval. Het draagt bij aan meer participatie van inwoners.

Daarnaast ontwikkelen we een Kindpakket. Daarin bundelen we de verschillende

Zij houden immers ook als zij werken langer recht op de Meedoenregeling en het daarbij

voorzieningen tot één pakket dat voorziet in de meest noodzakelijk behoeften.

behorende budget. Ook de Arriva Meedoenpas wordt beschikbaar gemaakt voor inwoners

Bijvoorbeeld (een deel van) de kosten voor buitenschoolse activiteiten en het lidmaatschap

met een inkomen tot 130%.

van sport- en cultuurclubs. We stemmen dit af met Stichting Leergeld.

•

•  Omdat deze wijzigingen tijd kosten verstrekken we in 2024 nog eenmalig

de kleding cadeaukaart aan kinderen van ouders met een laag inkomen. 23

Kindpakket samenstellen en inkomensgrens hanteren van 130%

Overzicht inkomensgrenzen na differentiatie nieuw beleid:

Voor het te ontwikkelen kindpakket komt de inkomensgrens op 130% van het sociaal minimum. Ouder(s) die gaan werken hoeven zich dan niet direct zorgen te maken over de bijkomende schoolkosten bijv. voor aanschaf computer, voor hun kind(eren) en waar deze

Regeling

Inkomensgrens op

De Meedoenregeling

130%

De Arriva Meedoen Pas

130%

Kindpakket

130%

inkomenstoeslag krijgen huishoudens die nu niet uitkomen met hun geld, meer financiële

Individuele inkomenstoeslag

130%

ruimte. Het hebben van betaald werk zorgt ervoor dat de economische zelfstandigheid

Collectieve zorgverzekering

120%

van te betalen. •

Individuele inkomenstoeslag: inkomensgrens ophogen naar 130%

De individuele inkomenstoeslag is een vast bedrag dat op aanvraag jaarlijks wordt uitgekeerd en vrij besteedbaar is. Door een gerichte aanpassing van de Individuele

groeit en is daarnaast een belangrijke factor voor het sociaal en maatschappelijk leven van

Kwijtschelding gemeentelijke heffingen 100%

mensen. De toeleiding naar werk is daarom ook een belangrijk onderdeel in de preventie

Individuele bijzondere bijstand afhankelijk van

van armoede en schulden.

inkomen, vermogen Een negatief effect van uitstroom naar werk is echter de kans op een armoedeval, mede

en hoogte bijzondere

doordat het recht op allerlei toeslagen zoals bijvoorbeeld de Individuele inkomenstoeslag,

kosten

de zorgtoeslag en de huurtoeslag (gedeeltelijk) komen te vervallen. Ter verzachting

Noodfonds  Financiële noodhulp op

hiervan wordt de Individuele inkomenstoeslag aangepast door gedurende maximaal twee jaar niet uit te gaan van 120% van de bijstandsnorm, maar 130% van de bijstandsnorm bij

basis van maatwerk bij

de uitstroom naar werk. Hierbij is het uitgangspunt dat ‘werken loont’ leidend.

dringende financiële problemen

24

Verzachten van de armoedeval

Pilot 1 Ondersteuning bij inzichtelijk maken financiën bij het aanvaarden van werk

Het kan voorkomen dat een uitkeringsgerechtigde, wanneer hij of zij een baan aanvaardt,

Klanten krijgen in een persoonlijk gesprek inzicht en ondersteuning door een professional

netto minder inkomsten heeft doordat er geen of minder recht is op toeslagen van de

van de gemeente over hun financiën in de nieuwe situatie (een betaalde baan in plaats van

belastingdienst of financiële regelingen van de gemeente. Dit wordt ook wel “armoedeval”

een uitkering). We compenseren zo nodig de armoedeval. Doordat de professional per

genoemd.

huishouden met een rekentool berekent wat de financiële gevolgen zijn als iemand vanuit de bijstand (meer) gaat werken, kan de armoedeval via maatwerk gerepareerd worden. •

In het huidige belastingstelsel blijft de armoedeval altijd bestaan, wel kan deze enigszins

Duur van de pilot: 3 jaar

gedempt worden. Daarom gaan wij beleid zo wijzigen dat inwoners die vanuit een

Pilot 2 Maatwerk bij kleine afwijkingen inkomensgrens

bijstandsuitkering gaan werken er financieel daadwerkelijk op vooruit gaan.

Meer spreiding in inkomensgrenzen en maatwerk bij kleine afwijkingen van de Pilots rondom verzachten armoedeval

inkomensgrens zorgt voor verzachting van de armoedeval. Door in het minimabeleid af

Het is belangrijk potentiële “uitstromers” gerust te stellen door ze zekerheid te bieden.

te zien van te veel dezelfde en te strikt gehanteerde categoriale inkomensgrenzen, kan

Dat betekent dat de nieuwe loonsituatie moet worden berekend, maar ook dat aan deze

een systeem van geleidelijke afbouw van de gemeentelijke vergoedingen bij een stijgend

voorspelling door de gemeente garanties worden verbonden. Om hierin te onderzoeken

inkomen worden gerealiseerd. We passen hierin maatwerk toe.

wat werkt starten we met 2 pilots.

• Duur van de pilot: 3 jaar

Doel en werking pilots Beide pilots gaan we inzetten voor de duur van 3 jaar met een tussentijdse evaluatie na 1 jaar. Daar waar nodig passen we de werkwijze aan en leggen we andere accenten als dit gedurende de pilot nodig blijkt te zijn. Na afloop van de pilots rapporteren we over bevindingen en vervolgstappen.

25

C. Communicatie

Vergroten bereik regelingen

Verbeteren van communicatie

Uit het armoedeonderzoek is gebleken dat wij een deel van onze inwoners die aanspraak

We verbeteren de communicatie naar inwoners met een laag inkomen. We zorgen

kunnen maken op de armoederegelingen onvoldoende in beeld hebben. Om deze

voor actuele en makkelijk vindbare en leesbare informatie over hulp bij schulden en

doelgroep te bereiken zetten wij een bedrag van ongeveer € 3.000 in van het totale

minimaregelingen. We onderzoeken nieuwe communicatiemiddelen waarmee inwoners

beschikbare budget.

tijdig en actief over omgaan met geld en ondersteuningsmogelijkheden geïnformeerd kunnen worden. Onze communicatie over armoede en minimaregeling gebeurt alleen

Klankbordgroep

op taalniveau B1. Aangevuld met beeld en geluid waar dit kan. We haken maximaal aan

We zetten een klankbordgroep op met inwoners, maatschappelijke partners en de

op landelijke en regionale specifieke communicatiemomenten. Dit doen we ook in

Participatieraad. Bij deze klankbordgroep toetsen we beleid en uitvoering aan de praktijk.

afstemming met onze partners. We laten onze communicatie zo goed mogelijk aansluiten

Daarnaast kunnen ze helpen bij de juiste communicatie naar inwoners; wat werkt wel en

op de leefwereld van inwoners. Denk aan aandacht voor stichting Leergeld aan het eind

niet.

van de zomervakantie, of aandacht voor de collectieve zorgverzekering in november/ december. Ook maken we gebruik van de bestaande platforms die er al zijn in Dongen. Er wordt een communicatieplan opgesteld waarbij ervaringen bij andere gemeenten worden meegenomen.

26

5. Evaluatie en monitoring 5.1

Wat doen we al?

5.2

Wat gaan we doen?

Armoedemonitor

Benchmark Armoede en schulden Divosa

Door gebruik te maken van lokale en landelijke data, zijn we beter in staat onze

Wij hebben de intentie om mee te doen aan de landelijke Benchmark Armoede en

aanpak armoede en schulden te monitoren en te evalueren. Daartoe is over 2006,

Schulden van Divosa. We kunnen dit gebruiken om (bij) te sturen op de uitvoering van

2016 en 2022 (uitgevoerd in 2023) de Armoedemonitor uitgevoerd. De rapportage

ons beleid. Het geeft ons inzicht in hoe wij presteren ten opzichte van andere gemeenten

toetst waar we staan als gemeente en geeft inzicht in de financiële situatie van diverse

(landelijke cijfers). Zo zijn we steeds op de hoogte van waar we staan en waar we eventueel

huishoudsamenstellingen. Uit de rapportage komen ook eventuele knelpunten naar voren

moeten bijsturen;

met adviezen hoe deze kunnen worden opgepakt. Het voornemen is om deze monitor Raadsinformatiebrief

over 4 jaar weer uit te voeren.

We leggen minimaal eenmaal per jaar verantwoording af in een raadsinformatiebrief. Raadsinformatiebrief

Hoe wij als organisatie presteren, halen we natuurlijk niet alleen uit cijfers. Belangrijker is

Wij informeren de gemeenteraad met raadsinformatiebrieven over de voortgang en

hoe inwoners en partners onze dienstverlening ervaren. Om te horen hoe zij de praktijk

resultaten van lopende initiatieven en zo mogelijk onderbouwen we dit cijfermatig.

ervaren blijven we met hen in gesprek.

Het is niet altijd één-op-één mogelijk resultaten cijfermatig in beeld te brengen en soms is een kwalitatieve toelichting nodig. Denk bijvoorbeeld aan het meten van “meer meedoen”

Doorontwikkeling van lokaal Dashboard Sociaal Domein

of “meer financiële zelfredzaamheid”. Er is momenteel geen frequentie afgesproken over

We werken aan doorontwikkeling van lokaal Dashboard Sociaal Domein waardoor we ook

de momenten waarop we de raad informeren.

onder andere data met betrekking tot bijzondere bijstand en Meedoenregeling kunnen ontsluiten.

Lokaal Dashboard Sociaal Domein In Dongen kennen we een lokaal Dashboard Sociaal Domein. Daarin zijn data opgenomen met betrekking tot omvang en samenstelling van het bijstandsbestand. Het biedt (nog) geen inzicht in data op gebied van bijzondere bijstand of minimaregelingen.

27

6. Financiële aspecten Voor de uitvoering van dit nieuwe beleidskader zijn de bestaande budgetten naar

Totaal beschikbaar budget

verwachting toereikend. In de afgelopen begrotingsjaren is namelijk steeds gebleken dat

Beschikbare budgetten reeds aangegane verplichtingen

de bestemde middelen nooit volledig werden benut. De verwachting is dan ook dat de intensivering op basis van dit nieuwe beleidskader past binnen bestaande budgetten.

Na implementatie van het beleid wordt periodiek gekeken of de beschikbare middelen in overeenstemming zijn met de op dat moment werkelijk gemaakte kosten. Mocht bijstelling nodig zijn dan wordt dit bij de eerstvolgende bestuursrapportage meegenomen.

Ten aanzien van de uitvoering van dit beleidsplan zijn onderstaande budgetten beschikbaar. Hierbij maken we onderscheid tussen de beschikbare budgetten waar reeds een verplichting onder ligt en de vrij besteedbare budgetten.

€

892.337,00

Bijdrage collectieve zorgverzekering

€

38.700,00

Individuele inkomenstoeslag

€

54.400,00

Bijzondere bijstand (algemeen)

€

228.000,00

Kwijtschelding belastingen en heffingen

€

185.000,00

Bijdrage St. Leergeld

€

81.000,00

Bijdrage Goederenbank

€

5.000,00

Dienstverlening Kredietbank

€

120.000,00

Bijdrage inzet Sociale Raadslieden (inzet POK gelden)

€

24.436,50

Communicatie (inzet Impuls Armoedebestrijding)

€

3.000,00

Totaal

€

739.536,50

Meedoenregeling

€

139.332,00

Impuls armoedebestrijding (restant)

€

4.905,00

POK gelden (restant)

€

8.563,50

Totaal

€

152.800,50

Vrij besteedbare budgetten

28

Bijlage actieplan aanpak armoede en schulden 2024-2028 Voor het uitwerken van regelingen en activiteiten moet nog het nodige gebeuren.

Activiteit: Actielijn versterken preventie

Het vraagt om samenwerking met verschillende partijen, werkafspraken en instructies, Scholing en coaching medewerkers

aanpassing van digitale systemen etc. In onderstaand schema zijn de acties in een

Doorontwikkeling inzet lokaal Doorbraakteam

planning gezet.

Doorontwikkeling van inzet en mogelijkheden van procesregie

voorbereiding

Deelname Zero Poverty lab i.v.m. doorbreken ontwikkelarmoede

afronding

Onderzoek laten uitvoeren naar kinderarmoede door K2 onderzoeksbureau Samenwerking onderwijs om (onzichtbare) kinderarmoede tegen te gaan Aanschaf ‘Bereken uw recht’ Aansluiting zoeken bij ontwikkelingen totstandkoming Netwerk Voorliggend veld (doorlopend) Doorontwikkeling vroegsignalering schulden Preventie- en nazorg in schuldenaanpak in een samenhangend aanbod Een samenhangend aanbod schuldenaanpak creëren voor specifieke doelgroep: jongeren Een samenhangend aanbod schuldenaanpak creëren voor specifieke doelgroep: zzp-ers Een samenhangend aanbod schuldenaanpak creëren voor specifieke doelgroep: ouderen

29

2024 1e helft

2024 2e helft

2025

2026 e.v.

Activiteit: Actielijn versterken inkomensondersteuning

2024 1e helft

2024 2e helft

2025

2026 e.v.

Activiteit: Actielijn verbeteren communicatie

Bijzondere bijstandsbeleid herijken (aanpassing beleidsregels)

Opstellen communicatieplan met daarin opgenomen specifieke communicatiemomenten

Aanbod collectieve zorgverzekering actualiseren

Voorlichtingsactiviteiten specifiek voor jongeren

Vereenvoudigen (aanvraag)procedures

Bewustwordingscampagne over bestaanszekerheid

Differentiëren inkomenstoetsgrenzen ter voorkoming van de armoedeval (aanpassing Verordeningen en beleidsregels);

Klankbordgroep instellen

• Individuele inkomenstoeslag: inkomensgrens ophogen naar 130%

Activiteit: Monitoring

• De Meedoenregeling: inkomensgrens ophogen naar 130%

Deelnemen aan Landelijke Benchmark Armoede en Schulden van Divosa (doorlopend)

Opstellen premiebeleid (aanpassing verordening en beleidsregels)

Doorontwikkeling van lokaal Dashboard Sociaal Domein (doorlopend)

Pilot verzachting armoedeval

Jaarlijks informeren wij middels raadsinformatiebrief over voortgang (doorlopend)

Pilot 1; Maatwerk toepassen bij hanteren inkomensgrenzen Pilot verzachting armoedeval Pilot 2; Maatwerk toepassen met financiële compensatie Maatwerkbudget voor armoedevalvergoeding Opzetten Kindpakket (aanpassen beleidsregels en werkafspraken) Kleding cadeaukaart 2024 opnieuw verstrekken aan kinderen van ouders met een laag inkomen

30

2024 1e helft

2024 2e helft

2025

2026 e.v.

2024 1e helft

2024 2e helft

2025

2026 e.v.

31